- ცოტნე, 28 წლის ასაკში მოთხრობების ორი კრებული გამოეცით და, თუ სწორად დავთვალე, ექვსი ლიტერატურული პრემიის მფლობელი გახდით. ამის მიუხედავად, საკუთარი თავის ვალი თუ გაქვთ? 

- დიახ, მგონია, რომ მაქვს. ლიტერატურა არის ერთადერთი სფერო, რომელშიც, ასე თუ ისე, ვაკეთებ, რაც შემიძლია. მაგრამ ჩემს პროფესიებში, რომლებიც ძალიან მიყვარდა და მიყვარს, ჯერ არაფერი გამიკეთებია. ამიტომაც მაქვს საკუთარი თავის წინაშე ვალის განცდა. 

- მგონი, ყველაზე მეტად სპორტის კომენტატორობა გიზიდავდათ, მაგრამ სულ სხვა აკადემიური პროფესიები გაქვთ: ევროპისმცოდნე, საბჭოეთის მკვლევარი და კინომცოდნე ხართ; რეალურად კი მოთხრობების წერაა თქვენი მთავარი საქმე. ამბობთ, რომ თქვენი პროფესიები გიყვართ, მაგრამ დღეს ეს ზიგზაგები მაინც შეცდომად და დროის კარგვად მიგაჩნიათ, თუ ლოგიკურ ნაბიჯებად და ბუნებრივი განვითარების ეტაპებად?

- არ ვფიქრობდი, რომ ლოგიკური ნაბიჯები უნდა გადამედგა. ადამიანები ხომ რაციონალურად გეგმავენ, რა პროფესია უნდა შეიძინონ, რა უნდა გახდეს მათი შემოსავლის წყარო. მე პროფესიები ინერციით შევიძინე. კინო მიყვარდა და კინომცოდნე გავხდი. საქართველოს უახლესი ისტორია მაინტერესებდა და საბჭოეთის კვლევები შევისწავლე მაგისტრატურაში. 

- ევროპისმცოდნე როგორ გახდით? 

- ჩემი პროფესიებიდან თუ რომელიმეზე შეიძლება ითქვას, რომ გაუაზრებლად შევიძინე, ეს არის ევროპისმცოდნეობა. პატარა ვიყავი და არც ვიცოდი, რას ნიშნავდა. 18 წლის ასაკში ჯერ კიდევ არ მესმოდა, რომ უფრო ის საქმე მიყვარს, რომელიც იმპროვიზაციის საშუალებას მაძლევს. სულ ბოლოს კინომცოდნეობა ავირჩიე იმიტომ, რომ უკვე გააზრებული მქონდა, რა მინდოდა. 

- ფიქრობთ, რომ თქვენს აკადემიურ პროფესიებს დაუბრუნდებით? 

- დიდი სურვილი მაქვს, რომ დავუბრუნდე. 

- რას აკეთებთ ამისთვის? 

- ჩემთვის ვწერდი ვიდეობლოგებს, სადაც ფილმებს განვიხილავდი და ტიკ-ტოკზე ვდებდი. ძალიან მინდა სალექციო კურსის დაწერა - საქართველოს უახლესი ისტორია როგორ აისახა ქართულ კინოში. სამაგისტრო ნაშრომიც ამ თემაზე მქონდა. ჩემი გეგმები, ჯერჯერობით, მხოლოდ პერსპექტივაში არსებობს. იმის განცდაც მაქვს, რომ ხანდახან სირთულეები მაშინებს. ვფიქრობ, რომ გეგმების განხორციელება შეიძლება არც გამომივიდეს. 

- მოთხრობების წერა უფრო ადვილად გამოგდით? 

- როცა მოთხრობას ვწერ, არავისზე არ ვარ დამოკიდებული, საკუთარი თავის გარდა. მაქსიმუმ, შეიძლება, არ დამიბეჭდონ და თუ არ დამიბეჭდავენ, არაუშავს. 

- ანუ დანარჩენი პროფესიები დამკვიდრებისთვის ბრძოლას მოითხოვს და ეს გაფიქრებთ? 

- დიახ, შეიძლება ასეც ითქვას. ადგილები, რომელთა შევსება შეიძლება მინდოდეს, უკვე დაკავებულია. თან ჩვენი ქვეყანა იმით არ არის განებივრებული, რომ კონკრეტულ სფეროებში ბევრი ადგილი არსებობდეს. 

- ამ დამოკიდებულებას თუ არ შეიცვლით, შეიძლება, თქვენი ადგილის ძებნა აღარც დაიწყოთ. 

- სხვა გზა მაინც არ მაქვს, რომ დამოკიდებულება არ შევიცვალო; იმიტომ, რომ პროფესიაში ყოფნის შინაგანი სურვილი და ვნება გაცილებით მეტია, ვიდრე პრაგმატული გათვლები. 

- ახლა, ამ ეტაპზე, თქვენი ცხოვრების მთავარ საქმეს უფრო მეტ დროს უთმობთ, თუ თქვენი ცხოვრების მთავარ ადამიანებს? 

- შეიძლება ითქვას, რომ თანაბარი დრო ეთმობათ, რადგან ერთმანეთის მოტივატორები არიან. მთავარი საქმეები, როგორც წესი, მთავარი ადამიანებისგან მომდინარეობს. ხშირად ადამიანების გამო ხდება ცხოვრება პროზაული. 

- პროზაული - ამ შემთხვევაში, დადებითი კონოტაციაა, თუ უარყოფითი? 

- ამ შემთხვევაში, პროზაული - კარგია. 

- იმიტომ, რომ ამბებით არის სავსე? 

- რა თქმა უნდა. თან, ამ ბოლო დროს მოთხრობებს ადამიანებში ვხედავ. თითოეული ადამიანი, თითქოს, მოთხრობად იქცა ჩემთვის. 

- პერსონაჟები უფრო გაინტერესებთ, თუ ამბები? 

- ამბები. იმიტომ, რომ მთავარი პერსონაჟი მაინც თვითონ ავტორია და ძალიან არ მიყვარს, როდესაც ავტორები დღიურებს წერენ. როცა ავტორი თავის თავზე, ანუ პერსონაჟზე აკეთებს აქცენტს, ამბავი იკარგება. მთავარი ამბავია, მაგრამ კარგ ამბავს საინტერესო პერსონაჟები სჭირდება. სხვანაირად არ გამოვა. 

- ჟურნალ „ინდიგოში“ თქვენს პირველ კრებულზე რეცენზია გამოქვეყნდა, სადაც ავტორი წერდა - ცოტნე თავის ასაკს იარაღადაც კი იყენებსო. თქვენ თუ გაქვთ განცდა, რომ ახალგაზრდა, საინტერესო პერსონაჟები თქვენი შემოქმედების ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მხარეა? 

- ძლიერი მხარეც არის და ინდულგენციაც არის, რაღაც დოზით. ის ახალგაზრდა პერსონაჟები ხომ ჩემს სათქმელს ამბობენ?! მე შემიძლია, თუ რაღაც არ მომწონს, პერსონაჟების პირით ვთქვა გაცილებით უხეშად და ხისტად, ვიდრე ხანდაზმული ავტორი იტყოდა. 

- ასე რატომ ფიქრობთ? 

- იმიტომ, რომ ასაკის მატებასთან ერთად, ადამიანი ბევრ რამეს უწევს ანგარიშს. დიდი სანაცნობო წრე ჰყავს, ბევრმა ვინმემ შეიძლება პასუხი მოსთხოვოს. ახალგაზრდა ავტორს, რომელიც თავის ახალგაზრდა პერსონაჟებს ალაპარაკებს, ბევრად უკომპრომისო შეუძლია იყოს. 

- ანუ ეთანხმებით, რომ თქვენს ასაკს ერთგვარ იარაღად იყენებთ, როგორც მწერალი?  

- ეს რეცენზია რომ წავიკითხე, მაშინ გავიაზრე, რომ დიახ, ავტორს ვეთანხმები. მანამდე ამაზე არ მიფიქრია. 

 

 

„როცა ადამიანი დარწმუნებულია, რომ ყველაფერი იცის, ახსნის მცდელობის დროსაც აგრესიულია შენ მიმართ.“

 

 

- თქვენი მოთხრობების ერთ-ერთი მთავარი თემა სიყვარულია. თქვენი ახალგაზრდა მამაკაცი პერსონაჟების თავში თითქმის სულ ქალებზე ფიქრი ტრიალებს. მაგრამ თქვენს მეორე კრებულში არის მოთხრობა „მერის მარადიული ახალგაზრდობა“, რომელმაც გამახსენა გურამ ასათიანის ცნობილი ესე „როგორ უყვარდათ საქართველოში“. ამ ორი ტექსტის სულისკვეთება საპირისპიროა - თქვენი ტექსტი ცინიკურია, გურამ ასათიანის ტექსტი კი - ამაღლებული, იდეალებზე ორიენტირებული. თუმცა, ორივეგან ჩანს სიყვარულის მიმართ არარაციონალური დამოკიდებულება, რაც ქართველს ახასიათებს. მიგაჩნიათ, რომ 21-ე საუკუნეში არარაციონალური გრძნობების ადგილი აღარ არის? თუ პირიქით, ამ მოთხრობით იმის თქმა გინდოდათ, რომ საქართველოში დღესაც არიან ქალები, რომლებსაც შეუძლიათ, მთელი ცხოვრება თავდადებით უყვარდეთ ათწლეულობით უნახავი  მამაკაცი და იმიტომ არის ეს თემა აქტუალური?

- პირველ რიგში, მგონია, რომ იმ ადამიანურ შეგრძნებებს, რაზეც ეს მოთხრობაა დაწერილი, ეპოქები ვერ განსაზღვრავს. როგორც მერის შეეძლო, 1940-იან წლებში ასეთი ერთგული ყოფილიყო - უაზროდ ერთგული, ჩემი აზრით - ახლაც შეიძლება, კონკრეტული ადამიანები მსგავსი ერთგულებით ცხოვრობდნენ. ასეთი ადამიანები მე პირადად მინახავს. 

- თანამედროვე გლობალურ სამყაროში გრძნობებიც პრაგმატული გახდა: თუ ამ ქალაქში ვცხოვრობ და ისიც ამ ქალაქში ცხოვრობს, გამოგვივა ურთიერთობა; თუ სხვა კონტინენტზე უნდა წავიდე სამუშაოდ და საცხოვრებლად, მაშინ ეს ურთიერთობა არ გამოვა და სხვა ურთიერთობა უნდა ვეძებო. 

- მესმის, მაგრამ არ მგონია, ადამიანი სრულად რაციონალური გახდეს. ბევრი რაციონალურად დაგეგმავს თავის ცხოვრებას, მაგრამ ამდენ რაციონალურში, შეიძლება, ერთი ირაციონალურიც გამოერიოს. 

- ეს ირაციონალური ადამიანი თქვენს დაცინვას იწვევს, თუ თქვენს აღფრთოვანებას? ამ კითხვას პასუხი ვერ მოვუძებნე. 

- მერი ჩემს სრულ აღფრთოვანებას იწვევს. იმიტომ, რომ „მერი“ სიცარიელიდან არ მოსულა. შეიძლება, ერთი ერთში არ ემთხვევა ისტორია, მაგრამ „მერი“ ძალიან მიყვარს, რადგან, სინამდვილეში, ჩემი დიდი ბებიაა. 

- რა საინტერესოა! 

- პერსონაჟის სახელი არ ემთხვევა და არც ღალატის ისტორია ემთხვევა, მაგრამ ჩემი დიდი ბებია 18 წლის იყო, როცა მისი ქმარი ომში წაიყვანეს. სოფლის სახელი ემთხვევა - ვეჯინში ცხოვრობდა. ქმარი უგზო-უკვლოდ დაიკარგა, ალბათ, ომში დაიღუპა. დიდი ბებია სიცოცხლის ბოლომდე თავისი მეუღლის ერთგული დარჩა. ჩემი და ჩემი თაობის გადასახედიდან, შეეძლო, ახალი ცხოვრება დაეწყო, მეორედ გათხოვილიყო. ჩაკეტილ საზოგადოებაშიც კი, არ მგონია, ძალიან ცუდად აღექვათ ახალგაზრდა ქალის ახალი ცხოვრება. ცოტა ხანს ილაპარაკებდნენ და გაჩუმდებოდნენ. 

- თქვენი დიდი ბებია, ალბათ, მისი ბედის ბევრ ადამიანს ჰგავდა და მერი სულ სხვანაირი დახატეთ - მეტისმეტად გროტესკული.

- თვითონ ისტორია ჩემთვის სენტიმენტალური იყო, მაგრამ ამბავი ზუსტად ისე რომ აღმეწერა, როგორც მოხდა, არაფერი საინტერესო და საოცარი არ იქნებოდა. ამიტომ, მერი ცოტა სხვანაირი უნდა ყოფილიყო, მეზობლებიც ცოტა სხვანაირები უნდა ყოფილიყვნენ. ისტორიაც უფრო დრამატული უნდა გამხდარიყო. ორი ამბავი შევაერთე. მერის შეყვარებულის - ნიკოს - მეორე ცხოვრება იტალიაში და იტალიელი შეყვარებულის საქართველოში ჩამოსვლა ძალიან ჰგავდა ფორე მოსულიშვილის ამბავს. თუ გახსოვთ, მისი იტალიელი შეყვარებული ტერეზინა მოტა იყო ჩამოსული საქართველოში, 70-იან წლებში. 

- მივიღე პასუხი და სხვა თემაზე მაქვს კითხვა: თქვენს მოთხრობებში ჩანს, რომ აშკარად გაინტერესებთ საქართველოს ორი მდგენელი - ტრადიციული აზროვნების მატარებელი მოსახლეობა და თანამედროვე ცხოვრებაში სრულად ინტეგრირებული ადამიანები. ისიც ჩანს, რომ ეს ორი ჯგუფი სიცოცხლეს უმწარებს ერთმანეთს. როგორ ფიქრობთ, რეალურ საქართველოში რომელიმე მსოფლმხედველობა - ტრადიციული ან მოდერნული - დომინანტი გახდება და მეორეს საბოლოოდ დაჩაგრავს, თუ ისწავლიან ერთმანეთის აღიარებას და უკონფლიქტოდ ცხოვრებას? 

- თუ მიხვდებიან, რომ პირადი სივრცე, პირადი ცხოვრების ზონა ნებისმიერი მსოფლმხედველობის ადამიანს სჭირდება, მათი თანაცხოვრება შესაძლებელი გახდება. თუ ეს ვერ მოხდა, უფრო ლოგიკურად მიმაჩნია, რომ თანამედროვეობას მოერგოს მთელი საზოგადოება. ტრადიციული მსოფლმხედველობა ევროპაშიც შენარჩუნებულია, მაგრამ ეს ხელს არ უშლის ადამიანების თანაცხოვრებას. 

- ჩვენთან რომ თანაცხოვრება ჭირს, ბუნებრივ პროცესად მიგაჩნიათ, თუ ხელოვნურია ამ ორ დიდ ჯგუფს შორის დაპირისპირება? თქვენს მოთხრობებშიც ისინი ბევრგან ეჯახებიან ერთმანეთს. 

- ხელოვნური იმ შემთხვევაში იქნებოდა, მათ რომ მენტორები ჰყავდეთ, რომლებსაც  წინასწარ განზრახული მიზნები აქვთ, თუნდაც, პოლიტიკური. შეიძლება, ასეც არის. მაგრამ, მენტორების გარეშეც, ფაქტი ხომ ის არის, რომ ერთ რიგით ტრადიციულ ტიპს, რომელსაც წარმოდგენა არ აქვს, რომ შეიძლება მენტორი ჰყავს, თავისთავადაც სძულს ახალგაზრდა, რომელიც მისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება. 

- თქვენ ფიქრობთ, რომ ბუნებრივი სიძულვილი აქვს? 

- მინახავს ასეთი ადამიანები. რატომ ხდება, არ ვიცი, მაგრამ ფაქტია. 

- მაინცდამაინც სოფელში გინახავთ? 

- სოფელში ყველაზე ნაკლებად მინახავს. ქალაქში ბევრად მეტია. 

- რით ხსნით ამას? 

- ძალიან უხეში ვიქნები ამ შემთხვევაში და ვიტყვი, რომ კონკრეტული პრობლემები განათლების დეფიციტიდან მოდის. თან ისე ხდება ხოლმე, რომ ეს ადამიანები დარწმუნებით ფიქრობენ, თითქოს, ყველაფერი იციან. 

- ეს პროპაგანდის ცნობილი ხერხია - დაარწმუნო უცოდინარი ადამიანი, რომ მან იცის სწორად, რა ხდება, თუნდაც, გლობალურ დონეზე; სხვები ცდებიან. 

- ამბობენ ხოლმე, ამ დროს ერთადერთი გამოსავალია, რომ ამ ადამიანებს ველაპარაკოთ და რაღაცები ავუხსნათ. მაგრამ როცა ადამიანი დარწმუნებულია, რომ ყველაფერი იცის, ახსნის მცდელობის დროსაც აგრესიულია შენ მიმართ. ამათთვის რაიმეს ახსნა ყველაზე რთულია. მე თქვენ მოგისმენთ, თუ მეტყვით, რომ რაღაც არ მესმის. იმიტომ, რომ არ მაქვს შეგრძნება, თითქოს, ყველაფერი ვიცი. 

- საზოგადოების ხლეჩა ძალიან მკაფიოდ ჩანს თქვენს მოთხრობაში „თავისუფლების მოედანი“, რომელიც ჟურნალ „არილის“ ბოლო ნომერში გამოქვეყნდა. თუ არ ვცდები, ეს პირველი მხატვრული ნაწარმოებია, რომელიც რუსთაველის გამზირის პროტესტთან დაკავშირებით დაიწერა. თქვენს მოთხრობაში მთელი ინტელექტუალური უფსკრულია პროტესტის მომხრეებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის. მიგაჩნიათ, რომ რეალურ ცხოვრებაშიც ასეა? ნამდვილი სურათი აღწერეთ, თუ ერთგვარად გროტესკულ-პლაკატური? 

- რაღაც დოზით, ეს მოთხრობა სოციალური ქსელის კარიკატურაც იყო. მაგრამ, რომ დავაკვირდი, ცოტა შემეშინდა იმიტომ, რომ კარიკატურად ჩავიფიქრე, მაგრამ რაც გამოვიდა, კარიკატურა არ ყოფილა. 

- გეთანხმებით, კონკრეტული პოსტები ამოვიცანი.

- ზოგიერთი რამ პირდაპირ გადმომქონდა, ირონია არც მიფიქრია. ამ მოთხრობის პერსონაჟებს, შეგვიძლია, პოსტების ავტორები და კომენტარების ავტორები დავარქვათ. პოსტების ავტორები არ არიან რადიკალურები და მენტორულები. ისინი მართლა პრობლემებზე ლაპარაკს ცდილობენ. არ ამბობენ, რომ მაინცდამაინც მათ სათქმელშია ჭეშმარიტება. „იქნებ, ეს არის პრობლემა?!“ „იქნებ, ამასაც მივხედოთ?!“ - ასეთ ტონში მსჯელობენ. თანაც, ისე დაემთხვა, სულ ახალგაზრდები არიან. მხოლოდ ერთია აფხაზეთის ომის ვეტერანი. ისინი, ვინც პასუხობენ - მართლა ასეა ხოლმე, არ მინდა, იარლიყის მიწებება გამომივიდეს - არიან მოჭრით მთქმელები, ფეხსაც აჭერენ მტკივნეულ ადგილზე, მოსმენაც არ უნდათ. 

- არც მსჯელობა შეუძლიათ, გამზადებული პოზიციები აქვთ. 

- პოსტის ავტორები არანაირ პოლიტიკურ ჯგუფებს არ ეკუთვნიან, მაგრამ კომენტატორები მაინც იარლიყებს აკრავენ - შენ ისა ხარ... შენ ესა ხარ. იარლიყები 90-იანებიდან მოგვყვება ლაიტმოტივად: „შე კაგებეს აგენტო!“ „შე ზვიადისტო!“... 

 

 

„ცოტა უცნაური იყო - 12-13 წლის ბავშვი რომ ეძებს და უყურებს თენგიზ კიტოვანის კადრებს.“

 

 

- „თავისუფლების მოედნის“ დაწერით კი დაასწარით ყველას მიმდინარე ამბების მხატვრული რეფლექსია, მაგრამ, როგორც წესი, საქართველოს ახლო წარსულზე წერთ (ბოლო ათწლეულებზე) და ნათქვამიც გაქვთ - რეტროსპექტივა მირჩევნია; უფრო პროზაულია, ვიდრე თანამედროვე ფერადებიო. ეს “პროზაული” თქვენთვის ძალიან საქებარი სიტყვა ჩანს. მიგაჩნიათ, რომ ჩვენი ისტორია, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ - განსაკუთრებით, სამოქალაქო ომის პერიოდი - საკმარისად არ გაგვიაზრებია?

- არათუ უბრალოდ მიმაჩნია, ამაში დარწმუნებული ვარ. რადიკალურად მიმაჩნია, რომ საერთოდ არაფერი არ გაგვიაზრებია. ნერვები მეშლება და მიკვირს, რომ ამ თემაზე თითქმის არავინ ლაპარაკობს. მე დამცინოდნენ ხოლმე სტუდენტობის დროს ჩემი ჯგუფელები - ზედმეტი ინტერესი გაქვსო; რატომ იცი რიგითი მხედრიონელების სახელები და გვარებიო. რაღაც ძალიან ცუდი რომ მოხდა, ის სულ უნდა გვახსოვდეს, რომ არ გავიმეოროთ.

- ფიქრობთ, რომ გარკვეული თერაპიული მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს იმას, რასაც თქვენ წერთ? 

- ყოველ შემთხვევაში, შეხსენება მაინც არის. თანაც, იმდენი უცნაური - პოლიტიკური ცხოვრებისთვისაც უცნაური - ამბავი ხდებოდა... მაშინდელ ვიდეოებს რომ ვუყურებ და თანამედროვეობას ვადარებ, ხანდახან პირი ღია მრჩება. თავისთავად გაქვს სიუჟეტი, მოგონებაც არ გჭირდება. 

- პოლიტიკით როდის დაინტერესდით? 

- 2008 წელს დავინტერესდი პოლიტიკით. 

- მაშინ რამდენი წლის იყავით? 

- 11 წლის ვიყავი. ზაფხულს კახეთში ვატარებდი, ბებიასთან. რაც ხდებოდა, ალბათ, ყველა ბავშვისთვის ტრავმული გამოცდილება იყო. 

 

- ასე თამაშობდით? 

- დიახ, წარმოვიდგენდი, რომ ამათ ვიღაც ლიდერი ჰყავთ. ეს ლიდერი განცხადებას აკეთებს, მოსახლეობას მოუწოდებს, რომ დატოვონ ქალაქი... ეს იყო პოლიტიკით პირველი დაინტერესება.

- ამის მერე მოგყვებათ და მოგყვებათ ინტერესი? 

- დიახ. ცოტა უცნაური იყო - 12-13 წლის ბავშვი რომ ეძებს და უყურებს თენგიზ კიტოვანის კადრებს. მაგრამ ძალიან მაინტერესებდა. მაშინ ცოტა მასალა იყო და ყველაფერი ნანახი მქონდა. 

- თქვენს მეორე კრებულში შესულია მოთხრობა “ტყაშმაფები”. ტყაშმაფა ქართულ მითოლოგიაში ტყის მეფე-ქალია. ამბავი კი ნამდვილია და ეხება 90-იან წლებში აჯანყებულ გოჩა ესებუას, მის უცხოელ მძევლებს და სოფელ ჯიხაშკარის მოსახლეობას. ამ ამბავშიც და თქვენს მოთხრობაშიც ტრაგიკულიც ბევრია და კომიკურიც; გმირულიც და ცოტა ბრიყვულიც. როცა ამ ამბავს წერდით, ქართველების უფრო დადებით სახეს ხედავდით, თუ უარყოფითს? მათ სიბრიყვეს ხედავდით, თუ იდეალების მიმართ ერთგულებას?

- მოთხრობაშიც წერია, რომ პატრიოტიზმისგან არ გამომდინარეობს, რასაც აკეთებენ; კონკრეტული ადამიანით აღფრთოვანებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს. ასე შეიძლება არა მხოლოდ ქართველი, არამედ, ვთქვათ, ავსტრალიელიც მოქცეულიყო. ესენი არიან სასოწარკვეთილი ადამიანები, რომლებსაც არ უნდათ იმის  აღიარება, რომ ომი, რომელშიც თავს აბსოლუტურად მართლებად თვლიან - დამთავრდა. მათ ეს ომი წააგეს. 

- გმირობაა, რასაც აკეთებენ? თუ სისულელეა?

- მარცხისთვის განწირული საქმის კეთება როგორ შეიძლება, გმირობა იყოს? მაგრამ სისულელეც არ არის...

- განწირული საქმის კეთება თუ არ არის გმირობა, აბა, რა არის? 

- ჯერ ერთი, ესებუამ და მისი რაზმის წევრებმა იცოდნენ, რომ მძევლებს არ მოკლავდნენ. დარწმუნებული ვარ, ეს თავიდანვე ჰქონდათ გადაწყვეტილი. ამიტომ, მათი მუქარა არაფერს არ ნიშნავდა. 

- მაგრამ მძევლად რომ აგიყვანს იარაღიანი ადამიანი, რა გარანტია გაქვს, რომ ცოცხალს გაგიშვებს? 

- მძევლებს არ ჰქონდათ გარანტია. მაგრამ თვითონაც იცოდნენ და შევარდნაძის ხელისუფლებამაც იცოდა, რომ  მძევლებისთვის რამის დამშავებლები ესენი არ იყვნენ. 

- თქვენ როგორ ხსნით იმას, რაც მოხდა?

- ეს იყო სასოწარკვეთილი ადამიანების მიერ ნასროლი ბოლო ქვები, სიმწრისგან ნასროლი ქვები. კაკო ელიავას აჯანყებაც ამას ჰგავდა. კაკო ელიავა წამოვიდა ტანკებით, ქუთაისამდე მივიდა და ბენზინი გაუთავდა. ხომ იცოდა, რომ ასე მოხდებოდა?! აჯანყებას რომ იწყებ და მერე ამბობ, კორპუსებს ვერ ვესვრი, ქართველები ცხოვრობენო, ასე ომს ვერ მოიგებ. ქვეცნობიერად იცოდნენ, რომ განწირულები იყვნენ.

- გამოდის, რომ ქართველების ირაციონალური, მაგრამ ჰუმანური სახე აჩვენეთ ამ მოთხრობაში. 

- დიახ, ასე გამოვიდა. მაგრამ ეს ხომ ავტორის ლიტერატურული მანიპულაცია არ არის, ფაქტის კონსტატაციაა. 

- ამ მოთხრობის სათაური ამბის არცთუ მთავარ პერსონაჟს, სინამდვილეში, მთავარ პერსონაჟად აქცევს. გოჩა ესებუა უყვარდა ქალს, რომელსაც მისთვის თავი ჰქონდა გადადებული და რომელმაც ბოლომდე უერთგულა. მაგრამ მრავლობითში რატომ არის სათაური? ტყის მეფე-ქალებში ვის გულისხმობთ?

- მე მგონია, რომ ასეთი ქალი ბევრი იყო. ჯიხაშკარელი ახალგაზრდა ქალი მათი კრებსითი სახეა. მაგრამ იმ უცნაურ ომებში ქალის სახე საერთოდ არ ჩანდა. ერთი მხედრიონში მახსოვს დოდო გუგეშაშვილი და გურჯაანში მახსოვს კიდევ ერთი ქალი, რომელიც მხედრიონელი არ ყოფილა, არც ომში მონაწილეობდა, მაგრამ რაიონს „აკონტროლებდა“. რეალურად, კაცების ომი იყო, თუმცა, დარწმუნებული ვარ, ქალები, უბრალოდ, კამერებში არ ჩანდნენ. ტყაშმაფა ქალია, ტყის მეფეა და ვიცით, რომ ომის ამბებში, ადამიანებთან ერთად, ტყეც აქტიურად მონაწილეობდა. ის ადამიანები, კაცებიც და ქალებიც - მაშინ ტყის მეფეები იყვნენ. 

 

 

„თუნდაც ძალიან ცუდ პერსონაჟს არ მინდა, რომ ოპოზიციაში ჩავუდგე.“

 

 

- ძალიან კარგი ახსნაა, დიდი მადლობა. თქვენს მოთხრობაში “პადვალი” ძალიან ნამუსიან და ძალიან უნამუსო ქართველებზე ყვებით. ეს ადამიანები ცხოვრობენ გარემოში, სადაც ინსტიტუციები აღარ არსებობს და კანონები აღარ მუშაობს. გინდოდათ თუ არა იმის ჩვენება, რომ საზოგადოებაში, რომელსაც კანონები და ინსტიტუტები არ აწესრიგებს, ადამიანების როგორც დადებითი, ისე უარყოფითი მხარეები ხელისგულზე იდება? კანონი და ცივილიზაცია ხომ ველურობას აკავებს. 

- ადამიანს ადამიანად რაღაც დოზით ნამდვილად კანონი აქცევს და აბალანსებს. რატომ ხდება, რომ ძალაუფლება ადამიანებს „აფუჭებს“? გამიგია - რა კარგი ბიჭი იყო, სანამ პრეზიდენტი გახდებოდა... 

- ეს მაშინ ხდება, როცა კანონის ჩარჩოდან გადიან, გაპრეზიდენტების შემდეგ. 

- დიახ. იდეალური ადამიანი არ არსებობს, ბოროტი ფიქრი ყველას შეიძლება თავში მოუვიდეს. ამ ფიქრებს, რელიგიური ადამიანების შემთხვევაში, მარადიული სასჯელის შიში აკონტროლებს, სეკულარული ადამიანების შემთხვევაში - კანონის შიში. 

- მაგრამ როცა კანონი აღარ მოქმედებს, ბევრის მკადრებელი და გამრისკავი ადამიანები თავის წესრიგს ქმნიან. 

- და ეს წესრიგი შეიძლება მოარგონ ისეთ ცნებებს, როგორებიც არის, მაგალითად, პატრიოტიზმი, სამშობლო, მტერზე შურისძიება... იმის ხაზგასმაც მინდოდა, რომ შეიძლება გლობალურ პოლიტიკურ კონტექსტში ერთი მხარე იყოს მართალი, მაგრამ ინდივიდების შემთხვევაში, ცალსახა სიმართლე არ არსებობს. ეთნიკური კუთვნილების გამო ადამიანი მართალი ვერ იქნება. 

- და ვერც მტყუანი იქნება. 

- რა თქმა უნდა. ქართველ მთვრალ ჯარისკაცს რომელიმე ოსის ან რუსის დედისთვის რომ ესროლა, ამ შემთხვევაში, მართალი ვერ იქნებოდა. მაგრამ აგრესიული უმრავლესობა შეიძლება სხვანაირად ფიქრობდეს. მოთხრობაში მეგობრის მამას ვერ იცავს ახალგაზრდა კაცი იმიტომ, რომ ამ აგრესიული უმრავლესობის ეშინია - პატიოსანი კაცის დაცვისთვის შეუძლიათ, ქვეყნის მოღალატედ შერაცხონ. 

- ამბობთ, რომ მწერალმა რეალური ამბებიც და გამოგონილი ამბებიც ძალიან კარგად უნდა იცოდეს.

- ახლა სწორედ რეალურ ამბავზე ვსაუბრობდით. 

- “პადვალი” რეალურ ამბავზეა დაწერილი? ეს არ ვიცოდი. 

- თვითონ ამბავი გადმოცემით ვიცი, მაგრამ პერსონაჟებს პირადად ვიცნობ. სხვათა შორის, ტრანსფორმაციაც საინტერესოა. ადამიანი გაიცანი და მერე გაიგე ამბავი, რომელიც მან არც იცის, რომ გიამბეს. ვერც იფიქრებ, რომ შეეძლო, მსგავსი ცუდი საქციელი ჩაედინა. 

- ამ მოთხრობას პირდაპირ არ ეხება, მაგრამ ამბობთ, რომ გაინტერესებთ გლობალური ამბების რეალური, ზოგჯერ ძალიან პატარა და ფარული მიზეზები. მიზეზშედეგობრივი კავშირები რომ სწორად ააგოთ, ამისთვის რა გჭირდებათ - ცოდნა? ინტუიცია? გემოვნება? 

- ადამიანის ბუნებაზე და მის მრავალფეროვნებაზე დაკვირვება აუცილებელია, თუ რამეს წერ. ძალიან ხმამაღალი ნათქვამი იქნება, 28 წლის ასაკში რომ ვთქვა, ადამიანის ბუნება ვიცი-მეთქი. ცხადია, არ ვიცი. მაგრამ ხომ არსებობს სხვისი გამოცდილება, მოსმენილი ისტორიები, წიგნები… შეიძლება, მარკესის მოთხრობაში აღმოვაჩინო რაღაც დეტალი ადამიანის ბუნებასთან დაკავშირებით და ჩემთან გადმოვიტანო მსგავსი სიუჟეტი იმისთვის, რომ მიზეზშედეგობრივი კავშირი გაჩნდეს. ადამიანის ფორმირება გზადაგზა ხდება, მაგრამ ყველზე რთული ბავშვობის ასაკია. ასე მგონია, რომ პიროვნება ბავშვობაში ყალიბდება. 

- საკუთარ ბავშვობაზეც ასე ფიქრობთ? 

- რა თქმა უნდა. ახლაც რაც არის ჩემთვის სენტიმენტალური და რაზეც წერა მინდა, ხშირად, ბავშვობისას განცდილიდან მომდინარეობს. 

ასეთი რამ პირადად მეც მომსვლია და, როგორც წესი, ბავშვობასთან ვაკავშირებ ხოლმე. 

- სამი წლის წინ „არილში“ თქვენთან ინტერვიუ დაიბეჭდა და შესავალში ჟურნალისტი თქვენს სტილს აფასებს, როგორც „გამჭვირვალეს, ლაღს და უბორძიკოს“. უბორძიკობა სწორედ იმის შედეგი ხომ არ არის, რომ ყოველთვის ამბავს ჰყვებით და როცა ამბავი მკაფიოდ იცით, მის გადმოსაცემად ბორძიკი აღარ გჭირდებათ?

- დიახ, ხშირ შემთხვევაში ვიცი, რა უნდა დავწერო. არიან ავტორები, რომლებმაც არ იციან, როგორ დამთავრდება ტექსტი, რომელსაც წერენ. მე ხშირად თავიდან ბოლომდე ვხედავ, რასაც ვწერ. რომანის წერაც ამიტომ არ გამომდის, ალბათ. 

- ეს უნდა მეკითხა. იმდენი გაქვთ რომანზე ნაფიქრი, იმდენი არგუმენტი გაქვთ ნათქვამი, რატომ ვერ დაწერთ რომანს, რომ ეს აშკარად თქვენი მთავარი გამოწვევაა. როგორ ფიქრობთ, რეალურად, რა გაფერხებთ, რომ რომანზე მუშაობა დაიწყოთ? 

- მიცდია, მაგრამ ფინალამდე ვერ მივდივარ, სიუჟეტში ვიხლართები. ზოგადად, ტექსტს რომ ვწერ, მერე თავს ვანებებ და 4-5 დღის შემდეგ ვკითხულობ. თუ მეღიმება და მომწონს, მაშინ ვფიქრობ, რომ შეიძლება, სხვასაც მოეწონოს. ეს რომანები არ მომწონს ხოლმე. 

- რამდენჯერ გქონდათ მცდელობა? 

- ალბათ, ორჯერ. „ბავშვები კორტესარის მთიდან“ რომანად იყო ჩაფიქრებული. მაგრამ მივხვდი, რომ შორს ვერ მივდიოდი. 

- მეორე რომანის თემა რა არის?  

- ლუკას კრანახის „მაჭანკალი“ რომ გაიტაცეს  1994 წელს ხელოვნების მუზეუმიდან, ამ ამბავზე მინდა, რომანი დავწერო. პოსტმოდერნული დეტექტივი მაქვს ჩაფიქრებული, მაგრამ ვცდილობ, იმ ადამიანების ინდივიდუალური ისტორიები მოვყვე, რომლებიც ამ ნამუშევარს იპარავენ. მინდა, რომ რთული ისტორიები ჰქონდეთ, რის გამოც ამ ნაბიჯზე მიდიან. 

- რეალურ ამბებთანაც ექნება კავშირი? თუ მხოლოდ ნამუშევრის გატაცების ფაქტია რეალური? 

- არა, რეალური ამბავი მხოლოდ ნახატის გატაცება ვიცი. 

- რაც არ უნდა სენტიმენტალურ ამბავს ჰყვებოდეთ, თქვენსა და ამბავს შორის სულ ირონიაა. ეს მე, როგორც მკითხველს მაბნევს, რომ ზუსტად განვსაზღვრო, რა განწყობით, რა დამოკიდებულებით აღწერეთ ესა თუ ის ამბავი. მინდა, ან დამიდასტუროთ, ან უარყოთ, რომ ირონია თქვენი დამოკიდებულების შესანიღბად მოიგონეთ. 

- არ მინდა, გამოვხატო, ვინ მომწონს და ვინ არ მომწონს. მინდა, არბიტრივით ვიყო. თუნდაც ძალიან ცუდ პერსონაჟს არ მინდა, რომ ოპოზიციაში ჩავუდგე. თითქოს, საფეხბურთო მატჩია ცუდებსა და კარგებს შორის  და მე, უბრალოდ, გიყვებით, რა მოხდა. 

- ისეთი ირონიაა, რომ რომელია ცუდი გუნდი და რომელი - კარგი, ვერ გაიგებ. 

- ირონიით სევდიანი პათოსის დამალვა მინდა. ესეც ბავშვობიდან მომყვება, რომ არ მიყვარს გრძნობების გამოხატვა. არ მინდა, რომ თხრობა პათეტიკაში გადაიზარდოს და მირჩევნია, ირონიული ვიყო, ვიდრე - პათეტიკური. თუ ვგრძნობ, რომ სახალხოდ შეიძლება ცრემლი ჩამომივარდეს, ვცდილობ, სიცილით დავმალო. თან, ისეთი სიცილი უნდა იყოს, რომ აჩვენებდეს - სუსტი არ ვარ. 

- ეს ირონიის ფარდა, ჯერჯერობით, ძალიან გიმართლებთ. 

- ახლა მესამე კრებულს ვამზადებ, რომელიც სულ სხვანაირია. „კორტესარის“ ექო ნელ-ნელა ქრება. ეს კრებული უახლესი ისტორიის ანთოლოგიასავით გამოდის. მინდა, რომ მთლიანად თემატური იყოს. 

 

 

„მახო ჩემთვის იდეალი გახდა - ვფიქრობდი, რომ ასეთი უნდა იყოს ადამიანი.“

 

 

- თქვენს უკვე გამოცემულ კრებულებშიც მკაფიოდ ჩანს რეალური საქართველო - სოციალური პრობლემებით, მრავალმხრივ დახლეჩილი საზოგადოებით, სიყვარულით და ხშირად - უსიყვარულობით... ახალგაზრდა თაობით, რომელიც არც იმედს ასხივებს და არც უიმედობას. თქვენი ტექსტები ბევრს გვეუბნება აწმყოზე და არაფერს - მომავალზე. 

- მე, როგორც ერთ ახალგაზრდას, შეგრძნება მაქვს, რომ დღეს უნდა გადავრჩე. ეს დღე მომავალზე ფიქრის საშუალებას არ მაძლევს. 

- მაგრამ თქვენი თავი უფრო პროცესების დამკვირვებლად მიგაჩნიათ, თუ მონაწილედ?

- რა თქმა უნდა, მონაწილეც ვარ. ფორმალურად, დამკვირვებელი ვარ, მაგრამ ის ახალგაზრდებიც მე ვარ, რომლებიც ჩემს მოთხრობებში ცხოვრობენ. მომავალში ბევრის შექმნა შეგვიძლია, მაგრამ გარემო არ არის იმდენად ჯანსაღი, რომ გეგმა გვქონდეს გაწერილი, ეს მომავალი როგორი იქნება. ასეთი მაგრებიც არ ვართ. მაგრამ არ მინდა, რომ პესიმისტი ვიყო. არ შეიძლება, 28 წლის პესიმისტი არსებობდეს. 

- თქვენი შემოქმედების კონტექსტში დღეს რამდენჯერმე ვახსენეთ ჟურნალი „არილი“. იმ ადამიანებს შორის, ვინც ამბობს, რომ მწერლობის გზაზე „არილის“ დამფუძნებელმა და მთავარმა რედაქტორმა მალხაზ ხარბედიამ დააყენა, თქვენც ხართ. ჩვენ ყველას ჩვენი მახო გვყავს. მე და მახოს ათწლეულების უხინჯო მეგობრობა გვაკავშირებდა. თქვენი მახო როგორია? 

- ჩემი მახო ძალიან უშუალოა - ჩემდა გასაკვირად უშუალო... ბავშვობიდან მოყოლებული, „ცხელი შოკოლადის“ ბევრი ნომერი მქონდა, ვიღაცამ მაჩუქა. ბებიაჩემთან წავიღე სოფელში და იქ ვკითხულობდი. მალხაზ ხარბედია იყო „ლიტერატურა - ცხელი შოკოლადის“ მთავარი რედაქტორი და თავისი რუბრიკა ჰქონდა: „რედაქტორის გვერდი“. მაშინ მახო ჩემთვის მითოსის გმირივით იყო. იმ პერიოდში არც მიფიქრია, რომ წერას დავიწყებდი. უბრალოდ, „ცხელი შოკოლადების“ მახო არსებობდა ჩემთვის. მერე, წერა რომ დავიწყე, ვიცოდი, რომ ყველაზე კარგი ლიტერატურული ჟურნალი „არილი“ იყო, მაგრამ არც მიფიქრია, რომ ამ ჟურნალში ჩემი ნაწერი მოხვდებოდა. მაშინაც ოლიმპოს მთაზე იყო ჩემთვის „არილიც“ და მისი რედაქტორი მალხაზ ხარბედიაც. ისეთი შეგრძნება მქონდა, რომ ეს ოლიმპოს მთის ადამიანები ზემოდან იყურებოდნენ. როცა იზრდები, მერე ხვდები, რომ ისინიც ჩვეულებრივი ადამიანები არიან და შეიძლება, უშუალოებიც იყვნენ. ერთხელ გავბედე „არილში“ მოთხრობის გაგზავნა და მახოსგან ისეთი უშუალო პასუხი მივიღე, მაშინვე დავმეგობრდით. მახო ჩემთვის იდეალი გახდა - ვფიქრობდი, რომ ასეთი უნდა იყოს ადამიანი. ხომ ვატყობდი, რა მაგარი იყო ყველაფერში; მეტრი და მენტორი იყო ჩემთვის. შეუძლებელია, ადამიანმა თვითონაც არ იცოდეს, როგორი მაგარია. მაგრამ მაინც 20 წლის ცოტნეს, რომელიც ძალიან დიდი ხარვეზებით იყო წარმოდგენილი, ისე მელაპარაკებოდა ხოლმე, თუნდაც, ფეხბურთზე... თან სულ მაქებდა. ერთხელ ძველი თაობის ფეხბურთელებზე ვლაპარაკობდით და გამეხუმრა - გერონტოფილი ხომ არ ხარ, რატომ იცი 70-იანი და 80-იანი წლების ფეხბურთელებიო. ასეთი ეპიზოდები ხომ, თითქოს, არაფერს ნიშნავს, მაგრამ, აი, დღემდე მახსოვს. ვფიქრობ, ხმამაღალი ნათქვამი არ იქნება, რომ ადამიანად ჩემს ფორმირებაშიც დიდი როლი ჰქონდა იმ კონკრეტულ მომენტებს, რომლებიც მალხაზ ხარბედიასთან მაკავშირებდა და როგორც ავტორი რომ შევდექი, ეს ხომ მახოს ძალიან დიდი დამსახურებაა. რომ გარდაიცვალა, იმ დღეს ძალიან ცუდად ვიყავი. თან არ მინდოდა, დღე ისე დამთავრებულიყო, რომ არაფერი მეთქვა. მაშინ დავწერე, რომ, თითქოს, ფრთები მაჩუქა და მადლობას ვუხდიდი ამ ფრთებისთვის. ლიტერატურული ფრთები მახოსგან მქონდა. კომუნისტების დროს და უფრო ადრე ვინ იყო და რა იყო, არ ვიცი, მაგრამ მე რაც მახსოვს, ქართულ ლიტერატურაში ასეთი გემოვნება არავის ჰქონია. 

- ძალიან დიდი მადლობა ინტერვიუსთვის, გულწრფელობისთვის, მახოს გახსენებისთვის. საუბარს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ფრანგი ფილოსოფოსი კლოდ ადრიან ჰელვეციუსი (1715-1771): „ის, ვინც ღრმად იკვლევს საკუთარ სულს, იმდენ შეცდომას პოულობს, რომ უნებლიეთ თავმდაბალი ხდება.“ 

- აქაც დამკვირვებელზეა ლაპარაკი, ოღონდ, საკუთარი თავის მიმართ დამკვირვებელზე. ალბათ, კვლევის პროცესში ადამიანი ნარცისია. კარგი გგონია საკუთარი სული და იმიტომ იკვლევ. მაგრამ შეცდომებს რომ წააწყდები, მერე შეიძლება მიხვდე, სინამდვილეში, როგორი ხარ. ალბათ, ეს განაპირობებს თავმდაბლობას. მაინც მგონია, რომ თავმდაბლობა ან მოდის, ან არ მოდის; რა თქმა უნდა, ხშირ შემთხვევაში, არ მოდის. ამასაც ასაკი სჭირდება. მე რაც არ უნდა სულის კვლევა დამეწყო 19 წლის ასაკში, მაინც მეგონა, რომ ძალიან მაგარი ვიყავი. ახლა ბევრად დინჯად და რაციონალურად ვუყურებ საკუთარ თავს, ვიდრე წლების წინ. 

- კიდევ ოცი წელი რომ გავა, ალბათ, რაციონალიზმი კიდევ უფრო მოიმატებს.

- როცა ცოტა ადამიანი გყავს ნანახი, იმ ცოტას ფონზე უფრო ხედავ საკუთარ მნიშვნელობას სამყაროსთვის. როცა ბევრ ადამიანს შეხვდები, რომლებისგანაც აქეთ გაქვს სასწავლი, ხვდები, რომ არც ისეთი უნიკალური ხარ, როგორც თავი წარმოგედგინა. 

- მეორე ციტატის ავტორია გერმანელი ფილოსოფოსი არტურ შოპენჰაუერი (1788-1860): „არის მხოლოდ ერთი თანდაყოლილი შეცდომა: რწმენა იმისა, თითქოს, ბედნიერებისთვის ვიყოთ შობილნი.“ 

- რწმენა გეუბნება: ყველაფერი დალაგებულია იმისთვის, რომ ბედნიერი იყო. ამ დროს, შეიძლება, შენს ცხოვრებას მცდელობა დააკლო. მე მგონი, ჯობია, ადამიანს პირიქით სჯეროდეს, რომ საერთოდ არ იქნება ბედნიერი, თუკი ხელს არ გაანძრევს. თუ ხელს გაანძრევს, შეიძლება, იმედი გაუჩნდეს და, ამ შემთხვევაში, ბედნიერების შანსი ნამდვილად იზრდება. 

- შესაძლებლად მიგაჩნიათ, რომ ადამიანი ხანგრძლივად ბედნიერი იყოს? 

- სულ მცირე, ადამიანი უკვდავი არ არის და სიცოცხლის ბოლოს, ალბათ, ძალიან ძნელია, ვინმე იყოს ბედნიერი. 

- მოკვდაობა გამორიცხავს ბედნიერებას? 

- ხანგრძლივი და მუდმივი ბედნიერება არ არსებობს. სხვა რომ არაფერი ვთქვათ, ადამიანი ახლობლებს კარგავს. ისინი მიდიან და შეუვსებელ სიცარიელეს ტოვებენ. რამდენიმე თვეა, კახეთში ბებია გარდამეცვალა, რომელიც დღესაც ორჯერ ვახსენე. ხანდახან ქუჩაში მიმავალს მახსენდება და მეტირება. ვიცი, რომ ეს სიცარიელე მთელი ცხოვრება გამყვება. ყველა ბედნიერ წუთში ბებია გამახსენდება და ვიფიქრებ - ნეტავ, ისიც ჩემ გვერდით ყოფილიყო. ბიბლიის დიდ ამბავს რომ გავყვეთ, ადამიანი იმ დანაშაულისთვის ისჯება, რაც სამოთხეში ჩაიდინა და რის გამოც მოკვდავი გახდა. მაგრამ მოკვდაობა ბედნიერ წამებს არ გამორიცხავს და ამ წამებისთვის ღირს ცხოვრება.
 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე