- წელს, გაზაფხულის აქციების დროს, აკა მორჩილაძეს აზრის გამოხატვა სთხოვეს და მან „პუბლიკის“ დირექტორს, ზურა ვარდიაშვილს, წერილი გამოუგზავნა. ეს ფაქტი თუ გახსოვთ? 

- დიახ, მახსოვს. 

- რით დაგამახსოვრდათ ეს წერილი?

- მახსოვს, რომ აკას წერილი ყველამ თავისებურად გაიგო. ის მხარე, რომელიც ევროპული ღირებულებებისთვის იბრძოდა, ამ წერილში ხედავდა ქვეტექსტებს, რომლებიც აკამ იგულისხმა; ის ხალხი, ვინც „ქართულ ოცნებას“ უჭერდა მხარს და მათ პროპაგანდას იყო აყოლილი, ქვეტექსტებს ვერ ხედავდა და წერილს სათავისოდ იყენებდა. 

- მაშინ, მინდა, ციტატა შეგახსენოთ ამ წერილიდან: “დავიბადე, გავიზარდე და ვცხოვრობ ქვეყანაში, სადაც ერთ დღეს კი არა, ნახევარ საათს არ ყოფილა არც თავისუფლება, არც დემოკრატია, არც ლიბერალობა. ყველაფერი ყოფილა ამ სამის გარდა, მაგრამ ეს სამი, – არასდროს.” ამ მოსაზრებას თუ ეთანხმებით? 

- აკას ციტატებით რატომ ვიწყებთ საუბარს? ამან ცოტა დამაბნია. 

- გეტყვით, რატომ. 

- ამ დღეებში, ჩემს სრულ პესიმიზმში, ვამბობდი, რომ 2004 წლიდან 2019 წლამდე, გავრილოვის ღამემდე, ამ ქვეყანაში მეტ-ნაკლებად თავისუფლად ცხოვრება იყო შესაძლებელი - იმის მიუხედავად, რომ ომი და ღრმა ეკონომიკური კრიზისის წლები გადავიტანეთ. მაგრამ რაც 2019 წლიდან ხდება, ის ბევრად უფრო დიდი ტერორია ჩემთვის. აკა რომ ამბობს, დემოკრატია ერთი წუთითაც კი არ ყოფილაო, მე მგონი, არ ვეთანხმები. იყო დემოკრატია - ერთი წუთით მაინც, ყოველ შემთხვევაში. 

- წელს, 8 აგვისტოსთან დაკავშირებით გაქვთ ნათქვამი: “ომში რუსეთმა ცეცხლი კი შეწყვიტა, მაგრამ ომი არ დაუმთავრებია… ის მშვიდობა, რომელშიც ვცხოვრობთ, შეიძლება, სულაც არ იყოს მშვიდობიანი.” თუ გაქვთ განცდა, რომ საბჭოთა კავშირი მაშინ კი არ დანგრეულა, როცა ბელოვეჟში შეთანხმებას მოაწერეს ხელი, არამედ, სინამდვილეში, ახლა ინგრევა? 

- სად, გააჩნია. 

- უკრაინაშიც, ჩვენთანაც...

- ბალტიისპირეთის ქვეყნები, მენტალურად, საბჭოთა კავშირის ნაწილი არ არის. გასათვალისწინებელია, რომ როცა იმპერია ინგრევა, ტვინის, სულის, ერის, ქვეყნის კოლონიური მდგომარეობა ავტომატურად არ წყდება. კოლონიის ნაწილი რომ იყავი, ეს ნიშნავს, რომ აუცილებლად ატარებ პოსტკოლონიურ ტრავმას. და როგორც ყველა ტრავმას, ამასაც შეიძლება ჰქონდეს სენტიმენტი. მაგალითად, როცა ბებიაჩემი საბჭოთა კავშირზე ლაპარაკობს, იმას კი არ ამბობს, რომ საბჭოთა კავშირში ბედნიერი იყო, არამედ, ამბობს, რომ ფინანსური გასაჭირი მის ირგვლივ გარემოს ასე მძაფრად არ შეხებია, როგორც დამოუკიდებელი საქართველოს მოსახლეობას შეეხო. ეს სისტემაზე ნოსტალგია კი არ არის, არამედ, წუხილია, რომ არ შეიძლება, ქვეყანაში სამი დეკადის განმავლობაში ადამიანებს შიოდეთ, სწყუროდეთ და მოსახლეობის დიდი ნაწილი სიღარიბის ზღვარზე, ან ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობდეს. რაც შეეხება ნგრევას და ომს - რუსეთს ომი ხომ არ დაუმთავრებია?! დღეს 29 ნოემბერია და რუსულმა ძალებმა მშვიდობიანი მომიტინგეები და პროფესიონალი ჟურნალისტები დაასახიჩრეს. ადამიანებს დასდევდნენ აფთიაქებში, საპროტესტო მანიფესტაციის სივრციდან საკმაოდ შორს. ომი გრძელდება. რუსეთი ამ წამს თვითგამოცხადებული ხელისუფლების ხელით გვებრძვის. 

- ხომ არ ფიქრობთ, რომ, თქვენი ერთი პერსონაჟის მსგავსად, იმედგაცრუება და დანებება ჩვენც რუტინად გვექცა, ამ 33 წლის განმავლობაში? 

- „ბუნკერს“ გულისხმობთ? 

- დიახ. 

- „ბუნკერს“ ყოველთვის ვუყურებდი, როგორც სასტიკად პესიმისტური ფინალის მქონე წიგნს. მაგრამ წელს, მარტის აქციების დროს, ინტერვიუ მქონდა მაშო სამადაშვილთან და საუბრის დროს ასეთ დასკვნამდე მივედი, რომ, სინამდვილეში, ამ წიგნს პესიმისტური ფინალი არ აქვს. იმიტომ, რომ წიგნის ბოლოს მთავარი პერსონაჟი - გენა - ხვდება, რომ არამარტო წარსული, არამედ აწმყო და მომავალიც ყარდა და ყარს; მისი შვილებიც ყარდნენ და ყარან. ამის გააზრება, რომ რაღაც ყარს, იმედის მომცემია და იმისკენ მაინც გიბიძგებს, რომ რაიმე შეცვალო. ჩვენი ემოციური ფაზები რომ გავიაროთ, არჩევნებიდან დღევანდელ დღემდე - პირველი ორი დღე სრული შოკი მქონდა, ენერგიაგამოცლილი ვიყავი და სახეზე ნაცრისფერი მედო. მერე, იქ საპროტესტო აქცია გაიმართა, აქ მოქალაქემ კედელზე გრაფიტი გააკეთა - რაც მე მშველის, მეუბნება, რომ მარტო არ ვარ ბრძოლაში. ეს მდგომარეობა, როცა ყველაფერი ვცადეთ, მაგრამ მაინც დავმარცხდით, შეიძლება, საზოგადოების რაღაც ნაწილს შვებას აძლევს, რადგან, უბრალოდ, გადაიღალა. მაგრამ, მეორე მხრივ, იგივე ხალხი ხვდება, რომ დაღლის ფუფუნება არ გვაქვს. ეს, რაც ახლა ხდება, ტერორის მხოლოდ დასაწყისია. შეგვიძლია, რუსეთის და ბელარუსის თანამედროვე ისტორიას გადავავლოთ თვალი და ზუსტად მივხვდებით, ამის გაგრძელება რა იქნება.  

- ერთი წლის წინ დათო გორგილაძემ გკითხათ ინტერვიუში, შვილები რაზე მოგედავებიანო? გულისხმობდა, დღევანდელი შვილების თაობა მამების თაობას რაზე მოედავება. 

- ჩემები ძალიან პატარები არიან. 

- დიახ, და თქვენ უპასუხეთ, შეიძლება, ზედმეტად ვუგეგმავთ აწმყოს და მომავალსო. დღეს თუ შეცვლიდით პასუხს იმავე კითხვაზე?

- სულ სამ განვითარებას ვხედავ, როგორც შეიძლება საქართველო და, შესაბამისად, ჩემი ცხოვრება შეიცვალოს. ერთი ის არის, რომ ქვეყნიდან გავიქცე და გაქცეული ადამიანის სევდა, პრინციპში, დამარცხებული ადამიანის სევდაა. ჩვენი მამების თაობამ ეს სევდა ატარა. მათ ომი წააგეს, ჩვენ ჰიბრიდულ ომს წავაგებთ და მთელი ცხოვრება დამარცხებული თაობის წარმომადგენელი ვიქნები. ამას, მინდა-არმინდა, ემოციურად, ენერგეტიკულად თუ ფსიქიკურად ყოველთვის გადავიტან ჩემს შვილებზე. იმას არ ვგულისხმობ, რომ ყვირილს ან ღრიალს დავიწყებ; უბრალოდ, ჩემი ცხოვრება მათზე აუცილებლად ცუდად აისახება. მეორე გზა ის არის, რომ აქ ვიბრძოლო ბოლომდე და ამ ბრძოლაში გადავკვეთო ზღვარი, როდესაც, უბრალოდ, ციხეში გამიშვებენ. ეს ნიშნავს, რომ ჩემს ცოლს, ორ შვილთან ერთად, უჩემოდ მოუხდება ცხოვრება. ხომ გასაგებია, მათ ცხოვრებაზე როგორ გავლენას მოახდენს ეს ფაქტი?! მესამე არის ის, რომ საქართველოში სრული ტერორი დამყარდეს და ვიცოდე, რომ ყველაფერი, რაც შემეძლო, გავაკეთე. მე არ ვარ არც მოლოტოვის კოქტეილის, არც ქვის მსროლელი კაცი. შეიძლება, შვილებს ოდესმე ეს კითხვა გაუჩნდეთ, რომ ქვეყანა ჭაობშია და შენ როგორ ამბობდი, მოლოტოვის მსროლელი არ ვარო?! ამ ყველაფერს პირობითად ვამბობ. თუ ყველაფერი კარგად წავა, მერე შეიძლება ისევ იმ პასუხს დავუბრუნდე, რაც დათო გორგილაძის გადაცემაში მოისმინეთ. ახლა ერთმანეთზე უარეს მოცემულობებს ვხედავ. 

„კერპს ცხოვრებაში ერთხელ მაინც უნდა აუჯანყდე.“

- თქვენ სამი რომანის ავტორი ხართ, რომლებიც ტრილოგიად ერთიანდება და ამ ტრილოგიის მთავარი თემაა ადამიანი იმ სისტემის პირისპირ, რომელიც პოსტსაბჭოთა საქართველოში ჩამოყალიბდა. ჩემს ცნობიერებაში თქვენი სამივე წიგნი ძალიან ჰგავს იმას, რასაც აკა მორჩილაძე წერდა თავის წერილში: რა ემართება ადამიანს სისტემის პირისპირ. სამივე წიგნს პესიმისტური, შეიძლება ითქვას, ტრაგიკული დასასრული აქვს.  დღევანდელ რეალობაში, ხართ თუ არა დარწმუნებული, რომ ეს თემა ამოწურეთ და თქვენი შემდეგი ნაწარმოებების მთავარი თემა ტრილოგიისგან განსხვავებული იქნება?

- ახალი წიგნი უკვე დამთავრებული მაქვს. მაგრამ მარტის აქციებამდე დავიწყე მუშაობა სხვა წიგნზე, რომელსაც „ცადამყვანა“ ერქვა. ის ყვებოდა საქართველოს ისტორიას 1947 წლიდან 2008 წლის აგვისტოს ომამდე. საბჭოთა კავშირის პერიოდში ამბავი, ძირითადად, ისტორიულ ფაქტებს მიჰყვებოდა, ხოლო 90-იანი წლებიდან, მერაბ კოსტავა უნდა გამხდარიყო საქართველოს პრეზიდენტი და რუსეთი რას მოიმოქმედებდა, ეს უნდა აღმეწერა. ამ წიგნის 20 გვერდი დავწერე და მერე აქციებმა საერთოდ ამომაგდო პროცესიდან. წიგნი ისტორიკოსის ჩართულობას მოითხოვდა, ძალიან რთული იყო საჭირო მასალების შეგროვება. მაგალითად, ვნახე თომა ჩაგელიშვილს დოკუმენტური ფილმი, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ თბილისში იგეგმებოდა ტერორისტული აქტი ხრუშჩოვზე. საქმის ნომერიც კი მითითებული იყო, მაგრამ ვერსად მსგავსს ვერაფერს წავაწყდი. იმას არ ვამბობ, რომ თომა ჩაგელიშვილმა რამე მოიგონა, უბრალოდ, მე ვერ შევძელი, რომ ამბავს ბოლომდე ჩავძიებოდი. მივხვდი, რომ ამ წიგნს სხვანაირი მუშაობა სჭირდება. ძალიან უცნაურია თქვენი კითხვა იმ მხრივ, რომ რაც „ცადამყვანაზე“ მუშაობა შევწყვიტე, ამის შემდეგ ხუთი-ექვსი თვის განმავლობაში გამოვიდა წიგნები, რომლებიც ისევ საბჭოთა კავშირს ეხებოდა. ვფიქრობდი, რომ ვერა და ვერ გამოვედით ამ პერიოდის ანალიზიდან. 

- ქართველ ავტორებს გულისხმობთ? 

- დიახ. ხანდახან ვფიქრობ, იმიტომ ხომ არ ვუბრუნდებით იმ პერიოდს, რომ ვიცით, ევროპაში გაიყიდება. თქვენი კითხვაც ამას მიუთითებს, რომ ჯერ კიდევ ვცდილობთ, კოლონიურ თემაზე ვიმუშაოთ და პასუხები ვიპოვოთ. რაც შეეხება ახალ წიგნს, ეს ძალიან უცნაური, არსაიდან წამოსული წიგნია. სენ-მალოში, საფრანგეთში, კალამი და ბლოკნოტი ვიყიდე. მერე ამ კალმისა და ბლოკნოტის ხათრით დავიწყე ჩანაწერების კეთება, რაც ბულგარეთში გავაგრძელე. ბოლოს მივხვდი, რომ ჩანაწერები სიუჟეტს იძენდა. ეს არის სასიყვარულო წერილი სამშობლოს, ლიტერატურისა და საყვარელი ადამიანის მიმართ. თუ შეიძლება, რომ პესიმისტური ფინალი კიდევ უფრო პესიმისტური და რადიკალური იყოს, მაგრამ თან ღია და რაღაცით იმედის მომცემი - იმ მხრივ, რომ გააჩნია, რა დროში წაიკითხავ - აი, მაგ წიგნს აქვს, თუ აქვს. ალბათ, წიგნის სახელი იქნება „ედელვაისებს“. იმდენად სამშობლოზეა... მთავარი გმირი ქვეყნიდან არის წასული და, უნდა თუ არ უნდა, სულ სამშობლოზე ფიქრობს. ეს წიგნი უფრო თანამედროვე პერიოდს იაზრებს, ვიდრე საბჭოთა კავშირს უბრუნდება. მაგრამ ეს თანამედროვე დრო საბჭოთა კავშირის დანატოვარია. 

- გამოდის, ჯერ არ გაქვთ გადაწყვეტილი, წინა წიგნების მთავარ თემას ჩამოშორდებით, თუ არა. 

- დიახ, ჯერ ვიაზრებ. 2010-იანი წლების დასაწყისში 90-იანი წლები მოგვბეზრდა და ვფიქრობდით, როდემდე შეიძლება იმ პერიოდზე წერაო... მაგალითად, აკა მორჩილაძის „გასეირნება ყარაბაღში“ უშუალო რეაქცია იყო იმ დროზე. მაგრამ წლები რომ გადის, ახალი თაობის დამოკიდებულება განსხვავებულია - წარსულზე რეფლექსიაა. როცა ევროპული საქართველო გვექნება, ოცი წლის მერე, ვიღაც დაუბრუნდება და მოძებნის პასუხს კითხვაზე, 50 წელიწადში როგორ მოვახერხეთ, რომ ევროკავშირის ნაწილი ვართ და ასეთი კარგი ქვეყანა გვაქვს. 70 წელი ვიცხოვრეთ საბჭოთა კავშირში და ბუნებრივად ეხები, უბრუნდები იმ პერიოდს. 

- თქვენ ამბობთ, ბოლო ათწლეულების ალტერნატიული ისტორია დავწერეო. 

- მინდოდა, დამეწერა. 

- როგორ ფიქრობთ, რა არის მთავარი, რითიც თქვენ მიერ აღწერილი ალტერნატიული საქართველო იმავე პერიოდის რეალური საქართველოსგან განსხვავდება? 

- განსხვავება ის არის, რომ მხატვრულ ნაწარმოებს მთავარი გმირი ჰყავს, პროტაგონისტი, რომელსაც ჰყავს ანტაგონისტი. ლიტერატურაში ბევრად უფრო მკაფიოა, ვინ არის კარგი და ვინ არის ცუდი. რეალურ საქართველოში კი ძალიან დიდი დრო დაგვჭირდა იმის მისახვედრად, რეალურად, ვინ იყო ქვეყნის მტერი. იმიტომ, რომ პროპაგანდა მუშაობდა. 

- წეღან მამების მელანქოლია ახსენეთ. საბჭოთა კავშირის დანგრევის შემდეგ, რეალურ საქართველოში დიდი პრობლემა იყო მამების მელანქოლია იმის გამო, რომ, ხშირ შემთხვევაში, მათ დაკარგეს ყველაფერი, რაც ჰქონდათ - სამსახური, ფული, სტატუსი და, საბოლოო ჯამში, მამის ფუნქცია. თქვენს ალტერნატიულ საქართველოში, ცხადია, რომ შვილებს არ უნდათ, საკუთარ მამებს ჰგავდნენ, მაგრამ არის თუ არა მათ შორის კავშირი სამუდამოდ გაწყვეტილი? თუ თაობებს შორის, უბრალოდ, კონფლიქტია, რომელიც წარსულის გამოცდილების გადამუშავებას და განახლებას გულისხმობს?

- მამა ხომ, გინდა-არგინდა, კერპია?! კერპს ცხოვრებაში ერთხელ მაინც უნდა აუჯანყდე. ამისთვის არის, ალბათ, გარდატეხის ასაკი და ახალგაზრდობის პერიოდი. მამაჩემი ახლა ჩემი ერთ-ერთი საუკეთესო მეგობარია. არასდროს ისე კარგად არ მესმოდა მამების თაობის, როგორც მაშინ გავიგე, როცა მათი კვლევა დავიწყე. 

- მაგრამ სხვაობა პრინციპულია: როდესაც შვილი მამასთან ყველანაირ კავშირს წყვეტს, სინამდვილეში, ამით წყვეტს კავშირს ისტორიასთან და კარგავს საკუთარ იდენტობას.

- განზოგადება რთული იქნება. არიან მამები, რომლებიც მელანქოლიიდან სადიზმში გადავიდნენ. გასაგებია, ასეთ მამას რატომ ემიჯნები. მაგრამ თუ ზოგადად თაობას აიღებ, მამებს ვერ მიატოვებ, თუგინდ, იმიტომ, რომ მელანქოლია აქვთ და თუგინდ, იმიტომ, რომ წაგებულ თაობას წარმოადგენენ. მორალურად არ მგონია სწორი... ცუდ მენტალურ მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს ვერ მიატოვებ იმის გამო, რომ არ გინდა, გაუგო. 

„ამ იდენტობით დაღლილები ახლა არიან პარლამენტში. სხვა არავინ არ არის.“  

- „მასკარაფონეში“ რაც ხდება, ეს არ არის სურვილი, რომ თუნდაც, იდენტობის ხარჯზე, შვილმა ყველანაირი კავშირი გაწყვიტოს მამასთან? 

- არა, რატომ? ამ მამას ბოლოს ციხეში გამოკეტავს, რომ იქ, საკუთარ თავთან, ამოჭამოს თავისი გზა. „მასკარაფონეს“ მამა-შვილი კარგ მაგალითად ვერ გამოდგება, რადგან მათ, ძალიან დიდი ხანია, მამაშვილობა არ აქვთ. 

- საქმეც ეს არის.  

- როგორც კი შანსი მიეცემა შვილს, რომ ჯანყი გამოხატოს, ამას აკეთებს იმიტომ, რომ „მასკარაფონეს“ მთავარი გმირი სკოლის ბანკეტის მერე არც გაზრდილა, მენტალურად ისევ 15-16 წლის ასაკშია. მისი დანარჩენი ცხოვრება ტყუილი და დევნილობაა. 

- ამიტომ ვამბობ, რომ მზად არის, უარი თქვას იდენტობაზე. მაგრამ ჩემთვის კითხვად რჩება - ახერხებს ამას, თუ ვერ ახერხებს?

- წიგნი ასე სრულდება, რომ მამას, თავის ძმაკაცებთან ერთად, „ჩაუშვებს“ და ყველანი ციხეში სხედან. შვილი თავის ცხოვრებას წერს და მამამისს აკითხებს. ისინი ახლა გადიან მამის და შვილის კონფლიქტს. ბოლო წინადადებას ეუბნება: „ვერდავიწყება იქცეს სასჯელად!“ ეს არის! ისტორიული ვერდავიწყება არის ჩვენი სასჯელი - მამების და შვილების - რომ მე მამას უნდა გავუგო და, შესაბამისად, უნდა გავუგო იმ დროს, რომელშიც მამა დამარცხდა, ან, პირიქით, აღზევდა. მგონია, რომ პოსტსაბჭოთა ნგრევას გამარჯვებული არ ჰყავს. ვინც ჩაწვა, ის თავისთავად უბედურია და ვინც გადარჩა, თავისი გადარჩენის საფასურს დღემდე იხდის. 

- როდესაც „მასკარაფონეს“ წერდით, არაერთხელ გითქვამთ, რომ ცხრათვიანი წყვეტა გქონდათ, რადგან ამ პერიოდში ღრმა დეპრესია გადაიტანეთ. იყო თუ არა კავშირი თქვენს ამბავსა და წიგნში აღწერილ ამბავს შორის? იდგა თუ არა პირადად თქვენ წინაშეც ასეთი დილემა, რომ ან უნდა გეღიარებინათ მამების თაობის მემკვიდრეობა და ამით საკუთარი თავის მარგინალიზაცია მოგეხდინათ; ან მთლიანად მოგეგლიჯათ საკუთარი „მე“-სგან ის იდენტობა, რომელიც წინა თაობისგან მიიღეთ? 

- ამ კითხვას რომ ძალიან გულწრფელად ვუპასუხო, უნდა მოვყვე, რატომ მქონდა დეპრესია და არ მგონია, სწორი იყოს - მეორე მხარეს ვინც დგას და რა ფაქტებიც დგას, მათ გამო. 

- იყო თუ არა რეალური პარადიგმა მხატვრულ ამბავში? 

- რა თქმა უნდა. საერთოდ დაკარგული ვიყავი. ჩემს ცხოვრებაში ასეთი რამ მოხდა, რომ ანტიგმირმა და გმირმა პოზიციები შეიცვალეს. უფრო სწორად, ვინც ყოველთვის ანტიგმირი მეგონა, ის ანტიგმირად დარჩა, მაგრამ სხვა ანტიგმირიც ვიპოვე. მთელი ცხოვრება „მტერი“ ვინც მეგონა, მივხვდი, რომ ერთი კი არ არის, რამდენიმეა. ძალიან რთული და მძიმე პროცესი იყო იმის გააზრება, რომ, თურმე, რამდენი ხანი ვცდებოდი და იმის გააზრებაც, რომ - ვაჰ, კიდევ რამდენი სამუშაოა ამ ყველაფერზე. 

- ეს „დაკარგულობა“ თაობებს შორის ურთიერთობას თუ უკავშირდებოდა? 

- დიახ. „მასკარაფონეს“ პერსონაჟებს, მამების თაობას, დედაჩემის მეორე ქმრის (სამწუხაროდ, შარშან გარდაიცვალა) სამეგობროდან აღებული პროტოტიპები ჰყავს. ესენი არიან ბავშვობაში ნამხედრიონალი, ცოტა „ნაბოროტალი“ ვერელი ბიძები, რომლებიც, გადარჩნენ თუ ვერ გადარჩნენ, მგონია, რომ, სინამდვილეში,  ვერავინ ვერ გადარჩა. ისინი არიან კრიმინალური ავტორიტეტები, რომლებითაც გვაშინებდნენ და, მგონი, დღემდე გვაშინებენ. ისინი არიან კრიმინალში აღმოცენებული მამები, რომლებიც შვილებს ამახინჯებენ.  შვილებმა კი უნდა გაიაზრონ, რომ დამახინჯებულები არიან და სამაგიერო გადაუხადონ მამებს იმისთვის, რომ გათანაბრდნენ და მათთან ერთ სიბრტყეზე აღმოჩნდნენ. „მასკარაფონეს“ შემთხვევაში, სამაგიეროს გადახდა ის არის, რომ - მოდი, მომისმინე, როგორ დამანგრიე და აიღე პასუხისმგებლობა ამ ჩემს ნგრევაზე. 

- დღესაც თქვით, რომ თქვენი მომავლის ერთ-ერთი გაგრძელება შეიძლება ის იყოს, რომ საერთოდ წახვიდეთ ამ ქვეყნიდან. სხვა დროსაც გითქვამთ, რომ ოჯახთან ერთად სიამოვნებით იცხოვრებდით სადმე სხვა ქვეყანაში, სულ მცირე, რამდენიმე წლის განმავლობაში.

- მაშინ სხვა დრო იყო, მაშინ კარიერის გასაკეთებლად წასვლაზე ვლაპარაკობდი. 

- მაგრამ, ნებისმიერ შემთხვევაში, ისევ იდენტობით დაღლამ ხომ არ განაპირობა წასვლის სურვილი, რომელიც ადრეც გქონდათ და ახლაც გაქვთ? 

- არა. მაშინ მეთერთმეტე კონტრაქტს მოვაწერეთ ხელი „ბუნკერთან“ დაკავშირებით. ძალიან ძნელია ბრიტანეთის წიგნის ბაზარზე შესვლა და ერთ-ერთი იდეა იყო ლონდონში საცხოვრებლად გადასვლა. 

- იდენტობით დაღლაზეც გვითხარით. 

- უცნაურ დიალოგს გავიხსენებ. ჩემს მეგობარს ველაპარაკებოდი ოჟა ჯურხაიზე - რამდენად იცის, ვინ იყო ჯურხაი. „ჟრიალი ხომ არ მოგესმა ოჟა ჯურხაის ფარისა?“ „ბეთლემის კარზე კიდია, ოჟა ჯურხაის ფარიო, მოუვლის ომის წადილი, ხანდისხან შეძრავს ქარიო.“ მეტი არაფერი ვიცით ჯურხაის შესახებ, რომელიც მებრძოლი გმირი ქართველის სახეა. რაც უფრო რთულდება სამყარო და რაც მეტად შევდივარ ასაკში, უფრო და უფრო მიმყარდება ქართული იდენტობა და სიამაყე მემატება იმის გამო, რომ ქართველი ვარ. 

ახლა გადავარდნილი ვარ ფოლკლორში. ბავშვები სკოლაში რომ მიმყავს, სულ ფოლკლორულ სიმღერებს ვუსმენთ. მგონი, ცოტა დავღალე იმიტომ, რომ მათთვის ადრეა. მაგრამ მე მანდ ვარ. 

- ჩემთვის ძალიან სასიამოვნო მოსასმენია. მეც მარცვალ-მარცვალ ვეჭიდები ყველაფერს, რაც შეიძლება ქართულმა იდენტობამ შემოიკრიბოს, რადგან ამით საკუთარ თავს და ერთმანეთს ვაძლიერებთ. 

- ერთ ცნობილ პატრიოტულ სიმღერაში არის გენიალური ფრაზა: „საქართველო უსასრულო ფიქრია, ჯვარზე გაკვრა იმავ წუთს და იმავ დღეს...“ - თანამედროვე საქართველოს ბრძოლა ზუსტად ეგ არის. უსასრულოდ ფიქრობ, თან ყოველ წამს უნდა დაამტკიცო, რომ ქვეყანაზე ფიქრობ და ყოველ წამს უნდა დაამტკიცო, როგორ გიყვარს. 

- 2015 წელს გაქვთ ნათქვამი: „ჩვენი თაობის ადგილია, რომ გვქონდეს რეაქცია და ისე არ მოხდეს, რომ რყევების გამო ჩამოვრჩეთ და ვეღარ დავეწიოთ დროს. მყარად დგომაში და სამყაროსთვის პასუხის გაცემაშია ჩვენი თაობის ადგილი.“ ახლა, ათი წლის შემდეგ, განსაკუთრებული სიღრმე შეიძინა ამ ფრაზებმა. მაგრამ რაც ამ ათი წლის განმავლობაში აკეთეთ, როგორც მწერალმა, არაფერში ეს განწყობა არ ასახულა. ახლა თუ მოვიდა დრო, რომ  თაობის მყარად დგომა და სამყაროსთვის პასუხის გაცემა აქციოთ მხატვრულ სიმართლედ?  

- ახალ წიგნს, „ედელვაისებს“, ორი განვითარება აქვს. თუ გავიმარჯვეთ, შეიძლება, ფინალი არ იყოს ისეთი მნიშვნელოვანი, როგორიც არის ახლა, ამ რყევის დროს. წიგნი ნოემბერში უნდა დაგვებეჭდა როგორმე, მაგრამ ვერ დავბეჭდეთ. თუ გავიმარჯვეთ, ის ფინალი, შეიძლება, არ იყოს ისეთი ეფექტური, როგორიც უნდა ყოფილიყო არასტაბილურ დროს - იმიტომ, რომ არასტაბილური ფინალია. თუ დავმარცხდით, ჩემთვის რა მნიშვნელობა ექნება, წიგნის ფინალი კარგად იმუშავებს, თუ საერთოდ არ იმუშავებს?! მყარად დგომას რაც შეეხება, როგორც საუბრის დასაწყისში გითხარით - სავარძელში ვერ ვზივარ მყარად, არათუ, მყარად დგომა არ შემიძლია. 2015 წელს 25 წლის ვიყავი, ცოლი ახლად მოყვანილი მყავდა, მანამდე დემოკრატიულად შევცვალეთ მთავრობა, ევროპასთან უვიზო ფრენა  დაიწყო, სხვა ემოციური და პოზიტიური ტალღა იყო. ახლა რაც შემიძლია ვთქვა, ის არის, რომ მაგ მყარად დგომის და პასუხის გაცემის ძალას ვეძებ ჩემს თავში. 

„თეატრში ხალხის დაბრუნება არის გარანტი უკეთესი კულტურული ცხოვრების.“

- როდესაც თაობის ადგილზე და ფუნქციაზე ლაპარაკობთ, თქვენთვის განმსაზღვრელია პიროვნული თავისუფლება, რომელიც ყველას თავის ადგილს მოაძებნინებს, თუ უფრო - სოლიდარობა, რომელიც შეიძლება სხვადასხვა ხარისხის თავისუფლებასაც ითავსებდეს? 

- ორივე კარგია. შეიძლება, ბოლომდე არ გწამდეს იმის, რასაც აპროტესტებ, მაგრამ იმიტომ, რომ მთელი შენი სამეგობრო, სანაცნობო, სანათესავო და ის ხალხი, ვისაც პატივს სცემ, იქ დგას, შენც იქ დგახარ - ამ შემთხვევაში, სოლიდარობა კარგია; და მეორეა პიროვნული თავისუფლება, როცა ფიქრობ, რომ, ცხადია, უნდა გავაპროტესტო, რაც ხდება; რა თქმა უნდა, იქ არის ჩემი ადგილი. იმდენად ფუნდამენტურ ამოცანას შევეჭიდეთ ახლა, რომ ორივე სრულიად მისაღებია. მაგრამ სოლიდარობა ძალიან დაბალ ზღვარს ურტყამს ფეხს ამ წამს ქვეყანაში. 

- თქვენ ასე ხედავთ? 

- თავისუფლება - არა, სოლიდარობა - კი. იმიტომ, რომ ჩვენ ერთ მთავარ მიზანს დავისახავთ ხოლმე და გზაში პატარა მიზნებისკენ ვეღარ ვიყურებით. ჩემს მაგალითზე შემიძლია ვთქვა, რომ როცა კაზრეთიდან ჩამოსულები პარლამენტთან ღამეებს ათენებდნენ, ვერ მოვახერხე და ვერ დავდექი მათ გვერდით. იმ წამს არ ვიყავი საკმარისად სოლიდარული მათ მიმართ. 

- ახლა მივხვდი, რაც იგულისხმეთ. ყოველთვის ამბობთ, რომ ძალიან მნიშვნელოვანია, თქვენს ყველა წიგნს თავისი ენა ჰქონდეს და რომ თქვენთვის მიუღებელია ივა ფეზუაშვილის სტილზე ლაპარაკი. როდესაც ახალ ნაწარმოებზე ფიქრობთ, რა ეტაპზე ჩნდება ენა, რომლითაც ამბავს ჰყვებით? 

- კარგი კითხვაა. „ცადამყვანას“ შემთხვევაში, ვიცოდი, რომ ეგ ენა უკვე ნაპოვნი მქონდა. იმიტომ, რომ „ბუნკერში“ გენას და მის მეზობელ ირაკლის რომ სცემენ, მერე სადარბაზოში რომ ადიან ლიფტით, მთხრობელი როგორც მიმართავს ირაკლის, აი, ეგ ენა მინდოდა, რომ გამომეყენებინა და განმევრცო. ყოფილიყო არა უწყვეტი, ერთგვერდიანი წინადადება, არამედ, მუსიკალური ერთგვერდიანი წინადადება. „ედელვაისებს“ კი ძალიან სასაცილო ისტორია აქვს. ამ ახალი წიგნის მთავარი გმირი ალკოჰოლდამოკიდებული ადამიანია. წიგნის 80% ნასვამზე, ან სიმთვრალის ზღვარზე მაქვს დაწერილი. 

- რეალურად ნასვამზე და სიმთვრალის ზღვარზე? 

- სრულიად რეალურად. იმიტომ, რომ იმ წამს მეც იმ მდგომარეობაში მინდოდა, შევსულიყავი, რომელშიც პერსონაჟი იყო. თხრობის ენა უნდა იყოს არა შეთითხნილი, არამედ, ამბიდან გამომდინარე; ამბავს მოჰყვება ენა. კინორეჟისორად ვერ შევდექი, მაგრამ ვიდეოგამოცდილებიდან მოვდივარ და როგორ შეიძლება, რომ დეტექტივს და კომედიას ერთი სტილით იღებდე?! ეს ჩემთვის ლიტერატურაშიც გადმოდის - ამბავს თავისი ენით უნდა მოყოლა.

- „მასკარაფონეს“ ენას ნენე კვინიკაძემ „ლინგვისტური ჯოჯოხეთი“ უწოდა. სიმართლე გითხრათ, მეც, როგორც მკითხველმა, ეს ჯოჯოხეთი გავიარე, სანამ წიგნის ენას ალღოს ავუღებდი. კარგად მესმის, რომ სხვა ენაზე ეს წიგნი ვერ დაიწერებოდა, მაგრამ იმაზე თუ გიფიქრიათ, რომ „მასკარაფონეში“ ისეთი სიმაღლე აწიეთ, ძალიან გაგიჭირდებათ მისი შენარჩუნება, როგორც მწერალს?

- ენობრივად? 

- ზუსტად ენობრივად. 

- ეს ახალი წიგნი სამეტყველო ენაზეა დაწერილი, იმის მიუხედავად, რომ დაცლილია ყოველგვარი უცენზურო სიტყვებისგან. დაახლოებით ისე დავწერე, როგორც მე ვლაპარაკობ. არ მგონია, რომ მარტო ენა განსაზღვრავდეს წიგნის ხარისხს. მაგრამ თუ „ედელვაისებს“ ეს ენა მოუხდა, შეიძლება, ვიღაცამ თქვას, რომ ხარისხი არ დამიგდია. „მასკარაფონეში“ პერსონაჟი ფიქრისას ორ წინადადებას ვერ ალაგებს ტვინში გადაბმულად და იმიტომ უწევს, რომ ეგრე წეროს. 

- მაგრამ, ოსტატობის მხრივ, თუ როგორ აღწერეთ ეს პერსონაჟი, მიმაჩნია, რომ თამასა ძალიან მაღლა აწიეთ...

- თამასა, რომელიც ყველა სხვა ენაზე დაიკარგება. 

- დიახ, ნამდვილად. 

- როგორც მთავარი პერსონაჟი დიალოგს ატრიალებს - რომ იმან უთხრა და ეს კი საკუთარ თავში აკონვერტირებს.

- „მე, საცოდავო!“ - მაგალითად. 

- დიახ, ინგლისურში “she said“ - „he said“ დაიწერება და ყველაფერი დაიკარგება. ახლა ფრანგულად ითარგმნება „მასკარაფონე“. ერთი მხრივ, იმის გამო, რომ მოკლე წინადადებებია, სათარგმნად ადვილია; მაგრამ მთარგმნელს რომ ვუყურებ, ცდილობს, ეს მუსიკალურობა, ტონი და ტემპი დაიჭიროს, რაც ძნელია.

- სუბიექტი და ობიექტია შენაცვლებული, ქართული ენა ამას ძალიან საინტერესოდ გადმოსცემს. 

- ინგლისურად ნაწყვეტი ითარგმნა და ვერ მივიღე. მერე, რომ ვიმუშავეთ, მეტ-ნაკლებად ახლოს მივიდა ტექსტთან. მაგრამ ნაწყვეტით ვერ შეაფასებ. მთარგმნელმა მთელი წიგნი უნდა იცოდეს. შეიძლება, ბევრი რამ დაიკარგოს და ისეთი ეფექტი არ ჰქონდეს. ისედაც, თემა ევროპული ქვეყნებისთვის იმდენად საინტერესო არ არის, როგორც „ბუნკერია“, ან როგორც, შეიძლებოდა, „ცადამყვანა“ ყოფილიყო. 

- როდესაც გავიგე, რომ „ბუნკერი“ „ახალ თეატრში“ დაიდგა, ძალიან გამიკვირდა. თუმცა, ვიცი, რომ რეჟისორი მიხეილ ჩარკვიანი სირთულეებს და ექსპერიმენტებს არ ერიდება. „ბუნკერი“ არის წიგნი, რომელშიც ამბავზე არანაკლები მნიშვნელობა ენიჭება თხრობას და ეს თხრობა, თითქოს, სცენაზე გადატანას ნაკლებად ექვემდებარება. მაგრამ სპექტაკლი ძალიან პოპულარულია და მეც სიამოვნებით ვნახე. თქვენი ხედვით, თუ არის რაიმე, რაც ამ სპექტაკლმა წიგნს შემატა? 

- მკითხველი შემატა. ახალი სიცოცხლე მისცა. ეს ხომ თეატრის ერთ-ერთი მთავარი ღირსებაა, რომ დარბაზში შეკრებილი 500 ადამიანი საათ-ნახევრის განმავლობაში რაღაცას აღმოაჩენს. ხუთას მკითხველამდე წიგნის მისვლას, შეიძლება, ბევრად მეტი დრო დასჭირდეს. კიდევ რა მომწონს - პირველი მოქმედება თუ თავიდან ბოლომდე ტექსტს მიჰყვება, მეორე მოქმედებაში მიშამ ბევრი რამ შეცვალა, ბევრი ტექსტი თვითონ დაწერა. მაყურებელს წიგნთან მობრუნება მაინც მოუწევს იმიტომ, რომ ცოტა სხვა რამ იცის სპექტაკლიდან. ბევრად უფრო წარმომედგინა, რომ „მასკარაფონე“ შეიძლებოდა მონოსპექტაკლი ყოფილიყო ოდესმე, ვიდრე „ბუნკერი“ ყოფილიყო კლასიკური სასცენო სპექტაკლი. კარგია, მეც მომწონს. ზოგადად, თეატრში ხალხის დაბრუნება არის გარანტი უკეთესი კულტურული ცხოვრების. 

„მანდ ვდგავართ, არა? სირცხვილით მოვკვდებით, თუ სირცხვილით ვიცოცხლებთ…“

- ჩვენი მაღალი თამასა ის არის, რომ დღეს საქართველოში არსებობს თეატრი, რომელიც ძალიან ახლოს არის მაყურებელთან, მუდმივად ცოცხალია, მუდმივად აჩენს სიახლის მოლოდინს. 

- რაც არ უნდა უცნაური იყოს, თბილისში სამი თეატრი მაინც არის, სადაც მიხვალ და ღირებულს ნახავ. „სამეფო უბნის თეატრი“,  „ახალი თეატრი“ და „ღია სივრცე“. ამის ფუფუნება, ჯერჯერობით, გვაქვს. 

- ზოგჯერ გიპყრობთ ფიქრი - ვისთვის წერთ? და კითხვას თქვენვე პასუხობთ - ძალიან ვიწრო წრისთვის, 200-300 ადამიანისთვის. ეს ფიქრი - რომ იქნებ ისეთი წიგნი დაწეროთ, რომელსაც მეტრო „ვარკეთილიდან“ მეტრო „ახმეტელამდე“ წაიკითხავენ - რამენაირად თუ აისახება თქვენს შემოქმედებაზე, ამ ეტაპზე?

- არა, მაგრამ შეიძლება იმიტომ, რომ კარიერულად უკვე მანდ ვარ - უფრო მეტი ადამიანი ყიდულობს ჩემს წიგნებს. თუმცა, ახალ წიგნთან დაკავშირებით მაქვს იმედი, რომ პოპულარული და ფართოდ საკითხავი გახდება, თუგინდ, ენიდან გამომდინარე. იქ არის სცენები, რომლებზეც სიცილით ვკვდები. ალაგ-ალაგ უსაშველოდ სასაცილოა. 

- ისევ მიმდინარე მომენტს მინდა, დავუბრუნდეთ. წელს ივლისში ელენე კვანჭილაშვილის გადაცემაში თქვით, რომ „რუსეთის კარზე მოვადინეთ ზღართანი.“ მაშინ ელოდებოდით, რომ ოქტომბრის ბოლოს ხელისუფლება შეიცვლებოდა და „ჰეფი ენდი“ დაიწერებოდა. არჩევნების გაყალბების მასშტაბის გათვალისწინებით, საქართველოს მოსახლეობის წვლილს როგორ აფასებთ „ქართული ოცნების“ მიერ ხელისუფლების შენარჩუნებაში? 

- ვინც ხმა მისცა? 

- დიახ. 

- „ქართულმა ოცნებამ“ ბევრი ხმა მიიღო დაშინებით ან მოქრთამვით. ჩემთვის გასაგებია, რომ სახელისუფლო პარტიას ხმა მისცა იმან, ვინც შეაშინეს, ვისაც სამსახურის დაკარგვით ან სოციალური შემწეობის მოხსნით დაემუქრნენ. უკვე 12 წელია, „ქართული ოცნება“ გაღატაკებისა და პროპაგანდის კომბინაციით მუშაობს. 

- საზოგადოების მდგომარეობას როგორ აფასებთ? რამე იმედს თუ გიტოვებთ ის ამბავი, რაც მოხდა? 

- რა თქმა უნდა. ყოველდღე შეკრებილი მომიტინგეები მიტოვებენ იმედს, რომ იმ ხალხსაც, ვინც შეაშინეს, უფრო თავისუფალ მომავალს შევუქმნით. კიდევ ვამბობ, სადაც შიშმა იმუშავა, ეს მესმის. ვისიც ერთი წამითაც არ მესმის, ეს ის ხალხია, ვინც გაიყიდა. სამშობლოს ღალატი ყველაზე დიდი შავი ლაქაა, რომელიც მთელი ცხოვრება უნდა ათრიო. 

- რომელია ღირებულება, რომელიც ახლა ენერგიით ივსება საზოგადოებაში? 

- (პაუზა) შეიძლება ვუპასუხო, რომ ეს ღირებულება პატრიოტიზმია? 2004 წლიდან 2019 წლამდე რომ მეტ-ნაკლებად გარანტირებული გვქონდა თავისუფლება, გვეგონა, ეს მდგომარეობა სულ ასე გაგრძელდებოდა. ახლა ვხვდებით, რომ თავისუფლებას დაცვა სჭირდება და ამ ბრძოლაში გამარჯვება გვინდა ქვეყნისთვის და შემდეგი თაობისთვის. მშვიდობიანობის დროსაც პატრიოტიზმი აუცილებელია, მაგრამ იმდენად თვალსაჩინო არ არის. ახლა პატრიოტული ენერგია დუღს ქვეყანაში და როგორც ჩაიდანი მოიცავს თავისი წუილით ოთახს, ისე მოიცავს პატრიოტიზმი მთელ ქვეყანას. 

- დიდი მადლობა უაღრესად საინტერესო, დამაფიქრებელი საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ამერიკელი ფილოსოფოსი და ფსიქოლოგი უილიამ ჯეიმსი (1842-1910): „საზოგადოება დეგრადირდება, თუ იმპულსებს არ იღებს ცალკეული პიროვნებებისგან.“

- საზოგადოება ერთგვაროვანი არ არის, ჭრელია. ვიღაცას სჭირდება მუხტის მიმცემი, ვიღაცას არ სჭირდება. მაგრამ, ისტორიის მანძილზე, როგორც წესი, ვიღაც უფრო ხმამაღალია და სხვას ყოველთვის წამოიყოლებს. ეს სამდღიანი დეპრესიაც ვნახეთ, როცა არჩევნების შემდეგ მთელი ერი ჩავწექით და არავინ იყო შემომძახებელი. ახლა პაატა ციკოლია არის ის, ვინც მთელ საზოგადოებას აძლევს მუხტს. 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის ღვთისმეტყველ იერონიმე სტრიდონელს (342-420): „არის სირცხვილი, რომელიც გვკლავს და არის სირცხვილი, რომელიც გვაცოცხლებს.“

- მანდ ვდგავართ, არა? სირცხვილით მოვკვდებით, თუ სირცხვილით ვიცოცხლებთ…

- ზოგი ისე იქნება, ზოგი ასე იქნება, ალბათ. 

- სირცხვილით სიცოცხლე ძალიან რთულია. მაგალითად, ის რუსები, რომლებმაც თავის ქვეყანაში არ იბრძოლეს, შემდეგ აქ ჩამოვიდნენ და ბიზნესს აკეთებენ. ისინი სირცხვილშიც კი არ ცხოვრობენ; მესამე გზა იპოვეს - მხრები აიჩეჩეს და გააგრძელეს ცხოვრება. ჩვენ ასეთი ხალხი არ ვართ. როგორებიც ვართ, ეს სირცხვილი სულ გვექნება და სულ გაგვაწვალებს. 
 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე