- ბატონო მიშა, დაახლოებით, რამდენ ქვეყანაში ხართ ნამყოფი? 

- გამიჭირდება თქმა. ევროპის ოცზე მეტ ქვეყანაში და ამერიკის შეერთებული შტატების ბევრ შტატში ვყოფილვარ; აზიის ქვეყნებიდან - სინგაპურში ვარ ნამყოფი, აგრეთვე, თურქეთში - რომელიც, ალბათ, ნაწილობრივ ევროპაა და ნაწილობრივ - აზია.  

- რამდენ ენას ფლობთ?

- ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე ორივე მიმართულებით ვთარგმნი. ცოტა სხვა ენებიც მესმის - იტალიური, პოლონური. 

- როდესაც განვითარებულ ქვეყნებს ათვალიერებდით და იქაური ცხოვრების წესს აკვირდებოდით, ოდესმე თავი აუტსაიდერად თუ გიგრძნიათ იმის გამო, რომ საქართველოდან ხართ? 

- საზღვარგარეთ პირველად 1999 წელს მოვხვდი. ამერიკის საელჩოს ჰქონდა პროგრამა „ნატოს გაცნობითი ტური“. ბრიუსელში, ჰააგასა და ათენში ვიყავით. საქართველოდან დელეგაციაში მაშინდელი პარლამენტისა და მთავრობის წევრები იყვნენ. ჩვენთან, მოგეხსენებათ, გაჭირვების წლები იყო, შუქი და გათბობა არ გვქონდა, შენობებშიც ციოდა. იანვარი იყო, ევროპაში ძალიან თბილად ჩაცმულები ჩავედით და იქ ისე დაგვცხა, არ ვიცოდით, ეს ცხელი პიჯაკები სად წაგვეღო. კულტურული შოკი მივიღეთ. ერთი მომენტი დამამახსოვრდა. ჩემმა კოლეგამ და მე საღამოს ბრიუსელში გავისეირნეთ და გვინდოდა, ლუდი დაგველია. მქონდა თანხა, რომელიც დელეგაციის წევრებს ჯიბის ფულად მოგვცეს და ბარში ვიკითხე, ლუდი რა ღირს-მეთქი. ალბათ, მორიდებით ვიკითხე, რადგან ბარმენმა მიპასუხა, კარგი, ამდენად დაგისხამო - თანხა არ მახსოვს, მაგრამ უფრო იაფი გვითხრა. კუპიურა რომ ამოვიღე, სიცილი დაიწყო - ნაკლები კი არა, მეტი ფასი უნდა მეთქვა, ამხელა კუპიურით თუ აპირებ გადახდასო. 

- პირველი კულტურული შოკი გასაგებია, მაგრამ როცა ბევრი ქვეყანა გაიცანით, თუ ფიქრობდით, რომ საქართველო მეტისმეტად ჩამორჩენილია?

- არა, საქართველოც ვითარდებოდა; 90-იანების მერე, ნელ-ნელა, ცხოვრება სულ უმჯობესდებოდა. რა თქმა უნდა, გარკვეულწილად, საქართველო უფრო ჩამორჩენილი იყო, ვიდრე მსოფლიოს მოწინავე ქვეყნები, მაგრამ დიდ ნაპრალს, პირადად მე, ვერ ვხედავდი. 

- ვიცი, როგორ ოჯახში გაიზარდეთ და ამას შემდეგ დავუბრუნდები. ახლა ასე გკითხავთ: უცხოელებთან ურთიერთობის, უცხო ქვეყნების გაცნობის შემდეგ, თუ გაიგეთ რამე მნიშვნელოვანი, რამე ახალი საქართველოს შესახებ? 

- საზღვარგარეთ, ძირითადად, პოლიტიკურ და ტექნიკურ თემებს ვთარგმნიდი. კულტურასთან, პოეზიასთან შეხება იშვიათად მქონია. თუმცა, საქართველოში ორ წელიწადში ერთხელ ტარდება ტრადიციული მრავალხმიანობის საერთაშორისო სიმპოზიუმი, რომელზე დასასწრებად მთელი მსოფლიოდან ჩამოდიან მრავალხმიანობის მკვლევარი მეცნიერები. სადაც კი პოლიფონიაა მსოფლიოში, ყველაფერს იკვლევენ, მაგალითად, სწავლობენ პიგმეების სიმღერას, სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის და ბალტიისპირეთის პოლიფონიას. ამ სიმპოზიუმზე მართლა შეიძლება, სხვა კუთხით დაინახო საქართველო, რადგან იმ მეცნიერების თვალით იყურები, რომლებსაც უყვართ ჩვენი ქვეყანა და ჩვენი მრავალხმიანობა. 

- სანამ უშუალოდ თქვენს საქმეზე გადავალთ, ერთი ჩანართი კითხვა მაქვს: როგორ მოხდა, რომ თქვენნაირი თანამედროვე, პროგრესული ადამიანი ციფრულ სამყაროში თითქმის არ ჩანს? არც „გუგლში“, არც „იუთუბში“ თქვენ შესახებ ინფორმაცია საერთოდ არ იძებნება. 

- ვერ გეტყვით. ალბათ, მე არ ვაქტიურობ. ჩემი ბუნებიდან გამომდინარე, არ მახასიათებს იმ ტიპის აქტიურობა, რაც ციფრულ სამყაროში აისახება. 

- თქვენი პროფესია - სინქრონული თარგმანი - ცოტა უცნაური პროფესიაა: როცა მუშაობთ, თან არ ჩანხართ, თან ყველგან ხართ; თან არ ქმნით კონტენტს, მხოლოდ თარგმნით; თან - ქმნით, რადგან საბოლოო პროდუქტის ავტორი თქვენ ხართ. თქვენი პროფესია თავმდაბალი ადამიანებისთვის უფრო კომფორტულია, თუ თავმომწონე ადამიანებისთვის? 

- სინქრონული თარჯიმნის ფსიქოტიპი ცალკე შეგვიძლია გამოვყოთ. ალბათ, თავდაჯერებულიც არის, აუცილებლად უნდა ახასიათებდეს თვითდისციპლინა, პუნქტუალურობა, ყურადღებიანობა, წესების დაცვა. ჩვენთანაც და, მით უმეტეს, განვითარებულ ქვეყნებში მკაცრად მოქმედებს რეგლამენტი, რომელიც უნდა დაიცვა. სინქრონული თარჯიმანი, შეიძლება, გამოხედვითაც იცნო. 

- გამოხედვით - როგორ? 

- როცა გელაპარაკება, თითქოს, ინფორმაციას ელოდება; გრძნობ, რომ უნდა, კარგად გაიგოს, რაშია საქმე; საკმაოდ დაძაბულია. უცხო თარჯიმანი რომ მხვდება სადმე შემთხვევით, ვცნობ ხოლმე; ვხვდები, რომ თარჯიმანია. თქვენს კითხვას რაც შეეხება, ზოგადად, ჩვენ ავანსცენაზე არ ვართ, უკან ვართ. სინქრონული თარგმანი ჯიხურიდან კეთდება. 

- მაგრამ მსმენელისთვის შინაარსს თქვენ ქმნით, მას თქვენ ელაპარაკებით.

- შინაარსს ჩვენ არ ვქმნით, შინაარსი ერთი ენიდან მეორე ენაზე გადაგვაქვს. თუმცა, თუ ტექსტი არაზუსტად ითარგმნა და გადაიცა, ამან, შეიძლება, ცუდი გავლენა მოახდინოს. და პირიქით - კარგად გადაცემული, რა თქმა უნდა, ხელს შეუწყობს ურთიერთგაგებას. 

- მაგრამ პიროვნების ხასიათთან  - თავმდაბალია თუ თავმომწონე, თქვენი პროფესია კავშირში არ არის? 

- დიახ, კარგი თარჯიმანი ორივე შეიძლება იყოს. პროფესია გარკვეულ გავლენას ახდენს ხასიათზე, მაგრამ მაინც ყველა ადამიანი ინდივიდუალურია. 

„ჩვენი პროფესია ითხოვს კლიენტთან ურთიერთობის შენება-განვითარებას.“

- სინქრონულ თარგმანს ახასიათებს „აქ და ახლა“ კონცენტრაცია. ყოველი წამი გადამწყვეტია. თუ გამომსვლელი ლაპარაკობს, ყურსასმენშიც ხმა სულ უნდა ისმოდეს. წამიკითხავს, რომ რამდენიმეწამიანი დუმილი სინქრონული თარჯიმნის ღამის კოშმარია. ეს „აქ და ახლა“ კონცენტრაცია თქვენს ცხოვრებაზეც თუ აისახება?  

- პაუზას რაც შეეხება, მართალია - თარჯიმანი არ უნდა ჩუმდებოდეს, რაღაცას მაინც უნდა ამბობდეს. შეიძლება, ნეიტრალური სიტყვებით ავსებდეს დროს, სანამ იმ რთულ სიტყვაზე ან ფრაზაზე ფიქრობს, რაც უნდა თარგმნოს. ეს წესი რაღაცნაირად თავშია ჩაჭედილი, ჯერ კიდევ ინსტიტუტიდან. რუსულად ამბობდა ჩვენი ერთი ლექტორი: „Переводчик не должен молчать”. რაც შეეხება რეალურ ცხოვრებას, ალბათ, ყველას აქვს თავისი დასვენების, მოშვების, რელაქსაციის მეთოდები. მე შეიძლება, ზოგჯერ, ზედმეტად მოშვებულიც ვიყო. კონცენტრაცია ითხოვს ენერგიას, ენერგია კიდევ სასრულია. ამიტომ, დიახ, კონცენტრაციას იყენებ, გაქვს ამისთვის საჭირო უნარები და ჩვევები, მაგრამ ენერგიას უფრთხილდები, ძირითადად, სამუშაოსთვის ინახავ. 

- მომავლის დაგეგმვა, შორს გახედვა თუ გახასიათებთ? 

- ჩვენს პროფესიასთან ხშირი მგზავრობაა დაკავშირებული. დეტალების გათვალისწინება  მიწევს ხოლმე, თუმცა, ამაზე ფიქრი არ მომწონს. რაც შეეხება დაგეგმვას, რამდენიმე ათეული წლით ადრე ცხოვრების დაგეგმვა ჩვენს ქვეყანაში შეუძლებელია. მოკლევადიანი დაგეგმვა აუცილებელია, თუმცა, ესეც შეძენილი თვისებაა. თავიდან ასეთი არ ვიყავი - დაგეგმვის და ჩემი ცხოვრების დარეგულირების მხრივ. მაგრამ პროფესიას თავისებური წესრიგი შემოაქვს. 

- სინქრონულ თარჯიმანს ბევრ სხვადასხვა თემაზე უხდება მუშაობა. თუ არის თემები, რომლებსაც არ თარგმნით?

- დიახ, რა თქმა უნდა. ბევრ თემაზე მაქვს ნამუშევარი, მათ შორის, ტექნიკურ თემებზე. ტექნიკურ თარგმანში დეტალებს დიდი მნიშვნელობა აქვს. ზუსტი ტერმინი ზუსტად უნდა ითარგმნოს, სინონიმით ვერ ჩაანაცვლებ. რაზეც უარს ვიტყოდი და მითქვამს კიდეც - მედიცინის კონკრეტული დარგებია, ვთქვათ, ონკოლოგია, კარდიოლოგია, გასტროენტეროლოგია... ესენი ცალკე სპეციალობებია, რომლებშიც აუცილებლად უნდა ერკვეოდე. ასეთ დროს, დამკვეთს ისეთ კოლეგას ვთავაზობ, რომელმაც იცის, რა და როგორ თარგმნოს; ან ვთავაზობ ექიმს, რომელიც, პარალელურად, თარგმნის კიდეც. ასეთებიც გვყავს. 

- შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოში სინქრონულ თარჯიმნებს გადანაწილებული გაქვთ თემატიკა? ანუ არსებობს ნიშური თემები, რომლებსაც თავისი კონკრეტული მთარგმნელები ჰყავს? 

- მთლად ასე ვერ ვიტყოდი. ჩვენი ბაზარი პატარაა და ასე არ ხდება, რომ ვიღაც მხოლოდ ერთ ან ორ თემას თარგმნიდეს. თუმცა, ვიცით, ვინ რაშია ძლიერი. მეორე მხრივ, ჩვენი პროფესია ითხოვს კლიენტთან ურთიერთობის შენება-განვითარებას. თუ კლიენტს მოერგები, შემდეგ მის თემატიკას სწავლობ. თუ გულმოდგინე ადამიანი ხარ, თანდათან უკეთესად გამოგივა. 

- თუ გახსოვთ, რომელიმე ახალი თემის მოსამზადებლად, ყველაზე მეტი - რამდენი დრო დაგჭირვებიათ? 

- ერთ კვირამდე შეიძლება დამჭირდეს, თუ ძალიან რთული თემაა.

- მაგალითად?

- მაგალითად, სასამართლო პროცესი, სადაც თანხებზეა ლაპარაკი. ერთი მხარე იგებს, მეორე აგებს და თარგმანი ძალიან მნიშვნელოვანია. ამ დროს წინასწარ გაძლევენ დიდ მასალას -  სქელი ტომებივით არის და უნდა გაეცნო. 

- თუ გაქვთ თემები, რომლებზეც მომზადება საერთოდ აღარ გჭირდებათ?

- დიახ, ეს ის თემებია, რომელთა თარგმნა ხშირად გიწევს - მაგალითად, პოლიტიკა, ან სამართალდაცვა. ამ დროს, მოკლე მეხსიერებაში გაქვს ყველაფერი, რაც გჭირდება. მეხსიერება ასეთი ფენომენია - ღრმა მეხსიერებაც არსებობს და იქიდან ინფორმაციის ამოზიდვას დრო და ენერგია სჭირდება. ზოგჯერ თარგმნის დროსაც მქონია შეგრძნება, რომ ზუსტად ის სიტყვა ვიცი, მაგრამ ვერ ვიხსენებ და  სინონიმით ვანაცვლებ. ასეთ დროს, უკმაყოფილო ვარ საკუთარი თავით. 

- როგორ ემზადებით იმისთვის, რომ საჭირო დროს გაიხსენოთ ის, რაც ღრმა მეხსიერებაში გაქვთ? 

- კეთილსინდისიერი კლიენტი წინასწარ გვიგზავნის მასალებს. დღის წესრიგს ვეცნობით, ვიცით, რაზე იქნება ლაპარაკი და, ესე იგი, დაახლოებით ლექსიკონიც ვიცით. კიდევ, მიმდინარე პოლიტიკურ მოვლენებს თვალყურს უნდა ადევნებდე. მაგალითად, „ყვითელი ჟილეტების“ გამოსვლა რომ იყო პარიზში, ინგლისურად ხმარობდნენ ფრანგულ სიტყვებს (Gilet jaune) და არა Yellow jackets - ინგლისურ შესატყვისს. Yellowjacket ინგლისურად არის ბზიკი ან კრაზანა. ამიტომ, ცოტა დამაბნეველია და ფრანგული სიტყვა უნდა გამოიყენო. ყოველთვის უნდა იცოდე, რა ხდება იმ დროს პოლიტიკაში; საქმის კურსში უნდა იყო, რა თქვა ამა თუ იმ ქვეყნის ლიდერმა. 

„ლოგიკურ მეტყველებას ყოველთვის აქვს უპირატესობა.“ 

- ის მრავალმხრივი ცოდნა, რომელსაც თქვენი საქმიანობის პროცესში ეხებით, ერთიან ფაზლს თუ ქმნის? იმის კითხვა მინდა, რომ ცოდნა, რომელსაც იღებთ, თქვენში რჩება, თუ სწრაფადვე ახალი ცოდნით ნაცვლდება?

- მე მაინტერესებს მეხსიერების ფენომენი. ცოდნის მთლიანად განდევნა არ ხდება, სადღაც არის ჩაწერილი და ზემოდან ახალი ცოდნა გადაეწერება ხოლმე. შეიძლება, „ძველი“ ცოდნა ვერ გამოიყენო, ვერ ამოზიდო, მაგრამ სრულებით წაშლა, როგორც წესი, არ ხდება. უბრალოდ, თუ დიდხანს არ მოჰკიდე ხელი, შეიძლება ჩათვალო, რომ არც არსებობს. მაგრამ შეიძლება, მოულოდნელ ადგილზე წამოტივტივდეს. თუ სიტყვას რამდენჯერმე იყენებ, ის უკვე თავისთავად აქტიურდება. 

- შეიძლება თუ არა, სინქრონულ თარჯიმანზე იმთავითვე ითქვას, რომ ძალიან განათლებული ადამიანია, რადგან ბევრნაირ ცოდნასთან აქვს შეხება?

- გარკვეული განათლება, ერუდიცია, რომელიც თარჯიმანს მართლაც აქვს, ძალიან შორს არის პროფესიული ცოდნისგან და ღრმა განათლებისგან. ჩემს თავზე ასე ვიტყოდი: შემიძლია, საგანი ისე გადმოვცე, რომ შთაბეჭდილება დავტოვო, ვითომ, კარგად ვიცი, რაზეც ვლაპარაკობ. მაგრამ, სინამდვილეში, სიღრმისეულად ვერ ვერკვევი ხოლმე. უბრალოდ, თუ კარგ მასალას მომცემენ, ანუ დედნის ენაზე თუ ხარისხიანი მასალა შემოვა, შემიძლია, ასევე კარგად გადავცე მეორე ენაზე. 

- თქვენ ენობრივი თავისებურებები ახსენეთ. ვიცი, რომ სინქრონული თარგმნის დროს ბევრი სირთულე არსებობს. ჩვენი მკითხველისთვის ჩამოვთვლი ზოგიერთ მათგანს. სირთულე შეიძლება იყოს მოსაუბრის აქცენტი, საუბრის ტემპი, ენის თავისებურებები, ხუმრობა, ანდაზა, ზოგჯერ - ბილწსიტყვაობა... ამ მხრივ, თქვენი გამოცდილება როგორია? პირადად თქვენ რა სირთულეები შეგხვედრიათ? 

- ჩამოთვლილთაგან ყველა შეიძლება გავიხსენოთ. კონკრეტულ მაგალითებს არ ვიტყვი, მაგრამ აქცენტი თავისთავად შეიძლება იყოს პრობლემა. აქცენტს ყურის მიჩვევა სჭირდება - ოღონდ, თუ ადამიანი ნამდვილად ინგლისურ ენაზე ლაპარაკობს. თორემ, შემხვედრია მომხსენებელი, რომელსაც თვითონ ინგლისურენოვნებმა ვერ გაუგეს ვერაფერი. ჩინელი ადამიანი, რომელიც ლაპარაკობდა რაღაც ენაზე, მაგრამ ინგლისური არ იყო. მასალა რომ მოეცა, წაკითხულის შინაარსს გადმოვცემდით, მაგრამ მისი გაგება შეუძლებელი იყო. 

- ამ დროს, რა გააკეთეთ? 

- (პაუზა) ვერაფერი. მისი ანოტაცია წავიკითხეთ. სამედიცინო თემა იყო. დარბაზიც იცინოდა. ასეთი კურიოზები მომხდარა... მე მითარგმნია ჩინელი ადამიანის გამოსვლა, რომელსაც, აქცენტის მიუხედავად, ლოგიკურად ისე კარგად ჰქონდა დალაგებული ლექცია, რომ ძალიან იოლი სათარგმნი იყო - მის კოლეგა ამერიკელთან შედარებითაც კი, რომელიც არათანმიმდევრულად ლაპარაკობდა. ლოგიკურ მეტყველებას ყოველთვის აქვს უპირატესობა. 

- ხუმრობის თარგმნაზე რას გვეტყვით? 

- ხუმრობის თარგმნა რთულია. მით უმეტეს, თუ ხუმრობს ადამიანი, რომელიც იმ ენის მატარებელი არ არის. უმრავლეს შემთხვევაში, არაბუნებრივად გამოსდის. ეს ემართება ზოგიერთს, ვისაც ჰგონია, რომ კარგად იცის ინგლისური, რაღაც ხუმრობა მოუსმენია ინგლისურენოვანი ადამიანისგან და იმეორებს, ოღონდ,  კონტექსტში ვერ სვამს.

- ბილწსიტყვაობა? 

- ყოფილა, რომ ბილწსიტყვაობა უთარგმნიათ პირდაპირ. წესით, პირდაპირ უნდა ითარგმნოს. 

- თქვენ თუ გქონიათ ასეთი შემთხვევა? 

- მე მაინც თავიდან ვიცილებ, ჩავანაცვლებ ხოლმე არც ისე ყურისმომჭრელი სიტყვით. 

- ანუ ყოფილა მსგავსი შემთხვევა?

- რა თქმა უნდა, ყოფილა. ყველაფერი ხდება ხოლმე.

- ქართველი თარჯიმნის ჩანაწერს ვუსმენდი და ასეთი ამბავი მოყვა: უცხოელებთან შეხვედრაზე გამომსვლელმა თქვა - „ხომ ლამაზია ეს ჩემი კანონმდებლობა, მაგრამ მე უფრო ლამაზი მინდა...“ და დარბაზში ქართველებს სიცილი აუტყდათო. მე მქონდა ვალდებულება, არა მხოლოდ მეთარგმნა, რა თქვა ამ ადამიანმა, არამედ ისიც, თუ რატომ იცინოდნენ დანარჩენებიო. 

- ამ დროს, ალბათ, ვერ ითვალისწინებენ, რომ უცხოელს წარმოდგენა არ აქვს იმაზე, რაც ყველა ქართველმა ვიცით. ამიტომ, უნდა ახსნა,  რომ ეს არის ალუზია, მინიშნება ცნობილ ლექსზე და მერე ეს მინიშნება გამოყენებულია, როგორც ციტატა. 

- ამ ყველაფერს უყვებით უცხოელებს? 

- თუ არის დრო, ვცდილობთ, რომ სწრაფად ავუხსნათ. თუ არადა, გაუგებარი დარჩება მსმენელისთვის, რა თქვა გამომსვლელმა.  ამაზე თვითონ გამომსვლელმა უნდა იფიქროს. 

- თქვენი პროფესიული მოვალეობის შესასრულებლად ყოველ ჯერზე მიდიხართ, როგორც ჩვეულებრივ სამსახურში, თუ როგორც ერთგვარ გამოცდაზე, სადაც შედეგი გარანტირებული არ არის?

- უმრავლეს შემთხვევაში, ეს არის სამსახურში წასვლა. 

- ჩვეულებრივი რუტინაა? 

- 29 წელია, თარჯიმანი ვარ. ტვინი, ფსიქიკა, ნერვული სისტემა ეჩვევა ამ საქმიანობას. მაგრამ თუ ძალიან საპასუხისმგებლო საქმეა, მაგალითად, მაღალი დონის შეხვედრაა, ან სასამართლოა, რომელიც ძალიან საპასუხისმგებლოა... ეს განსაკუთრებული შემთხვევებია. თან სასამართლოში, კითხვა-პასუხის რეჟიმში, სულ ღილაკებზე გიდევს თითი, უნდა გადართო-გადმორთო. ყურადღებაა საჭირო, რომ სხვა არხზე არ გაუშვა შენი ნათარგმნი. რა თქმა უნდა, მანდ მეტი დაძაბულობაა. თუმცა, მარტო ხომ არ ხარ?! გვერდით ზის კოლეგა, რომელიც ყოველთვის მზად არის, დაგეხმაროს. განვითარებული ქვეყნების სტანდარტებით, როგორც წესი, სამნი ვართ. ამიტომ, დასვენებასაც ახერხებ. სამიდან ორი თარჯიმანი რჩება ჯიხურში, რომ ერთმა თარგმნოს, მეორე - კოლეგას დაეხმაროს, თუ რამე გაუთვალისწინებელი მოხდა და მესამეს კი შეუძლია, ნახევარი საათი დაისვენოს. 

„კოლეგებს ვაკვირდებოდი და რასაც კარგს დავინახავდი, ვცდილობდი, გადმომეღო.“

- თქვენს სფეროში წინსვლის კრიტერიუმი რა არის? მეტი შემოსავალი? მეტი თემის დაფარვა? სამუშაო ენის დამატება? უფრო მაღალი დონის შეხვედრების თარგმნა? 

- მე ვიტყოდი, რომ ეს, პირველ ყოვლისა, გამოცდილების პროფესიაა. სწავლას და წინასწარ მომზადებას, რა თქმა უნდა, დიდი მნიშვნელობა აქვს. აგრეთვე, მნიშვნელობა აქვს ერუდიციას, ზოგად განათლებას. შემდეგ მოდის გამოცდილება. როცა ვამბობ „გამოცდილება“, მხოლოდ თარგმნას არ ვგულისხმობ. ეს არის სხვადასხვა სიტუაცია, სხვადასხვა სირთულე, რომელიც შეიძლება შეგხვდეს. ვინმემ შეიძლება ნერვებიც მოგიშალოს. გამოცდილება გეხმარება ასეთ შემთხვევებთან გამკლავებაში. მაღალი დონის შეხვედრები ანაზღაურებაშიც აისახება. თვითონ ითხოვ მეტს. ახალბედა თარჯიმანი ცდილობს, ბევრი იმუშაოს, თუნდაც, ნაკლებ ფასად. შემდეგ, როცა თავს დაიმკვიდრებ და შენი კლიენტურა გყავს, მეტიც შეგიძლია მოითხოვო. აქ საბაზრო კანონი მოქმედებს - მოთხოვნისა და მიწოდების წონასწორობა. პროფესიონალიზმი განმსაზღვრელია. ჩვენ თვითონ ვიცით, ვინ არის ჩვენს წრეში უფრო კეთილსინდისიერი ადამიანი და ვინ - ნაკლებად. 

- საქართველოს დამოუკიდებლობის პერიოდში, განვითარების ერთი უწყვეტი ხაზი იყო დასავლეთის ქვეყნებთან ურთიერთობა. ეს ეხებოდა როგორც სამთავრობო, ისე არასამთავრობო სექტორს. თუ შეგიძლიათ, გაიხსენოთ რომელიმე შეხვედრა, რომელიმე ღონისძიება, რომელიც, თქვენი აზრით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო საქართველოს მომავლისთვის?

- პირადად მე არ მითარგმნია, როცა პრეზიდენტი ბუში იყო ჩამოსული საქართველოში. ამხელა ქვეყნის ლიდერის ჩამოსვლა, რა თქმა უნდა, მოვლენაა. მე ვთარგმნე სახელმწიფო მდივნის - კოლინ პაუელის ვიზიტი. მაშინ ამერიკის საელჩოსთან ვთანამშრომლობდი. როცა მაღალი დონის შეხვედრას თარგმნი,  რომელშიც შენი ქვეყნის და სხვა ქვეყნის ლიდერები მონაწილეობენ, რა თქმა უნდა, შენც მნიშვნელოვანი მოვლენის თანამონაწილედ გრძნობ თავს. ეს ადამიანურია. 

- თუ შეგიძლიათ, დაასახელოთ ერთი ადამიანი, რომელმაც დაუვიწყარი შთაბეჭდილება მოახდინა თქვენზე, პროფესიული კარიერის განმავლობაში?

- ერთ ირიბ გაკვეთილს გავიხსენებ, რომელიც სტრასბურგში მივიღე. იქ მოვუსმინე კოლეგებს, რომლებიც ინგლისურიდან ფრანგულად თარგმნიდნენ. ჩვენ ქართულიდან ინგლისურად ვთარგმნიდით. დავაკვირდი, როგორ თარგმნიდნენ - იმას კი არ ცდილობდნენ, რომ სწრაფ-სწრაფად ყველა სიტყვა ეთარგმნათ; არამედ, ძალიან კარგად აწვდიდნენ თავის მსმენელს შინაარსს - არაგამაღიზიანებლად, არადამღლელად. თითქოს, მშვიდად ესაუბრებოდნენ. ჩვენი ტემპი ბევრად მაღალი იყო. ქართველები, ზოგადად, უფრო ემოციურად ვლაპარაკობთ და ჩვენც ეს ემოცია თარგმანში გადაგვაქვს. ისინი კი ნათქვამს არბილებდნენ და ისე აწვდიდნენ ფრანგებს. ჩვენთანაც მათი ინგლისური მშვიდად მოდიოდა. მაშინ დავიწყე ამაზე მუშაობა, რომ ყველა ნათქვამი სიტყვა კი არ გადამეთარგმნა, არამედ, ნათქვამი შემემოკლებინა. არსებობს შემავსებელი სიტყვები, მთავარია, შინაარსი გადმოიცეს. სხვა დროსაც, კოლეგებს ვაკვირდებოდი და რასაც კარგს დავინახავდი, ვცდილობდი, გადმომეღო. ალბათ, სხვებიც ასე იქცევიან. 

- იმ ადამიანებს შორის, ვისი გამოსვლის თარგმნაც მოგიხდათ, ვინმეს თუ დაუტოვებია თქვენზე განსაკუთრებული, დასამახსოვრებელი შთაბეჭდილება? 

- პიროვნულად? 

- დიახ, პიროვნულად. განსაკუთრებული ენერგია ვისგან გიგრძნიათ? 

- მუხტს და ენერგიას ვიღებ მრავალხმიანობის სიმპოზიუმზე, რომელიც უკვე ვახსენე. 

გამოყოფა გამიჭირდება, მაგრამ მაინც გავიხსენებ სოსო ჟორდანიას, რომელიც დიდი ხანია ავსტრალიაში მოღვაწეობს. ის არის პროფესორი, დოქტორი, რომელიც მრავალხმიანობას შეისწავლის. ძალიან ცნობილი, მსოფლიო სახელის მქონე მეცნიერია. 

- ჩემს წარმოდგენაში, თქვენი საქმიანობა მთლიანად უკავშირდება საქართველოს სახელმწიფოს ურთიერთობას ევროპასთან და ამერიკასთან. ახლა, როცა ხელისუფლებასა და დასავლეთის ქვეყნებს შორის ურთიერთობა თითქმის შეწყვეტილია, ეს ახალი რეალობა თქვენს საქმიანობაზე უკვე თუ აისახა?

- ვერ დაგიმალავთ და აისახა, რა თქმა უნდა. ნებისმიერ სინქრონულ თარჯიმანს თუ ჰკითხავთ, გეტყვით, რომ, ნოემბრის შემდეგ, ფაქტობრივად, ყველაფერი გაჩერებული იყო. ახლა, აპრილში, ცოტა ამოძრავდა. 

- ამდენი წელია, საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებას თვალს ადევნებთ და როგორ ფიქრობთ, რამდენ ხანს შეიძლება, დღევანდელი მდგომარეობა გაგრძელდეს? რას ხედავთ მომავალში? 

- ამ მდგომარეობას ცოტა გლობალურად შევხედავდი. რაც საქართველოში ხდება, ჩვენ, უპირველეს ყოვლისა, ეს გვეხება, მაგრამ დამოკიდებული ვართ იმაზე, რაც მსოფლიოში ხდება. თავიდან პროგნოზის გაკეთებასაც ვცდილობდი. 

- როდის - თავიდან?

- როცა უკრაინაში ომი დაიწყო. არ მჯეროდა, რომ ეს მოხდებოდა. ლოგიკით, თითქოს, ომით უფრო მეტს კარგავდა რუსეთი, ვიდრე იძენდა. მაგრამ ასე მოხდა - ჩემი პროგნოზი არ გამართლდა. ახლაც ბევრი ისეთი რამ ხდება, რის მოტივაციაც ჩემთვის გაუგებარია. ამერიკელ მეგობართან მაქვს მიმოწერა და ერთხელ რაღაც უგვანი ფაქტი გააზიარა, რაც მისთვის სრულიად მიუღებელი იყო. მივწერე, თქვენთან ეს ხდება და ჩვენ კი მაინც თქვენი იმედი გვაქვს-მეთქი. იცი, მე რა მამშვიდებსო? - მთელ მსოფლიოში მსგავსი პროცესებიაო. მეც შემიძლია, ასე გიპასუხოთ: მთელ მსოფლიოში მსგავსი პროცესებია. წარმოდგენა არ მაქვს, რა შეიძლება მოხდეს. 

- ვიცი, რომ საინტერესო სამომავლო გეგმები გაქვთ და სანამ თქვენს ახალ გატაცებაზე ვისაუბრებთ, მანამ მინდა, გკითხოთ: თუ გაქვთ გამიჯნული საქმე, რომელიც განკუთვნილია სულისთვის და საქმე, რომელიც განკუთვნილია „საფულისთვის“?

- ყველა თემა, რომლის თარგმნაც მიხდება, ჩემთან ახლოს არ მოდის და ზოგიერთი თემა მღლის, ენერგიას მაცლის. ზოგი, პირიქით, დადებითი მუხტით მავსებს. მაგრამ ამას წინასწარ ვერ აარჩევ. ვცდილობ, ყოველთვის ვიყო სიმპოზიუმზე, რომელიც რამდენჯერმე ვახსენე. ორგანიზატორებთან - ქალბატონ რუსუდან წურწუმიასთან, ნინო რაზმაძესთან - ძალიან კარგი პირადი ურთიერთობა მაქვს და ნახევარი წლით ადრე მითანხმდებიან ხოლმე. მადლობა ღმერთს, ეს სიმპოზიუმი არასდროს გამიცდენია. 

„სულ მინდოდა, რომ მამაჩემის ხსოვნის პატივსაცემად დოკუმენტური ფილმი გადამეღო.“

- ვიცი, რომ ქართულ-ამერიკულ კინოაკადემიაში სწავლობთ და მალე მოკლემეტრაჟიანი ფილმის გადაღებას აპირებთ. ამ საქმემ როდის დაგაინტერესათ?

- იდეა სპონტანურად გამიჩნდა, თუმცა, ამ სურვილში გარკვეული ლოგიკაც იყო. სულ მინდოდა, რომ მამაჩემის ხსოვნის პატივსაცემად დოკუმენტური ფილმი გადამეღო. არმაზ ახვლედიანის პოლიტიკური სწავლების სკოლაში გავიცანი ვახტანგ კუნცევი, ცნობილი ხმის რეჟისორის - გარი კუნცევის შვილი. ვახტანგი არის დოკუმენტალისტი, რეჟისორი, ოპერატორი, ხმის ოპერატორი. მასთან გაკვეთილებზე სიარული დავიწყე. მერე გავიგე კინოაკადემიის არსებობის შესახებ და მისვლა  გადავწყვიტე. ახლა ძალიან კმაყოფილი ვარ. 

- ზოგადად, ამ პროფესიაში რა გაინტერესებთ, პიროვნული მოტივის გარდა?  

- კიდევ ერთი ფილმის ჩანაფიქრი მაქვს - თიანეთზე. ჩემი სადიპლომო ფილმის სიუჟეტიც უკვე ჩამომიყალიბდა. 

- ანუ სადიპლომო ფილმი მესამეა, რაზეც ფიქრობთ და მუშაობთ? 

- დიახ, მესამეა. სწავლის პროცესიც საინტერესოა და იმ ადამიანებთან ურთიერთობაც, ვინც ამ საქმიანობაშია ჩართული - ლექტორებს და სტუდენტებს ვგულისხმობ. ყველა თავისი იდეით არის მოსული. 

- მაგრამ თქვენი პროფესია ყოველთვის ინდივიდუალური იყო. ახლა, როცა რეჟისორის ამპლუაში ჩაიყენებთ თავს, გუნდის მართვა მოგიწევთ. კინორეჟისორის პროფესიაში სათქმელი უფრო გაინტერესებთ, თუ გინდათ, რომ საკუთარი თავი გამოცადოთ გუნდის მართვაში, რის გამოცდილებაც არ გქონიათ? 

იქ მთარგმნელებთან ურთიერთობაც მიწევდა, ხარისხის და ვადების გაკონტროლებაც. მაგრამ ეს დიდი ხნის წინ იყო. 

იქ თავს უცხოსავით არ ვგრძნობ. რა თქმა უნდა, ყველაფერი არ გამომივა იმიტომ, რომ ძალიან შორს ვიყავი ამ ცოდნისგან. მაგრამ უნდა ვცადო.  

- გამოდის, სათქმელმა მიგიყვანათ კინომდე. 

- დიახ, ძირითადი მოტივაცია, ალბათ, ეს იყო. თანაც, მარტო რეჟისორის საქმეს არ ვსწავლობ. ჩვენი პრინციპი ასეთია, რომ ერთმანეთს ვეხმარებით, ყველა ერთმანეთის როლს ვირგებთ. ერთ ფილმში თუ ხმაზე მუშაობ, მეორე ფილმში კამერასთან ხარ, ოპერატორს ეხმარები; შეიძლება, როლიც შეასრულო. 

- ჩემი წარმოდგენით, თქვენ გაიზარდეთ სულიერებით გამორჩეულ გარემოში, რადგან თქვენი მამა, გიორგი ნიშნიანიძე, იყო ინგლისელი და ამერიკელი პოეტების - ემილი დიკინსონის, პერსი ბიში შელის, რობერტ ფროსტის, გიიომ აპოლინერის - შემოქმედების მთარგმნელი. მის მიერ თარგმნილ მთავარ წიგნად მიჩნეულია ჯეფრი ჩოსერის „კენტერბერიული მოთხრობები“. თქვენზე რა კვალი დატოვა მამათქვენის ინტერესმა ძალიან ღრმა, ფილოსოფიური პოეზიის და თავად ფილოსოფიის მიმართ? 

- ეს კვალი პოეზიაზე და ფილოსოფიაზე ლაპარაკით არ შემოიფარგლება. ჩვენი ოჯახი ბოჰემური ოჯახი არ ყოფილა, ჩვეულებრივი ოჯახი იყო. თავიდან, შეიძლება ითქვას, მატერიალურადაც გვიჭირდა. მერე მთარგმნელობით კოლეგიაში დაიწყო მამამ მუშაობა და ეკონომიკურად უფრო მოვმაგრდით. მოთხრობაც მაქვს დაწერილი ინგლისურ ენაზე, რომელიც ემილი დიკინსონის თარგმანებს ეხება. ეს მოთხრობა ამერიკაში, ემილი დიკინსონის საზოგადოების ბიულეტენში გამოქვეყნდა. საინტერესო ის არის, რომ მამაჩემი ნულიდან მივიდა იქამდე, სადაც მივიდა. მამა ომამდე გარდაეცვალა და დედამ ომის დროს გაჭირვებით გაზარდა სამი ვაჟი. ყველაფერი თავისი სურვილით და მეცადინეობით ისწავლა - მათ შორის, ენები: ინგლისური, რუსული, ცოტა ფრანგული. ომის დროს ამისთვის არანაირი პირობები არ არსებობდა. ომის მერეც... უცნაურია, როგორ განვითარდა ამ დონემდე. შემდეგ გატაცებული იყო ეზოთერიკით, ანთროპოსოფიით. 

- დიახ, ჩვენს მკითხველებს ვეტყვი, რომ რუდოლფ შტაინერის ხუთტომეულის მთარგმნელი და მთავარი რედაქტორი იყო. 

- ეს ცალკე მიმდინარეობად ჩამოყალიბდა იმდროინდელ თბილისში - ირაკლი რამიშვილმა და მანანა გიგინეიშვილმა მოახდინეს დიდი გავლენა მამაზე, ზვიად გამსახურდიაზე, ნოდარ დუმბაძეზე... კულტურის სფეროს არაერთ ადამიანზე. თანამეგობრობა არსებობდა, სადაც ახალგაზრდები აღიზარდნენ. მეც ამ ყველაფერს ვითვისებდი. მაგრამ ახალგაზრდობაში მეტად რომ დამეგდო ყური მამასთვის, კარგი იქნებოდა. 

„ერთი ადამიანის ბოლომდე შეცნობა შეუძლებელია მეორე ადამიანისთვის.“

- საერთოდ, საბჭოთა ოჯახებში შვილებს მკაცრად ზრდიდნენ. მამებს და შვილებს შორის ახლო ურთიერთობა იშვიათი იყო. თქვენ შორისაც არსებობდა ეს დისტანცია?

- მამა ავტორიტეტი იყო, თუმცა, ეს მისი ხასიათიდან არ გამომდინარეობდა, თავს არაფერს გვახვევდა. მისი ყველა აზრი არ შეესაბამებოდა ჩემი, როგორც ბიჭის, მდგომარეობას, მაგრამ ცდილობდა, თანატოლივით აეხსნა, რასაც საჭიროდ თვლიდა. მაგალითად, მე ალტერნატიული სიმართლე ვიცოდი - რაც საბჭოთა პროპაგანდისგან განსხვავდებოდა. ჩემს თანატოლებს ამაზე არავინ ელაპარაკებოდა. ამ ორმა ალტერნატივამ, ორმა სიმართლემ იმ ასაკში, ალბათ, დაღი დაასვა ჩემს ხასიათს. 

- რას გულისხმობთ? 

- იმას, რომ უფრო გულჩათხრობილი ვარ, ყველაფერს არ ვამბობ... ამაზე საუბარი მიჭირს, რადგან ფილმზე ვფიქრობ და ჯერ კიდევ ბევრი მომენტია გასაანალიზებელი. ახლა ორი ინტერვიუ ჩავწერეთ მამას თანამშრომლებთან და ეს ინფორმაცია ჯერ კიდევ დუღს ჩემში. 

- დედა იდგა თქვენსა და მამას შორის? დედასთან უფრო ახლოს იყავით, ვიდრე მამასთან? 

- დედასთან ჩემი სიახლოვე მქონდა, მამასთანაც ჩემი სიახლოვე მქონდა. ჩვენი ოჯახი ცოტა რთულ მდგომარეობაში იყო: ჩემს ძმას ფსიქიკური დარღვევები ჰქონდა და სულ სახლში იმყოფებოდა. განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდებოდა. ძალიან თბილი ბავშვი იყო, მაგრამ არ მეტყველებდა. დედა მთელ ყურადღებას მას უთმობდა. ეს ხანდახან დიდ ძალისხმევას ითხოვდა ჩვენგან. საკუთარი სიმძიმე და ტრაგედია იყო ჩვენს ოჯახში. 

- დიდი მადლობა ამ გაზიარებისთვის. საუბრის ბოლოს, ორი კითხვა მაქვს: თქვენთვის კულტურული ადამიანი როგორია? ვინ არის? 

- ჩემთვის კულტურული ადამიანი, უპირველეს ყოვლისა, კაცთმოყვარე და კეთილია. თუნდაც, ბევრი წიგნი არ ჰქონდეს წაკითხული, მაგრამ ადამიანები უნდა უყვარდეს. კულტურა სიკეთეს გვასწავლის და ბოროტებას თუ გვიჩვენებს, მხოლოდ იმ მხრივ, რომ ვიცოდეთ, რა არის მიუღებელი. 

- როგორ ფიქრობთ, პირადად თქვენი ძალა რაშია? 

- ჩემი ძალა, ალბათ, იმაშია, რომ შემიძლია კონცენტრაცია; შემიძლია, ჩემი შინაგანი ენერგია რაღაცისკენ მივმართო. ეს ზოგჯერ ცუდ სამსახურს მიწევს იმით, რომ თუ ზედმეტი ენერგია დავხარჯე კონცენტრაციაზე, მერე ვიფიტები; ეს მხოლოდ ფიზიკური ენერგია არ არის - მოიშლება ხოლმე ორგანიზმი და ძილი აღარ კმარა ამ ენერგიის აღსადგენად. 

- რა არის მთავარი, რაც გეხმარებათ ძლიერი სულიერი ენერგიის აღდგენაში? 

- ამ დროს შინაგანი წონასწორობა მეხმარება, რადგან ბუნებით ინტროვერტი ვარ. მშვიდი გარემო მჭირდება, ბუნება... ვცდილობ, დაძაბულობა მოვიშორო. 90-იან წლებში, როცა ბევრი რამ დაინგრა და სულ ცუდი ამბები ხდებოდა, ახალი პროფესია შევიძინე - თარჯიმნობა დავიწყე. მაშინ წარმოვიდგინე ჩემი თავი ამ ყოფიერებისგან განყენებულ სხვა როლში, თითქოს, სხვა ადამიანი გავხდი. ეს მომეხმარა - როლი ავიღე, თარჯიმნის როლი შევითვისე. მანამდე, თითქოს, სხვა როლში ვიყავი, ცუდ გარემოში და ცუდ ადამიანებში.  

- თერაპიულიც ყოფილა თქვენი პროფესია. 

- რა თქმა უნდა. მატერიალურადაც ძალიან დაგვეხმარა და, მეორე მხრივ, საზოგადოებაში ფუნქცია შევიძინე, თვითშეფასება ამიმაღლდა. 

- დიდი მადლობა უაღრესად საინტერესო საუბრისთვის და გაზიარებისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატა ეკუთვნის ტიბეტური ბუდიზმის მიმდევრების სულიერ ლიდერს -  დალაი ლამა XIV-ს (1935): „გახსოვდეს, რომ ზოგჯერ საოცარი გამართლებაა, არ მიიღო ის, რაც გინდა.“

- რა თქმა უნდა, ვეთანხმები. ადამიანს შეიძლება არ ჰყოფნის გონება იმისთვის, რომ მიხვდეს - რაღაც, რაც უნდა, მისი პატარა ბუნებით არის ნაკარნახევი.  ვერ ხვდება, რომ ეს მისთვის ცუდია და სამყაროს წესრიგი სწორ გზაზე გაუშვებს. ვფიქრობ, ასეთი რამ ხდება და ეს მართლაც გამართლებაა. 

- მეორე ციტატის ავტორია გერმანელი დრამატურგი ფრიდრიხ ჰებელი (1813-1863): „დიდი ხელოვნებაა, არავის მისცე საშუალება, რომ ბოლომდე შეგიცნოს.“ ინტროვერტის კომენტარი როგორია?

- მე ვიტყოდი, რომ ერთი ადამიანის ბოლომდე შეცნობა შეუძლებელია მეორე ადამიანისთვის. რაც არ უნდა ბრძენი იყოს, მეორე ადამიანის გულში ვერ ჩაიხედავს. ისიც სწორია, რომ შენც არ მოუშვა ბოლომდე სხვა, გულში არ ჩაისვა. ადამიანებს შორის დისტანცია ყოველთვის არსებობს, ერთმანეთის მოსიყვარულე ადამიანებს შორისაც კი. 

- რატომ? რისთვის არის საჭირო? 

- არის მომენტები, როცა ქალს და მამაკაცს ერთმანეთი უყვართ და შერწყმა ხდება. ამიტომ, სიყვარული ანომალიად მიიჩნევა, ძველი დროიდან. თუ ლიტერატურის კლასიკას გავიხსენებთ, თუნდაც, „რომეო და ჯულიეტას“, ერთი დღე უყვართ ერთმანეთი და მერე კვდებიან. შეუძლებელია, ადამიანი სულ შეყვარებული იყოს. რაღაც მომენტში ერთმანეთის მიმართ სრული გახსნა ხდება, მაგრამ როცა ორი ადამიანი ერთად ცხოვრებას იწყებს, მათ შორის დისტანცია აუცილებელია.

- რატომ? თავის დაცვისთვის არის საჭირო? 

- დიახ, თავის დაცვისთვისაც. სიყვარული დიდი ძალაა - შემოქმედიც არის და დამანგრეველიც. ქმნადობა ხომ ქაოსიდან იწყება?!
 

ფოტომასალა: დავით ბანცაძე