- ქალბატონო ნინი, მინდა, საუბარი ჩემთვის უხერხული კითხვით დავიწყოთ. არაერთხელ გითქვამთ, რომ თითოეულ ნივთი ამბავს გვიყვება, ხოლო ამბავი - ემოციაა. აბსოლუტურად ყველა საჯარო და სატელევიზიო გამოსვლის დროს, თქვენ ატარებთ ერთსა და იმავე გულსაბნევს - პეპელას. ახლაც ეს ნივთი თქვენს სამოსს ამშვენებს. მგონი, მხოლოდ სამკაული არ უნდა იყოს. შეგიძლიათ, გაგვიზიაროთ, რა ამბავი, რა ემოცია უკავშირდება ამ პეპელას?

- საინტერესო კითხვაა. ოღონდ, პეპელა არ არის - ქარიყლაპიაა. უკვე მრავალი წელია, ის ჩემთვის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი და ამაღლებული ცოცხალი არსების სიმბოლოდ იქცა. სანამ მის ტარებას დავიწყებდი, ბევრჯერ მინახავს ცოცხლად. ბავშვობიდან ძალიან მომწონდა მისი სიფაქიზე, ერთდროულად მშვიდი და თავისუფალი ბუნება. ქარიყლაპია სხვადასხვა რელიგიასა თუ კულტურაში უძველესი სიმბოლოა - წონასწორობის, სინათლისა და სამართლიანობის ნიშანი. ის არავის ებრძვის - არც საკუთარ გზას. არ არის მტრის დამარცხებაზე ორიენტირებული, თვითონვეა ბალანსი.  ამასთან, ძალიან უჩვეულოა, როგორ ეძახიან მას სხვადასხვა ენაში. ინგლისურად Dragonfly - დრაკონის მწერი ჰქვია. თითქოს, რადიკალურად განსხვავებული სახელი აქვს, მაგრამ მაინც ბუნების იმ არსებად რჩება, რომელიც თავისთავადაა სილამაზე, სიმშვიდე და უჩუმარი ძალა.

- წონასწორობას აუცილებლად დავუბრუნდებით. დღეს სხვადასხვა თემაზე ვისაუბრებთ და, მათ შორის, მუზეუმზეც. წამიკითხავს მოსაზრება, რომ თითოეული ადამიანი საკუთარ თავში ატარებს მუზეუმს, რადგან შეგროვება და შენახვა მისთვის ოდითგან დამახასიათებელი ქცევაა. მაგრამ ყველაფერი, რასაც ადამიანი საკუთარ თავში აგროვებს და ინახავს, შეიძლება თუ არა, მუზეუმის ტოლფარდად შეფასდეს? 

- გონება, რომელიც ინახავს მოგონებებსა და განსაკუთრებულ ემოციებს, თავისთავად სამუზეუმო სივრცეა. მაგრამ ის, რაც გონებაშია დაცული, შეიძლება მხოლოდ ერთი კონკრეტული ადამიანისთვის იყოს მნიშვნელოვანი ან ღირებული. თუ ასე შევხედავთ, რომ თითოეული ადამიანი თავისებური საცავია, მაშინ მეხსიერება ნამდვილად არის სამუზეუმო სივრცე და, ხშირად - ხაფანგიც.

- მაგრამ შეიძლება თუ არა, რომ ყველაფერი, რაც შენახული და დაცულია, მუზეუმად განვიხილოთ? როდის იქცევა ნივთების ან მოგონებების ერთობა მუზეუმად? 

- თუ ადამიანის გონებაზე ვსაუბრობთ, იქ გადაწყვეტილებებს თავად ადამიანი იღებს - ის წყვეტს, რა შეაგროვოს და რა იყოს მისთვის მნიშვნელოვანი. მაგრამ თუ ვსაუბრობთ მუზეუმზე, როგორც ინსტიტუციაზე, მას უკვე თავისი სპეციფიკური მახასიათებლები აქვს. მუზეუმი ცდილობს, გადმოსცეს გამთლიანებული ამბავი, რომელიც, შესაძლოა მნიშვნელოვანი იყოს ერისთვის, სახელმწიფოსთვის, კულტურისთვის, ისტორიისთვის ან ცივილიზაციისთვის. მემორირებული პიროვნების მუზეუმი კი არის სახლი, სადაც ესა თუ ის ადამიანი რეალურად ცხოვრობდა. მისი ნივთები გვიყვება არა მხოლოდ ამ ადამიანის პირად ცხოვრებაზე, ინტერესებსა და შესაძლებლობებზე, არამედ იმ ეპოქალურ გამოწვევებზე, რომელშიც ეს ადამიანი მოღვაწეობდა.

- მუზეუმი თავს უყრის ნივთებს, მაგრამ, რაღაც ჯადოსნობით, მუზეუმში მთავარი მაინც ადამიანია. თუ ყოველთვის ასე არ არის? ამჯერად, მხოლოდ მემორირებული პირების მუზეუმს არ ვგულისხმობ. 

- დიახ, მესმის. ნებისმიერი მუზეუმი - სახელმწიფო თუ კერძო - ერის ინსტიტუციური მეხსიერების მატარებელია. მაგრამ მუზეუმებში ადამიანი, თავისთავად, ყოველთვის მთავარი იქნება. 

- რატომ? 

- რა მინდა მე, როგორც მუზეუმმა, გადავცე ადამიანებს, რომლებიც ამ კონკრეტულ მუზეუმში უნდა მოვიდნენ, ან უნდა მოვიყვანო?! თანამედროვე განმარტებით, მუზეუმის მთავარი დანიშნულებაა, შეაგროვოს, შეისწავლოს, დაიცვას და გაავრცელოს ინფორმაცია საგანმანათლებლო გზით. ეს არის მთავარი - ღია კარის პრინციპით გამოცდილების, გაკვეთილის გადაცემა - და არა მხოლოდ დახურულ კარს მიღმა შეგროვება. მუზეუმების მთავარი ამოცანა უნდა იყოს, რომ შთააგონოს თავისი დამთვალიერებელი და ვიზიტორი. 

- როცა რომელიმე თემატურ მუზეუმზე ვამბობთ - რომ იქაც ადამიანი ნივთებზე უპირატესია - ვგულისხმობთ მხოლოდ დამთვალიერებელს, რომელიც მივა და ცოდნას ან ემოციას შეიმატებს, თუ იმ უცნობ ადამიანებსაც ვგულისხმობთ, რომლებმაც, თავის დროზე, მუზეუმში თავმოყრილი ნივთები შექმნეს? 

- კითხვა ეხება ექსპონატების ავტორებს, როგორც შემქმნელებს, თუ როგორც შემგროვებლებს? 

- როგორც შემქმნელებს. მივდივარ მუზეუმში და, მაგალითად, საქართველოს ოქროს ფონს ვათვალიერებ. ვხედავ, რომ საოცრებები შექმნეს ადამიანებმა, რომელთა ვინაობა დაკარგულია. მუზეუმი ხომ მათ მყოფობაც მუდმივად გულისხმობს? 

- ეს ძალიან მნიშვნელოვანი კითხვაა, რომელიც სამუზეუმო კონტექსტს სცდება. 

- რატომ? 

- მაგალითად, საქართველოს ოქროს ფონდის უნიკალური ექსპონატები, რომლებიც ყველას გვინახავს, ძალიან მნიშვნელოვანია, ბევრი თვალსაზრისით. ეს ნივთები ასახავს არა მხოლოდ ერთი კონკრეტული შემოქმედის შთაგონებას, შემოქმედებით ნიჭს თუ გამოსახვის უნიკალურ საშუალებებს, არამედ, ასევე მკაფიოდ გვიჩვენებს მზაობას, თუ ვისთვის იქმნებოდა ეს ნივთები. მაგალითად, საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, ოქროს ფონდში, გვაქვს მცხეთის განძი. საოცარი სამკაულებია. გამოვყოფდი ერთ საგამოფენო ვიტრინას, სადაც არის ქალის სრულიად უნიკალური, სრულიად ლამაზი სამკაული, რომელიც ოქრომჭედლობის ტექნიკითაც გამორჩეულია.  უცებ რომ წარმოიდგინოთ სრული სურათი - ვის ეკეთა, როგორი შეიძლებოდა ყოფილიყო ეს ქალბატონი და რას იგრძნობდა, როდესაც ამ სამკაულს ატარებდა - ზუსტად ერთნაირ საკოლექციო სეტს - საყურეს, ბეჭედს, ყელსაბამს და ფეხსაცმლის შესაკრავსაც კი. აღქმა ძალიან ინდივიდუალურია, მაგრამ წარმოუდგენელია, რომ ამ ნივთების მატარებელმა ადამიანმა მათი მნიშვნელობა არ იცოდეს. ისინი ან კონკრეტულად მისთვის შეიქმნა, ოჯახის დაკვეთით, ან საჩუქრად მიართვეს. 

 

 

„ყოველთვის ასე არ ხდება, რომ სამსახური შვილს შეადარო.“  

 

 

- თქვენ ცხრა მუზეუმს ხელმძღვანელობდით და როდესაც გკითხეს, რომელი მათგანი უფრო გიყვართო, უპასუხეთ - ეს იგივეა, დედას რომ ჰკითხონ, რომელი შვილი უფრო უყვარსო. შვილთან შედარება არ გამკვირვებია, რადგან დედაჩემი აბრეშუმის მუზეუმის დირექტორი იყო და ერთხელ, როცა მუზეუმთან დაკავშირებით ვუსაყვედურე, მითხრა - როგორც შენ ხარ ჩემი შვილი, მუზეუმიც ასევე ჩემი შვილიაო. როგორ ფიქრობთ, ეს განსულიერების განცდა, ძირითადად, ზრუნვას უკავშირდება, თუ სულ სხვა საფუძველზე იბადება?  

- პასუხი, ვფიქრობ, იმაზეა დამოკიდებული, თუ რას წარმოადგენს თითოეული ადამიანისთვის სამსახური - იქნება ეს მუზეუმი თუ ნებისმიერი სხვა სივრცე. ვერ ვიტყვი, რომ ექიმი სხვა რამეს უნდა გრძნობდეს. თუმცა, ყოველთვის ასე არ ხდება, რომ სამსახური შვილს შეადარო. რაც შეეხება ჩემს შემთხვევას -  გეტყვით გულწრფელად: ჩემთვის ყოველთვის ძნელი იყო და დღემდე რთულია იმაზე საუბარი, თუ რომელი მუზეუმი უფრო მნიშვნელოვანია, ან რომელია უფრო საყვარელი. ჩემთვის ეს არ არის საკითხი, რაზეც შეიძლება ვთქვა, რომ  ეს მეტად მიყვარს, ეს – ნაკლებად. თითოეულთან მაქვს განსხვავებული კავშირი, განსხვავებული განცდით და მნიშვნელობით. ყველაზე დიდი პატივი და, ამავე დროს, ყველაზე დიდი სირთულე იყო ის პასუხისმგებლობა, რაც უკავშირდება, მაგალითად, ილია ჭავჭავაძის გზას, მერაბ კოსტავას გზას, ზაქარია ფალიაშვილის გზას - იმ ადამიანების ცხოვრებას, ვინც არამარტო წარმოადგენდა ეპოქას, არამედ თავად ქმნიდა მას. სამუზეუმო სივრცე ჩემთვის არასოდეს ყოფილა მხოლოდ სამსახური - და ეს მაინცდამაინც თბილისის მუზეუმების გაერთიანებას არ ეხება. ვმუშაობდი ხელოვნების მუზეუმში, ეროვნულ მუზეუმში, მიმუშავია ქვეყნისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან პროექტებზე. ნებისმიერ პოზიციაზე, ყოველთვის მქონდა კრძალვა, აღფრთოვანება და პასუხისმგებლობა - ნივთების, მოვლენების, ისტორიების მიმართ. ეს არ იყო მხოლოდ ზრუნვა - ეს იყო სიყვარულის ის ფორმა, რომელიც ყოველდღიურ გადაწყვეტილებებზე და პასუხისმგებლობებზე გადიოდა.

- ჩემს კითხვას რომ დავუბრუნდეთ, არა იმდენად ზრუნვა, რამდენადაც, ემოციური დამოკიდებულება და პასუხისმგებლობა განსაზღვრავს მუზეუმის განსაკუთრებულ აღქმას და განსულიერებას?  

- რა თქმა უნდა, პასუხისმგებლობა და გააზრება - რასთან გაქვს კავშირი - თავისთავად, ზრუნვასაც მოიცავს. 

- ზრუნვა გასაგებია. ზრუნვა იმდენად ხელშესახებია შორიდან მაყურებელი თვალისთვის, რომ ვფიქრობდი, იქნებ, რამე სხვაც არის, რაც ამ არასულიერი ნივთების თავმოყრის ადგილს ადამიანისთვის სულს უდგამს. 

- მე ვერ ვიტყვი, რომ არასულიერია. თითოეული ნივთი სულიერია, თითოეულ ნივთს თავისი ხასიათი აქვს, ხშირად - თავისი ტრაგიზმიც. 

- ნივთს, როგორც ამბავს?

- დიახ, როგორც ამბავს. თუ სრულად აღდგენილია სურათი - რა გზა გაიარა ამა თუ იმ ნივთმა ჩვენამდე მოსაღწევად, კიდევ უფრო მეტად იზრდება პასუხისმგებლობა.

- კონკრეტულად, რას გულისხმობთ? 

- იმას ვგულისხმობ, რომ შენ გაქვს ამ ნივთის, მისი ამბის ინტერპრეტაციისა და სწორად მიწოდების პასუხისმგებლობა. 

- ზრუნვას მინდა, დავუბრუნდე. შეუძლებელია, ერთ საუბარში აღვწეროთ ის ღვაწლი, რაც თქვენ ცხრა წლის განმავლობაში გაწიეთ თბილისის მუზეუმის გაერთიანებაში თავმოყრილი მუზეუმებისთვის. მაგრამ, პირადად თქვენი შეფასებით, „ეს იყო 3 165 დღიანი ყოველდღიური ფიქრი, ძალისხმევა, მცდელობა; ზოგჯერ, ბრძოლა ყველაფერთან, ხშირად - საკუთარ თავთან.” ამ მღელვარე საქმიანობის უფრო წარმატებულ მხარედ პროცესის მართვა მიგაჩნიათ (მუზეუმების სრული რეაბილიტაცია, პროექტების განხორციელება), თუ კონცეფცია, რომელიც დანერგეთ? თქვენს საქმიანობაში ორივე მხარე, თითქოს, წონასწორობაშია; არადა, ორივე მეტისმეტად დიდი ასპარეზია. 

- უფრო სწორი იქნება, თუ ამას გარედან შეაფასებენ. 

- თქვენი აზრი მაინტერესებს: რომელი მხარეა უფრო წარმატებული? 

 

 

- ეს მართვას ეხებოდა, თუ კონცეფციის დანერგვას? 

- თუ კონცეფცია არ არსებობს და სრულ სურათს ვერ ხედავ, მაშინ მართვაც შეუძლებელი ხდება. თუ არ გვაქვს საფეხურებიანი გეგმა -  თითოეული ეტაპის შემდეგ, მისგან გამომდინარე ახალი განგრძობითი ნაბიჯი თუ არ იცი, მაშინ, სამართავიც აღარ რჩება. 

 

 

„გმირი უნდა იყოს ქვაკუთხედი, რომელსაც საზოგადოება უბრუნდება, როცა რყევებშია.“

 

 

- მაინც მგონია,  რომ შეიძლებოდა თქვენს ადგილზე ყოფილიყო ადამიანი, რომელიც კარგად ააშენებდა, ვიზუალურად ყველაფერს გამართავდა, მაგრამ ვერ შექმნიდა სულისკვეთებას, სწორ კონცეფციას; მეორე მხრივ, სხვანაირი რესურსის მქონე ადამიანი კონცეპტუალურ მხარეში ჩადებდა ყველაფერს და შედეგს მიიღებდა, მაგრამ არაფერი ეცოდინებოდა ცემენტისა და აგურის, მინის სახურავის შესახებ. არ მეუბნებით, მაგრამ მაინც მინდა, ეს ფენომენი ავხსნა - როგორ შეძელით სრულიად განსხვავებული ორი მიმართულების ჰარმონიზაცია? 

- ვერ ვიტყვი, რომ ეს პროცესი ყოველდღიურად სასიამოვნო იყო იმ ადამიანებისთვის, ვისთანაც ვმუშაობდი. და არც იმას ვიტყვი, რომ ეს მხოლოდ ჩემთვის იყო დამღლელი. როგორც აღმოჩნდა, არც გადაწყვეტილების მიმღები პირებისთვის იყო კომფორტული პროცესი. დღევანდელი რეალობა ამას პირდაპირ ადასტურებს - სრულიად მოულოდნელად მიიღეს გადაწყვეტილება ჩემი გათავისუფლების შესახებ, ისე, რომ არც პროცესი ჰქონდათ ბოლომდე გააზრებული და არც შედეგი. თავიდანვე ვიცოდი, რომ ჩემი მთავარი ამოცანა მხოლოდ მუზეუმების ტექნიკური გაძღოლა კი არ იყო, არამედ თითოეული მემორირებული სივრცის კონცეფციის შექმნა - არქიტექტურიდან შინაარსამდე, წარსულიდან დღემდე. ყველა ის მუზეუმი, რომელთა რეაბილიტაციაში მივიღე მონაწილეობა, ერთმანეთისგან აბსოლუტურად განსხვავდებოდა - და არა მხოლოდ ვიზუალურ დონეზე. განსხვავება იყო არსში: თითოეული კონცეფცია ეფუძნებოდა კონკრეტულ ადამიანს, მის ეპოქას, იმ სოციალურ და პოლიტიკურ კონტექსტს, რომელშიც ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა. თავისთავად, მუზეუმი ჩემთვის არასოდეს ყოფილა მხოლოდ სივრცე - ის იყო შინაარსის მატარებელი არქიტექტურული ფორმა, რომლის მიღმა იდგა ყოველდღიური ბრძოლა: როგორც შიდა პროფესიული წინააღმდეგობების გადალახვა, ისე სისტემურ ინერციასთან გამკლავება. ტექნიკური მართვა, საბიუჯეტო დაგეგმვა, სატენდერო პროცესები - ეს ყველაფერი ჩემს პროფესიულ გამოცდილებაში მანამდეც არსებობდა. მაგრამ სწორედ ახლა მომიწია ამ ყველაფრის ინტეგრირება იდეასთან, ხედვასთან და ღრმა შინაარსთან. სწორედ ამ გზით იქმნებოდა არა უბრალოდ „მუზეუმი“, არამედ ამბავი - რომელიც საზოგადოებას უნდა დარჩენოდა. ეს არ იყო კომფორტული გზა - და ვერც იქნებოდა, ვერც თანმიმდევრობით და ვერც შედეგობრივად. 

- ძალიან რომ შევკუმშოთ სათქმელი, რა მოხდა თბილისის მუზეუმების გაერთიანებაში ამ ცხრა წლის განმავლობაში ისეთი, რასაც საზოგადოებას გააცნობდით, როგორც პირადად თქვენი და თქვენი გუნდის საქმიანობის გამორჩეულ შედეგს? ალბათ, ისევ მეტყვით, სხვებმა თქვანო, მაგრამ მინდა, თქვენ გვითხრათ, რა მიგაჩნიათ თქვენი საქმიანობის მთავარ შედეგებად. 

- ვეცადეთ, სათქმელი ბევრი მიმართულებით გაგვეტანა. თითოეული მუზეუმის შემთხვევაში ვცდილობდით, გვეჩვენებინა არა მხოლოდ ის, რომ მემორირებული პირები დიდი ქართველი საზოგადო მოღვაწეები არიან, არამედ, ისიც - თუ რატომ არიან. ეს „რატომ“ ზუსტადაც დგას სახელმწიფოებრივ მნიშვნელობაზე, სახელმწიფოებრივ მეხსიერებაზე და იმ კონტექსტზე, რომელშიც ჩვენი ქვეყანა, უკვე ბევრი ათეული წელია, იმყოფება. მინდოდა, რომ მთავარი სათქმელი ეროვნული ღირსება და მეხსიერება ყოფილიყო. 

- მეხსიერებას დავუბრუნდებით, მაგრამ ახლა სხვა კითხვა მაქვს. ჟურნალისტი მარიამ ჯანელიძე წერს: “რამდენიმე დღის წინ ერთმა კარგმა ადამიანმა მითხრა - ნინი მუზეუმის საქმეში მარადონაა და ასეთი სულ რამდენიმე გვყავს, მაგალითად, გია დვალი ფიზიკაშიო“. ეს ფრაზა მაშინ გამახსენდა, როცა აღმოვაჩინე თქვენი სადოქტორო დისერტაციის თემა: „გმირის პრობლემა ქართულ კინოსა და ლიტერატურაში 60-70-იან წლებში“. თვითონ ნაშრომი, სამწუხაროდ, ვერ ვიპოვე, ამიტომ, თქვენ გკითხავთ: რატომ - გმირის პრობლემა? გმირი ვინ არის?

- ზოგადად, ნებისმიერ საზოგადოებას სჭირდება გმირი - მაგრამ არა გმირი - როგორც წინამძღოლი, არამედ გმირი, როგორც ღირებულებების მატარებელი, როგორც ღირსების სიმბოლო, როგორც ფიგურა, რომელსაც შეუძლია ცვლილების ინსპირაცია. გმირი უნდა იყოს ქვაკუთხედი, რომელსაც საზოგადოება უბრუნდება, როცა რყევებშია. არ გვჭირდება გმირის რომანტიზებული, დაუფიქრებელი წარმოდგენა - გვჭირდება მისი გააზრებული სახე. 60-70-იანი წლების კინოსა და ლიტერატურაში საინტერესოა გმირი არა მხოლოდ ნარატიულ დონეზე, არამედ იმით, თუ როგორ შემორჩა ის კოლექტიურ მეხსიერებაში ან ცნობიერებაში - ხშირად არა სახის, არამედ ხმის, ინტონაციის, სიჩუმის, წინააღმდეგობის ფორმით. 

- რას გულისხმობთ? 60-70 წლების გმირის პრობლემა არათავისუფალ გარემოში არსებობა არ არის? მე, რატომღაც, ასე წარმოვიდგინე. 

- არა მხოლოდ. რას ეძებენ ამ პერიოდის ავტორები? 60-იანი წლების ლიტერატურული გმირი, ძირითადად, მითოლოგიზებული გმირია. მაგალითად, როგორია გმირი ოთარ ჭილაძის შემოქმედებაში? არ აქვს მნიშვნელობა სახელს - ეს არის ადამიანი, რომელიც იხსენებს, აანალიზებს წარსულს. ჭილაძის გმირები განიცდიან კონკრეტულ ისტორიებს არა მხოლოდ თავისი ქვეყნის, არამედ, საკაცობრიო კონტექსტში. როცა აიეტი ფიქრის თოკს ჭაში უშვებს, ის არ ფიქრობს მხოლოდ კოლხეთზე და თავის ვაჟზე - აფრასიონზე. 

- თქვენ თქვით, რომ გვჭირდება გმირი, არა როგორც წინამძღოლი, არამედ, როგორც ღირებულებების სიმბოლო. იმ პირების მიმართ, ვის მუზეუმებსაც ხელმძღვანელობდით, გქონდათ განცდა, რომ გმირები არიან?  

- ეს ადამიანები ზუსტად ისე იღვწოდნენ, როგორც იცოდნენ, როგორც შეეძლოთ და როგორც საჭიროდ მიიჩნევდნენ. ისინი არ ფიქრობდნენ იმაზე, რომ მომავალში მათი მუზეუმები იარსებებდა. დიდებაზე არ უფიქრიათ. თითოეულმა მათგანმა მძიმე ცხოვრება გაიარა - ადამიანურადაც და ისტორიულადაც. დღევანდელ საკომუნიკაციო შესაძლებლობებშიც კი ძნელია წარმოდგენა, რამდენი მიმართულებით უწევდათ ფიქრი, ბრძოლა, პასუხისმგებლობა. ისინი ხშირად ებრძოდნენ არა მტერს, არამედ შიშს, ეჭვს, დუმილს - და იმ სიჩუმესაც, რომელიც ხანდახან ყველაზე ხმამაღალია.

- თქვენთვის გმირები არიან? 

- რა თქმა უნდა, გმირები არიან. გმირობაა, მაგალითად, XIX საუკუნის ბოლოს ხმამაღლა თქვა, რომ ჩვენი თავი ჩვენვე უნდა გვეკუთვნოდეს. გმირობაა, როცა ნიკოლოზ ბარათაშვილი წერდა, რომ რაღაც ისე არ არის თბილისში, როგორც გარედან ჩანს - ეს იყო შიგნიდან გააზრებული წინააღმდეგობა. წოდებრივად, გმირი ჩვენს ისტორიაში ბევრია. მაგრამ არცერთ იუნკერს არ უფიქრია გმირობა - ვიდრე გადამწყვეტი წუთი დადგებოდა. არც მარო მაყაშვილს უნდოდა გმირობა - მას უნდოდა ის მთავარი ღირებულება გადარჩენილიყო, რომლისთვისაც იუნკრების გვერდით იდგა. ანწუხელიძეს იმ ცოდნის, იმ ღირსების გადარჩენა უნდოდა, რომლის გამოც მისი ცხოვრება ბოლოს გმირობით დასრულდა. 

- ერთ გადაცემაში თქვით, ისტორიული მეხსიერება თავისით არ იშლება; მის წაშლას ორგანიზებული, გეგმაზომიერი ნაბიჯები სჭირდებაო. ამ კუთხით, დღევანდელ ქართულ საზოგადოებას როგორ აფასებთ - გვაქვს თუ არა ისტორიული მეხსიერება? გვახსოვს თუ არა ისტორიის გაკვეთილები? 

- სამწუხაროდ, არათუ არ გვახსოვს, ჩვენი ისტორიის შესახებ საერთოდ ძალიან ცოტა ვიცით.

- მაგრამ ბევრ რამეს ხომ ჩვენ თვითონ მოვესწარით, თუნდაც, 9 აპრილს?

- იმ თაობაში, რომელიც 9 აპრილს მოესწრო, ძალიან ცოტამ გაიაზრა ამ დღის მნიშვნელობა. ცოდნასა და გაცნობიერებას შორის დიდი სხვაობაა. საამაყოდ ვიყენებთ იმ ფაქტს, რომ საქართველოში  პირველი ევროპელები - ზეზვა და მზია ცხოვრობდნენ. მაგრამ ეს რამხელა პასუხისმგებლობაა, რომ მე აქ, ამ ტერიტორიაზე 2 800 000 წლის წინ ვცხოვრობდი? არქეოლოგიური ფაქტებით არის დადასტურებული, რომ არამარტო ვცხოვრობდი, არამედ, თანაგანცდის უნარი მქონდა. აღმოჩენილია თავის ქალა, რომელიც გვიყვება, რომ ეს ადამიანი ზრუნვით არის გადარჩენილი - ესე იგი თანაგანცდა გვქონდა. სად არის დღეს ეს თანაგანცდა, თუკი კოლექტიურ მეხსიერებაში მიდევს?! ხშირად წავიკითხავთ, რომ წერენ - სად იყო ესა თუ ის ქვეყანა, როცა ჩვენ „ვეფხისტყაოსანი“ გვქონდაო. „ვეფხისტყაოსანი“ ქართული ცნობიერების გვირგვინია, მაგრამ რამდენს გვაქვს გააზრებული „ვეფხისტყაოსნის“ ცოდნა და სიბრძნე? 

 

 

„არ მჯერა, რომ ინსტიტუციის გადარჩენა მხოლოდ ერთ ადამიანს შეუძლია.“

 

 

- თქვენ გინდოდათ, რომ სწორედ ამ მნიშვნელოვანი ცოდნისა და საკაცობრიო ღირებულებების გამავრცელებელი ყოფილიყო თბილისის მუზეუმები. რა საფრთხეს ხედავთ ამ კუთხით იმის შემდეგ, რაც თქვენ წამოხვედით და თბილისის მუზეუმების  გაერთიანებას სხვა ადამიანი ხელმძღვანელობს? 

- პირველ რიგში, ვიტყვი, რომ ჩემი ხედვა არ ყოფილა განსაკუთრებული. ეს ხედვა ჩვენი ისტორიიდან, ეპოქალური ადამიანების ღვაწლიდან და მასშტაბიდან გამომდინარეობდა. 

- დიახ, ამაში გეთანხმებით. 

- ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ამოცანა იყო, რომ სხვადასხვა ასაკის დამთვალიერებლისთვის გასაგებად გვეთქვა მთავარი სათქმელი, რომლის მისაღებად მზად იყო ამა თუ იმ თაობის ადამიანი. მეორე ამოცანა იყო, რომ ეს ინფორმაცია საქართველოს საზღვრებს გარეთ გაგვევრცელებინა. 2022 წლიდან ჩვენი მემორირებული მუზეუმები მსოფლიო მუზეუმების რუკაზეა მონიშნული. ეს არ იყო ადვილი და, მით უმეტეს, ამის წაშლა ადვილი არ იქნება. გაერთიანების ახალ დირექტორზე ვერაფერს გეტყვით, რადგან არ ვიცნობ. მაგრამ არ ვიქნები სუბიექტური, თუ ვიტყვი, რომ საფრთხეს ვხედავ. 

- ამ საფრთხის შინაარსი რა არის? 

- საფრთხე არ არის ის, რომ დირექტორი შეიცვალა. დირექტორები უნდა იცვლებოდნენ - ეს ბუნებრივია. მაგრამ რაც არ უნდა იცვლებოდეს, არის კონცეფცია. მინდა, მჯეროდეს, რომ ინსტიტუციური მეხსიერება არ შემოიფარგლება მხოლოდ კარგად გაკეთებული ექსპოზიციებით ან რეაბილიტირებული სივრცეებით. ინსტიტუციური მეხსიერება არის ის, რაც დამთვალიერებლისთვის არ ჩანს: საქმის წარმოების წესი, დოკუმენტური კულტურა, ურთიერთობის ფორმა, პასუხისმგებლობის გადაცემა. იმედი მაქვს, ამ მეხსიერებას გააგრძელებენ ის ადამიანები, რომლებიც დარჩნენ და გუნდიდან თითქმის ყველა დარჩა. მჯერა, რომ მათ დარჩენის გადაწყვეტილება სწორედ იმ მეხსიერების დაცვისთვის მიიღეს, რომელიც არა რომელიმე დირექტორს, არამედ მთლიანად ინსტიტუციას ეკუთვნის. 

- საფრთხეს რაში ხედავთ? 

- გულწრფელად გეტყვით, დღეს არ მაქვს ინფორმაცია, ამ ერთი თვის განმავლობაში რა მოხდა გაერთიანებაში; მაგრამ ის, რაც ჩემთვის ცნობილია და გარედან ჩანს, მაძლევს საფუძველს, ვიფიქრო, რომ პროცესი სწორად არ მიდის.

- მაგალითად?

- მაგალითად, ერთთვიანი გადაბარების პროცესი, რომელიც არა და არ დაიწყო და შესაბამისად, არც დასრულდა - მიუხედავად ჩემი არაერთი წერილობითი მიმართვისა. კომუნიკაციის ეს ფორმატი მკარნახობს, რომ, შეიძლება, განვითარების პროცესი ძალიან შეფერხდეს. 

- თქვენ ბევრი გააკეთეთ, როგორც მენეჯერმა და, ამავე დროს, როგორც კონცეფციის ავტორმა და დამნერგავმა. ამის მიუხედავად, ელექტრონული ფოსტით მიიღეთ შეტყობინება, რომ, თურმე, იქ აღარ მუშაობთ. რა თქმა უნდა, მომავალ საფრთხეზე უფრო მეტს გავიგებთ, თუ მიპასუხებთ კითხვაზე: რას ფიქრობთ, რეალურად რა იყო თქვენი გაშვების მიზეზი? 

- (პაუზა)

- ის, რომ არ მუშაობდით, ან ცუდად მუშაობდით, რეალური მიზეზი ვერ იქნებოდა. 

- აბსტრაქტულად ბევრ რამეზე შეიძლება ვილაპარაკოთ. კონკრეტულად კი უკვე მაქვს ოფიციალური დოკუმენტი, სადაც წერია, რომ არსებობდა დავალება, რომელიც არ შევასრულე. თუმცა, ჯერ არ მიმიღია ოფიციალურად გამოთხოვილი დოკუმენტი, რა დავალებაზეა საუბარი. თუ 2024 წლის 31 ივლისს არსებობდა დავალება, რომელიც მე არ შევასრულე, რატომ გახდა ეს ცნობილი მხოლოდ 2025 წლის 4 აპრილს? 

- 2024-ის 31 ივლისი საიდან მოვიდა? 

- ამ დღით არის დათარიღებული თბილისის მუნიციპალიტეტის განკარგულება, რომელიც, თურმე, არ შევასრულე. 

- მაგრამ 2024 წლის ბოლოს დირექტორობის ვადა ხომ გაგიგრძელეს?

- დიახ, 2024 წლის 19 დეკემბრის თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის  განკარგულებით, ჩემი უფლებამოსილების ვადა სამი წლით განისაზღვრა. 

- ამიტომ გთხოვთ, საღ აზრზე დაყრდნობით ვთქვათ, რა შეიძლებოდა, თქვენი გათავისუფლების ნამდვილი მიზეზი ყოფილიყო. ამას ცნობისმოყვარეობის გამო არ გეკითხებით. ეს მაინტერესებს იმ საფრთხეების გამო, რომლებიც შეიძლება გაჩნდეს, თქვენი იქ არყოფნის დროს. 

- არ მჯერა, რომ ინსტიტუციის გადარჩენა მხოლოდ ერთ ადამიანს შეუძლია. ძირითადად, გუნდი მუშაობს. თუ ნებისმიერ ახალ ადამიანს ექნება ნება, დავალება და გუნდის მხარდაჭერა, აუცილებლად შეძლებს, შეცვალოს - როგორც დადებითი, ისე უარყოფითი მიმართულებით. რაც შეეხება იმას, თუ რატომ გამათავისუფლეს, თბილისის მუზეუმების გაერთიანებისთვის მთავარი იყო ის ფასეულობები, რომლებსაც ჩვენი მემორირებული ადამიანები ემსახურებოდნენ - ეს იყო ადამიანის უფლებები, სამართლიანობა, თავისუფლება... თუნდაც, „ხუთშაბათობის“ კონცეფცია. სახლში, სადაც დღეს ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ - მემორიალური მუზეუმია, განსხვავებული აზრის მქონე ნებისმიერ ადამიანს, ილია ჭავჭავაძის სიცოცხლეშივე შეეძლო მისვლა და თავისი მოსაზრებების გაზიარება. მუზეუმების გაერთიანება იყო ის ხმა, რომელიც ისტორიული კონტექსტისა და ფაქტების მიხედვით ავრცელებდა ფუნდამენტურ ღირებულებებს, სახელმწიფოებრიობისა და დამოუკიდებლობის იდეას, სახელმწიფო ინსტიტუტების - დამოუკიდებელი სასამართლოს, დამოუკიდებელი მედიის - მნიშვნელობას. ვფიქრობ, ეს არის ერთ-ერთი მთავარი საფუძველი და მიზეზი, რის გამოც გადაწყდა - ეს ხმა გაჩუმებულიყო. 

- ახლა ყველაფერი გასაგებია. მივიღე პასუხი, გმადლობთ. ამბობთ, რომ მიზნის მისაღწევად აუცილებელია სიმკაცრე და დაუნდობლობა, პირველ რიგში, საკუთარი თავის მიმართ. ამავე კონტექსტში ახსენებთ შრომასა და მოთმინებას. ცხრა წლის განმავლობაში ინტენსიურმა და საპასუხისმგებლო საქმიანობამ ხასიათი თუ შეგიცვალათ? 

- რა თქმა უნდა, ადამიანები ვიცვლებით, მათ შორის, ვითარებიდან გამომდინარე. შემიძლია გითხრათ, რომ მე ამ ერთ თვეშიც შევიცვალე. დაუნდობლობაზე ბევრი ფაქტი შემიძლია, მოგიყვეთ. ჩემთვის რთული იყო, მაგალითად, საპასუხისმგებლო დღეებში იმის გაგება, რომ „დამავიწყდა“... მეც დამვიწყებია რაღაცები, მაგრამ არასდროს არ მესმის, რატომ შეიძლება, ადამიანმა ვერ აღიაროს, რომ რაღაც გამორჩა. დაუნდობლობაზე, ალბათ, ჩემი ოჯახის წევრებიც იტყვიან - დაუნდობლობაზე და მათთვის მოპარულ დროზე (არამარტო ამ ცხრა წლის მანძილზე). მაგრამ საერთოდ არ მესმის, როგორ შეიძლება, რომ ადამიანმა პირობა დადოს და არ შეასრულოს. როცა ერთ-ერთი სამუშაოს შესრულების დროს ფეხი მოვიტეხე, იმ დღეს ჩვეულებრივ გავაგრძელე მუშაობა და რკინაში ჩასმული ფეხით წავედი მნიშვნელოვან და საპასუხისმგებლო ღონისძიებაზე - ევროპის მუზეუმების ფორუმზე. თუ ეს არის დაუნდობლობა...

- თქვენ თქვით და ამიტომ ვიკითხე. ანუ პრაქტიკულად, ხასიათი გაგიმკაცრდათ? 

- ვერ ვიტყვი, რომ მანამდე ძალიან მსუბუქი ხასიათი მქონდა და ცხრა წელიწადში გამიმკაცრდა. 

 

 

„საერთოდ არ მაქვს დამარცხებულობის განცდა, გულწრფელად რომ გითხრათ.“ 

 

 

- თქვენ შესახებ ყველა ამბობს, რომ შესანიშნავი ადამიანი ხართ. ძალიან იშვიათია, ასეთი ერთიანი იყოს საზოგადოებრივი აზრი. საქმის მხრივ რომ ნამდვილად შესანიშნავი ხართ, ეს ცხადია. ჩვენ ერთმანეთს არ ვიცნობთ და სულ ასეთი აზრი მქონდა თქვენ შესახებ, რომ სხვებისგან სწორედ რბილი და თბილი ხასიათით გამოირჩევით. 

- მიხარია, თუ ადამიანები ასე ამბობენ იმიტომ, რომ მე მითოლოგიური ისტორიები გამიგია საკუთარი თავის შესახებ... ხშირად ვერ გავბრაზებულვარ, იმდენად დაუჯერებელია, რასაც ამბობენ. 

- მაგალითად?

- მაგალითად, რომ ცეცხლს ვაფრქვევ. სინამდვილეში, საკმაოდ ავი და მკაცრი ვარ, როდესაც საქმე რაღაც მნიშვნელოვანს ეხება. ყველაზე კარგად ამას მოგიყვებიან თბილისის მუზეუმების გაერთიანების კონტრაქტორები, განსაკუთრებით, ტექნიკური ჯგუფის ან სამშენებლო ჯგუფის წევრები. დაუნდობლობაზე მათ შეგიძლიათ, ჰკითხოთ. 

- მესმის, რომ როდესაც მიზანი რთული და კომპლექსურია, მის მიღწევას დისციპლინა სჭირდება. თავიდანვე ყველაფერი, რასაც საკუთარ თავზე ამბობდით, გავიგე, როგორც დისციპლინის მოთხოვნა. მაგრამ მინდოდა, რომ თქვენთან დამეზუსტებინა. იმის შემდეგ, რაც თავდადებით იშრომეთ და ცეცხლისმფრქვეველი ადამიანის იმიჯი დაიმკვიდრეთ, მიგაჩნიათ თუ არა თქვენს პიროვნულ მარცხად, რომ სამსახურის დატოვება მოგიხდათ? 

- არა, ნამდვილად არ მიმაჩნია. საერთოდ არ მაქვს დამარცხებულობის განცდა, გულწრფელად რომ გითხრათ. 

- არ გიფიქრიათ, რომ, იქნებ, ჯობდა, რაღაც სხვანაირად გაგეკეთებინათ? 

- არა. სხვანაირად რომ გაგეკეთებინა, მაშინ, უნდა გცოდნოდა, რა და როგორ გაგეკეთებინა. მიხვედრით რასაც ვხვდებოდი, რის გაკეთებასაც ითხოვდნენ - ის რომ გამეკეთებინა, იმ ფუნდამენტური ღირებულებების ღალატი იქნებოდა, რომლებისაც მჯერა არამარტო მუზეუმებში, არამედ, ცხოვრებაში. 

- ესე იგი, ერთი თვის გადასახედიდანაც ვერ ხედავთ ნაპრალს, რომელიც შეიძლებოდა, რომ შეგევსოთ და თქვენი საქმიანობა გაგეგრძელებინათ? 

- ერთადერთ ნაპრალს ვხედავ, რაც არ უნდა გამეკეთებინა... უფრო სწორად, დღევანდელი გადასახედიდან ერთი შემიძლია ვთქვა, რომ ძალიან მჯეროდა ადამიანების, მათ შორის, გუნდის წევრებისაც. 

- და ამას ახლა ნაპრალად მიიჩნევთ? 

- ჩემი გადასახედიდან, უფრო მეტად მჯეროდა და უფრო მეტად დარწმუნებული ვიყავი ადამიანებში, ვიდრე აღმოჩნდა...

- რომ იმსახურებდნენ? 

- ალბათ, იმსახურებდნენ კიდეც, არ იყო გადამეტებული ჩემი ნდობა... უბრალოდ, ადამიანებს აქვთ არჩევანი და ამ არჩევანს სხვადასხვა საფუძველი შეიძლება ჰქონდეს. საქმესთან მიმართებაში არაფერს არ შევცვლიდი, უბრალოდ, ვერაფერს ვერ შევცვლიდი. მაშინ გამოვიდოდა, რომ საკუთარ თავს დავკარგავდი. 

- როდესაც ბოლო დღეს სამსახურს ტოვებდით, ასეთი ფრაზა თქვით: „ზოგჯერ შეჩერება დასაწყისიც შეიძლება იყოს“. მართლაც, ზოგჯერ შეჩერება, დაყოვნება ბევრად უფრო ნაყოფიერი შეიძლება აღმოჩნდეს, ვიდრე მოძრაობა, რადგან ადამიანს საშუალებას აძლევს, გაიაზროს - რატომ აღმოჩნდა ამ წერტილში და საით უნდა, რომ მომავალში წავიდეს. ახლა გაქვთ ეს ფიქრები?

- მეგონა, რომ გავჩერდებოდი, მაგრამ ვერ გეტყვით, რომ გავჩერდი. გაჩერება მაინც ფუფუნება აღმოჩნდა. მაინც ვერ აღმოვჩნდი ისეთი კარგი ბებია, რომ ყოველდღე ვიყო პატარა ნიკოლოზთან. მაგრამ არასდროს არ წარმომედგინა, რომ თბილისის მუზეუმების გაერთიანებაში მარადიულად უნდა ვყოფილიყავი. მიფიქრია სხვა სივრცეებზე. ერთადერთი, რაც გაუგებარია, არის ფორმა - რა ფორმით გავიგე, რომ იქ აღარ ვმუშაობ. თუმცა, იმ რეალობაში, სადაც დაუსაბუთებელი ბრალდებებით ადამიანები ციხეში სხედან, მე რატომ უნდა ვყოფილიყავი ძალიან განსხვავებულ მდგომარეობაში?

- რაკი რეალობა ვახსენეთ, ერთ თემაზეც გკითხავთ, რომელიც მაწუხებს: დღეს ერთ-ერთი მთავარი დარტყმა კულტურის მეხსიერების მატარებლებზე მოდის - ვგულისხმობ ტაძრებს, მუზეუმებს, ეროვნულ ბიბლიოთეკას, თეატრებს, კინოცენტრს... გაქვთ ახსნა, ეს რატომ მოხდა? 

- კულტურის მეხსიერება ერთ-ერთი ყველაზე ფუნდამენტური ღირებულებაა, მაგრამ ერთ-ერთი ყველაზე ცვალებადი ფუნდამენტური ღირებულებაც არის. 

- რატომ? რას გულისხმობთ? 

- იმიტომ, რომ კულტურა ყოველთვის იმყოფება მუდმივ ცვლილებაში. ერთი მხრივ, მას სჭირდება სტაბილურობა, ისტორიული განცდა და მეხსიერება, ხოლო მეორე მხრივ, ის დამოკიდებულია ეპოქის ცვლილებაზე, ღირებულებებზე, პოლიტიკასა და სოციალურ გარემოზე. მაგალითად, საფრანგეთის კულტურის პოლიტიკა იწყება ფრანსუა I-დან - ეს არის XVI საუკუნე. იმის მიუხედავად, რომ საფრანგეთმა, როგორც სახელმწიფომ - მონარქიიდან რესპუბლიკამდე, იმპერიიდან დემოკრატიამდე - არაერთი ტრანსფორმაცია განიცადა, ფრანგული კულტურის ფუნდამენტური ხაზი არ შეცვლილა. ფრანსუა I-ის დროს მიღებული საკანონმდებლო ჩარჩოები - მათ შორის, კანონი, რომელიც ავალდებულებდა ყველა ბეჭდური წიგნის ეროვნული ბიბლიოთეკისთვის გადაცემას და საზღვარზე კონტროლის მექანიზმებს წიგნების გატანისას - დღემდე მოქმედია. სწორედ ამგვარად იქმნება კულტურის პოლიტიკა, როგორც გრძელვადიანი სტრატეგია და არა როგორც ცალკეული ხელისუფლების ვადაში მოქმედი გადაწყვეტილებები. ჩვენ  ვერ გავაგრძელეთ ის ფუნდამენტური მიმართულება, რაც საქართველოს ისტორიაში ბაგრატ III-ის დროიდან იწყება. 

- შეგიძლიათ, უფრო ზუსტად გვითხრათ, რას გულისხმობთ?

- ბაგრატ III-ის პოლიტიკა არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ტერიტორიული გაერთიანებით. მისთვის კულტურა და განათლება სახელმწიფოებრიობის ორგანული ნაწილი იყო. ეს იყო პერიოდი, როცა სკოლები, საეკლესიო და საერო განათლების ცენტრები, მწერლობა, ხელნაწერთა შექმნა და გავრცელება განიხილებოდა, როგორც პოლიტიკური და საზოგადოებრივი სტრუქტურის შემაერთებელი ძარღვი. სამწუხაროდ, ეს ხაზი ვერ გაგრძელდა. ომებმა, კოლონიალურმა სისტემებმა და საბჭოთა ჩარჩოებმა მრავალჯერ შეაწყვეტინეს ამ ხაზს პულსი. მხოლოდ XIX საუკუნეში, სრულიად სხვა ეპოქაში, წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ ცადა დაბრუნება იმ ღირებულებებთან, რომელთაც რეალურად უნდა ეტვირთა კულტურის პოლიტიკის საფუძვლები. ეს იყო არამხოლოდ განათლების გავრცელება, არამედ მოქალაქეობრივი ცნობიერების გაღვივება, რაც გვიანდელი დამოუკიდებლობის იდეის საყრდენად იქცა. 

 

 

„ვერ ვიტყვი, რომ რისიც მჯერა, იმის ერთგულება მძიმეა.“

 

 

- ამ კუთხით, დღევანდელ მდგომარეობას როგორ აფასებთ? 

- დღესაც, ფაქტობრივად, წყვეტის პროცესში ვართ. დღევანდელ ვითარებაში კვლავაც ბუნდოვანია, რა არის კულტურის მთავარი ღირებულება. ბევრი ადამიანის წარმოდგენით, კულტურა არის მხოლოდ ესთეტიკური კატეგორია - ლამაზი, სასიამოვნო, დისტანცირებული. კულტურის პროდუქტი, თითქოს, უნდა იყოს მსუბუქი, გასართობი, შესაძლოა დასაფიქრებელი, მაგრამ არა მძაფრი, არა მტკივნეული, და, რაც მთავარია, არა პოლიტიკურად ან საზოგადოებრივად გამაღიზიანებელი. კულტურა არ არის მხოლოდ დეკორაციული სიმშვიდე. კულტურა ერის გონებრივი და მორალური საყრდენია. თუ ის არ გადის საზოგადოებრივ ტრავმაზე, თუ არ ეხება წინააღმდეგობებს, თუ არ უშვებს ტკივილისა და პასუხისმგებლობის გამოხატვას -  მაშინ ის კარგავს საკუთარ პოლიტიკურ წონას და მხოლოდ ფონად რჩება. 

- ბოლო კითხვა მაქვს: აუცილებლად დადგება ცვლილებების მომენტი თქვენს ცხოვრებაში, რადგან რაც არ უნდა დაკავებული იყოთ, მაინც შემოვა ახალი საქმე, რომელიც ისევ თავიდან მოუყრის თავს თქვენს ცოდნასა და უნარებს. ამ ცვლილებისთვის მეტი რესურსი თქვენს თავში გეგულებათ, თუ თქვენ გარეთ? 

- საერთოდ, ადამიანები აკეთებენ იმდენს, რამდენიც შეუძლიათ და რამდენის შესაძლებლობასაც გარემოება აქ და ახლა იძლევა. ასე მჯერა მე. ჩემთვის ერთ-ერთი ყველაზე სამოტივაციო ფრაზაა, როცა მეუბნებიან: „არ შეიძლება!“ ან „არ გამოვა!“ გაჩერებული ნამდვილად არ ვარ. შემდეგ კვირას ერთ-ერთ ძალიან მნიშვნელოვან სამუზეუმო ფორუმზე მივდივარ, როგორც დამოუკიდებელი მონაწილე. ნებისმიერი შესაძლებლობისთვის ვარ მზად, საკუთარი რესურსით. 

- დიდი მადლობა უაღრესად საინტერესო და აქტუალური საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ინგლისელი მწერალი, დეტექტივების ავტორი აგატა კრისტი (1890-1976): „არაფერი ისე არ ამძიმებს ადამიანს, როგორც ერთგულება.“ 

- მნიშვნელოვანი კითხვა გამიჩნდა აგატა კრისტის მიმართ: ერთგულება - რისი? ვერ ვიტყვი, რომ რისიც მჯერა, იმის ერთგულება მძიმეა. თუ სხვისი ინტერესის ერთგულებაზე ვსაუბრობთ, ეს, რა თქმა უნდა, მძიმეა, მაგრამ აქაც არჩევანი გვაქვს. 

- ესე იგი, შეგვიძლია, იმას ვუერთგულოთ, რაც ჩვენთვის ბუნებრივად მსუბუქია და ერთგულებით არ დავმძიმდეთ?

- რა თქმა უნდა. საერთოდ, დამძიმებაც მოცემულობა და არჩევანია. ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია, სიმძიმისგან გათავისუფლდეს. მკითხველი იკითხავს - როგორ? გარემოებები ხომ არსებობს? თუ თითოეული ჩვენგანი ჩვენს გასაკეთებელ საქმეს გავაკეთებთ და სხვებს არ დაველოდებით, მაშინ იმ ფასეულობების ერთგულები დავრჩებით, რომლებიც ამდენი საუკუნეა, ჩვენს ქვეყანას აცოცხლებს - ეს არის დამოუკიდებლობა და სახელმწიფოებრიობა. თუ ერთგულად დავიწყებთ ლოდინს, რომ საქართველო არის განსაკუთრებული ქვეყანა, რომელიც თავისთავად გადარჩება, მაშინ ერთგულება ძალიან მძიმე ტვირთად გადაგვექცევა. 

- მეორე ციტატის ავტორია თანამედროვე ამერიკელი მწერალი მარიან უილიამსონი (1952): „ან სიყვარულისკენ ვმოძრაობთ, ან - შიშისკენ“. 

- ჯემალ ქარჩხაძე ამბობდა, რომ შიშზე საშიში თვითონ შიშია. დღეს რაც საშიშად მიგვაჩნია, ესეც თითოეული ჩვენგანის შიშით საზრდოობს. ამიტომ, ჯობია, სიყვარულისკენ ვიმოძრაოთ - არა შიშის სიყვარულისკენ, არამედ, ადამიანის სიყვარულისკენ. ქრისტიანობა გვასწავლის, რომ ადამიანი ღმერთის ხატად და მსგავსად შეიქმნა. ამიტომ, თუ გამჩენისგან უპირობო სიყვარულს ვითხოვ, მეც უნდა შემეძლოს, რომ ღვთის ხატად შექმნილი ადამიანი უპირობოდ მიყვარდეს.  
 

ფოტომასალა: დავით ბანცაძე