- გიორგი, თქვენთვის ყველაზე მეტად კომფორტული არის თუ არა მდგომარეობა, როცა საკუთარ თავს აკონტროლებთ, ან რაღაც ისეთ აკეთებთ, რაც თქვენს კონტროლს ექვემდებარება?

- დიახ. ეს ჩემთვის აუცილებელია. თუ რაიმე საქმიანობას ვერ ვაკონტროლებ, მირჩევნია, საერთოდ ხელი არ მოვკიდო. 

- მაგალითად, ადამიანები, რომლებიც პარაშუტით ხტებიან, ყოველთვის ითვალისწინებენ რისკს, რომ შეიძლება პარაშუტი არ გაიხსნას. ასეთი რისკი თქვენთვის მიუღებელია?

- ამ მაგალითით პასუხის საინტერესოდ განვრცობის საშუალება მომეცით. მთავარ საქმიანობაში, რაც ფიზიკას და სხვადასხვა სახის ღონისძიებების ორგანიზებას ეხება - მჭირდება, რომ ყველაფერს ვაკონტროლებდე. თუ ვერ გავაკონტროლებ, პასუხისმგებლობას არ ავიღებ და იმ საქმეს თავს დავანებებ. რაც შეეხება, ჰობის, ან მეგობრებთან ერთად გასართობად წასვლას, ან რაიმე ექსტრემალურ სპორტს, - იქ კონტროლზე არ ვფიქრობ; იქ, მთავარია, გავერთო. ჩემი პიროვნული მახასიათებელია, რომ სხვადასხვა გარემოში - საქმეში და მეგობრებთან - სხვადასხვანაირი პრინციპები და თვისებები მაქვს. 

- საკუთარი თავის კონტროლი იმისთვის თუ გჭირდებათ, რომ თავისუფლება და დამოუკიდებლობა შეინარჩუნოთ? ან, თუნდაც, ვინმეს ან რამეს არ მიეჯაჭვოთ? 

- შესაძლებელია, რომ კონკრეტულ საქმეს მივეჯაჭვო. არ გამოვრიცხავ, რაღაცის კეთება ისე შემიყვარდეს, რომ, მაგალითად, კარიერულად აღარ იყოს საინტერესო ეს საქმე, მაგრამ მივეჯაჭვო და მაინც ვაკეთო.  

- გქონიათ ეს გამოცდილება? 

- დიახ, მქონია. არ ვიტყვი, რომ აუცილებლად ცუდი გამოცდილებაა. რაღაც შემთხვევაში, სასარგებლოც კი არის. 

- განვითარებისთვის რა უფრო გჭირდებათ - პროცესების კონტროლი თუ კონტროლისგან გათავისუფლება?  

- სიტუაციას გააჩნია. კონტროლირებად პროცესშიც შეიძლება პიროვნების განვითარება, საქმეში წინსვლა; მაგრამ როდესაც შედეგი არ ემთხვევა დაგეგმილს, ესეც საკმაოდ მნიშვნელოვანია. ამ შემთხვევაშიც ვვითარდებით, ბევრ საინტერესოს ვსწავლობთ. 

- ნორმალურობა - ცხოვრებაში კარგი ადგილია, რომელიც ადამიანმა საკუთარი თავისთვის შეიძლება აირჩიოს? ანუ არა გამორჩეულობა, არა პირველობა, არამედ - მხოლოდ და მხოლოდ ნორმალურობა?

- შეიძლება, ცხოვრების რაღაც ეტაპზე და გარკვეულ პირობებში გვერჩიოს, რომ არ ვიყოთ გამორჩეულები და ვიყოთ, უბრალოდ, ნორმალურები, თუნდაც იმისთვის, რომ ყურადღება ავირიდოთ თავიდან. მაგრამ, ჩემი აზრით, ნებისმიერ ადამიანს უნდა, რომ გამორჩეული იყოს თავის სფეროში, ან, ზოგადად.

- დავაზუსტებ: საკუთარ თავსაც გულისხმობთ? 

- დიახ, მგონი, ყველას ეხება, რაც ვთქვი. 

- რას გინდათ, რომ ადამიანები გრძნობდნენ, როცა თქვენ გვერდით არიან? კომპეტენციას, სითბოს, სიმშვიდეს, სიმყარეს... რა არის თქვენთვის უპირატესი? 

- მგონია, რომ, პირველ რიგში, ნდობას უნდა გრძნობდნენ. თუ ადამიანი არ გენდობა, ესე იგი, რაღაცას სწორად არ აკეთებ. 

- პირადად თქვენ ნდობა გეძნელებათ, თუ გეადვილებათ? 

- საკმაოდ მეადვილება. საბედნიეროდ, ცხოვრებაში არ მქონია გამოცდილება, რომ ვინმეს ჩემი ნდობა გაეწბილებინოს. ამიტომ, ზედმეტად მარტივი ვარ ამ ჭრილში. 

- თქვენი ჩვევებიდან სხვები რას მიიჩნევენ უცნაურად? 

- მგონი, პირველი კითხვის პასუხად ვთქვი, რომ განსხვავებული ადამიანი ვარ, ერთი მხრივ, საქმეში, პროფესიაში და, მეორე მხრივ, მეგობრების გვერდით. ფიზიკას, კარიერას საკმაოდ სერიოზულად ვუდგები. შეიძლება, მკაცრიც ვიყო. ჩემს რომელიმე მეგობარს, ალბათ, ძალიან უცნაურად მოეჩვენება ჩემი ქცევა საქმეში. მაგრამ თუ ვერთობი, ვარ ძალიან მეგობრული, მხიარული, შეიძლება, სულელიც. თუ საქმეა, ვარ სერიოზული, შეიძლება გავბრაზდე კიდეც. ალბათ, ვცდილობ, მაქსიმალურად გამოვიყენო გარემო, რომელშიც ვარ.  

- ანუ მეგობრებისთვის თქვენი უცნაურობა იქნება ის სერიოზულობა, რაც გაქვთ საქმეში; ხოლო საქმიანი პარტნიორებისთვის თქვენი უცნაურობა იქნება, რომ გნახონ, როგორი ხართ მეგობრებთან? 

- აუცილებლად. საკმაოდ ხშირად მქონია შემთხვევა, რომ ეს ორი რამ გადაკვეთილა და მიგრძნია ადამიანების გაოცება - როგორ შეიძლება,  ასეთი განსხვავებული იყო?! ეს ჩემი პირადი თვისებაა, რომელიც მომწონს კიდეც და ამიტომაც ვიქცევი ასე. არ ვიცი, რამდენად ბუნებრივია, შეიძლება, ხელოვნურად ვცდილობ ამ განსხვავების შექმნას. 

 

 

„შეიძლება, არ მინდა, პასუხი ვიცოდე.“

 

 

- რომელ სივრცეში უფრო ბუნებრივად გრძნობთ თავს - იქ, სადაც მკაცრი ხართ, თუ იქ, სადაც თავისუფალი ხართ? 

- სადაც თავისუფალი ვარ. 

- მთავარი განსხვავება ამ ორ გიორგის შორის - გიორგი საქმეში და გიორგი მეგობრებთან - რა არის? 

- საკმაოდ რთული შეკითხვაა. პასუხი რომ ვიცოდე, ალბათ, უკეთესად ჩამოვაყალიბებდი ამ ორ მდგომარეობას. მაგრამ - არ ვიცი, ან, შეიძლება, არ მინდა, პასუხი ვიცოდე. შეიძლება, ისეთი პასუხი იყოს, რომელიც არ მომეწონება და შინაგანად თავს ვიკავებდე. 

- ახლა შემდეგი კითხვისკენ მიბიძგეთ. თუ მეგობრებთან უფრო ბუნებრივი ხართ, იქნებ, საქმეც უკეთ გამოგივიდეთ, მეტისმეტად მკაცრი რომ არ იყოთ? გიფიქრიათ ამაზე? 

- დიახ, მიფიქრია. არსებობს ბევრი ისეთი ფაქტორი, რომელიც შეიძლება ძალიან არ მომწონდეს ადამიანში. მაგალითად, თითქმის ყველას უყვარს, ცოტათი რომ მოიტყუოს, ცოტათი თვალთმაქცი იყოს, ან ზედმეტად ფორმალურად იქცეოდეს, ან ზედმეტად დიდ ყურადღებას ანიჭებდეს დეტალებს. შეიძლება, ჩემს თავს ძალიან რომ ჩავუღრმავდე, ისეთი დეტალები აღმოვაჩინო, რომლებიც არ მომწონს. თუ ეს აღმოვაჩინე, გამოდის, რომ რაღაც უნდა შევცვალო, ამაზე უნდა ვიფიქრო. მე კიდევ ჭირივით მეჯავრება ფიქრი ფილოსოფიურ საკითხებზე. ძირითადად, მირჩევნია, ფონს უფრო პრაქტიკული გამოცდილებით გავიდე. 

- თქვენი ცხოვრების ამ ეტაპზე, ვისთან ან რასთან გრძნობთ კავშირს? 

- კავშირს ვგრძნობ ადამიანებთან - მეგობრებთან და ოჯახის წევრებთან. არ მგონია, უსულო საგანთან ვგრძნობდე რაიმე განსაკუთრებულ კავშირს, ან, თუნდაც, პროფესიასთან. არ მგონია, საქმესთან ისეთი უხილავი რამ მაკავშირებდეს, რომ ვერ დავშორდე, ვერ შეველიო, ან ნებისმიერი საქმიანობის გარეშე ვერ გავძლო, გარკვეული დროის განმავლობაში. რაც ახლა ვთქვი, არ იქნება სიმართლე ადამიანებთან დაკავშირებით. მეგობრები და ოჯახის წევრები რომ არ ვნახო, ვთქვათ, ერთი წლის განმავლობაში, შეიძლება, გავგიჟდე. როცა უცხოეთში ვცხოვრობ, იქაც მყავს ნაცნობები და მეგობრები, მაგრამ არა ისეთი, როგორიც აქ. ამ მხრივ, დიდი პირადი გამოცდილება მაქვს. 

- მეგობრები რამდენჯერმე ახსენეთ და დაახლოებით რამდენ ადამიანს გულისხმობთ? 

- დაახლოებით, თხუთმეტს. 

- რა თვისებებს ეძებთ იმ ადამიანში, რომლის გვერდით დაბერება მოგინდებოდათ? 

- ესეც ისეთი საკითხია, რომელზეც ბევრი არ მიფიქრია, მაგრამ გარკვეული დრო მაქვს დათმობილი ამ საკითხისთვის. არ მგონია, რომ აუცილებლად ვიღაც უნდა მოვძებნო, რომელიც გარკვეულ კრიტერიუმებს უნდა აკმაყოფილებდეს. მგონია, რომ ასეთ ურთიერთობაში მნიშვნელოვანია, ადამიანი თვითონ როგორ შეიცვლება, რამდენს დათმობს მეორე ადამიანისთვის. თუ ეს პირობა ორივე მხრიდან დამაკმაყოფილებელია, არ აქვს მნიშვნელობა წინასწარ მოცემულ კრიტერიუმებს. 

- ძალიან საინტერესო პასუხია. სერიოზული კრიტიკაც შეიძლება გაჩნდეს, ამასთან დაკავშირებით.

- დიახ, გეთანხმებით. 

- მაგრამ მესმის, რასაც ამბობთ. როგორ ადამიანზე იტყოდით, რომ „ცხოვრება ქარს გაატანა“? 

- გარკვეულწილად, შეიძლება, ჩემს თავზეც ვთქვა ეს, თუ ბევრი ვიზარმაცე. თუმცა, ზედმეტად რადიკალური ნათქვამი გამომივა. 

- რამდენი წლის ხართ? 

- 24 წლის ვარ. 

- ჯერ ძალიან ადრეა, თქვენს თავს ეს უსაყვედუროთ. 

- დიახ, ჯერ ყველაფერი ქარს უნდა გაატანო და თან ცხოვრებაც ჩავლილი უნდა იყოს. ჩემს თავზე და მეგობრებზე ჯერ ამას ნამდვილად ვერ ვიტყვი. მახსენდება ადამიანები, რომლებმაც, საკუთარი ნიჭის მიუხედავად, წარმატებას ვერ მიაღწიეს. მაგრამ ამ კონტექსტში რომ მოვიხსენიო ვინმე - რომ თავისი ცხოვრება ქარს გაატანა - აუცილებელია, თავისით მოახერხოს ეს ყველაფერი, გარე ფაქტორების მხრიდან ხელის შეშლის გარეშე. მაგალითად, საქართველოში ადამიანზე ამის თქმა ძალიან რთულია. ჩემი მშობლების თაობაში ბევრი ადამიანი შეიძლება ვიცოდე, ვინც საკუთარ მიზნებს ვერ მიაღწია იმის გამო, რომ დიდი გაჭირვება იყო ქვეყანაში. რომელიმე მათგანზე როგორ უნდა ვთქვა, რომ ცხოვრება ქარს გაატანა?! თავზე ენგრეოდათ ყველაფერი. 

- ადამიანის ცხოვრებას რა ქმნის მნიშვნელოვნად? 

- ცოტა ფილოსოფიური შეკითხვაა, რაშიც ნამდვილად არ ვარ ძლიერი (იცინის). ძირითადად, შეიძლება, სისულელე ვუპასუხო ხოლმე ასეთ კითხვას. არ მინდა, ბანალური ვიყო და ვთქვა - სიყვარული, მეგობრობა, ოჯახი... 

- თუ ასე ფიქრობთ?

- ცხადია, ასე ვფიქრობ. მაგრამ მგონია, რომ ყველას უნდა, ცხოვრებით სიამოვნება მიიღოს. თან ბანალური პასუხია და თან ზედმეტად მარტივიც, მაგრამ მაინც ასე მგონია. 

- ადამიანის ცხოვრებას მნიშვნელობას ანიჭებს ის, თუ რამდენად შეძლებს, სრულად მიიღოს ცხოვრებისგან სიამოვნება. სწორად გავიგე? 

- დიახ, სიამოვნება განყენებული ცნება არ არის. ბევრ რამეს გულისხმობს და, შეიძლება, ადამიანის ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე იცვლებოდეს: მაგალითად, ახალგაზრდობაში თუ მეგობრებთან დროსტარებას გულისხმობს, მოგვიანებით, შეიძლება, შვილის წარმატებას უკავშირდებოდეს.

- ოდესმე თუ დაეჭვებულხართ, სამყაროში არის თუ არა ადამიანი, ვისაც უყვარხართ? 

- შეიძლება, დროის გარკვეულ მომენტში არავის არ უყვარდე. რომანტიკულ გრძნობას ვგულისხმობ. 

- არა, ეს არ მიგულისხმია. თუ გქონიათ განცდა, რომ საერთოდ არავის არ უყვარხართ?

- არა, ასეთი განცდა არ მქონია. ასეთ რამეს სტატისტიკური კუთხით ვუყურებ ხოლმე. თუ ვიცნობ 1000 ადამიანს, შეუძლებელია, არავის არ ვუყვარდე, მაშინ ჰიტლერი ან პუტინი უნდა ვიყო...

- ასე უყურებთ? ისე თუ უყურებთ, რომ - დედას ხომ ნამდვილად ვუყვარვარ?!  

- ამ კითხვის პასუხისას დედაზე არ მიფიქრია. რა თქმა უნდა, დედას ყოველთვის უყვარხარ. ოჯახის წევრები და უახლოესი მეგობრები გამოვაკელი. მათ გარდა ვის ვუყვარვარ, ამაზე გიპასუხეთ. 

- გასაგებია. და ოდესმე თავი დაკარგულად თუ გიგრძნიათ? 

- ალბათ, ძალიან ხშირად. ფიზიკოსისთვის და, ზოგადად, დამწყები მეცნიერისთვის აუცილებელია, რომ როდესაც რაიმე პრობლემას გადააწყდები, თავი დაკარგულად იგრძნო და იფიქრო, რომ არაფერი არ იცი. ოჯახის და მეგობრების კუთხით, ზოგადად, ცხოვრებისეული კუთხით, არ მახსენდება, რომ თავი დაკარგულად მეგრძნო. 

 

 

„ხშირად მიხდება საკუთარი წესების შეცვლა იმისთვის, რომ სხვების წესებს დაემთხვეს.“

 

 

- რამდენად ახერხებთ, რომ თქვენი პირადი წესებით იცხოვროთ? 

- საკმაოდ რთულია. თუმცა, პირადი წესებით თუ აღარ ვცხოვრობ, ესე იგი, წესებს ვცვლი და მაინც პირადი წესებით გამომდის ცხოვრება. საკმაოდ ბევრჯერ მქონია შემთხვევა, რომ დასახული მიზანი კი მაქვს, მაგრამ ან დამზარებია, ან სხვაგან წავსულვარ, სხვა რამე გამიკეთებია, გადამიდია, მითქვამს - დღეს არა, ხვალ გავაკეთებ... 

- პირადი წესების დაცვა იმიტომ არის ძნელი, რომ მათ თქვენვე არღვევთ? თუ იმიტომ, რომ ირგვლივ მყოფების წესებით ცხოვრებაც გიხდებათ? 

- დიახ, ხშირად მიხდება საკუთარი წესების შეცვლა იმისთვის, რომ სხვების წესებს დაემთხვეს; ან რაღაც მომინდა და ჩემი წესი თვითონ შეცვალე. ამ მხრივ, არ მაქვს პრობლემა, არ ვარ ძალიან პრინციპული. მაგრამ წესების შეცვლა ცუდია  ხოლმე. 

- უარესობისკენ ცვლით წესებს, ამას გულისხმობთ? 

- დიახ, ძირითადად, უარესობისკენ იცვლება, ასე გამოდის.

- რატომ? 

- მგონია, რომ პირადი წესის შეცვლა თითქმის ყოველთვის დაკავშირებულია სიზარმაცესთან. და სიზარმაცესთან რაც არის დაკავშირებული, ძირითადად, უარყოფითია ხოლმე. 

- ეს ხომ არ ნიშნავს, რომ ოჯახში აღზრდის საფუძველი დისციპლინა იყო, რაკი იმ ძველი წესების შეცვლა თქვენი ცხოვრების ხარისხს აფუჭებს?

- ძალიან თავისუფლად მზრდიდნენ, როგორც მახსოვს და როგორც ყვებიან. არ არის აუცილებელი, რომ როგორც ვარ აღზრდილი, ბოლოს ისეთი გამოვიდე. ძალიან ცელქი ვიყავი და როდესაც მამაჩემის მეგობარმა რაღაცის გამო ყური ამიწია, იმდენად უცხო იყო ჩემთვის, რომ სიცილი დავიწყე. მეგონა, მეთამაშებოდა. 

- დედისერთა ხართ? 

- დიახ, დედისერთა ვარ. 

- თქვენ იგივე პროფესია აირჩიეთ, რაც მამათქვენმა, ბატონმა რამაზ ხომერიკმა, რომელიც აგრეთვე ჩემი სტუმარი იყო. ახლა ოჯახში ორი ფიზიკოსი ხართ. მაინცდამაინც ფიზიკა გიზიდავდათ, თუ მამათქვენის და მისი მეგობრების ცხოვრების წესი, მათი საუბრები, მათი საქმიანობა მოგწონდათ? ან, იქნებ, ინერციით გახდით ფიზიკოსი - რადგან ე.წ. „ვეკუას სკოლა“ დაამთავრეთ? 

- უფრო ვიტყოდი, რომ ეს ყველაფერი ერთად იყო. რაიმე კონკრეტული მიზეზი არ ყოფილა. მეათე კლასამდე მინდოდა, რომ ნეიროქირურგი ვყოფილიყავი. ოჯახის წევრების და ნათესავების გავლენა იყო თუ არა, აღარ მახსოვს, უფრო, ალბათ, კი. მაგრამ მერე გადავიფიქრე და გადავწყვიტე, რომ ფიზიკოსი გამოვსულიყავი, რაც თავიდან არ მინდოდა. ვფიქრობდი, მამაჩემი ფიზიკოსია და მეც ფიზიკოსი ხომ არ გამოვალ-მეთქი. მაგრამ  არ ვარ იმდენად პრინციპული ადამიანი, პრინციპის გამო ცხოვრებაში რაღაც არ გავაკეთო. მაქვს ჩემი პრინციპები, მაგრამ ფორსმაჟორულ სიტუაციაში, შემიძლია, რომ ეს პრინციპები წავშალო. 

- ჰიუგო ამბობდა, პრინციპებს ადამიანები უფსკრულისკენ მიჰყავსო. ასე რომ, გამოდის, პრინციპების წაშლა ცუდი თვისება არ არის. 

- ესეც საკამათოა. ალბათ, ზოგ შემთხვევაში კარგია, ზოგში - ცუდი. მაგრამ პროფესიის არჩევას რომ დავუბრუნდეთ, ერთი ფაქტორი აუცილებლად იყო სიზარმაცე. იმიტომ, რომ ვხედავდი, მამაჩემი სულ სახლში იჯდა და ლეპტოპში იყურებოდა. ბავშვი ვიყავი და რა ვიცოდი, ლეპტოპში მუშაობდა, გაზეთს კითხულობდა, ფეისბუკს „სქროლავდა“, თუ რას აკეთებდა?! მომწონდა, ვფიქრობდი, რა კარგი პროფესიაა, ამ ადამიანს საქმე არ აქვს-მეთქი. მეორე ფაქტორი ის იყო, რომ ექიმობა თუ მინდოდა, ამისთვის, სკოლაში კარგად უნდა მესწავლა ბიოლოგია. გაზუთხვა კიდევ არ შედიოდა ჩემს გემოვნებაში. კი არ ვთაკილობ რომელიმე პროფესიას. ვიცოდი, რომ დიდი ცოდნის დაგროვება ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში, უბრალოდ, არ გამომივიდოდა. მთავარი მიზეზი კი ის იყო, რომ ფიზიკურ-მათემატიკურ სკოლაში ვსწავლობდი და ფიზიკის ოლიმპიადებში და ტურნირებში ვმონაწილეობდი, ექსპერიმენტებს და მოხსენებებს ვაკეთებდი... ამან ჩამითრია ფიზიკაში. 

- მოვისმინე დათო სამნიაშვილის პოდკასტები, სადაც თქვენ დედამიწის წარმოშობასა და შავ ხვრელებზე ყვებით. ჩანს, რომ ემოციურად ხართ ჩართული და სამყაროს მიმართ თქვენი დამოკიდებულება მსმენელისთვის გადამდებია. მაინტერესებს, თქვენი ცოდნის ფონზე, რა არის ის, რაც ყველაზე მეტად გაოცებთ სამყაროში, ან სამყაროს წესრიგში? 

- რადგან მკითხეთ, ყველაზე მეტად რა მაოცებს, ეს უნდა იყოს ფუნდამენტური საკითხი, რომელსაც ორი-სამი წლის ბავშვიც გაიგებს. ალბათ, სიცოცხლე არის ყველაზე საოცარი სამყაროში. ფიზიკის ბევრი კანონი ვიცი, ვარსკვლავების, მზის სისტემის ყოფაქცევა, მაგრამ სიცოცხლე მაინც იმდენად რთულია და თან ისეთი მარტივია... ჩვენ აქ ვცხოვრობთ, ყოველ წამს ცოცხალ არსებას ვეხებით, ევოლუციის თეორია ვიცით, მაგრამ სიცოცხლე მაინც საოცარია, ლამაზია.

- ბევრი მიიჩნევს, რომ საქართველოს მსგავსი პატარა, ღარიბი ქვეყნისთვის ფუნდამენტური მეცნიერებების განვითარება, უბრალოდ, ფუფუნებაა. საწინააღმდეგო არგუმენტებიც მომისმენია, მაგრამ არ ვიცი თქვენი მოსაზრება ამ საკითხზე - რისთვის გვჭირდება ფიზიკის მეცნიერების განვითარება თანამედროვე საქართველოში?

- მართლაც, ბევრი მოსაზრება არსებობს ფიზიკაზეც და სხვა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებზეც. ფიზიკოსი ვარ და, რა თქმა უნდა, ვფიქრობ, რომ ფიზიკა აუცილებელია. მაგრამ მეც მომისმენია პოლიტიკოსების და ოფიციალური პირების აზრი, რომ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების განვითარება შეიძლება არც იყოს საჭირო, მთავარია, კარგი სახლი ავაშენოთ, ან ვიღაცას დავეხმაროთ; ძვირად ღირებული ლაბორატორია რომ შევიძინოთ, მერე, შედეგი რა იქნება? ეს მოსაზრება არასწორი მგონია. მსოფლიოს ისტორიაში მეცნიერება არის ყველაზე ფუნდამენტური საფუძველი, რომელზეც ყველა სხვა დარგი და ტექნოლოგიები შენდება. ყველა სხვა მიმართულებას მეცნიერება ავითარებს. თუ მეცნიერებაზე უარს ვიტყვით, განათლებაც აღარ დაგვჭირდება. ნებისმიერი ქვეყნის განვითარება მარტივად შეიძლება გაიზომოს იმის მიხედვით, თუ როგორი ხელშეწყობა აქვთ მეცნიერებს, როგორი უნივერსიტეტებია, განათლების როგორი დონეა. 

- ბაკალავრიატი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაამთავრეთ. ხედავთ თუ არა საქართველოში სამეცნიერო აზრის დეფიციტს? 

- ჩემს წრეში ვერ ვხედავ. ჩემი თითქმის ყველა მეგობარი, მეცნიერებაში თუ არა, ახლო-მახლო სფეროებშია - ტექნოლოგიებში, პროგრამირებაში. მაგრამ ამ წრის გარეთ რომ გავდივარ, ან, თუნდაც, ტელევიზორში რომ ვუყურებ ხალხს, დიახ, ნამდვილად ჩანს ეს დეფიციტი. 

- ჩვენი საზოგადოება რა ხარკს იხდის იმის გამო, განათლების დონე  გვაქვს ისეთი, როგორიც გვაქვს? რას ვკარგავთ?

- ყველაფერს ვკარგავთ, როგორც წეღან ვთქვი. არ არის აუცილებელი, რომ ყველა მეცნიერი იყოს. მაგრამ აუცილებელია, რომ იყოს რაღაც იერარქია, ან რაღაც ჯაჭვი, რომელიც მთელ განათლების სისტემას მართავს - სკოლიდან მეცნიერებამდე. ჩვენთან ეს ჯაჭვი არის აბსურდული ბიუროკრატია, რაღაც ახლართული უბედურება, რომელსაც თავი სად აქვს და ბოლო სად აქვს, მამაზეციერიც ვერ გაარკვევს... 

 

 

„ვეკუას სკოლაში რაც ვისწავლე, არ მგონია, რომ ნებისმიერ უცხოურ ქვეყანაში მსგავს განათლებას მივიღებდი.“

 

 

- მინდა, ძალიან მოკლედ გავყვეთ თქვენს პროფესიულ ცხოვრებას და ამის მიხედვით დავინახოთ, დღეს ახალგაზრდას რა პერსპექტივა აქვს საქართველოში, რომ მეცნიერი გახდეს. თქვენ სწავლა რომელ სკოლაში დაიწყეთ? 

- სწავლა დავიწყე 21-ე საჯარო სკოლაში, ე.წ. „გერმანულ“ სკოლაში, პეტრიაშვილის ქუჩაზე. მეშვიდე კლასიდან ვეკუას სახელობის ფიზიკა-მათემატიკურ სკოლაში გადავედი. 

- ამის შემდეგ თსუ-ში დაამთავრეთ ბაკალავრიატი. ეს ის წლებია, როცა მამათქვენი, ბატონი რამაზ ხომერიკი უკვე საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტის დეკანია? 

- დიახ, მე რომ ჩავაბარე, ზუსტად მაშინ გახდა მამაჩემი დეკანი. 

- ამის შემდეგ, მაგისტრატურაზე სწავლა ბელგიაში გააგრძელეთ. 

- დიახ, ბელგიაში წავედი, ლუვენის კათოლიკური უნივერსიტეტის მაგისტრატურაში. მაგრამ პანდემიის პერიოდი დამემთხვა და ფიზიკურად ძირითადად აქეთ ვიყავი. შემდეგ ამერიკაში წავედი და ახლა კანზასის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დოქტურანტურაზე ვსწავლობ. 

- ეს გზა, რომელიც გაიარეთ, თქვენი გადმოსახედიდან, სხვებისთვის რამდენად ხელმისაწვდომია? 

- წინა კითხვის პასუხად ყველაფერი ისე დავხატე, თითქოს, საშველი არ გვაქვს. სხვათა შორის, ბევრი მეგობარი ფიქრობს ასე, რომ საშველი არ გვაქვს, სადმე უნდა გავიქცეთ და გადავიხვეწოთ. ასეთი წყალწაღებულებიც არ მგონია, რომ ვიყოთ. მაგალითად, ვეკუას სკოლაში რაც ვისწავლე, არ მგონია, რომ ნებისმიერ უცხოურ ქვეყანაში მსგავს განათლებას მივიღებდი. ბევრ უცხოელთან მქონდა შეხება. თავისუფლად შემიძლია, გულზე ხელი დავიდო და ვთქვა, რომ საქართველოში არის სამი ფიზმატ სკოლა - ვეკუა, კომაროვი და რაზმაძის სახელობის სკოლა ქუთაისში - რომლებიც უმაღლესი დონის განათლებას აძლევს მოსწავლეებს.  

- როგორც ვიცი, ბაკალავრიატის საფეხურიც საქართველოში ძალიან კარგია, განსაკუთრებით, ფიზიკის მიმართულებით. 

- დიახ, სხვადასხვა უნივერსიტეტში ძალიან კარგი სწავლაა ბაკალავრიატში. დღევანდელი გადასახედიდან, მერჩია, ბაკალავრიატი აქ დამემთავრებინა, ვიდრე უცხოეთში. 

- ბაკალავრიატის შემდეგ რა ხდება?

- აი, მანდ ჩნდება პრობლემა. საქართველოში არ არსებობს მაგისტრატურის და დოქტორანტურის სტუდენტების დაფინანსების რაიმე სქემა, ან გეგმა, ან გრანტი. რა თქმა უნდა, სასწავლო გრანტების მოპოვება საკმაოდ მარტივია, მაგრამ ამის გარდა, სტუდენტს სჭირდება, რომ დამოუკიდებლად იცხოვროს. ბაკალავრიატის სტუდენტები მოსწავლეებს ამზადებენ, ან ფიზიკა-მათემატიკურ სკოლაში მუშაობენ წრეების ხელმძღვანელებად. მეც მაგ საქმიანობას მივდევდი, სწავლის პარალელურად. მაგრამ დოქტორანტს უნდა ჰქონდეს ხელფასი, რომლითაც იცხოვრებს. პროფესორს შეუძლია, რომ თავისი სტუდენტი - დოქტორანტი ან მაგისტრანტი - ჩასვას გრანტში, მაგრამ ხელფასიც არ არის ისეთი, რომ საცხოვრებლად ეყოს და პრობლემურიც არის ასეთი გრანტის მიღება. მოკლედ, როდესაც ადამიანი საქართველოში მიდის მეცნიერებაში, მაგისტრატურის ან დოქტორანტურის ეტაპზე თავისი პროფესიით შემოსავალი არ ექნება. თუ უცხოეთში წახვალ, იქ დაიცავ სადოქტორო დისერტაციას და ჩამოხვალ, მერე შეგიძლია, ლექციები წაიკითხო, პროფესორი გახდე, სამეცნიერო გრანტი აიღო. შუალედური ეტაპი კი დიდი პრობლემაა. 

- ჩემი სტუმრები, სხვადასხვა უნივერსიტეტის პროფესორები, ამბობდნენ, რომ ბაკალავრის საფეხური ჩვენთან კარგია; შემდეგ კი სასურველია, ახალგაზრდამ სწავლა უცხოეთში გააგრძელოსო. ახლა გასაგებია, რას გულისხმობდნენ. პირადად თქვენი მომავალი როგორ წარმოგიდგენიათ? 

- ვიცნობ ადამიანებს, რომლებსაც ხელი აქვთ ჩაქნეული და იქით უნდათ დარჩენა. მე მინდა, რომ დოქტურანტურა დავამთავრო და მერე, შეიძლება, ერთი ან ორი პოსტდოკი დავამატო. 

 

- შეგიძლიათ, თქვათ, რომ თქვენს თაობას კარგად იცნობთ?

- ალბათ, ასე თუ ისე, ვიცნობ. 

- ახლა ძალიან პოპულარული „ჯენ ზის“ წარმომადგენელი ხართ. თქვენს თაობაზე ბევრი კარგიც მსმენია უფროსებისგან და ცუდიც. თქვენ რას ფიქრობთ? 

- „ჯენ ზი“ რომ ახსენეთ, ეს თაობების დაყოფის ამერიკული სტანდარტია. იქ საკუთარი ხედვით და ლოგიკით აყალიბებენ მაგ თაობებს. მე „ჩვენს თაობას“ 1990-იანი წლებიდან 2003-2004 წლამდე დაბადებულებს დავარქმევდი. 

- თქვენი თაობა მკაფიოდ გამოჩნდა 7-9 მარტის აქციებზე. ბევრი გრძნობდა ცვლილებების აუცილებლობას, მაგრამ უფროს თაობებში გამჯდარი იყო უიმედობა - რომ ჩვენ არ შეგვიძლია, ვითარება არსებითად შევცვალოთ. უცებ გამოჩნდა თაობა, რომელმაც გამოაჩინა ცვლილების სურვილიც და უნარიც. ამ მხრივ როგორ უყურებთ თქვენს თაობას? 

- გამიგია ეს მოსაზრება. მაგრამ ზოგადად ლაპარაკი არ მიყვარს. თაობას ვერაფერს „დავაბრალებ“ - ან ცუდი კუთხით, ან კარგი კუთხით. შედეგი, რაც დადგა, ბევრ ფაქტორზე იყო დამოკიდებული. ამ აქციების დროს ამერიკაში ვიყავი, მერე ჩამოვედი საქართველოში. ჩემი მეგობრებისგან კი ბევრი რამ ვიცი. 

- მათთვის ემოციური იყო ის დღეები?

- რა თქმა უნდა, ყველასთვის ემოციური იყო. თუ ქვეყანაში პროტესტია, ან ფიზიკური აქტივობაა საჭირო, ყველაზე ახალგაზრდა ვინც არის, ვისაც მეტი ენერგია აქვს, ის აქტიურობს. ასე იყო ყოველთვის და მომავალშიც, ალბათ, ასე იქნება.

- მთავარი მოტივია - თქვენი თაობა როგორ ხედავს საქართველოს, რომელშიც უნდა იცხოვროს. მშობლების თაობას ნამდვილად უცხოვრია სხვანაირ საქართველოში, რისი გამოცდილებაც თქვენ არ გაქვთ. და, როგორც გამოჩნდა, არც სურვილი გაქვთ. 

- მე პირადად, მაინტერესებს, როგორ ცხოვრობდნენ საბჭოთა საქართველოში, ან 90-იანი წლების საქართველოში. ვინმე იქ ორი კვირით თუ გადამაგდებს, დიდი სიამოვნებით ვიცხოვრებდი, რომ გამეგო, რა ხდებოდა. მაგრამ არ მგონია, ადეკვატურად მოაზროვნე ადამიანს მთელი ცხოვრების იქ გატარება უნდოდეს. 

- კიდევ ერთი კითხვა მაქვს თქვენს თაობაზე. ხომ არ ჩაანაცვლა ინფორმაციის მიმართ ინტერესმა ცოდნის მიმართ ინტერესი? ხომ არ არის პრობლემა ზედაპირულობა, არსებითზე კონცენტრირების უუნარობა „ტიკ-ტოკის თაობისთვის“? 

- საქართველოში და ჩემს წრეში ეს ისე კარგად არ ჩანს, როგორც, მაგალითად, ამერიკაში. ტიკ-ტოკიც იქაურ ახალგაზრდებში უფრო აქტუალურია. ვიცი, რომ მასწავლებლებიც და მოსწავლეებიც ცდილობენ, ყველაფერი მარტივად ასწავლონ და ისწავლონ, თუნდაც, მათემატიკა. ნახატებით და ვაშლებით სწავლობენ, ძალიან გამარტივებულად. 

- ფიზიკოსი ზაზა ოსმანოვი, რომელსაც თქვენც კარგად იცნობთ, მეუბნებოდა, რომ გამარტივებული სწავლება არის ამერიკული გამოცდილება, რომელმაც ნამდვილად გაამართლა. ვიცი, რომ თვითონ ძალიან მკაცრი ლექტორია. 

- ზაზა ძალიან კარგი ფიზიკოსი და ძალიან კარგი ადამიანია. ალბათ, მას უფრო მეტი ინფორმაცია აქვს, ვიდრე მე, მაგრამ მე რა გამოცდილებაც მაქვს, ვერ დავეთანხმები. მაგალითად, ერთ იქაურ თანატოლს ვკითხე, ამერიკული ფეხბურთის მოთამაშეს ხელფასი რამდენი აქვს წელიწადში-მეთქი. მობილურ ტელეფონში „დაგუგლა“, მითხრა, 400 მილიონიან კონტრაქტს მოაწერა ხელი, 10 წელი უნდა ითამაშოსო. მერე მითხრა, ახლავე გეტყვი, რა შემოსავალი აქვს წელიწადშიო. მე ვიფიქრე, ალბათ, საშემოსავლო და სხვა გადასახადებს გამოაკლებს და ისე დაითვლის-მეთქი. ლამის ხუთი წუთი რაღაცას კრეფდა მობილურში და ბოლოს მითხრა, წელიწადში აქვს 40 მილიონიო. ათზე გაყო. გაოცებული ვუყურებდი და ბოლოს ვკითხე, ათზე ზეპირად რატომ არ გაყავი-მეთქი? ჰო, რა ვიცი, მათემატიკაში არ ვარ ძლიერიო. აბსურდია! ვერც ვიგებ, როგორ შეიძლება, ადამიანმა ასეთი რამ მოახერხოს. 

 

 

„ბევრი ფაქტორია, რომელიც ხელს უწყობს ადამიანს, რომ თავის სამშობლოში იცხოვროს.“

 

 

- იმ ადამიანებით რომ ვიმსჯელოთ, ვინც თქვენ ირგვლივ არის - თანატოლები, მეგობრები, რომელთა ნაწილი აქ სწავლობს, ნაწილი - უცხოეთში, დაახლოებით, ათი წლის შემდეგ, როგორ სურათს ხედავთ საქართველოში? 

- ამ მხრივ, ოპტიმისტი ვარ. მგონია, რომ ეს ხალხი, ვინც უცხოეთშია, რაღაც მომენტში ჩამოვა. ყოველთვის იყო ნაწილი, რომელიც იქ რჩებოდა და ნაწილი, რომელიც უკან ბრუნდებოდა. ბევრი ქართველი რომ უკან ჩამოვა, იმის დამსახურება კი არ იქნება, რომ იმ დროისთვის ავშენდებით და ავყვავდებით... უბრალოდ, დრო არის ისეთი, რომ ყველაფერი ვითარდება, მგზავრობაც მარტივდება, ონლაინ შეიძლება მუშაობა. ბევრი ფაქტორია, რომელიც ხელს უწყობს ადამიანს, რომ თავის სამშობლოში იცხოვროს. უმრავლესობას, ალბათ, ურჩევნია კიდეც აქ ყოფნა. 

- თქვენს მეგობრებს ურჩევნიათ? 

- მყავს რამდენიმე მეგობარი, რომელსაც იქით ურჩევნია, მაგრამ უმრავლესობას ახლაც აქ უნდა ყოფნა. ვიცი, საშუალება რომ ჰქონდეთ, აუცილებლად ჩამოვლენ. მომავალში, მგონია, რომ ასეც მოხდება.

- რა არის მთავარი, რაც მშობლებმა გასწავლეს და რა არის მთავარი, რაც მშობლებისგან თქვენ თვითონ ისწავლეთ? 

- ბევრი რამ, ალბათ. ამაზე ადრე უნდა დავფიქრებულიყავი და, წესით, გამზადებული პასუხი უნდა მქონდეს. 

ვერ ვყოფ ერთმანეთისგან. 

- რაკი ერთმანეთისგან ვერ ყოფთ, ჩემთვის ეს ნიშნავს, რომ რასაც სიტყვით გეუბნებოდნენ, იმასვე ხედავდით მათ ქცევაში. ამიტომ ემთხვევა, რაც გასწავლეს და რაც ისწავლეთ. რა თქმა უნდა, ეს ძალიან დადებითად მეტყველებს თქვენს მშობლებზე. 

- ვერც წარმომიდგენია, რომ ან მე, ან ჩემს მეგობრებს, რაიმე ცუდი გვესწავლა ჩვენი მშობლებისგან. ბევრი ისტორია ვიცი იმასთან დაკავშირებით, რომ ცუდი მშობელი არსებობს. მაგრამ მაგ მიმართულებით ბედნიერი და იღბლიანი ვარ, რომ ახლო წრეში ამის მაგალითი საერთოდ არ ვიცი. 

- რომელია სიტყვა, რომელიც მთელი თქვენი ცხოვრების მეგზურად გამოდგება?

- (პაუზა) ძნელი სათქმელია. 

- ამ კითხვაზე პასუხის გარეშე ვერ გაგიშვებთ. 

- „ზომიერად ისიამოვნე!“ - ეს შეიძლება პროფესიასთანაც იყოს დაკავშირებული და, ზოგადად, ცხოვრებასთან. 

- დიდი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ფრანგი მწერალი რომენ როლანი (1866-1944): „ბედნიერებაა, იცოდე შენი შესაძლებლობების საზღვრები და კმაყოფილი იყო ამ შესაძლებლობებით.“ 

- ნამდვილად ბედნიერებაა - იცოდე შენი შესაძლებლობების საზღვრები და კმაყოფილი იყო ამ შესაძლებლობებით. ამ აზრს ვეთანხმები. მაგრამ მგონია, რომ ბედნიერება მარტო ამას არ მოიცავს. ვერ დავეთანხმები, თუ იგულისხმება, რომ მარტო ეს არის ბედნიერება. 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის მოდის ფრანგ დიზაინერს - კოკო შანელს (1883-1971): „არის დრო, როცა მუშაობ და არის დრო, როცა გიყვარს. სხვა დრო აღარ რჩება.“ 

- ამ აზრს არ ვეთანხმები. მგონია, თუ მოინდომებ, ყველაფრის დრო შეიძლება დაგრჩეს. 

- მაგალითად, რისთვის არსებობს კიდევ სხვა დრო, გარდა შრომისა და სიყვარულისა?

- აუცილებლად რაც დასამატებელია, ეს არის ფიქრის დრო, წარმოსახვის დრო. ადამიანის ბუნებრივი თვისებაა, რომ დაჯდეს, წარმოიდგინოს სხვანაირი სამყარო, იოცნებოს, დაგეგმოს მიზნები, იფიქროს, თუნდაც, სისულელეებზე, თავის თავს მოუსმინოს... ფიქრი და წარმოსახვა ადამიანის განუყოფელი ნაწილია. 
 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე