×
„მთავარია, რომ საკუთარი თავი არ უარვყოთ“

გიგა მამინაშვილი

ფსიქოანალიზისა და ფსიქოპათოლოგიის დოქტორი, ასოციაცია „ქართული ფსიქოანალიტიკური სივრცის“ დამფუძნებელი


5524

ინტერვიუს შესახებ

დღევანდელ ინტერვიუში ფორმატი მთლიანად დავარღვიე, რაც ჩემნაირი წესრიგის მოყვარული ადამიანისგან ძალიან გასაკვირია. 

ახლა გიამბობთ, რა ჩავიფიქრე და რა გამოვიდა. 

გიგა მამინაშვილთან საუბარი ორი მიმართულებით მქონდა დაგეგმილი: შესავალი კითხვების შემდეგ, მინდოდა, ჯერ პოსტსაბჭოთა პერიოდის საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე გვესაუბრა (რაც მისი სადოქტორო დისერტაციის თემაა) და შემდეგ - ადამიანის ფსიქიკასთან დაკავშირებულ კითხვებზე მომესმინა მისი პასუხები. ინტერვიუ, ტრადიციულად, ორ ციტატაზე სტუმრის კომენტარით უნდა დასრულებულიყო. 

მაგრამ როდესაც გიგა მამინაშვილმა პოსტსაბჭოთა პერიოდის ფსიქოანალიტიკური კვლევის შედეგებზე დაიწყო ლაპარაკი, ამ თემას მონუსხულივით მივეჯაჭვე და ვეღარ მოვწყდი. რომელიღაც მომენტში მივხვდი, რომ ინტერვიუს მეორე ნაწილი გვერდზე მრჩებოდა. და დამრჩა კიდეც. ინტერვიუს დამუშავების ეტაპზე მივხვდი, რომ ტექსტში ვერ მოხვდებოდა იმ კითხვა-პასუხის ნაწილიც, რაც ჩაწერილი მქონდა. ბოლოს, ციტატებსა და სტუმრის კომენტარებსაც შეველიე. 

ოღონდ, ყველაფერი, რაც ტექსტიდან ამოვიღე, იმდენად საინტერესოა, რომ მათი ცალკე გამოქვეყნება გადავწყვიტე. ასე რომ, ამ კვირაში წაიკითხავთ არა მხოლოდ ინტერვიუს გიგა მამინაშვილთან, არამედ, მასთან საუბრის ნაწყვეტებს და მის პასუხებს ციტატაზე, რომლებსაც კვირის მომდევნო დღეებში შემოგთავაზებთ. 

ეს ინტერვიუ ფორმატის დარღვევაზე ბევრად მეტად ფასობს ჩემთვის და, იმედია, თქვენც დამეთანხმებით, როცა წაიკითხავთ.

ია ანთაძე

- ბატონო გიგა, შეგიძლიათ თქვათ, რომ თქვენი თავის მასწავლებელი ხართ?

- ჩემი პიროვნული პოზიციაა, რომ, პირიქით, ადამიანს სხვა მასწავლებელი უნდა ჰყავდეს. ხშირად მშობლები ვერ ასრულებენ (ალბათ, არც უნდა შეასრულონ) მასწავლებლის ფუნქციას ადამიანის ცხოვრებაში. მასწავლებელი უნდა იყოს ის, ვინც არ წარმოადგენს სუბიექტის ოჯახური ან სანათესავო სტრუქტურის ნაწილს. ჩემი ფორმაციის პერიოდში დავრწმუნდი, რომ, რაღაც ეტაპზე, ადამიანს მასწავლებელი ან მასწავლებლები სჭირდება. სხვანაირად, ვერ წარმომიდგენია, ის, როგორც სუბიექტი, სრულფასოვნად ფორმირდეს. 

- ფორმირება რას გულისხმობს? 

- ფორმირება გულისხმობს ფსიქოანალიტიკურ განათლებას, ანუ სუბიექტის არაცნობიერი პროცესების ფორმირებას. ამას აუცილებლად სჭირდება მასწავლებელი, მაგრამ, გარკვეულ ეტაპზე, მასწავლებლის ფიგურა წარსულში უნდა დარჩეს. ამ დროს სუბიექტი მზად არის, რომ სოციალურ, კულტურულ, პროფესიულ ცხოვრებაში მომზადებული შევიდეს. თუმცა, რა თქმა უნდა, არსებობს შინაგანი, სულიერი გამოცდილება, რომელიც ადამიანმა შეიძლება მიიღოს მაშინ, როცა მარტო რჩება საკუთარ თავთან, გამიზნულად ან შემთხვევით. ამ დროს შეიძლება ის იყოს საკუთარი თავის მასწავლებელი. 

- თქვენი პასუხი არ გამიკვირდა, რადგან ნათქვამი გაქვთ: „იმისთვის, რომ სხვას მოუსმინოს, ფსიქოთერაპევტი თვითონ უნდა იყოს მოსმენილი ვიღაცის მიერ ოდესღაც, ანუ პირადი ანალიზი უნდა ჰქონდეს გავლილი.“ თქვენ ეს გზა გაიარეთ? 

- დიახ. 2006 წელს დავასრულე ჩემი საუნივერსიტეტო სწავლა თბილისში და 2008 წელს საფრანგეთში დავიწყე ფსიქოანალიტიკური ფორმაცია, რომელიც გულისხმობს სამ ძირითად ღერძს ყველა ადამიანისთვის, ვისაც სურს, რომ ფსიქოანალიტიკოსი გახდეს. ამ სამი ღერძიდან ერთი არის პირადი ანალიზი, ანუ როდესაც მომავალი ფსიქოანალიტიკოსი თვითონ გადის ანალიზს გარკვეული დროის განმავლობაში  (ეს საკმაოდ ხანგრძლივი პროცესი შეიძლება იყოს); მეორეა თეორიული სწავლება და მესამე - სუპერვიზია, რაც გულისხმობს ისეთ მნიშვნელოვან კლინიკურ პრაქტიკას, როდესაც ახალგაზრდა ანალიტიკოსი ან ფსიქოთერაპევტი ბევრად უფრო გამოცდილ კოლეგას წარუდგენს კლინიკურ შემთხვევებს და იმ სირთულეებს უზიარებს, რომლებსაც კლინიკურ მუშაობაში აწყდება პაციენტთან. ფსიქოანალიტიკოსი არ უნდა დარჩეს მარტო თავის პაციენტებთან. „მესამის“ ფუნქცია ყოველთვის უნდა შეასრულოს ინსტიტუციამ, ფსიქოანალიტიკურმა ასოციაციამ, კოლეგების გაერთიანებამ და კლინიკურმა სუპერვიზიამ. სუპერვაიზორები და კოლეგები ერთმანეთის მასწავლებლები არ არიან, მაგრამ ერთმანეთს მხარს უჭერენ. მე ვფიქრობ, საქართველოში ყველაზე დიდი პრობლემა, რომელიც მომავალ წლებში უნდა გადაიჭრას, ნაყოფიერი კოლეგიალური ურთიერთობაა. ამ ადამიანებს უნდა აერთიანებდეთ მხოლოდ და მხოლოდ პროფესიული ინტერესი, არავითარი კომერციული, ფინანსური ან სხვა რაიმე ინტერესი. 

- პროფესიული ასოციაციების შექმნის აუცილებლობას გულისხმობთ? 

- პროფესიულ ასოციაციებს და საუნივერსიტეტო წრეებს; ასევე, კონფერენციებს, სამეცნიერო აქტივობებს, სამეცნიერო ჟურნალებს... ამ თვალსაზრისით, ჩვენს სფეროში უკიდურესად დაბალი მაჩვენებლებია. 

- ამ სამი ღერძიდან ორი გასაგებია, მაგრამ ჩემთვის ყველაზე ბუნდოვანია პირველი ნაწილი - პირადი ანალიზი. ამის გარეშე თუ არსებობს რომელიმე ფსიქოთერაპევტი? რა აკლია მას ისეთი, რაც თქვენ გაქვთ და რის გამოც თქვენი კვალიფიკაცია მეტია? 

- პირადი ანალიზის არარსებობა ნაკლად შეიძლება ჩაითვალოს მხოლოდ ფსიქოანალიტიკოსისთვის. თუ არიან კოლეგა ფსიქოთერაპევტები, რომლებიც მუშაობენ კოგნიტურ-ბიჰევიორალური მეთოდოლოგიით ან გეშტალტთერაპიით, ვფიქრობ, მათთვის ეს ნაკლი არ არის. მათი მუშაობის სპეციფიკაც, ტექნიკაც და მიზნებიც განსხვავებულია იმისგან, რა მიზნებიც შეიძლება ჰქონდეს ფსიქოანალიტიკური ორიენტაციის ფსიქოთერაპევტს. ფსიქოანალიზი გულისხმობს სუბიექტის არაცნობიერის კვლევას. იმისთვის, რომ მე შევძლო, მოვუსმინო სხვის არაცნობიერს, სხვის დისკურსს, აუცილებელია, რომ ჩემი არაცნობიერი და ჩემი ფსიქიკური ცხოვრება მეტ-ნაკლებად თავისუფალი იყოს დაცვის ისეთი მექანიზმებისგან, როგორებიც არის პროექცია, განდევნა და ასე შემდეგ... ეს აუცილებელია იმისათვის, რომ მე არ აღმოვჩნდე ყრუ გარკვეული ტიპის და შინაარსის აღმნიშვნელებისადმი, რომლებიც პაციენტისგან მოდის. ამისთვის მე გავლილი უნდა მქონდეს გარკვეული პროცედურა, რომელსაც ჰქვია პირადი ანალიზი. ეს მეტ-ნაკლებად შესაძლებელს გახდის, რომ თავისუფალი ყურადღება მქონდეს და შევძლო, გავიგო ის, რასაც მეუბნებიან - არა ისე, როგორც მე მესმის, არამედ ისე, როგორც ამას პაციენტები ამბობენ. პირადი ანალიზი გულისხმობს, რომ კვირაში სამჯერ ან ოთხჯერ, თქვენი თეორიული სწავლის პარალელურად, დადიხართ ანალიტიკოსთან, რომელთანაც, როგორც ჩვეულებრივი პაციენტი, ჰყვებით თქვენს ბავშვობაზე, ჰყვებით თქვენს სიზმრებს, გაქვთ თავისუფალი ასოციაციები და ასე შემდეგ. ანალიტიკოსისგან, მეტ-ნაკლები სიხშირით, იღებთ იმას, რასაც ფსიქოანალიზში ეწოდება ინტერპრეტაცია, რომელიც ცვლის თქვენს ფსიქიკურ ცხოვრებას და თქვენს დამოკიდებულებას საკუთარი თავის და გარესამყაროს მიმართ. 

- ეს ერთჯერადი პროცედურაა?

- არა, ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე, ჩვენი პროფესიის ადამიანებს კვლავ სჭირდებათ, დაუბრუნდნენ ანალიტიკურ კაბინეტს იმისთვის, რომ კიდევ ერთხელ გაუზიარონ ანალიტიკოსს თავისი პიროვნული პრობლემები. 

- თქვენ პირად ანალიზს საფრანგეთში გადიხართ, თუ საქართველოში?

- მე საფრანგეთში გავდიოდი. მაგრამ დღეს ვცდილობთ, რომ ეს საქართველოშიც გახდეს შესაძლებელი, თუნდაც, იმისთვის, რომ სტუდენტს ფსიქოანალიტიკური ფორმაცია არ უჯდებოდეს ძალიან ძვირი - პიროვნულად, ფინანსურად და სხვა თვალსაზრისით. ფსიქოანალიტიკური დისკურსის შესაქმნელად და ფსიქოანალიზის პროფესიული სოციალური კავშირების დასაფუძნებლად, მნიშვნელოვანია რაოდენობა. როცა მეტ-ნაკლებად ფორმირებული ერთი, ორი, სამი ან ხუთი ადამიანია ქვეყანაში, ამან შეიძლება იზოლაცია გამოიწვიოს, ან ისეთ ნარცისისტულ ფანტაზმებს შეუწყოს ხელი, რაც დამაზიანებელი აღმოჩნდება მომავალი ქართული ფსიქოანალიტიკური სკოლისთვის. ამიტომ, ამ პროცესში  ბევრი ადამიანი უნდა ჩაერთოს.

 

„ხშირად პაციენტები მედიკამენტებს იღებენ მაშინ, როცა მათ ეს არ სჭირდებათ.“

 


- ნევროპათოლოგი და ფსიქიატრი პაციენტებს წამლით მკურნალობენ; ფსიქოთერაპევტი სიტყვით მკურნალობს. გასაგებია, რომ წამლით და სიტყვით მკურნალობას შორის დიდი სხვაობაა. მაგრამ როგორ უნდა მიხვდეს ადამიანი, რომელიც ფიქრობს, რომ  დახმარება სჭირდება, ვის მიმართოს?

- რა თქმა უნდა, ფსიქიატრია და ფსიქოთერაპია ერთმანეთს ბევრ ასპექტში გადაკვეთს. თუ ავიღებთ შფოთვით აშლილობას, ან დეპრესიას, ან ნებისმიერ სხვა ფსიქიკურ აშლილობას, ვიცით, რომ არსებობს მკურნალობის მედიკამენტოზური ფორმა და არსებობს მკურნალობა, რომელიც გულისხმობს ხანგრძლივ ფსიქოანალიტიკურ ან ფსიქოთერაპიულ პროცესს სუბიექტთან. ერთი მეორეს არ გამორიცხავს, მაგრამ ხშირად პაციენტები მედიკამენტებს იღებენ მაშინ, როცა მათ ეს არ სჭირდებათ და შეიძლებოდა, მედიკამენტოზური მკურნალობის გარეშეც თავი ბევრად  უკეთესად ეგრძნოთ. 

- ზღვარი სად გაავლონ ადამიანებმა? 

- როდესაც პრობლემა სამედიცინო (და არა ფსიქიკური) რიგის არის, ამას ადამიანი თავად ძალიან კარგად ხვდება. მთავარი ინდიკატორი ის არის, რომ თუკი ადამიანს რაღაც აწუხებს, რა დოზით არის წუხილში მისი სუბიექტური ჩართულობა; იტანჯება თუ არა მისი სუბიექტი, მისი „მე“. ზოგჯერ, თუკი იტანჯება, ის გრძნობს, რომ მიზეზშედეგობრიობა სხვაგან არის: ვთქვათ, მოწამლულია და ამის ფონზე აქვს განწყობის აშლილობა; ან რაღაც მედიკამენტი მიიღო და შფოთვას გრძნობს; ან ქალა-ტვინის ტრავმა აქვს და ამის შემდეგ გუნება-განწყობის აშლილობას განიცდის, მაგრამ იცის, რომ ეს აშლილობა ტრავმატიზმის შემდეგ განვითარდა. სულ სხვაა, როდესაც საქმე ეხება ფსიქიკურ პრობლემას, - ეს განიცდება, როგორც ღრმად სუბიექტური მდგომარეობა. ფსიქიკური აშლილობის სიმპტომები ძალიან ხშირად არ ემთხვევა იმ კლინიკურ სურათს, რომელსაც შეიძლება ავითარებდნენ ნევროლოგიური დარღვევის მქონე პაციენტები. ჩივილები განსხვავებულია ხოლმე, თუმცა, ხშირად პაციენტები ნევროლოგს აკითხავენ მაშინ, როცა წმინდად ფსიქიკური მიზეზით გამოწვეული პრობლემები აქვთ. შეიძლება, ეს ინფორმაციის ნაკლებობის გამო ხდება, მაგრამ, შეიძლება მიზეზი იყო სუბიექტის ტენდენცია, რომ საკუთარ პრობლემას გაექცეს და თავი დააჯეროს, რომ საქმე ეხება გარე ფაქტორებით გამოწვეულ სამედიცინო საკითხს, რომელსაც მედიკამენტით მოაგვარებს. ამიტომ, გასაგებია, თუ რატომ ხდება საქართველოშიც და სხვა ქვეყნებშიც, რომ ადამიანები უფრო ნევროლოგს მიმართავენ, ვიდრე ფსიქიატრს ან ფსიქოთერაპევტს. მათი აზრით, ეს პრობლემის გადაჭრის მოკლე გზაა. მათ სჯერათ, რომ შესაძლებელია, ერთი ხელის მოსმით, წამლით მოაგვარონ პრობლემა, რომელიც, სინამდვილეში,   შეიძლება დაკავშირებული იყოს პაციენტის ბავშვობასთან, მშობლებთან, მის კულტურულ, სოციალურ გამოცდილებასთან, მიღებულ ტრავმებთან... მის არაცნობიერთან, ერთი სიტყვით. 

- ორი თვის წინ პარიზის უნივერსიტეტში დაიცავით სადოქტორო დისერტაცია, რომელიც ეხება პოსტსაბჭოთა საქართველოს და იკვლევს ზოგიერთ სოციოკლინიკურ ფენომენს, რომელიც ქვეყნის დამოუკიდებლობის პერიოდს ახასიათებს. თქვენ, ფსიქოანალიტიკოსი და პრაქტიკული ფსიქოთერაპევტი, რატომ დაინტერესდით ასეთი თემით, რომელიც ადამიანის ფსიქიკას სცდება? რაიმე როლი თუ ითამაშა ერთგვარმა პატრიოტულმა ინტერესმა - თუ რატომ ვერ აღწევს თავს საქართველოს სახელმწიფო მუდმივი მარცხის მდგომარეობას? 

- არავითარი პატრიოტული მოტივი არ ყოფილა. უფრო მეტად იყო ძლიერი კვლევითი ინტერესი. 

- და რამდენად გადის თქვენი კვლევა ადამიანის ფსიქიკური ცხოვრების გარეთ? 

- არსებობს ასეთი დარგი - ფსიქოანალიტიკური ანთროპოლოგია, რომელიც ეფუძნება ფროიდის იმ ფუნდამენტურ შრომებს, სადაც ის ცდილობს, კოლექტივის, მასის ფსიქიკური ცხოვრება გააანალიზოს. ეს ნაშრომებია „ტოტემი და ტაბუ“, „მასის ფსიქოლოგია და მე-ს ანალიზი“, „ერთი ილუზიის მომავალი“, „მოსე და მონოთეიზმი“. მოკლედ, არის რამდენიმე შრომა, რომლებიც საფუძვლად დაედო კოლექტივის კვლევას იმ ინსტრუმენტებით და მეთოდოლოგიით, რომლებსაც ფროიდი სუბიექტების კვლევის დროს იყენებდა ფსიქოანალიტიკურ პროცესში. კოლექტივიც სუბიექტებისგან შედგება და ფროიდს აინტერესებდა, თუ რა გავლენას ახდენს კულტურულ და სოციალურ პროცესებზე არაცნობიერი. მას აინტერესებდა, თუ რა ფსიქიკური, რა არაცნობიერი ძალები, ლტოლვითი ტენდენციები, ფანტაზმები თუ შინაარსები შეიძლება აერთიანებდეს და აფუძნებდეს კოლექტივს, მაგალითად, სახელმწიფოს, ჯარს, ეკლესიას, საზოგადოებას... ფროიდი ცდილობდა, განეჭვრიტა არაცნობიერი, სუბიექტური მოტივები კოლექტივის ცხოვრებაში. ცხადია, ჩემი კვლევაც ამ სიბრტყეშია, რასაც ფსიქოანალიზი და სოციალური ცხოვრება ჰქვია.

 

„ვხედავთ საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე აღმართულ უზარმაზარ ჯვრებს, რომლებიც მოკლებულია ყოველგვარ კანონიკას, ყოველგვარ ესთეტიკას.“

 


- რატომ დაინტერესდით ამ საკითხით? 

- დაახლოებით 1997-1998 წლებში, როცა მოზარდობის ასაკში ვიყავი, საქართველოში დაიწყო გარკვეული პროცესები, რომლებიც ვერ პოულობდა ახსნას ვერც კულტურულ, ვერც სოციალურ ტრადიციაში. მაგალითად, ასეთი ამოუხსნელი ფენომენი იყო რელიგიური პრაქტიკის მასობრივი დაბრუნება საზოგადოებაში, რისი მიზეზიც ფუნდამენტურად და კულტურულად არ ყოფილა რელიგიური. მე ვგულისხმობ ჩვენს ბებიებს და ბაბუებს, ჩვენი მშობლების თაობას. ეს იყო ერთი კითხვა: საიდან, რატომ და რა მიზეზით მოხდა რელიგიის ასეთი მასობრივი დაბრუნება, რამაც მთელი საქართველო მოიცვა. მეორე კითხვა იყო: ნუთუ რელიგიური პრაქტიკის პოსტსაბჭოთა ფორმები არის იგივე, რაც შეიძლება დაიკვირვებოდეს, ზოგადად, ტრადიციულ საზოგადოებებში, მაგალითად, ბოლშევიკურ რევოლუციამდე საქართველოში და სხვა ქვეყნებში. შეუძლებელია, ახალ თაობაში რელიგიური პრაქტიკა გამოწვეული ყოფილიყო რელიგიური აღზრდით ან კულტურული ტრანსმისიით. არავითარი რელიგიური აღზრდა, როგორც ერთგვარი კულტურული მემკვიდრეობა, არ მიუღია იმ თაობას, რომელმაც, საბჭოთა კავშირის ნგრევის შემდეგ, აკვიატებულად დაიწყო ეკლესიების მშენებლობა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე. 

- რა არის პასუხი, რაც თქვენმა კვლევამ გაგცათ? 

- აღმოჩნდა, რომ პოსტსაბჭოთა მოქალაქის დამოკიდებულება რელიგიასთან, ეკლესიასთან, ხატებთან, რელიგიურ ფიგურებთან ფუნდამენტურად განსხვავდება იმისგან, რასაც ჩვენ შეიძლება ტრადიციული რელიგიურობა ვუწოდოთ. ეს ყველა ასპექტში გამოჩნდა. მაგალითად, ვიცით, რამდენად მნიშვნელოვანი სიმბოლოა ქრისტიანისთვის ჯვარი. და ვხედავთ საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე აღმართულ უზარმაზარ ჯვრებს, რომლებიც მოკლებულია ყოველგვარ კანონიკას, ყოველგვარ ესთეტიკას. ფრანგი ფსიქოანალიტიკოსი ჟაკ ლაკანი ამბობდა, რომ ნებისმიერი რიტუალის ან რიტუალში მონაწილე ობიექტის სიმბოლური ეფექტურობა დამოკიდებულია ამ ობიექტის ესთეტიკურ ასპექტზე. მაგალითად, ზიარებას ვერ მიიღებთ პლასტმასის ჭიქით. ამ დროს, ვხედავთ, მაგალითად, ჯვარი როგორ გახდა წვრილი ნათურებით მორთული, პრიმიტიული კერპთაყვანისცემის მსგავსი ობიექტი, რომელსაც აღარაფერი აკავშირებს ისეთ მაღალორგანიზებულ რელიგიასთან, როგორიც არის მართლმადიდებელი ქრისტიანობა. ავიღოთ ადამიანების დამოკიდებულება ხატებთან, რომლებმაც ასევე სრული დეგრადაცია განიცადა. სიმბოლური ასპექტის რღვევის შედეგად, ჩვენ ვხედავთ ფოტოებად ამობეჭდილ ხატებს, თანაც, ისეთ ადგილებში, სადაც ისტორიულად და კულტურულად შეუძლებელია, რომ ისინი იყოს - მაგალითად, ნოტარიუსის ან ექიმის კაბინეტებში. 

- პარლამენტის კაბინეტებშიც მინახავს.

- დიახ, მიწისქვეშა გადასასვლელებში, ბაზრობებზე... ეს ნიშნავს, რომ რელიგიური პრაქტიკის სიმბოლურმა ბირთვმა განიცადა ერთგვარი აფეთქება, რამაც მოახდინა ეკლესიისა და რელიგიური პრაქტიკის დეკომპოზიცია, ანუ ნაწილებად დაშლა. ამიტომ, საითაც არ უნდა გავიხედოთ, ყველგან ვხედავთ ხატებს, მღვდლებს, ეკლესიებს, ჯვრებს... ეს იმას ნიშნავს, რომ პოსტსაბჭოთა მართლმადიდებლურ-რელიგიური პრაქტიკა ღრმად და ფუნდამენტურად განსხვავდება ტრადიციული, კულტურული რელიგიურობისგან, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა, როგორც კულტურული მემკვიდრეობა. 

- მაგრამ ეს დასკვნა, რომ თანამედროვე რელიგიური პრაქტიკა ტრადიციული ქრისტიანობისგან განსხვავდება, არ მგონია, თქვენი სადისერტაციო ნაშრომის მთავარი დასკვნა იყოს. მთლიან სურათს რომ შევხედოთ, რომელშიც ერთი დეტალია ის, რაზეც ვისაუბრეთ, რა გაიგეთ ახალი ჩვენი საერთო სამშობლოს შესახებ?

- მთავარი, მესამე კითხვა იყო, - რატომ? რატომ მსგავსი დამოკიდებულება და მსგავსი რელიგიური პრაქტიკა? რა ფსიქიკური აუცილებლობის ძალით ვართ იძულებული, რომ არ შეჩერდეს ეკლესიების მშენებლობა? ეს რა მოვლენაა? ხომ საკმარისია უკვე? ბუნებრივია, შემდეგ გვაინტერესებს ეტიოლოგიური, ანუ პროცესის გამომწვევი ფაქტორები.

 
როდესაც მივდივართ ეტიოლოგიური ფაქტორების კვლევისკენ, ჩვენ ვხედავთ, რომ საზოგადოებას სულ ახლო წარსულში ჰქონდა ძალიან ძლიერი ტრავმა განცდილი; რომელსაც ჰქვია სხვაგვარად საბჭოთა კავშირის, როგორც გიგანტური იდეოლოგიური და პოლიტიკური სისტემის, ჩამონგრევის ტრავმა. რაც არ წარმოადგენდა საზოგადოების სურვილს. ჩვენ არ უნდა ვილაპარაკოთ ელიტის ენაზე, რომელიც, რა თქმა უნდა, ამბობს, რომ ისინი პაზოლინის უყურებდნენ სარდაფებში, ფროიდს კითხულობდნენ ჩუმად და ასე შემდეგ. ეს არის ერთი მუჭა ადამიანებისა თბილისში, რომლებმაც, სხვათა შორის, ვერაფერი ღირებული ვერ შექმნეს საბჭოთა კავშირის შემდეგ.

ჩვენ თუ ავიღებთ მოსახლეობის დიდ ფენებს, სოფლებს, ქალაქებს, - ეს არ ყოფილა მათი სურვილი. საბჭოთა კავშირის დანგრევა არ ყოფილა რევოლუციური პროცესი, როდესაც ადამიანთა დიდი ჯგუფი ერთიანდება გარკვეული ღირებულებებისა და იდეალების ირგვლივ და არსებულ რეჟიმს ამხობს. საზოგადოების უდიდესი ნაწილი იყო სრულიად პასიური, როდესაც ერთ მშვენიერ დღეს გაიღვიძეს და ყოფილ ლენინის მოედანზე ლენინის ძეგლი გადმოგდებული დახვდათ. და არა მხოლოდ ლენინის ძეგლი, არამედ, მთელი საბჭოთა იდეოლოგია, მთელი სისტემა, საბჭოთა ფიგურები - ეს ყველაფერი ერთ დღეს დაინგრა. 

- თუმცა, რაიმე ლოიალობა საბჭოთა რეჟიმის მიმართ საქართველოს მოსახლეობას არ ჰქონია. პირიქით, თავისუფლების იდეა რომ ცოცხლობდა, ამის დადასტურება, თუნდაც, 9 აპრილი იყო. 

- რა თქმა უნდა. მაგრამ რას ნიშნავს საბჭოთა კავშირის ნგრევა საბჭოთა მოქალაქისთვის? - მიუხედავად იმისა, მას ეს სურდა თუ არ სურდა, მიუხედავად იმისა, თვითონ  ამ ნგრევის მონაწილე იყო თუ პასიური მსხვერპლი: საბჭოთა კავშირის ნგრევასთან ერთად, ჩამოინგრა ის ჩარჩო, რომელშიც საბჭოთა მოქალაქე ცხოვრობდა. შესაბამისად, ყოველგვარი სოციალური, კულტურული თუ პოლიტიკური ორიენტირის გარეშე დარჩა სუბიექტი, რომელსაც არავითარი გამოცდილება არ ჰქონდა, ეცხოვრა არასაბჭოთა საზოგადოებაში. 

- შემდეგ გამოჩნდა, რომ მომზადებულიც არ ყოფილა ამისთვის. 

- არათუ მომზადებული არ ყოფილა, მისთვის სრულიად გაუშიფრავი და გაუგებარი აღმოჩნდა რეალობა, რომელიც საბჭოთა კავშირის შემდეგ დადგა. მისთვის ეს იყო მატრავმირებელი მოვლენა, რადგან ადამიანებმა მასობრივი დეზორიენტაცია განიცადეს. პირველი რეაქცია, ცხადია, იყო ეიფორია,  რაც ყოველთვის მაშინ დგება, როდესაც მამის ფიგურებს ან სისტემას რაღაც ემართება. როდესაც, მაგალითად, მშობლები სახლიდან მიდიან და ბავშვებს მარტო ტოვებენ, მათ ერთგვარი აღტყინების განცდა ეუფლებათ და უბრალოდ კი არ ცელქობენ, არამედ, ყირაზე გადადიან. და ჩვენ ვნახეთ, ჩვენი საზოგადოება როგორ გადადიოდა ყირაზე: რამდენი ფანტაზმი, რამდენი ილუზია ან, თუ გნებავთ, ბოდვითი კონსტრუქტი შეიქმნა საქართველოს ძლევამოსილებასა და ყოვლისშემძლეობაზე. ეს იყო მანიაკალური აღტყინების პერიოდი, რომელიც გამდიდრებული იყო მეგალომანიური და ნარცისისტული კომპონენტებით. ნახეთ ეროვნული მოძრაობის ლიდერების გამოსვლები და დარწმუნდებით, რამდენად მეგალომანიურია ისინი. ამის შემდეგ მოდის მეორე, ლატენტური (ფარული) ფაზა - არავინ ეკლესიაში არ დადის, არავინ ეკლესიებს არ აშენებს. ეს არის 1993-1999 წლებს შორის პერიოდი - უკიდურესი მელანქოლიზაციის ფაზა. ადამიანები ავითარებენ ძალიან ბევრ სომატურ ჩივილს; სუიციდი კატასტროფულად იმატებს; საქართველოში შემოდის სექტანტური სისტემები, შემოდის იოგა იმისთვის, რომ ტრავმირებულმა სუბიექტებმა აიტანონ ღრმად მელანქოლიური რეალობა, რომელშიც ცხოვრობენ. ამის შემდეგ დგება მესამე ფაზა: ეკლესიაში დაბრუნება, ოღონდ, მასობრივი და საკმაოდ ფსიქოტური ფორმით - როგორც კლინიკური გამოსავალი მელანქოლიური ფაზიდან. 

- სწორედ აქ მამის ფიგურებზეც მინდა, გკითხოთ. ამ პროცესში მამის ფიგურა რა როლს თამაშობს?

- ეს მნიშვნელოვანი ფაქტორია. როდესაც ჩვენ ვლაპარაკობთ ეკლესიის მაორგანიზებელ როლზე პოსტსაბჭოთა საზოგადოებაში, ცხადია, ეკლესია ფუნდამენტურად არის მამის ადგილი. ჩემს ნაშრომში რამდენიმე თავი ეხება ილია მეორეს, ასევე, ბიძინა ივანიშვილს, მიხეილ სააკაშვილს, ედუარდ შევარდნაძეს, ზვიად გამსახურდიას - მამის პოლიტიკურ ფიგურებს. მაგრამ ჩემი მიზანი არ ყოფილა, რომ მათი პიროვნება მეკვლია. ჩემი მიზანი იყო, მეკვლია ის ფანტაზმები, ილუზიები ან ბოდვითი კონსტრუქტები, რომლებსაც საზოგადოება ავითარებდა  მამის ამ ფიგურების ირგვლივ. მაგალითად, შევარდნაძე იყო „თეთრი მელა“; ზვიად გამსახურდია - თეთრ ცხენზე ამხედრებული; სააკაშვილი - სექსუალურად დაუკმაყოფილებელი, რომელიც ას ცალ ხინკალს ჭამს; ბიძინა ივანიშვილი - მისტიკური ფიგურა. ეს ფანტაზმები შევაგროვე იმისთვის, რომ პოსტსაბჭოთა მამის ერთგვარი კომპოზიტური ხატი, ფოტორობოტი შემექმნა. ეს საჭირო იყო იმისთვის, რომ, ფსიქოანალიტიკური კვლევის ფარგლებში, პოსტსაბჭოთა მამის იდენტიფიცირება და მოხელთება ყოფილიყო შესაძლებელი.

 

„როდესაც სიმბოლური მამის ფუნქცია კარგად მუშაობს, აღარ გვჭირდება იდეალური მამა, რომელიც გვეტყვის, თუ როგორ უნდა ვიცხოვროთ.“

 


- თქვენი სადისერტაციო ნაშრომი, ჯერჯერობით, ქართულ ენაზე არ არსებობს, ფრანგულად დაიწერა. მე მხოლოდ სარჩევი მაქვს წაკითხული და კიდევ დამრჩა კითხვები. თქვენ დადეთ მოდელი, რომელშიც თავი მოიყარეს როგორც რელიგიურმა ლიდერმა, ისე პოლიტიკურმა ლიდერებმა. ეკლესიურ იერარქიაში პოსტსაბჭოთა პერიოდში მთავარი ფიგურა არ შეცვლილა, მაგრამ პოლიტიკურ იერარქიაში მთავარი ფიგურა რამდენჯერმე შეიცვალა, ერთი და იმავე ალგორითმით.  ყოველი ახალი ლიდერის მიმართ ჩნდებოდა ძალიან მაღალი მოლოდინი, ილუზიები, რომლებიც, ადრე თუ გვიან, ნულზე დადიოდა. რატომ ვერ დავძლიეთ ეს პარადიგმა? რატომ ვერ გამოვდივართ ამ მარცხიანი წრიდან?

- მამა ძალიან ფართო კონცეფტია ფსიქოანალიზში. როდესაც ვლაპარაკობთ მამის საბჭოთა ან პოსტსაბჭოთა ფიგურებზე, ჩვენ ვლაპარაკობთ მამის წარმოსახვით ვერსიებზე, რომლებსაც სხვაგვარად შეიძლება ვუწოდოთ მეტრი, შეფი, ან იდეალური მამა. ეს მნიშვნელოვნად განსხვავდება ისეთი კონცეფტისგან ფსიქოანალიზში, როგორიც არის სიმბოლური მამა. როდესაც სიმბოლური მამის ფაქტორი საზოგადოებაში კარგად მუშაობს, მამის რეალური ფიგურების საჭიროება ქრება. ეს იმას ნიშნავს, რომ მამის სიმბოლური ფუნქცია შეიძლება შეასრულოს კანონმა, რომელიც ყველასთვის ერთია; ან სოციალური ცხოვრების გარკვეულმა წესებმა,  რომლებიც ყველას მეტ-ნაკლებად გათავისებული გვაქვს. შეიძლება, მამის ფიგურის ფუნქცია შეასრულოს წინაპარმა, რომლის სიტყვას მაორგანიზებელი ძალა აქვს. პირობითად, „მამული, ენა, სარწმუნოება!“ - ეს არის ფრაზა, რომელსაც ჟაკ ლაკანმა შეიძლება უწოდოს სიმბოლური მამა. როდესაც სიმბოლური მამის ფუნქცია კარგად მუშაობს, აღარ გვჭირდება იდეალური მამა, რომელიც გვეტყვის, თუ როგორ უნდა ვიცხოვროთ. საბჭოთა კავშირის ნგრევის შემდეგ, საზოგადოების დამოკიდებულება მამის ფიგურების მიმართ, დაწყებული ზვიად გამსახურდიადან, დამთავრებული ბიძინა ივანიშვილით - ეს არის უკიდურესად ინფანტილური პოზიცია, როდესაც ჩვენ მათ ვთხოვთ იმას, რასაც ბავშვი სთხოვს იდეალურ მამას. ანუ ჩვენ მათ ვთხოვთ ყოვლისშემძლეობას. 

- და შემდეგ, როცა ვხედავთ, რომ ყოვლისშემძლეები არ არიან, საშინელ იმედგაცრუებას განვიცდით. 

- ეს იმას ნიშნავს, რომ სიმბოლური მამა ვერ ფუძნდება საზოგადოებაში, რის გამოც ყოველთვის გვჭირდება, ერთსა და იმავე ადგილზე მოვიყვანოთ განსხვავებული პიროვნებები, რომლებიც ვერ პასუხობენ საზოგადოების ამ ინფანტილურ მოთხოვნას. ყველაზე საშინელი ის არის, რომ წინასაარჩევნო პერიოდში თვითონაც ცდილობენ იდეალური მამის ფუნქციის შესრულებას და ამით კიდევ უფრო აღრმავებენ ინფანტილიზაციის ხარისხს. 

- კი ბატონო, ყველა პოლიტიკური ლიდერი იდეალური მამის ჩარჩოშია, მაგრამ ნაბიჯი თუ გადაგვიდგამს იქით, რომ, ვთქვათ, ტენდენცია შეიცვალოს და კანონმა დაიკავოს სიმბოლური მამის ადგილი? 

- ვფიქრობ, ახალ თაობაში შეინიშნება ახალი ტენდენციები, განსხვავებული მამის ფიგურების იდეალიზაციისგან, მათ ირგვლივ მითების ან ბოდვითი კონსტრუქტების შექმნისგან.

 
ახალი თაობა ამით არ არის ნამდვილად დაკავებული. ის არ ეძებს მამას, მაგრამ ის ცდილობს, ყველაფერი იღონოს იმისათვის, რომ დააკნინოს, დაამციროს, ან საერთოდ უარყოს მამის ფუნქცია და როლი და ადგილი საზოგადოებაში; რომ წარმოადგინოს თავი, როგორც თაობამ, რომელსაც არ გააჩნია ისტორია. რომელსაც არ სურს, რაიმე იცოდეს საკუთარ მამაზე.

ესე იგი, იდეალური მამის ხატისგან თავის დაღწევა ხდება წინაპართან და მამასთან ყოველგვარი კავშირის გადაჭრით,  რასაც, რა თქმა უნდა, ახალი თაობის იდენტობა შეეწირება. რადგან იდენტობა სხვა არაფერია, თუ არა ერთი თაობიდან მეორისთვის გადაცემული გარკვეული კულტურული კოდი. 

- მაგრამ, შეიძლება ითქვას, რომ ეს სწორი გზაა?

- სხვა გზა, ალბათ, არ არსებობს. ახალი თაობა რას აკეთებს? ისინი ცინიკურად ეპყრობიან მამის ფიგურებს, დასცინიან მათ, მამის სრული უარყოფის გზით მიდიან. მაგრამ როდესაც კულტურული მემკვიდრეობის ხაზი ჩაჭრილია, ახალი თაობა სხვა გამოსავალს პოულობს - მიდის იმიტაციის გზით. ახალი თაობა დღეს დასავლეთის სამყაროს იმიტირების ჩემპიონია. შესაბამისად, ჩვენ ვქმნით არა დასავლურ კულტურას, არამედ, გარდამავალ კულტურულ პროდუქტებს, რომელთა სიყალბე აშკარაა. 

- მოდით, გეტყვით, პრაქტიკული ადამიანი როგორ უყურებს იმ პროცესს, რომელიც თქვენ აღწერეთ. სტუმრად მყავდა ახალგაზრდა ფერმერი ბექა გონაშვილი, რომელმაც თქვა: დღევანდელი პაპების თაობამ თავის შვილებს ძალიან ცუდი საქმე გაუკეთა იმით, რომ არეულობის პერიოდში უყიდეს დიპლომები და გაჩნდა ბევრი მამაკაცი, რომელსაც ჰქონდა დიპლომი, მაგრამ არ ჰქონდა ცოდნა. როდესაც ეკონომიკურად მძიმე პერიოდი დადგა, მამების თაობამ დაიწყო ვითომ ბიზნესის კეთება და ოჯახის მთელი მონაგარი დაღუპა, თან ვალებიც დაიდო. მათი შვილების თაობას დარჩა ვალები მამებისგან და ახლად შეძენილი ცოდნა, რომლითაც ცდილობენ ვალების გასტუმრებას და ოჯახის ფეხზე დაყენებას. თქვენ თუ ეთანხმებით პროცესის ამგვარ აღწერას?

- მთელ ამ პროცესში მთავარი მაინც ის არის, რომ კატასტროფული კულტურული წყვეტა მოხდა მამებისა და შვილების თაობას შორის. რადგანაც ენა, რომელზეც მამები ელაპარაკებოდნენ შვილებს, სრულიად არაადეკვატური აღმოჩნდა ახალ რეალობაში, რომელშიც შვილებს მოუხდათ ცხოვრება. შესაბამისად, ცოდნა და კულტურული, საოჯახო თუ ტრადიციული მემკვიდრეობა, რაც ახალ თაობას მამებისგან უნდა მიეღო, საზოგადოებასთან ადაპტაციის დამხმარე კი არა, ხელის შემშლელი გახდა. ახალი თაობის წინაშე დადგა საშინელი ამოცანა. ისინი ან უნდა იდენტიფიცირებულიყვნენ საკუთარ მამებთან და ამით მოეხდინათ საკუთარი თავის მარგინალიზაცია (ეს ის ხალხია, რომელიც ხან ჰომოსექსუალებს დასდევს და ხან თეატრებთან ლოცულობს); ან აგრეთვე ძალიან დამაზიანებელი არჩევანი უნდა გაეკეთებინათ: მთლიანად მოეგლიჯათ საკუთარი „მე“-სგან ის იდენტობა, რომელიც ოჯახისგან და მამისგან მიიღეს. როდესაც ჩვენს მამებს ვსაყვედურობთ, ვლაპარაკობთ ადამიანებზე,  რომლებმაც დაკარგეს სამსახური, ესე იგი, ადგილი საზოგადოებაში; დაკარგეს ფული, რომელიც მათ ნაწილს ბანკში ჰქონდა შენახული; ფულთან ერთად, დაკარგეს ყოველგვარი გავლენა ოჯახში. ამან გამოიწვია დედის და ცოლის ფიგურების უკიდურესი გააქტიურება, რაც, ყველაფრის დაკარგვასთან ერთად, ასევე მაკასტრირებელი აღმოჩნდა სოციალისტურ საზოგადოებაში ფორმირებული ქართველი მამისთვის. ამ მძიმე დანაკარგის ფონზე, მამებმა განავითარეს მელანქოლიზაცია, ტოქსიკომანია, ალკოჰოლიზმი, სუიციდი...  ან გახდნენ უკიდურესად ნოსტალგიურები საბჭოთა კავშირის მიმართ. 

- წაგებული ომები?

- დიახ, ომები, რომლებიც აგრეთვე მამების თაობამ წააგო. შეიძლება ითქვას, რომ იმ ასაკში, რა ასაკშიც მე ვარ დღეს, მამების თაობას ცხოვრება თავზე დაემხო. პოსტსაბჭოთა მამა გრძნობდა, რომ იყო აბსოლუტური ბანკროტი, როგორც მორალურ-კულტურული, ასევე ფინანსური თვალსაზრისით. 

- წარსულის მემკვიდრეობისგან გამიჯნული შვილების თაობის ამოცანა რა არის დღეს? სხვათა შორის, ჩემს ბევრ სტუმარს უთქვამს, რომ ძალიან კარგი თაობა მოდის. 

- რატომ ამბობენ? იმიტომ, რომ მოდაშია, ეს ვთქვათ. როდესაც ახალგაზრდებს მეტისმეტად ვაქებთ, ჩვენ უარვყოფთ ახალი თაობის მძიმე პრობლემატიკას. იმისთვის, რომ გავიგოთ, რა ხდება ჩვენს საზოგადოებაში, უნდა დავასრულოთ იდეალიზაცია ან ძველის, ან ახლის. საკითხს ბევრად უფრო რეალისტურად უნდა შევხედოთ. რა არ ხდებოდა ახალსა და ძველ თაობას შორის, პოსტსაბჭოთა ეპოქაში? არ ხდებოდა ის, რაც ნებისმიერი საზოგადოების განვითარებისთვის და პროგრესისთვის აუცილებელია - კონფლიქტი თაობებს შორის. კონფლიქტი ნიშნავს, რომ ახალი თაობა კი არ უარყოფს მამის მემკვიდრეობას, არამედ, გადაამუშავებს მას, მისგან ქმნის ახალ სოციოკულტურულ ფორმაციას, რომლის სტრუქტურაში დაიკვირვება ძველი. ძველი ინგრედიენტებისგან იქმნება ახალი პროდუქტი, მაგრამ ეს ხდება ძველი და ახალი თაობის რთული და მტკივნეული კონფლიქტის ფონზე. 

- ანუ კავშირი გაწყდა ისე, რომ კონფლიქტიც არ შემდგარა?

- დიახ. ჩემთვის ბევრ პაციენტს უთქვამს: „როცა მამაჩემს ველაპარაკები, არაფრის აზრზე არ არის, თითქოს, სხვა პლანეტაზეა.“ „მესიჯის გაგზავნაც ვერ ვასწავლე, სოციალური ინვალიდია.“ „არაფერი არ შეუძლია, არ ესმის, გოიმია...“ ძველი თაობა - მამები, პაპები - ყოველთვის ძლიერ ძალას წარმოადგენდა ახალი თაობისთვის. მათ შორის ჭიდილს დიდი გავლენა ჰქონდა საზოგადოების განვითარებაზე. პოსტსაბჭოთა შვილმა კი თქვა: ამას რა უნდა ველაპარაკო? ამას არაფერი აღარ აქვს - არც სამსახური, არც ფული, ვალებშია... რა კონფლიქტი უნდა მქონდეს მასთან? საერთოდ არ მჭირდება! იმ თაობამ, რომელიც დღეს არის პოლიტიკაში, არა მხოლოდ უარყო მამები, არამედ, მათ შერცხვათ საკუთარი მამების, საკუთარი მშობლების.

 

„იმიტაცია არის სიმპტომი, რომელიც გულისხმობს ღრმა ხვრელს ჩემს იდენტობაში.“

 


- მამებიც საინტერესოა, მაგრამ შვილებზე უფრო ვფიქრობ. მათ ძალიან ბევრი დააკლდათ, როცა დროის განვითარების კალაპოტიდან ამოვარდნენ. 

- დიახ, ასე მოხდა. 

- რა ელოდება მათ? 

- ჩემი აზრით, გამოსავალი იქნება, რომ ახალი თაობა დაეფუძნოს ღირებულებათა გარკვეულ სისტემას, რომელსაც ის გაითავისებს და უარს იტყვის მიბაძვის ყოველგვარ ფორმაზე. 

- ანუ ძველთან კავშირი გაწყვიტა; ახალი ჯერ არაფერი აქვს...

- ამიტომ, იმიტირებს ახალს. ეს იმიტაცია არის სიმპტომი, რომელიც გულისხმობს ღრმა ხვრელს ჩემს იდენტობაში. იდენტობა რას ნიშნავს? მე ვიცი საკუთარი თავი მოცემულ დროსა და სივრცეში, კულტურულ გარემოში, მე არ ვკარგავ ჩემს თავს, ვიცი, ვინ ვარ აქ და ამჟამად. სხვა კულტურაშიც რომ მოვხვდე, ჩემს კულტურულ იდენტობას წავიღებ და იქაც მეცოდინება, ვინ ვარ. თან დამყვება მყარი იგივეობის განცდა. როდესაც ეს არ მაქვს, იძულებული ვხდები, მასობრივად მივაკუთვნო თავი გარკვეულ ღირებულებით სისტემას, მაგალითად, დასავლურს. ისე, რომ არცერთი საფეხური არ გავიარო გათავისების, ანუ ინტერიორიზაციის. ამიტომ ვხედავთ იმიტაციებს ასეთი მასობრივი ფორმით, სხვადასხვა სფეროში. ნახეთ, მთელი ელიტა იმიტირებს დასავლეთს. და მთავარია, რომ არ იყოთ გოიმი, ანუ არ იყოთ არადასავლელი - არაფრანგი, არაამერიკელი... დიდი სირცხვილია, როცა ამას ჩვენ, ქართველები ჩავდივართ. ვცდილობთ, ისე მოვიქცეთ, რომ იდენტიფიცირებულები ვიყოთ დასავლურ კულტურულ კოდთან, რომელიც, რადგანაც გაშინაგნებული არ გვაქვს, სხვა არაფერია, თუ არა საცოდავი და სასაცილო იმიტაცია. 

- შემდეგი ფაზა რა შეიძლება იყოს? 

- მე ვფიქრობ, საკმაოდ ვიავადმყოფეთ იმისთვის, რომ შემდეგი ფაზა იყოს გაჯანსაღების ფაზა. ეს ნიშნავს, რომ თუკი რამეს ვაკეთებ, ვაკეთებ სინამდვილეში და არ ვიტყუები. დღეს ტყუილია ყველგან. ტყუილია პროფესიაში: ადამიანი ამბობს - მე ვარ ფსიქოლოგი; იწყებს ლაპარაკს და ვხედავთ, რომ რაზეც ლაპარაკობს, ამის შესახებ არავითარი ცოდნა არ გააჩნია. ადამიანი ამბობს - მე ვარ პოლიტიკოსი; მაგრამ ვხედავთ, რომ მისი ქმედებები არათანმიმდევრულია და ეთიკურ ასპექტებთან მწყრალად არის. ადამიანი ამბობს - მე ვარ ჟურნალისტი; მაგრამ ვხედავთ, რომ რომელიღაც კონკრეტული ორგანიზაციის სამსახურშია. ახალი თაობის მიზანი ის უნდა იყოს, რომ მათ ნამდვილი გაარჩიონ ყალბისგან. თუკი ამის გარჩევა ვისწავლეთ, ეს ნიშნავს, რომ საზოგადოებას ნამდვილ ღირებულებით სისტემაზე დავაფუძნებთ. მაგრამ, ჩემი აზრით, წარმოუდგენელია ამის მოხერხება საკუთარი მემკვიდრეობის უარყოფის და მთლიანად სხვა კულტურის იმიტაციის ფონზე. ვერაფერს ნამდვილს ვერ შევქმნით, თუკი არ აღვადგინეთ წყვეტა ჩვენს ისტორიულ და კულტურულ გამოცდილებასთან. მთავარია, რომ საკუთარი თავი არ უარვყოთ. როგორებიც ვართ, ვართ. არ არის აუცილებელი, ფრანგს ან გერმანელს ვგავდე. იქნებ, ბაბუაჩემი, ან იმის ბაბუა უფრო მიმზიდველი ფიგურა აღმოჩნდეს, იდენტობის გასამყარებლად?!

 

„რაღაც ფსიქიკური სტრუქტურაცია შეიქმნა საზოგადოებაში, რომელსაც არ შეუძლია, განასხვაოს სიმბოლური რეალურისგან.“  

 


- ტყუილზე რაც თქვით, ძალიან მეცნო და გამახსენდა ჩემი სტუმარი ანდრო დგებუაძე, ღრმა ადამიანი. ის ამბობდა: მე ასე ვზრდი საკუთარ თავს - ჩავიკეტები და ვფიქრობ, ჩემში რა იყო ტყუილი; ამას რომ გავიაზრებ, ვცდილობ, ის აღარ გავაკეთო; მერე კიდევ ვეძებ, რაც დარჩა, იქიდან რა იყო ტყუილი; სიმართლე არ ვიცი, რა არის, მაგრამ ტყუილი რა არის ჩემს თავში, ამას ვხვდებიო. თქვენთან ასეთი კითხვა მაქვს: დღეს, ერთმანეთში არეული ტყუილის და სიმართლის გარემოში, ჩვენ, საშუალო სტატისტიკურ ქართველებს, გვაქვს შანსი, რომ ზუსტად ვიცოდეთ, რა არის სიმართლე და რა არის ტყუილი? 

- ძალიან რთული კითხვაა. ყველას აქვს მეთოდი, თუ როგორ აღმოაჩინოს საკუთარ თავში სიმართლე და გაემიჯნოს ტყუილს. მაგრამ, მეორე მხრივ, ტყუილის გარეშე საზოგადოება ხომ ვერ იარსებებს? ტყუილში ვგულისხმობ გარკვეულ ქსოვილს, რომელიც ჩემსა და რეალობას შორის არსებობს. ამას სხვაგვარად ჩვენ ვუწოდებთ ფანტაზმს, ფსიქიკურ რეალობას, ილუზიას; პრიზმას, რომელშიც გარდატყდება რეალობის აღქმა. შესაბამისად, რეალობა ყოველთვის მეტ-ნაკლებად დეფორმირებული, შელამაზებული ან დამახინჯებულია. მაგრამ, ამ შემთხვევაში, როცა საზოგადოებაზე ვლაპარაკობთ, საქმე ეხება ნამდვილის გარჩევას ყალბისგან. მაგალითად, ვუყურებთ მსახიობის თამაშს და ვხედავთ, რომ ყალბია. რადგან ტოქშოუში რომ მოიწვიეს, ზუსტად ისევე ლაპარაკობს, როგორც ფილმში ლაპარაკობდა. რეალურ ცხოვრებაშიც ზუსტად ისეთია და თვითონ საერთოდ არ იცის, ვინ არის სინამდვილეში. ვერ თამაშობს იმიტომ, რომ მორგებული აქვს ყალბი იდენტობა, რომელსაც ახასიათებს გარკვეული ჟარგონი, გარკვეული დისკურსი, ენა, სტილი. ნიღაბი იმისთვის სჭირდება, რომ საკუთარი იდენტობის კრიზისი დაფაროს. ეს მსახიობი, რომელიც თამაშობს ფილმში - ხან ერთში, ხან მეორეში, ხან მესამეში, ვხედავთ, რომ ვერაფერს ვერ ქმნის. მაგრამ დიდძალი მაყურებელი ჰყავს და ჩვენ ვსვამთ კითხვას, თუ რატომ ვერ ასხვავებს მაყურებელი ნამდვილ მსახიობს ცრუ იმიტატორისგან? ან რატომ ვერ ასხვავებს მრევლი ნამდვილ მართლმადიდებლურ ჯვარს ერთმანეთზე შედუღებული ორი რკინისგან? რატომ ვერ ასხვავებს ქრისტიანი ნამდვილ სულიერ მოძღვარს ჩვეულებრივი გაიძვერასგან? და ნამდვილ პოლიტიკოსს - ჩვეულებრივი ავანტიურისტისგან? 

- კითხვას კი ვსვამთ, მაგრამ პასუხი რა გვაქვს?

- მაქვს პასუხი: რაღაც ფსიქიკური სტრუქტურაცია შეიქმნა საზოგადოებაში, რომელსაც არ შეუძლია, განასხვაოს სიმბოლური რეალურისგან.  

- იმიტომ, რომ სიმართლეზე მგრძნობელობა დაქვეითებული გვაქვს? 

- მართლაც, რაღაც სენსორია. მე კორონავირუსი გადავიტანე და ზოგიერთ სურნელს ვერ ვგრძნობ. საბჭოთა კავშირის ნგრევით მიღებული მძიმე ტრავმატიზმის შემდეგ, რაღაც მექანიზმი გაფუჭდა და ძველმა თაობამ ახალს ვერ გადასცა კომპეტენცია, რომელიც უფრო მეტია, ვიდრე სოციალური კომპეტენციები.

- გამოდის, ახალ თაობას მძიმე ტვირთი ადევს და თან დიდი მისია აკისრია? 

- პროცესი მიდის და ეს ძალიან მნიშვნელოვანია.  იმიტაცია, რომელიც ახალი თაობის ძირითადი მახასიათებელია, იდენტობის დეფიციტის ერთგვარი ყავარჯენია. ეს ნიშნავს, რომ მოვა დრო და ყავარჯნის გარეშე გავივლი. მაგრამ, ჯერჯერობით, მაინც კოჭლობით დავდივარ. ფროიდი ამბობს ერთ-ერთ ნაშრომში: თუკი ჭეშმარიტებას სირბილით ვერ მივეახლებით, შეიძლება, მას მივეახლოთ კოჭლობით, წმინდა წერილში წერია, რომ კოჭლობა სულ არ არის ცოდვაო. არ არის საჭირო, ახლა განსაკუთრებული სისწრაფე ავკრიფოთ. ეს ძალიან ღრმა პროცესია და ამაზე სოციოლოგები უკეთესად ისაუბრებენ. მე ვფიქრობ, რომ ახალ თაობას დიდი მისია აკისრია; მაგრამ, მეორე მხრივ, ის მნიშვნელოვნად არის თავისუფალი უამრავი მანკიერებისგან, რომელიც ჩემს და ჩემზე უფროს თაობას ახასიათებს.

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე