- ზაქრო, 2017 წელს დაწერეთ ბლოგი, სადაც ხსნიდით, რომ სკოლა არათუ პოლიტიკისგან ვერ დაიცლება, არამედ, სწორედ სკოლაა სახელმწიფო პოლიტიკის გამტარებელი უმთავრესი სუბიექტი. მაგრამ რა არის სახელმწიფო პოლიტიკა - ის, რაც კონსტიტუციასა და კანონებში წერია? თუ ის, რასაც პრემიერმინისტრი და მთავრობა მიიჩნევს საჭიროდ სახელმწიფოსთვის?

- ცხადია, სახელმწიფო პოლიტიკა არის ის, რაზეც ყველანი შეთანხმებულები ვართ, საკონსტიტუციო კონტექსტში; ის, როგორც ხედავს და უნდა ხედავდეს საქართველოს მოქალაქე საკუთარ სახელმწიფოს, საკუთარ თავს, კანონმდებლობის მიხედვით. სახელმწიფო პოლიტიკის ნაწილია განათლება და ის სუბიექტებიც, რომლებიც განათლების პროვაიდერები არიან - ამ შემთხვევაში, სკოლები, მასწავლებლები - დიახაც, სახელმწიფო პოლიტიკის გამტარები უნდა იყვნენ. 

- ანუ იმის გამტარები უნდა იყვნენ, რაც კონსტიტუციასა და კანონებში წერია? 

- პროფესიულ საზოგადოებაში ხშირად მომისმენია, რომ პოლიტიკისგან შორს უნდა ვიყოთ. ვერ ვიქნებით შორს, პირიქით, ჩვენი ვალია პოლიტიკის გატარება; ოღონდ, არა - პარტიული პოლიტიკის, არა პროპაგანდის, არამედ, იმ პოლიტიკის, რომელიც კონსტიტუციასა და კანონმდებლობაში, ჩვენს შემთხვევაში, ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნების დოკუმენტშია ასახული.  

- გაეროს ბავშვთა უფლებების კონვენციის მე-15 მუხლი აღიარებს ბავშვის უფლებას, სარგებლობდეს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებით. საერთაშორისო დოკუმენტების თანახმად, „ბავშვების მონაწილეობა მშვიდობიან აქციებში მნიშვნელოვანია მათი პიროვნული განვითარებისთვის.“ ყველგან ხაზგასმულია სიტყვა „მშვიდობიანი“. მასწავლებელმა ან მშობელმა უნდა ჩათვალოს თუ არა ის აქციები, რომლებიც ახლა თბილისსა და სხვა ქალაქებში იმართება, მშვიდობიან აქციებად, თუნდაც, დღის რომელიღაც მონაკვეთში? დიდ კამათს იწვევს კითხვა, უნდა დაესწროს თუ არა 18 წლამდე ასაკის მოზარდი საპროტესტო აქციებს.

- თქვენც კარგად მოგეხსენებათ, რომ ამ კითხვას საფრთხილო და დანის წვერზე გასავლელი პასუხი სჭირდება. ბავშვებთან დაკავშირებულ დოკუმენტებში მთავარია ბავშვის ნება - „მე“-დან წამოსული ნება და არა ვიღაცის მიერ რუპორით შთაგონებული. 

- რას გულისხმობთ? 

- იყო მაგალითი, როდესაც რომელიღაც აქტივისტი სკოლასთან მივიდა და ბავშვებს მოუწოდა - ახლა აქ არ უნდა ისხდეთო. 

- ეს ნამდვილად მოხდა? 

- ყოველ შემთხვევაში, მასმედიიდან ასე გავიგე. რომც არ მომხდარიყო, სწორი არ არის, სკოლებში შევცვივდეთ და ბავშვებს მოვუწოდოთ - „გამოდით, არ გრცხვენიათ?! სამშობლოს ახლა სჭირდებით!“ მე ვფიქრობ, სკოლაში ბევრი საგანი გვაქვს იმისთვის, რომ მოსწავლეების ნება გავააქტიუროთ - ქართული იქნება, ისტორია, სამოქალაქო განათლება თუ სხვა. განათლების ეროვნული მიზნების მიხედვით, ნებისმიერი საგნის მასწავლებლის მოვალეობაა, ნებელობის გამოწვევაში დაეხმაროს მოსწავლეს, საკუთარი ხმა აპოვნინოს. 

- ერთი წუთით გამოვრიცხოთ „გარედან“ მოწოდება აქციაზე წასვლის ან არწასვლის შესახებ და ამ მოცემულობიდან გავაგრძელოთ საუბარი.

- სხვა შემთხვევაში, მე ვფიქრობ, რომ თუკი ეს ბავშვების ინიციატივაა და თუკი მათი გამოხატვა დაცლილია აგრესიისგან, მაშინ აქციაზე დასწრება ნორმალურია და პიროვნულად ზრდის ადამიანს, მნიშვნელოვანი გამოცდილებებით ზრდის. ამის დაშლა, აკრძალვა და ხელოვნურად შეზღუდვა არასწორი მგონია, თუმცა, ყოველთვის უნდა გავითვალისწინოთ რისკები, რომლებიც შეიძლება ასეთ მონაწილეობას ახლდეს. 

- ეს ნიშნავს თუ არა, რომ მიმდინარე აქციას, თუნდაც, დღის რაღაც პერიოდში, გარანტირებულად აქვს მშვიდობიანი ხასიათი? 

- რა თქმა უნდა. მეც ამ აქციაზე ვდგავარ და ვუყურებ, რომ მომიტინგეების მხრიდან აქციის ფორმატი მშვიდობიანი და უსაფრთხოა. ბავშვმა უნდა დაინახოს, როგორ აღასრულებენ მოქალაქეები საკუთარ სამოქალაქო პასუხისმგებლობას პრაქტიკაში. ეს ძალიან საინტერესოა. 

 

 

„ქართული სკოლის მთავარი დანაშაულია შეცდომის დაშვების შიში.“

 

 

- საერთაშორისო დოკუმენტები აღიარებენ ბავშვის უფლებას, რომ ყველგან და ყოველთვის ისმოდეს მისი ხმა, მისი პოზიცია. როგორ ფიქრობთ, თუ არსებობს მკაფიო ზღვარი ბავშვის პოზიციის გამოხატვასა და იმ საფრთხეს შორის, რაც ბავშვს შეიძლება შეექმნას, საკუთარი პოზიციის გამოხატვის გამო? თუნდაც, ეს იყოს სკოლის ცხოვრებასთან დაკავშირებული მოვლენები - დირექტორი არ მოსწონს, მასწავლებელს უცხადებს პროტესტს...

- სიტყვა „საფრთხე“ იმიტომ ახსენეთ, რომ გარე ფაქტორის მხრიდან ბავშვის გამოხატვის არასწორ აღქმას გულისხმობთ. 

- დიახ, იმიტომ, რომ შეიძლება ბავშვის ემოცია ვიღაცამ ანგარებიანი მიზნისთვის გამოიყენოს. 

- ასე ნებისმიერი ჩვენგანის ემოცია შეიძლება, ვინმემ გამოიყენოს. მაგრამ ბავშვის გამოხატვის ვერგამოყენებას კანონი ძლიერად იცავს. როგორც წესი, ბავშვის იდენტიფიცირება და პერსონალური მონაცემების აფიშირებაც კი აკრძალულია. სტუდენტებსაც ვეუბნები - ქართული სკოლის მთავარი დანაშაულია შეცდომის დაშვების შიში. ახალგაზრდებს ეს შიში სკოლიდან აქვთ დასწავლილი და არათუ ბაკალავრიატის დონეზე, მაგისტრატურის დონეზეც კი ცხადად შეიმჩნევა. კითხვას რომ სვამ და გარინდებული გიყურებს, რა გიპასუხოს - ემანდ, არ შეეშალოს. სწავლება, აბა, რა არის?! - უნდა შეეშალოს! მოსწავლის მიერ ამ შეცდომის დაშვებამდე მისასვლელი გზის ძიებაა მასწავლებლობა. სწორედ ეს კონტექსტი დავინახე თქვენს კითხვაში - რომ თქვას და არასწორი გამოდგეს? კი, უნდა გამოდგეს არასწორი. ბავშვებიც და უფროსებიც შეცდომებს ვუშვებთ და ბავშვის შეცდომების ვიღაცის მხრიდან ბოროტად გამოყენება არათუ არაეთიკურია, კანონითაც კი იკრძალება. 

- ანუ ეს ზღვარი - გამოხატვის თავისუფლებასა და შესაძლო ზიანს შორის -  არც არის აქტუალური? 

- წესით, ასე უნდა იყოს. იმიტომ, რომ ბავშვი - გარდატეხის ასაკამდეც და გარდატეხის ასაკშიც - არის ხისტი, პირდაპირ ლაპარაკობს, მაქსიმალისტია, არ ეპუება ავტორიტეტებს და ასეთიც უნდა იყოს. თქვენ წარმოიდგინეთ, მას რომ თავიდანვე მხოლოდ ზღვრების მკაცრი დაცვა ვასწავლოთ, 12 წელი ძალიან დიდი დროა იმისთვის, რომ როგორც Pink Floyd მღერის ცნობილ სიმღერაში The Wall - ბოლოს გარანტირებულად მივიღოთ ძალიან შეზღუდული, გაკონტროლებული ადამიანი-სტატისტიკური ერთეული. „აბა, ის თქვი, ეს არ თქვა... ისე თქვი, ასე არ თქვა...“ ბავშვმა ყველაფერი უნდა თქვას. შენ, მასწავლებელი რომ ხარ, თუ რამე არ მოგწონს, თუ რამე მიუღებელია, შენს ხედვას არ ემთხვევა, - სწორედაც რომ უნდა მოითმინო. მასწავლებლობა ყველა ეტაპზე თმენის უდიდეს ვალდებულებას გაკისრებს. 

- მაინც მინდა, დავაზუსტოთ. მშვიდობიან აქციაზე, საღამოს საათებში, რა ასაკის ბავშვს გაუშვებდით - თუნდაც, თქვენი შვილი იყო და თუნდაც, თქვენი მოსწავლე - და რა პირობით გაუშვებდით? 

- სასკოლო პროგრამას დავეყრდნობოდი და ამ ლოგიკით ვიმოქმედებდი. სამოქალაქო განათლების სწავლებას სკოლის დაწყებით საფეხურზე ვიწყებთ. იმისთვის, რომ „მე“ ნებელობა კომპეტენციას დაეფუძნოს, ალბათ, მინიმუმ, საბაზო საფეხურის დასრულება მჭირდება. იმისთვის, რომ ბავშვმა გაიგოს, რა არის მისი უფლება, რა არის სხვისი უფლება, გამოხატვის თავისუფლება იცოდეს, მე ვფიქრობ, რომ საბაზო საფეხურის გავლა აუცილებელია. ამიტომაც არის სავალდებულო საბაზო საფეხური, რომ სახელმწიფო აცხადებს: ამ დროსა და ამ შინაარსში მე ვახერხებ მოქალაქის ჩამოყალიბებას. 

- საბაზო საფეხურის შემდეგ რა ხდება? 

- კანონით, საბაზო განათლება მეათე კლასის ჩათვლით გვაქვს. ამ საფეხურის გავლის შემდეგ, მოსწავლეს, შვილს, მისი სურვილის თანახმად, ნამდვილად გავუშვებდი მშვიდობიან აქციაზე. 

- 2017 წელს გამოქვეყნებულ წერილში მკითხველს შეახსენეთ, რომ განათლების მიზანი განსაზღვრული უნდა იყოს სახელმწიფოს პოლიტიკური პოზიციით – როგორი მოქალაქის აღზრდა სურს მას. არის თუ არა მოზარდების თაობა დღეს ისეთი, როგორიც შესაბამისი დოკუმენტების მიხედვით სურს სახელმწიფოს? 

- ხშირად მოგვისმენია, როცა მოსწავლეებზე, მოზარდებზე ამბობენ: „აბა, ესენი რას ჰგვანან, ამათი რა იმედი უნდა გვქონდეს?!“ და მისთანანი... ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნები რომ წავიკითხოთ, ისეთი ადამიანი, როგორიც იქ არის აღწერილი, შეიძლება, 10 ვერ ვიპოვოთ ქვეყანაში. მაგრამ გეტყვით,  რომ, საბოლოო ჯამში, სასკოლო განათლების მთავარი ფიგურა, მთავარი განმანათლებელი და აღმზრდელობითი ზეგავლენის გადამცემი არის მასწავლებელი, რომელიც  კლასში შევა და კარს მოიხურავს. და ჩვენი მასწავლებლები ისეთები არიან, როგორებიც განათლების დოკუმენტების და სამოქალაქო საზოგადოების ინტერესების შესაბამისად უნდა იყვნენ? 

- ესე იგი, ბავშვი არის თუ არა სახელმწიფოს მოლოდინის შესაბამისი კი არა, მასწავლებელი არის თუ არა შესაბამისი? 

- დიახ. 

- კი ბატონო, დავსვათ ეს კითხვა - არის თუ არა მასწავლებელი იმის შესაბამისი, როგორიც დოკუმენტების მიხედვით სურს სახელმწიფოს?

- მგონია, რომ ძალიან ცუდი პასუხი მექნება - არ არის! 60 000 ადამიანი  თანაბრად მაღალკვალიფიციური და ყოჩაღი ვერც იქნება. დიმიტრი უზნაძეს უთქვამს, პედაგოგობა მოწოდება უნდა იყოსო, მაგრამ იქვე ისიც იაზრებდა, რომ ამდენი მოწოდებით პედაგოგი არ გვყავს, ამიტომ საშუალო კვალიფიციური მასწავლებლის გაზრდაზე უნდა ვიფიქროთ. მასწავლებლის გაზრდა კი საუნივერსიტეტო განათლების საქმეა, გადამზადება და ტრენინგები არ შველის. ტრენინგზე შეიძლება ადამიანს ასწავლო, რა არ გააკეთოს (მაგალითად, მინდა, ბავშვს თმა მოვწიწკნო, მაგრამ არ შეიძლება!), თუმცა, ტრენინგზე სწავლება სურვილს კი არ გააქრობს, ამ სურვილის პრაქტიკაში გამოხატვას გააჩერებს. საუნივერსიტეტო განათლება სწორედ იმას გულისხმობს, რომ მსგავსი სურვილიც არ გაუჩნდეს მასწავლებელს. 

- საქართველოს დამოუკიდებლობის პერიოდში 21-ჯერ შეიცვალა განათლების მინისტრი. ასეთი ხშირი ცვლა არცერთ სხვა სამინისტროში არ ყოფილა. ამ ფაქტს რით ხსნით? 

- მოდით, 90-იანებს თავი დავანებოთ და 2003 წლიდან დავიწყოთ. 

- კი ბატონო, 2003 წლიდან განათლების 15 მინისტრი გამოიცვალა ქვეყანამ. 

- სამწუხაროდ, განათლების სისტემაში ყველა მნიშვნელოვანი ცვლილება ყოველთვის დაკავშირებული იყო პარტიულ პოლიტიკურ კონტექსტთან. ამას განათლების სექტორში მომუშავე ნებისმიერი ნორმალური ადამიანი დაადასტურებს. ცვლილება იყო გარკვეული ხარკი, გაღებული საკუთარი პოლიტიკური იდეების და ამოცანების მიმართ. 

- მაგრამ სხვა სფეროებშიც ხომ იგივე ხდებოდა და იქ რატომ არ სჭირდებოდათ მინისტრების ხშირი ცვლა? 

- განათლება მნიშვნელოვან ბერკეტს აძლევს ხელისუფლებას. მოსწავლიდან მის მშობლებზე გადიხარ, მასწავლებლიდანაც მის ოჯახზე გადიხარ - დიდ ელექტორატს ფლობ და ვიცით, რომ სამასწავლებლო კადრს ელექტორატის ჭრილში ხედავს ნებისმიერი მთავრობა თუ პარტია. ყოველ შემთხვევაში, აქამდე ასეთია გამოცდილება. რეფორმებს რომ გადაავლოთ თვალი, ყველგან კანონზომიერებას დაინახავთ. ახლა სახელფასო რეფორმა ჩაატარეს და ხელფასი კომპეტენციას კი არ მიაბეს, არამედ, საათების რაოდენობას. ეს ძალიან არასწორი იყო, მაგრამ დაიხურა ამ კაცმა (მინისტრმა) ქუდი და წავიდა. 

- როგორც ვიცი, ამ რეფორმით ყველაზე უკმაყოფილო საუკეთესო მასწავლებლები დარჩნენ.  

- სამაგიეროდ, 60 000 მასწავლებლიდან კმაყოფილი არის 40 000. 

- ანუ ბევრი. პირობითად რომ ვთქვათ, „ხუთოსნებისთვის“ ცუდი რეფორმა იყო და „სამოსნები“ კმაყოფილები არიან?

- ასეთი რეფორმები გვაქვს სულ. მასწავლებლობა რეგულირებადი პროფესიაა, როგორც იურისპრუდენცია, როგორც სამედიცინო სფერო. განათლების ერთ-ერთმა მინისტრმა დაუშვა, რომ თუკი მასწავლებელი საგნობრივ კომპეტენციაში 31%-ს დაადასტურებდა გამოცდაზე, სკოლაში რჩებოდა. ექიმის საგამოცდო კომპეტენციის ზღვარი 75%-ია. რატომ მოხდა ასე? იმიტომ, რომ მასწავლებლებს ასიამოვნეს - პოლიტიკური მიზანშეწონილობის გამო. მეორე პრობლემა ის არის, რომ  განათლების მინისტრად ზოგადი განათლების მცოდნე ადამიანი მე არ მახსოვს. მასწავლებლად ნამუშევარი განათლების მინისტრი არ გვყოლია, მათი უმრავლესობა უმაღლესი განათლების სფეროს წარმოადგენდა. არადა, უმაღლესი განათლებისგან განსხვავებით, ზოგადი განათლების პოლიტიკის დაგეგმვა-წარმართვაში თითქმის სრული ავტონომია გვაქვს,  20%-ია საერთაშორისო ლოგიკით მართული და დანარჩენი - ჩვენია. ამას უფრო სჭირდება ცოდნა და მიხედვა. 

 

 

„საჯარო სკოლისადმი მშობელს გულაცრუებული დამოკიდებულება აქვს.“

 

 

- მასწავლებლებს რამდენად აქვთ შესაბამისი რესურსი იმისთვის, რომ მოსწავლეებს თანამედროვე ცოდნა გადასცენ? გნებავთ, სასკოლო საფეხურების მიხედვით გვითხარით; გნებავთ, ქალაქებისა და სოფლების მიხედვით შეაფასეთ. 

- ჩვენ უნდა დავიდოთ PIRLS-ისა და PISA-ს საერთაშორისო კვლევები და ცალსახად დავინახავთ განსხვავებას რეგიონსა და ქალაქს შორის, საჯარო სკოლასა და კერძო სკოლას შორის... ამაზე არც ვილაპარაკებ, იმდენად სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი განსხვავებაა. 

- ქალაქისა და კერძო სკოლის სასარგებლოდ?

- ცხადია. რაც შეეხება საფეხურებს. დაწყებითი საფეხური სკოლაში ყველაზე მნიშვნელოვანი მგონია იმიტომ, რომ იქ ყალიბდება წიგნიერების ჩვევა, დროის მენეჯმენტის ჩვევა, შრომის ჩვევა - ყველაფერი იქ ყალიბდება. 

- და პიროვნება ყალიბდება, რაც მთავარია. 

- დიახ, რა თქმა უნდა. ძალიან კარგი დაწყებითის მასწავლებლებიც გვყავს, მაგრამ ხომ ვიცით, როგორი ტრადიციიდან მოვდივართ? საბჭოეთის მავნე პრაქტიკა - ვიღაც ჩინოსნის ცოლს დასაქმება უნდოდა და დაწყებით კლასებში უშვებდნენ; ვერშემდგარი მედიკოსები, ბუღალტრები და სხვები, ბოლოს, დაწყებითის მასწავლებლად გადამზადებოდნენ სამ თვეში და კლასში შედიოდნენ. ობიექტურად, ყველაზე მძიმე იყო დაწყებითის კადრი. 

- საშუალო ასაკიც შეუსაბამოდ მაღალი იყო, როგორც ვიცი.  

- დიახ, თუმცა, ასაკი ყველა საფეხურზე პრობლემაა, რასაც სწავლებისა და სწავლის საერთაშორისო კვლევაც (TALIS) ადასტურებს. 

- ასაკოვანი მასწავლებლისგან რატომ უნდა გვქონდეს მოლოდინი, რომ ბავშვებს თანამედროვე ცოდნას გადასცემს? დარწმუნებული ვარ, არაერთი ასეთიც იქნება, მაგრამ უმრავლესობას ვგულისხმობ. 

- ფორმალურად რომ შევხედოთ, არსებობს მასწავლებლის სტანდარტი. კიდევ არსებობს მასწავლებლის განათლების დარგობრივი მახასიათებლების დოკუმენტები. ჩვენ რომ ამ დოკუმენტებით ვზომოთ ქართული სამასწავლებლო კადრი, ძალიან ცუდ ვითარებაში აღმოვჩნდებით. ამ დოკუმენტებს, უბრალოდ, თვალს ვუხუჭავთ. თანამედროვე სამეცნიერო და ტექნოლოგიური ცოდნა, რაც ყველა მასწავლებელს უნდა ჰქონდეს, ცხადია, არ გვაქვს. არა მხოლოდ იმიტომ, რომ კომპეტენციის პრობლემაა, რესურსების პრობლემაც არის. 

- რას გულისხმობთ? 

- კომპიუტერების და სხვა ტექნიკის ნაკლებობასა და ხარისხს ვგულისხმობ რაიონის და სოფლის სკოლებში, ასევე, ვგულისხმობ ძალიან ნელ ინტერნეტს. რა ინსტრუმენტები გვაქვს, რომ თანამედროვე ცოდნა გადავცეთ? არც ტექნოლოგიურად, არც შინაარსობრივად არ ვართ მზად. ცხადია, რაღაცას ცდილობს სახელმწიფო, ტრენინგებიც აქვს, მაგრამ ეს საკმარისი არ არის. კიდევ რამდენიმე ასპექტია, რომლებიც ხელს არ უწყობს სკოლაში თანამედროვე სწავლებას. მასალის შინაარსით დავიწყოთ - ერთი ტექსტი მითხარით ქართულ სასკოლო ლიტერატურაში, სადაც, ვთქვათ, ეტლით მოსარგებლე პერსონაჟს შეხვდებით; არადა, განათლების ინკლუზიურობა ჩვენი პრიორიტეტია. ცალკე თემაა, ქართულის პროგრამა რომ პანთეონს წარმოადგენს. დღეს მოფიქრალი ცოცხალი შემოქმედების ადგილი იქ არ მოიძებნება. არც მშობელი უწყობს ხელს თანამედროვე სწავლებას, რაც სკოლასთან მისმა ღია ურთიერთობამ უნდა წაახალისოს. მშობელი რომ ვარ, თუ რამე არ მომეწონება, ის კი არ უნდა ვიფიქრო - ხმამაღლა რომ ვთქვა, მასწავლებელი ჩემს შვილს ხომ არ გადაეკიდება?!  უნდა მივიდე, ვთქვა და სკოლიდან რომ გავალ, ინტრიგანი მშობლის სახელი არ უნდა გავიყოლო. დღეს ზუსტად ასეთ საზოგადოებაში ვცხოვრობთ.

- საზოგადოებასთან დაკავშირებით მინდა, გკითხოთ. ქართული საზოგადოება და მასწავლებლების თემიც ორი სეგმენტისგან შედგება. ერთი ნაწილი ტრადიციული, იერარქიული ცნობიერების მატარებელია და არსებულის შენარჩუნებისთვის იბრძვის; მეორე ნაწილი კი იერარქიების დანგრევას, თანასწორობას და მუდმივ განახლებას ემხრობა. სკოლის გარეთ ბევრი სივრცეა ამ სეგმენტების ცალ-ცალკე არსებობისთვის, მაგრამ თუ გაქვთ ინფორმაცია, სკოლაში, ჩაკეტილ სივრცეში, როგორ თანაარსებობენ ამდენად განსხვავებული ხედვის ადამიანები? 

- იმის გამო, რომ მასწავლებლის პროფესია რეგულირებადი პროფესიაა, ბევრი კანონი გავალდებულებს, აღვირი ამოსდო საკუთარ თავს და, მეორეც, ასევე გავალდებულებს პროფესიულ განვითარებას. გაკვეთილზე ვერავინ გაკონტროლებს და შეიძლება, ქართულს ისე ასწავლიდე, როგორც შენ გინდა. თუმცა, მასწავლებლის პროფესიული სტანდარტი, პროფესიული ეთიკის კოდექსი, ეროვნული სასწავლო გეგმა გეუბნება, რომ სკოლაში აკრძალულია პროზელიტიზმი, ინდოქტრინაცია, დისკრიმინაცია... ეს ყველაფერი დასჯადია. 

- დასჯადი - რას ნიშნავს? 

- პირობითად, სკოლის დისციპლინურ კომიტეტზეც კი გავა საკითხი, თუ მშობელი იჩივლებს. თუმცა, როგორც გითხარით, როცა გაკვეთილზე ვარ და ვლაპარაკობ, არავინ მაკონტროლებს. შეიძლება ერთი ტექსტი ასეც ვასწავლო და ისეც. მიმაჩნია, რომ სკოლის გაჯანსაღება დამკვეთისგან იწყება და დამკვეთი არის მშობელი - ფორმალურად, სახელმწიფო, მშობლის საშუალებით. შეგვიძლია, ამ პროცესს მშობელთა პედაგოგიზაციის საჭიროება დავარქვათ. საჯარო სკოლისადმი მშობელს გულაცრუებული დამოკიდებულება აქვს - რა უნდა მოსთხოვოს, საჯარო სკოლაა... თითქოს, მასწავლებელი მოწყვლადი ჯგუფის წევრი იყოს და საჯარო სკოლა იყოს ჰუმანიტარული მისია - რასაც აკეთებს, იმაზეც მადლობლები ვიყოთ. არა! სწავლა უფასო არ არის - თითოეულ ბავშვს იქ ვაუჩერი მიაქვს, რომლის თანხასაც სახელმწიფო იხდის. შესაბამისად, მშობელმა უნდა მოითხოვოს, რომ სასწავლო პროცესი გათავისუფლდეს პოლარიზაციისგან, წნეხისგან, იდეოლოგიზებისგან. იქ მისი შვილი, ხარისხიანი განათლების საშუალებით, მოქალაქედ უნდა აღზარდონ. სხვანაირად სკოლა არ გაჯანსაღდება. 

- მშობელმა შვილისგან უნდა გაიგოს მასწავლებელსა და ბავშვს შორის იდეოლოგიური აცდენის ამბავი? 

- მათ შორის, მაგრამ მანამდე მე, მასწავლებელმა, უნდა ვასწავლო ჩემს მოსწავლეს, რომ პოლარიზაცია, პროზელიტიზმი თუ ინდოქტრინაცია და ასე შემდეგ... დაუშვებელია. უნდა ვასწავლო, რომ თუ ასე მოვიქცევი - ერთ და, მხოლოდ ჩემი პერსპექტივიდან დანახულ მართებულ გზას დავუსახავ ტაძრამდე მისასვლელად - ეს არასწორი ქცევაა. 

- თქვენ დიდხანს ასწავლიდით ქართულ ენასა და ლიტერატურას დაწყებით კლასებში. ჩემი აღქმით, დღეს ჩვენს სკოლებში სწავლა მთლიანად ორიენტირებულია შედეგზე და არა პროცესზე. უფროს კლასებს აღარ ვკითხულობ, მაგრამ დაწყებით საფეხურზე მაინც თუ გაქვთ გამოცდილება, როცა მასწავლებლისთვის და ბავშვისთვის პროცესი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე შედეგი? 

- არის ასეთი გამოცდილება. ეროვნულ სასწავლო გეგმაში პირდაპირ გვიწერია, რომ დაწყებითში მთავარია წიგნიერების უნარ-ჩვევის და სკოლისადმი დადებითი დამოკიდებულების გამომუშავება. ამაზე უნდა ზრუნავდნენ მასწავლებლები. ნიშანი მეხუთე კლასამდე ოფიციალურად ამოღებულია, მაგრამ მასწავლებლებს მაინც ეკვივალენტური განმამტკიცებლები სჭირდებათ - ხან „ყოჩაღ!“-ს უწერენ ბავშვს, ხან ვარსკვლავს.

- რაც იგივე ნიშანია. 

- რა თქმა უნდა. რეალურად, დაწყებითი საფეხურზე ბავშვმა შრომის ჩვევა უნდა შეიძინოს, სწავლით სიამოვნების მიღება უნდა ისწავლოს - რასაც პირველ და მეორე კლასშივე მიაღწევ, თუკი ბავშვს თვითდაკვირვებასა და ქმნადობაში ჩართავ, ანუ პროცესს გაუმნიშვნელოვნებ. 

 

 

„მე ვარ ადამიანი, რომელსაც ხშირად მაზარალებს ეს თვისება, რომ ანტურაჟის როლში ყოფნა არ შემიძლია.“

 

 

- ზედა საფეხურებზე რომ არაფერი არსებობს, ნიშნის გარდა, ეს სკოლის ბრალია? 

- არ არის ასე. 

- რატომ ვამბობ, იცით? მისაღები გამოცდების ქართულის პროგრამიდან კლასიკის ნიმუშები რომ ამოიღეს, ზოგმა თქვა, სკოლის პროგრამაში ხომ დარჩაო. სხვები ეკამათებოდნენ, პროგრამაში რა წერია, რა მნიშვნელობა აქვს, ბავშვი იმას სწავლობს, რაც ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე უნდა ჩააბაროსო. ეს ხომ ნიშნავს, რომ ზედა საფეხურებზე სწავლება მთლიანად შედეგზეა ორიენტირებული და არა პროცესზე? ეს სკოლის ბრალია? თუ მთლიანად განათლების სისტემის ბრალია?

- საქართველოში სამოქალაქო საზოგადოების არსებობის ისტორია სულ ოციოდე წელს ითვლის. ჩვენ გვინდა, რომ ის მოდელები, სოციალიზაციის ფაქტორები, რომლებიც მძიმე გუდასავით მოგვაქვს მრავალი წელია, უცბად გაიწმინდოს - მშობელი უცბად გააქტიურდეს, მასწავლებელმა უცბად დაინახოს სწავლების აღმზრდელობითი მნიშვნელობა, ჰარმონიული პიროვნების ჩამოყალიბების გზები. ასე არ ხდება, ამ ყველაფერს დროში გამოცდა სჭირდება. 

- მაგრამ რაიმე ტენდენციას თუ ვამჟღავნებთ, რომ სწორი გზით მივდივართ. 

- დიახ, ვამჟღავნებთ. კიდევ ერთხელ ვამბობ: 

არის პროექტები და ტრენინგები, რომლებიც მასწავლებლების დაოსტატებაზე ზრუნავს. მაგრამ განათლებაში ორ და სამ წელიწადში შედეგი არ მიიღწევა. შესანიშნავი სტუდენტები მყავს, ოღონდ, იცით, რა ტრაგედია მაქვს? ჩემი ყველა კარგი სტუდენტი, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, საჯარო სკოლაში ვერ შედის. 

- იმიტომ, რომ სკოლაში შესვლას ხელოვნური ბარიერები აბრკოლებს? 

- საჯარო სკოლაში, მით უფრო, სახელფასო პოლიტიკის „რეფორმის“ შემდეგ, მასწავლებლები სკოლის შიგნით ინაწილებენ საათებს, როგორც კი ვაკანტური ადგილი ჩნდება. ცხადია, სკოლების 10-15%-ში შეიძლება არის ადგილები, მაგრამ - თბილისიდან ძალიან შორს. ამიტომ, ჩემი ბევრი კარგი სტუდენტი სხვადასხვა კერძო სკოლაში წავიდა. ეს ხომ ის მძიმე შედეგია, რაც საერთაშორისო კვლევამ აჩვენა - კერძო სკოლის სასარგებლოდ? კარგი ახალგაზრდები, 22-24 წლის გოგო-ბიჭები, სახელმწიფომ აუცილებლად უნდა შეუშვას საჯარო სკოლაში. მე ოცი წელი ვასწავლიდი სკოლაში და შარშან გადავწყვიტე, რომ უნდა დავისვენო. ძალა, შემართება სჭირდება სკოლაში სწავლებას. 

ამათ აქვთ ენერგია, სურვილი, ძალა და ეს ყველაფერი მიდის კერძო სკოლებში. 

- თქვენ შეფასებისა და გამოცდების ეროვნულ ცენტრშიც მუშაობთ. ამიტომ, არ ვიცი, რამდენად დელიკატური კითხვაა, მაგრამ ფიქრობთ თუ არა, რომ ერთიანი ეროვნული გამოცდები კვლავ უალტერნატივო უნდა იყოს უმაღლეს სასწავლებელში მოსახვედრად? 

- მე ვარ ადამიანი, რომელსაც ხშირად მაზარალებს ეს თვისება, რომ ანტურაჟის როლში ყოფნა არ შემიძლია. ჩეხოვის თოფივით, თუ სადმე სცენაზე ვკიდივარ, სპექტაკლის ბოლომდე აუცილებლად გავისვრი. მგონია, რომ ყველაფერი უნდა ვთქვათ. მაგრამ ჯერ თქვენ გკითხავთ: ეროვნული გამოცდების სისტემის ამუშავების მიზეზი რა იყო? 

- კორუფცია მისაღებ გამოცდებზე - ეს ყველამ იცის. 

- მაშინ, სხვა კითხვა მაქვს: ის საზოგადოება სადმე წავიდა და დასრულდა? 

- იმის თქმა გინდათ, რომ შეიძლება კორუფციის საფრთხე გაცოცხლდეს, თუ გამოცდების პასუხისმგებლობა მთლიანად სკოლაზე გადავა? 

- სკოლაზეც და უნივერსიტეტზეც. თუმცა, შესაძლებელია, სახელმწიფომ ცენტრალიზებულად ჩაატაროს გამოსაშვები გამოცდები და უნივერსიტეტებმა მისაღები გამოცდები ჩაატარონ ავტონომიურ რეჟიმში. 

- ორ გამოცდას ძალიან ბევრი მოწინააღმდეგე ეყოლება. არც პოლიტიკურად იქნება მისაღები და არც აკადემიურად. 

- უნივერსიტეტი როგორ კადრს მიიღებს, წესით, ეს არ უნდა რეგულირდებოდეს. უნივერსიტეტი ავტონომიურია და შეუძლია, ას მეტრზე სირბილი მოითხოვოს აბიტურიენტისგან. თუ ვიტყვით, რომ ეროვნული გამოცდების ფორმატი საერთოდ არ გვინდა და მისაღები გამოცდები თავიდან ბოლომდე უნივერსიტეტებს უნდა გადავაბაროთ, სკოლიდან წამოღებული ნიშნების საფუძველზე...

- აი, მანდ შეიძლება გაჩნდეს კორუფციის საფრთხე. ამას, ცხადია, ვაცნობიერებთ. ყველა სკოლა არ არის მზად ცოდნის ობიექტური შეფასებისთვის.

- ეს ერთი და მეორეც - დღეს სკოლა, მით უფრო საჯარო, საკმაოდ გათავისუფლებულია პასუხისმგებლობებისგან. 

- რას გულისხმობთ? 

- მეც მქონია გამოცდილება, რომ დამიბარებია მე-12 კლასის მშობლები წლის დასაწყისში და მითქვამს - ხალხო, კომპეტენციაც მაქვს, გამოცდილებაც, გამოცდებიც არ არის უცხო - გამოცდების ცენტრში მუშაობას ვგულისხმობდი - და როგორმე მოვახერხებ, რომ თქვენმა შვილებმა იმდენი ქართული ისწავლონ ჩემს გაკვეთილებზე, რომ რეპეტიტორის გარეშე ჩააბარონ-მეთქი. მისმენდნენ, მაგრამ ვერ რისკავდნენ; მოსწავლეების ნახევარზე მეტი მაინც რეპეტიტორთან ემზადებოდა. თუკი სკოლის ნიშნებს გადამწყვეტი როლი ექნება უმაღლესში ჩაბარებისთვის, ყველა მშობელი სკოლას მოუტრიალდება და იქ თუ ისევ იმავე ხარისხსა და მზაობას დავახვედრებთ, რაც სავსებით მოსალოდნელია, შვილს რეპეტიტორთან წაიყვანს. დღეს მეთერთმეტე კლასიდან ბავშვების მნიშვნელოვანი ნაწილი აქტიურ მეცადინეობას თავს ანებებს, რადგან იციან, ბოლოს მაინც კერძო მასწავლებელთან უნდა მოემზადონ. საბოლოოდ, იმას მივიღებთ, რომ საჯარო სკოლისადმი ნდობის გათვალისწინებით, თამასა ძალიან ქვემოთ დაიწევს და მე-7 - მე-8 კლასებიდან დაიწყება სარეპეტიტორო მომზადება. 

 

 

„საღ აზრს სჭირდება მენტალურ ჰარმონიაში ყოფნა საკუთარ თავთან.“

 

 

- თუკი სკოლასა და უნივერსიტეტს შორის არსებული ნაპრალის ამოსავსებად მშობელს აუცილებლად მიაჩნია რეპეტიტორი, რატომ ვერ განვითარდა რეპეტიტორის ინსტიტუტი ორგანიზაციულად? რატომ უწევს მშობელს, რომ რეპეტიტორი შეარჩიოს ბრმად, სხვისი რჩევით, სხვის გამოცდილებაზე დაყრდნობით?

- რეპეტიტორის ინსტიტუტის სისტემატიზაციას გულისხმობთ? 

- დიახ, იმას ვგულისხმობ, რომ მშობელს შეეძლოს, რეპეტიტორები, თუნდაც, პორტფოლიოს მიხედვით შეარჩიოს; იცოდეს, რა შედეგები აქვს ადამიანს, სად ცხოვრობს, ერთდროულად რამდენ აბიტურიენტს ამეცადინებს, რა ინტენსივობით...

- ფეისბუკი საუკეთესო წყაროა იმ მხრივ, რომ ყოველ წელს ჩემი კოლეგები დებენ საკუთარი აბიტურიენტების შედეგებს. 

- მე მშობელი რომ ვარ, სად ვეძებო ფეისბუკში ეს ინფორმაცია? ერთადერთი გზა მაქვს, რომ  ვიღაცის რჩევას დავუჯერო და ჩემს შვილს ან გაუმართლებს, ან არა. აბიტურიენტის ოჯახი, ფაქტობრივად, ბეწვის ხიდზე გადის.  

- შეიძლება, მასწავლებლები უფრთხიან ამ ინფორმაციის გასაჯაროებას? რეპეტიტორობა, გარკვეულწილად, არასაჯარო საქმიანობაა იმიტომ, რომ რეპეტიტორების დიდი ნაწილი მასწავლებელია. 

- გადასახადის პრობლემაც ხომ არსებობს? 

- ცხადია, არსებობს. სახელმწიფომ იცის, რომ ცოტას უხდის მასწავლებლებს და საგადასახადო ვალდებულებას პრაქტიკაში არ ამუშავებს. რომ აამუშაოს, შეიძლება, დღის წესრიგში 20%-იანი დაბეგვრის საკითხი დადგეს. და, ყველაზე მთავარი - სასკოლო განათლების ოფიციალურ ალტერნატივად რეპეტიტორის ინსტიტუტის ჩამოყალიბება, ალბათ, სახელმწიფოსაც არ აწყობს. ეს ნიშნავს ხმამაღლა გამოცხადებას, რომ სკოლა თავის ფუნქციას ვერ ასრულებს. ამის ნაწილობრივ აღიარებად ისედაც ითვლება ის ფაქტი, რომ სახელისუფლებო სუბიექტების თითქმის აბსოლუტური უმრავლესობა საკუთარ შვილებს კერძო სკოლებში ატარებს.

- გეთანხმებით. დღეს სახელმწიფო არაოფიციალურად ამბობს: მშობელი რომ ხარ, თუ გინდა, შენმა შვილმა ისწავლოს, დააფინანსე საკუთარი ჯიბიდან რეპეტიტორი. მშობელი, იქნებ, თანახმაც იყოს, რომ ეს თანხა თავიდანვე სკოლაში ჩადოს და შესაბამისი ხარისხი მიიღოს, მაგრამ ამას მაღალი დონის ორგანიზება სჭირდება, სახელმწიფოს მხრიდან. ჯერ სკოლისთვის ვერავინ მოიცალა. 

- მშობლებსაც მე-12 კლასის წინ ახსენდებათ, რომ სკოლა არსებობს. „რას შვრება? უნდა მოვამზადო, არა?“ მე-7 კლასში მოიკითხე, რას შვრება. მშობლებს შეუძლიათ, შეცვალონ სკოლა. მასწავლებელი თავის მაქსიმუმს დებს თუ არა გაკვეთილზე, ამას, ერთი მხრივ, დირექტორი ან ხარისხის სამსახური უნდა აკონტროლებდეს; მაგრამ მეორეა მშობელი. დღეს მშობელი სკოლისთვის მკვდარია. არადა, მშობელი ნამდვილად დაძრავს ქართულ სკოლას, თუკი გააქტიურდება. 

- მშობელი მარტო სკოლაში ვერ გააქტიურდება. ალბათ, საზოგადოება ყველა მიმართულებით უნდა გააქტიურდეს.

- მაგრამ სანამ სხვებს დაელოდება, ძალიან მერკანტილურადაც რომ ვთქვათ, მისი შვილის ინტერესი ითხოვს, რომ მეტად ჩაერთოს სკოლის ცხოვრებაში.

- ცნობილ რუს რეჟისორს, ანდრეი ზვიაგინცევს, თურმე, ერთი ქალბატონი დაუკავშირდა და უთხრა: ვნახე თქვენი ფილმი „უსიყვარულობა“ და მივხვდი, რომ ბავშვი კი არ უნდა აღზარდო, არამედ - უნდა გიყვარდესო. ამ ფრაზას თუ ეთანხმებით?

- კატეგორიულად არ ვეთანხმები. 

- რატომ?

- იმიტომ, რომ აღზრდა მრავალკომპონენტიანი პროცესია. სიყვარული არ არის საკმარისი იმისთვის, რომ აღზარდო. სკოლაში ხშირად ამბობენ: „ბავშვები უნდა გიყვარდეს!“ ცხადია, ბავშვები უნდა გიყვარდეს, მაგრამ ეს აბსოლუტურად არასაკმარისია იმისთვის, რომ კარგი მასწავლებელი იყო. ეს მინიმალურ სტანდარტზეც კი ნაკლებია. მასწავლებლის ხელოვნება, პროფესიონალიზმი ბავშვის სიყვარულის მერე იწყება. 

- პირადად თქვენ, აზროვნებას თუ აღიქვამთ, როგორც შრომას?

- აუცილებლად! ჩემი შრომა აზროვნებაა. სკოლის ერთი მთავარი ფუნქცია ბავშვში შრომის ჩვევის გამომუშავებაა. მას თვითრეფლექსიის ყველაზე ძლიერ ბერკეტს აძლევ, როდესაც შრომის ჩვევას და, შესაბამისად, აზროვნების ჩვევას უმუშავებ. 

- თქვენ როგორ ხედავთ, აზროვნებისა და საღი აზრის კუთხით, რა მდგომარეობა გვაქვს საქართველოში? 

- თქვენ ახლა შრომას მაიძულებთ. უნდა დავფიქრდე. 

- ასეა. ერთმა მკითხველმა მითხრა - შენი სტუმრები კი არ ლაპარაკობენ, არამედ, აზროვნებენო. 

- ჩვენი საზოგადოება პოსტსაბჭოთა საზოგადოებაა, რომელიც, 90-იანი წლებიდან მოყოლებული, დიდი მანიპულაციების მსხვერპლია. ბევრმა ითამაშა ამ საზოგადოების ფიქრებით, აზრებით; ბევრმა ფეხით გადაუარა. ჯერ კიდევ მოწყვლადი საზოგადოება ვართ, ჩვენზე შესანიშნავად მუშაობს პროპაგანდა. საღ აზრს რა სჭირდება? პირველ რიგში - თავისუფალი გარემო, სიმშვიდისა და სტაბილურობის შეგრძნება. საღ აზრს სჭირდება მენტალურ ჰარმონიაში ყოფნა საკუთარ თავთან. გვაქვს ამის ფუფუნება? არ გვაქვს. ხელს კი არ ვიშვერ, უბრალოდ, ბევრი გარე ფაქტორი მოქმედებს, რომლებიც საღად აზროვნების თავისუფლებას უზღუდავს ადამიანს. 

- გამოსავალი რა არის? თქვენ ისეთი წრე მოხაზეთ, რომ ეს წრე არასისტემურად უნდა გაირღვეს. 

- არ მგონია. იმიტომ არის შინაარსები მნიშვნელოვანი, იმიტომ მოდის მასწავლებლების ახალი თაობა, იმიტომ მიგვაჩნია მედიაწიგნიერება და ტექნოლოგიების გამოყენება აუცილებლად, რომ თანამედროვე ცოდნით შევიარაღდეთ. ძველი ცოდნით თანამედროვე გამოწვევებს ვერ გავუმკლავდებით. 

- როგორ ფიქრობთ, საქართველო რა ხარკს იხდის დღეს იმის გამო, რა მდგომარეობაშიც არის ჩვენი განათლების სისტემა? 

- ალბათ, იმ ხარკს ვიხდით, რომ ჯერ კიდევ იოლად სამანიპულაციო საზოგადოება ვართ. გვიჭირს პერსონებად ყოფნა; კონფორმული გარემოდან გამოსვლის სითამამე გვაკლია. შავ მასაში ყვითელი ქურთუკით დგომის გამბედაობა არ გვაქვს. ოღონდ, ჩვენს ბავშვებს ძალიან კარგად აქვთ ეს უნარები განვითარებული, სწორედ ამ პროცესს ვუყურებთ ახლაც. საწყენი მხოლოდ ის არის, რომ ძალიან ბევრნიც არ არიან. ალბათ, ეს არის ხარკი, რომელიც განათლების სისტემამ გაგვაღებინა. ამიტომაც აღარ გვინდა განათლება, რომელიც წყება და წყება კონფორმულ საზოგადოებას გამოუშვებს. 

- ის, რასაც თქვენს თავში ყველაზე მეტად უფრთხილდებით, ღირებულებას უკავშირდება, თუ ადამიანს?  

- გეტყვით, რას ვუფრთხილდები. სულ მეგონა, რომ ამას ასაკი მოიტანდა, მაგრამ არა და არ მოაქვს; დღემდე შემომრჩა აღტაცებები, რომლებიც შემიძლია ემოციურად გამოვხატო და ბევრი სისულელეც ჩავიდინო. რაციონალიზმის მიღმა რომ შემიძლია რაღაცის კეთება, ეს ჩემთვის ძალიან ძვირფასია. 

- ეს, ალბათ, თქვენში ბავშვის გადარჩენაა. 

- დიახ, ჯერჯერობით, ეს მაქვს და იმედია, მომავალშიც გამყვება. 

- დიდი მადლობა უაღრესად საინტერესო, საჭირო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ორატორული ხელოვნების თეორეტიკოსი ძველ რომში მარკუს ფაბიუს კვინტილიანე (35-96): „პატივმოყვარეობა, ალბათ, ნაკლია, მაგრამ ხშირად ხდება სხვადასხვა ღირსების წყარო.“ 

- თუ ასე შევხედავთ - პატივმოყვარეობა განაპირობებს თუ არა რაიმე პოზიტიურს, ალბათ, ეს შესაძლებელია. თუ პატივმოყვარეობა ფიქრში კი არ რჩება, არამედ ფიქრის გარეთ გაკეთებინებს რაიმეს, დიახ, შეიძლება ეს  რაიმე პოზიტიური იყოს. 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის ფრანგ ესეისტს და მორალისტს ჟან დე ლა ბრუიერს (1645-1696): „ცხოვრება ტრაგედიაა მისთვის, ვინც გრძნობს და კომედიაა მისთვის, ვინც აზროვნებს.“ 

- თუ აზროვნებ, ცხოვრება კომედია ვერ იქნება. ჩემთვის კომიკურობა ტრაგედიის გაუბრალოების მცდელობაა და კომიზმის სიღრმეში ყოველთვის ტრაგედიას ვხედავ. მაგრამ ტრაგიკულს კომიკურის საფარველქვეშ იმიტომ ვაქცევთ, რომ ნაკლებად გვავნოს. 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე