×
„ან ჰარმონია, ან ნგრევა - სხვა ფინალი არ არსებობს“

მერაბ კოკოჩაშვილი

კინორეჟისორი


3407

ინტერვიუს შესახებ

მერაბ კოკოჩაშვილთან ურთიერთობა ჩემი პროექტის ერთ-ერთი საუკეთესო გამოცდილებაა. როგორი ადამიანი არ გავიცანი ბოლო ორი წლის განმავლობაში, მაგრამ სტუმარი, რომელიც 84 წლის ასაკში ასეთი რთული, გამართული სინტაქსით საუბრობს - ნამდვილად არ შემხვედრია. მისი წინადადებები იმდენად მტკიცედ არის ნაგები, რომ როცა მონუსხული ვუსმენდი, ვერ წარმომედგინა, თუ წერილობით ტექსტში ბატონი მერაბის თხრობის გამარტივება მომიწევდა (კითხვის გასაიოლებლად). რა ბედნიერებაა, როცა ტვინი არ ბერდება! 

და კიდევ, ინტერვიუს შემდეგ ვფიქრობდი, რა ბედნიერებაა იმ ოჯახის წევრობა, სადაც ბატონი მერაბისნაირი ადამიანი ცხოვრობს - კულტურით სავსე და ჰარმონიისკენ მიდრეკილი. 

ყველაზე მეტად იმ კითხვის დასმა მომერიდა - როგორც კლასიკოსი, თავს როგორ გრძნობთ-მეთქი. ისე შეაკრთო სიტყვა „კლასიკოსმა“, რომ მისი უნებლიე, წამიერი რეაქცია არასოდეს დამავიწყდება. მით უმეტეს დავაფასე მისი თავშეკავებული პასუხი ჩემს უცაბედ კითხვაზე. 

გაიცანით მერაბ კოკოჩაშვილი - მრავალმხრივ სამაგალითო ადამიანი. 

ია ანთაძე

-  ბატონო მერაბ, თქვენი ცხოვრების ამ ეტაპზე წარსულზე უფრო მეტს ფიქრობთ, თუ მომავალზე? 

- გამიჭირდება პასუხის გაცემა, იმდენად ორგანულია ორივეზე ფიქრი - წარსულზეც, მომავალზეც - და აწმყოზეც, რა თქმა უნდა. იმიტომ, რომ სულ ანალიზს აკეთებ, რა იყო, ახლა როგორ ხარ და რა შეიძლება ამას მოჰყვეს. 

- ოთარ ჭილაძემ თქვა, წარსული ყოველთვის წინ გველოდებაო. თქვენ თუ გქონიათ ეს განცდა?

- დიახ. თუ ჩემს ფილმებზე ვილაპარაკებთ, ერთი პრინციპია, რომელიც, თითქოს, სულ მეორდება ფილმების შექმნასთან ერთად. ფილმის გადაღება პროცესია. შედეგი კი, თითქმის ყოველთვის, პასუხს მოგვიანებით იძლევა. ბედნიერი ვარ, როდესაც რამდენიმე წლის ან ათეული წლის შემდეგ - ფილმი მპასუხობს, რომ, თურმე, ის საჭირო ყოფილა. ამგვარი რამ სისტემატურად ხდება. თითქმის ყველა ფილმზე შემიძლია დავასახელო მისი ხელმეორე შემობრუნება, იმ გაჭირვების შემდეგ, რაც დაკავშირებული იყო ამ ფილმის წარმოებასთან ან რეალიზაციასთან, ეკრანებზე გამოსვლა-არგამოსვლასთან. 

 

მრავალხმიანობა ის პრინციპია, რითიც სამყარო არსებობს.

- საქართველოში არ მაგონდება თქვენი პროფესიის ადამიანი, რომელსაც ჰქონოდა ამდენი დაბრკოლება და დაბრკოლების გადალახვის ასეთი მდიდარი გამოცდილება. ფაქტობრივად, თქვენს ყველა ფილმს შეექმნა პრობლემა. 

- დიახ, თუ ვლაპარაკობთ ფილმებზე, რომლებიც ჩემთვის პრინციპული იყო, ნამდვილად ასეა. მაგრამ პრობლემები მხოლოდ მე არ მქონია. მაგალითად, ოთარ იოსელიანს მთელი პირველი ეტაპი, სანამ უცხოეთში წავიდოდა, დიდი სირთულეები ჰქონდა. მიხეილ კობახიძეს - რომლის წასვლა უდიდესი დანაკლისია ქართული კინოსთვის - ფაქტობრივად, მუშაობა აუკრძალეს 70-იანი წლების დასაწყისში. როდესაც მას ყველაზე დიდი შემოქმედებითი მიღწევები ჰქონდა, მაშინ ჩაუკეტეს გზა. ასე რომ, ჩემი შემთხვევა ერთადერთი ნამდვილად არ არის. 

- თქვენ შემთხვევაში უცნაური ის იყო, რომ, თითქოს, ყოველთვის მხარს გიჭერდნენ, თითქოს, არასდროს გიწურავდნენ წყალს - რომ აქ ვერაფერს გააკეთებდით. მაგრამ, სინამდვილეში, სულ პრობლემები გქონდათ. მართლაც ასე იყო, რომ თქვენს ფილმებს წარსული წინ ელოდებოდა. მაგრამ, ზოგადად, ქართულ ფილმებზე თუ შეიძლება ამ ფრაზის გავრცობა?

- ვფიქრობ, ეს შესაძლებელია. არის კლასიკური ფილმები, რომლებიც თავისი იდეით, ამოცანით - რასაც ძალიან დიდი და ნიჭიერი რეჟისორები ისახავდნენ - შედეგს მრავალი წლის შემდეგ გვაძლევდა. შემიძლია, დავასახელო კოტე მიქაბერიძის „ჩემი ბებია“. დაახლოებით 5-6 წლის წინ, ბრაზილიაში ყოფნისას, სრულიად მოულოდნელად აღმოვაჩინე, რომ კინოსკოლაში უჩვენებდნენ ფრაგმენტებს ამ ფილმიდან. წარმოიდგინეთ, რა ბედნიერი ვიყავი.

- ქალბატონი ლანა ღოღობერიძის დედის, ნუცა ღოღობერიძის ფილმებიც შეგვიძლია გავიხსენოთ. 

- დიახ, ქალბატონი ნუცას ფილმი „ბუბა“, რომელიც ჩვენ არ ვიცოდით, არ გვენახა, რადგან აკრძალული იყო. მიხეილ კალატოზიშვილის „ჯიმ შვანთეს“ გავიხსენებ, რომელიც თავისი პოეტური მიდგომით, დრამატული შეგრძნებით, სახვითი გადაწყვეტის საოცრად საინტერესო ფორმებით, საფუძვლად დაედო 50-იანი წლების შუა პერიოდში გადაღებულ ფილმს „მიფრინავენ წეროები“. ეს ერთადერთი საბჭოთა და რუსული ფილმია, რომელმაც კანის ფესტივალზე უმაღლესი ჯილდო - ოქროს პალმის რტო - მიიღო. საოცარი ერთიანობაა კალატოზიშვილის ადრინდელ მუნჯ ფილმსა და ამ ფილმს შორის. 

- გასული საუკუნის 80-იან წლებში ქართულ ფილმს უწოდეს ფენომენი - ანუ განსაკუთრებული და, ამავე დროს, აუხსნელი მოვლენა. თქვენ ხართ ამ ფენომენის ორგანული ნაწილი. თქვენ რით ხსნით იმას, რასაც თქვენ და თქვენი მეგობრები აკეთებთ, უკვე მრავალი წელია?

- ქართული კულტურა, ქართული ხელოვნება ათეულ საუკუნეებს ითვლის. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე უკვე არსებობდა გარკვეული პრინციპები, რა საფუძველზეც ქართული ეროვნული კულტურა და ხელოვნება ყალიბდებოდა. ეს საწყისები იმდენად საინტერესოა, რომ იყო პერიოდები, როცა სწორედ ამ საწყისებმა გარკვეული გარდატეხა შეიტანა ქრისტიანულ კულტურაში. 

 

თავისუფალი პიროვნების გარეშე ქართული მენტალიტეტი არ არსებობს.

- რას გულისხმობთ? 

- ვგულისხმობ მრავალხმიანობას. მრავალხმიანობა ის პრინციპია, რითიც სამყარო არსებობს. მრავალფეროვნება უწყვეტ დაპირისპირებაში ეძებს ჰარმონიულ ურთიერთობას, ზუსტად ისევე, როგორც მრავალხმიან სიმღერაში, რის გარეშეც ქართველები არ არსებობენ. იგივე შეგვიძლია ვთქვათ ქართულ ცეკვაზე, პლასტიკაზე. უმეტეს შემთხვევაში - ან რამდენიმე ადამიანი ცეკვავს, ან კოლექტივი. მაშასადამე, ქართულ წარმოდგენებში, ქართულ მენტალიტეტში, სამყაროს ქართულ გაგებაში, საკუთარი თავის გაგებაში, აი, ეს უძლიერესი მუხტია: რომ მე მარტო არ ვარ, მე ვარ სამყაროს ნაწილი და თუ მინდა, სამყაროს ნაწილად დავრჩე, ვალდებული ვარ, ჰარმონიაში ვიყო მასთან. ეს ჰარმონია მიიღწევა უწყვეტი ბრძოლით და საკუთარი ინდივიდუალობის დამკვიდრებით, აგრეთვე, სხვისი ინდივიდუალობის გაგებით. აი, ეს გზა უნდა გავიარო. თუ ეს არ გავიარე, ვინგრევი. ეს დღევანდელობასაც ეხება: დავინგრევი, თუ ვერ გავიგე, რომ ჰარმონიასთან  უნდა მივიდე. ამისთვის კი აუცილებელია, რომ სხვასაც გავუგო. პირველი ქრისტიანული გალობები ერთხმიანი იყო, როგორც საბერძნეთშია. მაგრამ ქართველმა მრავალხმიანობა არ დაკარგა. შეინარჩუნა იმის გაგება, რომ საკუთარი ხმა უნდა დაამკვიდროს და სხვა ხმებსაც უნდა შეეწყოს, თორემ, თავისიც დაენგრევა. დღეს, ჯერჯერობით, აქამდე ვერ მივედით. 

- ქართული კინოს ფენომენს რაც შეეხება?

- გასული საუკუნის 70-იან წლებში, როდესაც ქართული კინო საზღვარგარეთ გავიდა, უცხოელებმა მას „ფენომენი“ უწოდეს. ამით აღნიშნეს ქართული კინოს გამორჩეულობა ერთიანი საბჭოთა კინოსგან. შემდეგ, თუ არ ვცდები, 1989 წელს საფრანგეთში ქართული კინოს დღეები ჩატარდა. მაშინ პომპიდუს ცენტრში ასი ფილმი უჩვენეს - დოკუმენტური, მხატვრული, მოკლე, სრული, ანიმაციური, ყველანაირი. ეს ჩვენება სწორედ იმის შედეგი იყო, რასაც „ქართული კინოს  ფენომენი“ დაერქვა. საკმაოდ ხანგრძლივმა კინოჩვენებამ უდიდესი წარმატებით ჩაიარა. საბჭოთა კავშირის კონსტიტუციაში კი ეწერა, რომ ერთიანი ქვეყანა სხვადასხვა ქვეყნის ნებაყოფლობითი გაერთიანებით იყო შექმნილი, მაგრამ ქართულმა კინომ ყველას დაანახა ეროვნული კულტურის დამკვიდრების ძალიან ძლიერი  მუხტი. თუმცა, ქართული კინოს ფენომენზე ალაპარაკების შემდეგ, საბჭოთა კინოს მესვეურებისგან დიდი წინააღმდეგობები გაჩნდა. მაშინ მთელ საბჭოთა კავშირში გამოიცემოდა ჟურნალი  „Искусство кино“, რომელმაც ქართულ კინოსთან დაიწყო ბრძოლა იმ ლოზუნგით, რომ „ეს არ არის საბჭოთა კინო“. გადაწყდა, რომ საკავშირო კინოკავშირის სამდივნოს სხდომა თბილისში ჩატარდებოდა და მოსკოვიდან წამყვანი რეჟისორები და კინომცოდნეები ჩამოვიდოდნენ. სხვებთან ერთად, თბილისში ჩამოვიდა ის ადამიანი, გვარად ბოგომოლოვი, ვინც წამოაყენა პრინციპი ქართული კინოს არასაბჭოურობის შესახებ და ქართული ხასიათის, როგორც არასაბჭოური ხასიათის შესახებ. თუ თვალს გადავავლებთ, გინდ ჩემი ფილმები იყოს, გინდ სხვების - ოთარ იოსელიანის, ელდარ შენგელაიასი  და ასე შემდეგ... - ყველა ფილმში უმნიშვნელოვანესია პიროვნების თავისუფლების პრინციპი. ქართველი ერი ინდივიდუალისტური ერია და თავისუფალი პიროვნების გარეშე ქართული მენტალიტეტი არ არსებობს. სწორედ ეს თავისუფალი პიროვნება იყო ამოღებული მიზანში. ამას ურტყამდნენ და ამის გამო უნდოდათ გაენადგურებინათ ის, რაც 20-იანი წლებიდან და, განსაკუთრებით, 60-იან წლებში ჩამოყალიბდა, როგორც ქართული კინოს ფენომენი. მაგრამ ეს ფენომენი ვერ გაანადგურეს. რატომ, იცით? ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. 

 

დღეს მთავარი სათქმელის პოვნა გაცილებით რთულია.

- აბა, რატომ?

- ჩვენ ყველანი ძალიან კრიტიკულად ვართ განწყობილნი საბჭოთა პერიოდის იდეოლოგიური წნეხის მიმართ - რად უნდა ამას ლაპარაკი?! წნეხს ახორციელებდნენ როგორც საკავშირო ლიდერები, ისე ჩვენი რესპუბლიკის ლიდერები. მაგრამ ნუ ვიტყვით, რომ ადგილობრივი ლიდერები პატრიოტები არ იყვნენ. თუ ჩვენ გავიმარჯვეთ ბოგომოლოვთან და „Искусство кино“-სთან, ეს იმიტომ მოხდა, რომ საქართველოს პარტიული ხელმძღვანელობა ქართული კინოს მხარეს დადგა. მაშინ ედუარდ შევარდნაძემ ძალიან სერიოზული როლი ითამაშა. 

- „ჩვენ დროს უფრო ადვილი იყო იმის მიგნება, რაზეც გვინდოდა საუბარი. გადმოვცემდით ისე, როგორც შეგვეძლო,“ - ეს თქვენი ციტატაა. ორ რამეზე აკეთებთ აქცენტს: ერთი მხრივ, სისტემის წინააღმდეგ მებრძოლ პიროვნებაზე, რომლისთვისაც თავისუფლება მთავარი ღირებულებაა და, მეორე მხრივ, კინოგანათლების აწყობილ სისტემაზე („ღრმად გააზრებული კინემატოგრაფიული განათლების მიღება იყო შესაძლებელი მოსკოვში, კინოინსტიტუტში“). ამ ორი ფაქტორიდან დღეს რომელი უფრო პრობლემურია საქართველოში - სათქმელი თუ პროფესიული განათლების დონე? 

- ჩვენთვის ნამდვილად უფრო ადვილი იყო სათქმელის მიგნება. „საბჭოთა ადამიანი ისეთი არ არის, როგორიც თქვენ გგონიათ,“ - ამას პირდაპირ გვეუბნებოდნენ. ჩვენ კი ვეძებდით და ვპოულობდით იმას, რაც ქართულ საზოგადოებაში აქტიურად იყო გამჟღავნებული -  თავისუფალ პიროვნებებს. დოდო აბაშიძე „დიდ მწვანე ველში“ პიროვნებაა. „არდადეგებში“ მამასთან კონფლიქტში მყოფი ბავშვები დამოუკიდებელი პიროვნებები არიან. „მიხაში“ სიყვარული დამოუკიდებელ პიროვნებათა დაუძლეველი სურვილია, ამის გარეშე არ შეუძლიათ. „ცხელი ზაფხულის სამ დღეშიც“ პიროვნული თავისუფლების გამოხატვას ვცდილობდი. მთლიანობაში, ჩემთვის სრულიად აშკარა იყო პიროვნების თავისუფლების პრინციპი, რაც მაწუხებდა და რის შესახებაც მინდოდა მეთქვა. დღეს მთავარი სათქმელის პოვნა გაცილებით რთულია. სათქმელის გარეშე კი არც ხელოვნება არსებობს, არც რაიმე საქმიანობა. თითქოს, თავისუფალი ვართ, თითქოს, ყველაფერი შეგვიძლია, მაგრამ ეს „თითქოს ყველაფერი შეგვიძლია“ უფრო დამანგრეველი გამოდის, ვიდრე რაღაცის შემქმნელი. ახლა მე ფილმს ვიწყებ და ვფიქრობ, უნდა ვთქვა ის, რაც მაწუხებს. ეს სათქმელი უკავშირდება ჰარმონიისკენ სვლას და იმ რისკს, რომ ჰარმონიისკენ სვლა დიდ ნგრევასთან არის დაკავშირებული. ჩემი გმირები, რომლებსაც შეუძლიათ, ერთად ყოფნისას მშვენიერების საოცარი შეგრძნება შექმნან (რითიც თვითონაც და გარშემომყოფებიც ბედნიერები არიან), იმავე ადამიანებს, გამწვავების შემთხვევაში, შეუძლიათ ველურ დაპირისპირებამდე მივიდნენ. და როდესაც ისინი ამას გრძნობენ, მაშინ იწყება სინანული და ჩნდება სურვილი, რომ, იქნებ, ვიპოვოთ გზა, როგორ გამოვიდეთ ამ დაპირისპირებიდან. აი, ამაზე მინდა, გადავიღო ფილმი. 

- თქვენ ბრძანეთ: „წუხილი, რაც მიჩნდება ცხოვრების მიმართ, ეს არის ხოლმე ფილმის საფუძველი“. მინდოდა, მეკითხა, თქვენი ახალი ფილმი, რომელსაც  აკა მორჩილაძის მოთხრობის „ტერცო მონდოს“ (მესამე სამყარო) მოტივზე გადაიღებთ, თქვენს რა წუხილს ეხმიანება. ახლა რაც ბრძანეთ, ნამდვილად ფუნდამენტურია და მესმის, რატომ აირჩიეთ ეს ნაწარმოები. 

 

ის, რაც აკა მორჩილაძემ 15-16 წლის წინ იგრძნო, საზოგადოებამ გაცილებით გვიან გააცნობიერა.

- უკვე 30 წელია, დამოუკიდებლად ვარსებობთ და დამოუკიდებლად ვმართავთ ჩვენს ქვეყანას. ამ 30 წლის განმავლობაში, უწყვეტად ისეთ წინააღმდეგობებში ვართ, რაც არ გვაძლევს საშუალებას, ცივილიზებული ქვეყანა ჩამოვაყალიბოთ. ეს არის საფუძველი, რამაც ხელი მომაკიდებინა ამ თემისათვის, რაც დაახლოებით 15-16 წლის წინ მოთხრობად ჩამოაყალიბა აკა მორჩილაძემ. სამჯერ გავიტანე ეს სცენარი კონკურსზე და მესამე მცდელობაზე დამიმტკიცა კინოცენტრმა. 

- ამასობაში, სცენარი იცვლებოდა?

- ძალიან მცირედ. ის, რაც საწუხარი იყო, ძირითადი საკითხი, ყოველთვის რჩებოდა. იმის თქმა მინდა, რომ ის, რაც აკა მორჩილაძემ 15-16 წლის წინ იგრძნო, საზოგადოებამ და იმავე კინოცენტრის კომისიამ გაცილებით გვიან გააცნობიერა. 

- არის კიდეც მწერლის ფუნქცია, რომ დროს გაუსწროს და სხვებზე ადრე დაინახოს, რა შეიძლება მოხდეს. 

- ეს ყველაფერი დღესაც გრძელდება. საუბარი იმით დავიწყეთ, რომ ჩვენ უაღრესად ინდივიდუალური ერი ვართ და, ამავე დროს, გვესმის, რომ ჰარმონიისკენ სწრაფვის გარეშე, სხვისი გაგების გარეშე ვერაფერს მივაღწევთ. მაგრამ რაც დამოუკიდებლები გავხდით, ვერა და ვერ შევძელით, რომ კანონის ფარგლებში ჩავსხდეთ და ერთმანეთს გავუგოთ. ჯერჯერობით, კულტურის თვალსაზრისით, სულ ვეცემით და ვეცემით. როდესაც სატელევიზიო გადაცემებს ვუყურებ, ან რადიოს ვუსმენ, ან ინფორმაციას ვკითხულობ, ვხედავ, როგორი პოლიტიზებულია საზოგადოება. პრინციპი ის არის,  რომ რაც შეიძლება მწვავედ დააპირისპირონ ერთმანეთთან ადამიანები იმისთვის, რომ მსმენელი და მაყურებელი უფრო მეტად ჩაითრიონ ამ დაპირისპირებაში. მაგრამ ეს მხოლოდ საწყისია დრამატურგიის, იმავე შემოქმედებითი სვლის. ფინალი სწორედ ჰარმონიაა. ან ჰარმონია, ან ნგრევა - სხვა ფინალი არ არსებობს. აი,  მასმედია, თითქოს, ქმნის დაპირისპირების დრამატურგიას, მაგრამ შედეგს ვერ აღწევს იმიტომ, რომ შედეგი თვითონაც არ იცის, რა არის. მასმედია გაცილებით ღრმა უნდა გახდეს იმისთვის, რომ ხელი შეუწყოს ქვეყნის სვლას კულტურული, ცივილიზებული სახელმწიფოსკენ.

- ერთხელ გკითხეს, რას ნანობთო და თქვენ უპასუხეთ: „ვნანობ იმას, რომ დღეს ჩვენ ისეთ საქართველოში გვიწევს ცხოვრება, რომელიც დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ სულ სხვანაირი წარმომედგინა.“ სამოქალაქო ომი, ორი წაგებული ომი საკუთარ ტერიტორიაზე, კორუფცია, ძალადობრივი მართვა - ეს გასავლელი გზაა, რომელიც უკეთეს მომავალთან მიგვიყვანს, თუ ერთგვარი განაჩენია - რომ თურმე, სინამდვილეში, ეს ხალხი ვყოფილვართ და მეტი არაფერი შეგვძლებია?

- ეს არის გზა, რომელიც აუცილებლად უნდა გავიაროთ. არ არსებობს დედამიწაზე სახელმწიფო, რომელმაც ეს გზა არ გაიარა. 30 წელი ძალიან ცოტაა ქვეყნისთვის, რომელიც იქამდე, სანამ დამოუკიდებლობას მოიპოვებდა, ორასი წელი თავისი კანონით არ ცხოვრობდა. მაგრამ ჩვენ იმის მაგალითებიც გვაქვს, როგორ მივედით მე-12 საუკუნეში ძლიერ, ერთიან სახელმწიფომდე, თუმცა, ამ პროცესს სამასწლიანი სხვისი მმართველობა უძღოდა. მოვახერხეთ, ხომ, იქიდან გამოსვლა?! იმედი მაქვს, რომ ამ მწვავე დაპირისპირებიდანაც გამოვალთ, რაც ახლა ჩვენთან არის. ძალიან კარგი, რომ ბოლოხანს მთავრობამ დაიწყო ფიქრი განათლების და მეცნიერების მხარდაჭერაზე და ამისთვის დიდი თანხაც გამოყო. ზუსტად ასევე, კულტურის მხარდაჭერაა საჭირო. ჯერჯერობით, რასაც ვხედავთ, კულტურის დაცემას აჩვენებს. ის დაპირისპირება, რაც ეკლესიაში მოხდა, ერთი მხრივ, სწორედ კულტურას უკავშირდება და, მეორე მხრივ, უკავშირდება გაბატონებულ სურვილს, როცა ყველას უნდა, ქვეყანა მართოს. ეს ბრძოლა პატრიარქის ადგილისთვის ბრძოლაა, რეალურად, რასაც ძალიან ოსტატურად, ან ძალიან არაოსტატურად იყენებენ გარკვეული პოლიტიკური ძალები. მოხარული ვარ, რომ საზოგადოებამ პატრიარქს დაუჭირა მხარი. 

 

ჰარმონიისკენ სწრაფვის გარეშე, სხვისი გაგების გარეშე ვერაფერს მივაღწევთ.

- თქვენ სვამთ კითხვას: „რამ შეინარჩუნა ჩვენი ერი?“ და პასუხობთ: „უფრო ჭკვიანურად ვიქცეოდით, ვიდრე უნდოდა იმას, ვინც გვიპყრობდა.“  ახლა, როცა პოლიტიკური მარწუხები მოგვეხსნა, ეს ჩვენი ბუნებითი ჭკუა რატომ ვერ გამოვიჩინეთ? როგორც კი საშუალება მოგვეცა, რომ ჩვენ ვმართოთ ჩვენი ქვეყანა, აღმოჩნდა, რომ სწორედ ჭკუამ გვიღალატა.

- ამასაც ხომ გარკვეული ტრადიცია სჭირდება. როდესაც ვამბობდი, რომ უფრო ეშმაკები უნდა ვყოფილიყავით, კინოს ვგულისხმობდი. რომ წარმოვიდგინოთ თენგიზ აბულაძის „მონანიების“ გამოსვლა ეკრანებზე; რომ წარმოვიდგინოთ ელდარ შენგელაიას შესანიშნავი ფილმის, „ცისფერი მთების“ გამოსვლა, რომელშიც ამ სისტემის ნგრევა იყო ნაჩვენები, უცებ მიხვდებით, რა ჭკვიან, რა ღრმა ადამიანებთან გვაქვს ჩვენ საქმე ხელოვნებაში. როცა, ვთქვათ, მოსკოვში ამოგიჭრიდნენ ფილმიდან რაღაცას, თან გეუბნებოდნენ, ეს ჩემი უფლებააო. მაშინ რეჟისორი ავტორად არც ითვლებოდა. ავტორებად ითვლებოდნენ სცენარისტი და კომპოზიტორი, რეჟისორი კი დაქირავებული მუშა იყო. ასე ამოჭრეს „დიდი მწვანე ველიდან“ გარკვეული მონაკვეთები. ოთარ იოსელიანი ძალიან ჭკვიანურად მოიქცა: როდესაც მას ფილმის მონაკვეთები ამოაჭრევინეს, ყველაფერი შეინახა და მერე აღადგინა „გიორგობისთვე“. რამდენად ღრმა და მოქნილი ადამიანია! იმას, თუ როგორ უნდა იმართოს დამოუკიდებელი ქვეყანა შენ მიერვე, დრო და ყველა მიმართულების ძალიან სერიოზული შესწავლა სჭირდება. 

- დამოუკიდებლობამ გააჩინა კონკურენცია. საბჭოთა საქართველოში ფული გარანტირებულად არსებობდა ბევრი რამისთვის, განსაკუთრებით, 1956 წლის შემდეგ. მაგალითად, ის, რომ საქართველოში გვქონდა კინოსტუდია ან ობსერვატორია, არალოგიკური ჩანს ჩვენნაირი პატარა ქვეყნისთვის. 

- სომხეთშიც არსებობდა კინოსტუდიაც და ობსერვატორიაც.

- სწორედ იმიტომ, რომ ყველაფერს საბჭოთა სისტემა აფინანსებდა. ხომ არ გახსოვთ, რამდენი იყო კინოსტუდიის წლიური ბიუჯეტი?

- არ მახსოვს. ბატონი რეზო ჩხეიძე რომ ყოფილიყო ცოცხალი, ის ყველაფერს გეტყოდათ. მაგრამ ბიუჯეტი სრულიად საკმარისი იყო წელიწადში 8 მხატვრული ფილმის გადასაღებად. ერთდროულად მუშაობა მიმდინარეობდა, დაახლოებით, 12 ფილმზე. მეტსაც გეტყვით. დოკუმენტური ფილმების გადაღება, როგორც სახელმწიფოს თანხებით, ისე სხვადასხვა დაკვეთით, წელიწადში ას ფილმამდე, ას ერთეულამდე ადიოდა. ამაში შედიოდა სატელევიზიო ფილმებიც. წარმოგიდგენიათ რა მასშტაბი იყო?! რატომ იყო ეს ყველაფერი? 

- რატომ?

- ორი მიზეზის გამო. პირველი მიზეზი ლენინის ფორმულაა, რომ კინო აგიტაციისა და პროპაგანდის საუკეთესო საშუალებაა. საბჭოთა კავშირს საქართველოში და ყველა სხვა რესპუბლიკაში შექმნილი კინო სჭირდებოდა. დედამიწის 1/6-ზე გაშლილ ქვეყანაში ყველაფერი ხალხამდე მიდიოდა, რაც კი იქმნებოდა. 60-იანი წლების დასაწყისიდან ტელევიზიამ საკუთარ თავზე აიღო პროპაგანდის ფუნქცია და ნელ-ნელა იქით გადავიდა ყველა რესურსი. სანამ კინო იყო აგიტაციის მთავარი საშუალება, პროპაგანდისტულ კინოსთან ერთად, არსებობდა სერიოზული, ღრმა შემოქმედება. იყვნენ რეჟისორები, რომლებიც ხედავდნენ, რა ხდება სამყაროში და რა ხდება საბჭოთა კავშირში. სანამ ტელევიზიების განვითარება საწყის ეტაპზე იყო, სხვა დარგები აყალიბებდნენ კულტურას. მაყურებელი ხელოვანის თანაშემოქმედი ხდებოდა იმ განცდის გამო, რაც ხელოვნებაში ბუნებრივად დევს. აქედან გამომდინარე, მაყურებელი კულტურის გაცილებით მაღალ დონეს ინარჩუნებდა, ვიდრე დღევანდელ პირობებში, როცა ინფორმაციის საშუალებით იმართება ადამიანის აზროვნება.

 
იქ, ხელოვნებასთან ერთად, შენ უნდა აღმოგეჩინა და განგეცადა ყველაფერი. ამ შემთხვევაში ინფორმაცია - თხლაშ! - მოგხვდა და ჩაიარა. იმ შემთხვევაში, ინფორმაცია შენში გაივლიდა. ესე იგი, თავისთავად ხდებოდა კულტურული დონის გარკვეულ დონეზე შენარჩუნება.

აქედან გამომდინარე, სახელმწიფომ უნდა იფიქროს იმის შესახებ, ხელოვნებას რა კულტურული ზეგავლენის მოხდენა შეუძლია საზოგადოებაზე. სახელმწიფომ გაცილებით მეტი უნდა დახარჯოს, ვიდრე დღეს ხარჯავს. აი, მაგალითად, სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმისთვის, რომლის გადაღებას ახლა ვიწყებ, 300 000 ლარია გამოყოფილი. ეს იმის მეოთხედია, რაც ფილმს სჭირდება. არსებობს კანონი კინოს შესახებ, რომლის მიხედვით, სახელმწიფო ვალდებულია, დამტკიცებული ფილმის ბიუჯეტის 75%-მდე გადაგიხადოს, დანარჩენი 25% კი პროდიუსერმა უნდა იშოვოს. ახლა პირიქით ხდება. ეს აბსოლუტურად არანორმალურია. 

 

ჯერჯერობით, კულტურის თვალსაზრისით, სულ ვეცემით და ვეცემით.

- მესმის, რომ კინოს წარმოება ძვირი სიამოვნებაა და ამიტომ ამბობენ, რომ პატარა ქვეყანაში თავიდან ბოლომდე დამოუკიდებელი კინოწარმოება, თანაც, ერთდროულად ბევრი ფილმის წარმოება, პრაქტიკულად შეუძლებელია. 

- ერთს დავამატებ. ხომ რთული და ძვირია კინოს წარმოება? სამაგიეროდ, ასეთი ინტეგრირებული ხელოვნება არ არსებობს. „ფლეშკას“ ჩაიდებ ჯიბეში და შესაძლებელია, ისეთი დიდი ქვეყანა, როგორიც, ვთქვათ, გერმანიაა, უცებ გახდეს მოწმე იმისა, თუ ვინ ხარ შენ, რა ხდება შენთან, რა კულტურა გაქვს და ასე შემდეგ... 

- ინტეგრირებული ხელოვნება რომ არის, ეს იმასაც ნიშნავს, რომ მხატვრობაც განვითარებული უნდა იყოს, მუსიკაც, მწერლობაც, რომ კარგი კინო გვქონდეს. 

- დიახ, გეთანხმებით. ამაზე კოლექტიური ხელოვნება, ვიდრე კინოა, სადაც სხვადასხვა ხელოვნების შესაძლებლობები იყრის თავს - არ არსებობს. 

- რამდენიმე კვირის წინ სტუმრად მყავდა საქართველოში ერთ-ერთი წარმატებული ადამიანი ზვიად ციკოლია, სამრეწველო დიზაინერი, ახალგაზრდა კაცი, რომელიც აკეთებს საათებს, მანქანებს, თვითმფრინავებს, ჯავშანტექნიკას და ათას რამეს. მან თქვა, რომ ქვეყნის პირველი პრიორიტეტი უნდა იყოს თავდაცვის და მეცნიერების განვითარება. როცა ვსაუბრობდით კულტურაზე, როგორც პრიორიტეტზე, მან იკითხა: ჩემი, როგორც მოქალაქის, ფული საერთოდ რატომ უნდა ჩაიდოს კინოს განვითარებაშიო? 

- გასაგებია, მაგრამ სხვა მაგალითს მოგიყვანთ, სრულიად საპირისპიროს - ბიძინა ივანიშვილი, რომელიც მშვენივრად გრძნობს, რას ნიშნავს კულტურა საზოგადოებისთვის და ქვეყნისთვის. საქართველოში არ არსებობს თეატრი, რომელიც მას არ აღედგინა; არ არსებობს სამეცნიერო დაწესებულება, რომელსაც არ დახმარებოდა. ძლიერი სახელმწიფო ჩვენ ყველას გვინდა და აგერ ორი ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი შენდება - ერთი ქუთაისში, მეორე თბილისში. ესეც შესანიშნავი საქმეა. მაგრამ მხოლოდ სამხედრო საქმის და ტექნოლოგიის გაძლიერება სწორი არ არის. ყველაფერი უნდა იყოს მაღალი დემოკრატიული კულტურის შესაბამისი. 

 

მასმედია, თითქოს, ქმნის დაპირისპირების დრამატურგიას, მაგრამ შედეგს ვერ აღწევს.

- მინდა, თანამედროვე კინოს მდგომარეობას დავუბრუნდეთ. თქვენ ამბობდით, თანამედროვე ქართული ფილმები ერთმანეთს ჰგავსო. როგორც მივხვდი, გულისხმობდით, რომ ერთმანეთს ჰგავს სათქმელითაც და გამოხატვის ფორმებითაც. ალბათ, დღევანდელ ახალგაზრდებს აღარ აქვთ საშუალება, ისეთი მაღალი დონის კინოსკოლა გაიარონ საქართველოში, როგორიც თქვენმა თაობამ გაიარა მოსკოვში.

- მოსკოვში ერთადერთი საკავშირო ინსტიტუტი იყო და იქ შესანიშნავი პედაგოგები ასწავლიდნენ: დოვჟენკო, გერასიმოვი, მიხეილ რომი, ჭიაურელი... კიდევ ბევრის დასახელება შემიძლია. მიუხედავად იმისა, რომ 40-იან წლებში ისინი საბჭოთა სისტემამ და იდეოლოგიამ დათრგუნა, ურთიერთობაში თავისუფლები იყვნენ და რაც შემოქმედებითი პრინციპების შესახებ იცოდნენ, ყველაფერს გვიზიარებდნენ. მაშინ უცხოურ ფილმებზე ხელი ნაკლებად მიგვიწვდებოდა. მაგრამ პედაგოგებისთვის, რომლებიც უკვე პარტიის წევრები იყვნენ, სპეციალურად მოდიოდა უცხოური ფილმები, რომლებსაც მათ ჩვენთან, ინსტიტუტში აჩვენებდნენ. პედაგოგები ჩუმად გვეუბნებოდნენ, დღეს საღამოს ამა და ამ ფილმს აჩვენებენ, წინასწარ შეიპარეთ დარბაზში, ფარდის უკან ჩასხედით და ფილმი რომ დაიწყება, მერე გამოძვერითო. ასე რომ, ჩვენ არ მოვწყდით მსოფლიო პროცესებს, ახალ იტალიურ და ფრანგულ კინოს. რა არის განათლება კინოს დარგში? ერთი მხრივ, უკანასკნელი პერიოდის საუკეთესო ფილმების ცოდნა; მეორე მხრივ, ქართული კულტურის გააზრება; მესამე მხრივ, სრულიად ნათლად გაგება იმისა, რომ ინდივიდუალობის გარეშე არ არსებობს ხელოვნება და შემოქმედება. ეს ყველაფერი ჩამოგვიყალიბდა. როდესაც მოსკოვში ვსწავლობდით, საერთო საცხოვრებლის ორ ოთახში ვცხოვრობდით ოთარ იოსელიანი, ელდარ შენგელაია, გიორგი შენგელაია, ბორის ანდრონიკაშვილი, იურა ქავთარაძე, მე, ლანა ღოღობერიძე, ოთარ აბესაძე, ბაადურ წულაძე, მიშა კობახიძე (ცოტა მოგვიანებით). ხედავთ?! ეს იყო იმ ადამიანების ჯგუფი, რომლებიც განუყოფლები იყვნენ საქართველოსგან. რასაც ინსტიტუტში ვიღებდით, ერთმანეთს ყველაფერს იმავე საღამოს ვუზიარებდით. და, მიუხედავად იმისა, რომ მოსკოვში გაცილებით იოლი იყო საკუთარი თავის პოვნა, სამუშაოს თვალსაზრისით, - ჩვენ ყველანი საქართველოში დავბრუნდით. 

- ეს ცნობისმოყვარეობა, ეს შემოქმედებითი მუხტი, რაც თქვენს თაობას ჰქონდა, ახალი თაობის რეჟისორებსაც აქვთ? 

- ახლა საქართველოში ძალიან მცირე თანხაა კინოსთვის. წარმოიდგინეთ, კონკურსზე  20-30 სცენარი შემოდის და აქედან სამი უნდა აირჩეს, დანარჩენი 27 რეჟისორი უმუშევარი რჩება. ზოგი უცხოეთში მიდის. თუმცა, ბოლო წლებში რამდენიმე ძალიან საინტერესო ფილმი შეიქმნა, მათ შორის, დოკუმენტური ფილმები. მხატვრულ ფილმებშიც არის სხვადასხვა თაობა. იგივე დიტო ცინცაძე, ზაზა ურუშაძე, გიორგი ოვაშვილი - მათ თავისი სათქმელი თქვეს და კიდევ იტყვიან. უახლესი თაობის რეჟისორებიც გვყავს. კიდევ ვიმეორებ, სისტემა უნდა იყოს უწყვეტი. სარეჟისორო განათლების მხრივაც არ გვაქვს ცუდად საქმე. 

 

მაყურებელი კულტურის გაცილებით მაღალ დონეს ინარჩუნებდა.

- თქვენ ამბობდით, რომ ორი რამ უნდა დაემთხვეს ერთმანეთს: შენ უნდა გქონდეს სათქმელი და ეს სათქმელი აქტუალური უნდა იყოს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. ის, რომ ქართული ფილმები წარმატებულია სხვადასხვა ფესტივალზე, ნიშნავს თუ არა, რომ ახალგაზრდა რეჟისორები ზუსტად იმ სათქმელს პოულობენ, რაც გასაზიარებელია, რაც სხვებისთვისაც საინტერესოა?

- დიახ, ეს სათქმელი რომ არ ყოფილიყო ნაპოვნი ასე თუ ისე, მაშინ ვერცერთი ფილმი ფესტივალზე პრიზს ვერ მიიღებდა. 

- ადგილობრივ მოსახლეობას თუ აინტერესებს ეს სათქმელი, რაც პრიზებს იღებს? მხოლოდ ფესტივალებისთვის ხომ არ იქმნება ფილმები?

- ადგილობრივებს რომ დააინტერესოს, ამისთვის მთელი სისტემა უნდა არსებობდეს - როგორც ფილმის გადაღების, ისე ფილმის ჩვენების. და კიდევ: მითხარით, როდის დაიწერა რაიმე სერიოზული ქართული კინოს შესახებ, ბოლო ათწლეული რომ ავიღოთ? წაგიკითხავთ ანალიზი - საით მიდის ქართული კინო? მიდის კი იქით, საითაც ჩვენ გვჭირდება? ადრე ასეთი განხილვები იწერებოდა და  სპეციალურ ჟურნალებში ქვეყნდებოდა. 

- თეატრშიც იგივე პრობლემაა. ბატონი გოგა პიპინაშვილი მყავდა სტუმრად და წუხდა იმის გამო, რომ არ არსებობენ კვალიფიციური, მიუკერძოებელი თეატრალური კრიტიკოსები. 

- მაშინვე ისმის კითხვა - რატომ? ხომ გითხრათ ერთმა ბიზნესმენმა, რატომ უნდა დავხარჯო კულტურაში ფულიო? ის არ ფიქრობს, რომ კულტურის გარეშე შეუძლებელია, მაღალ დონეზე რამე აკეთო. იგივე შეიძლება ითქვას მასმედიის საშუალებებზე, რომლებიც უწყვეტად ეძებენ დაპირისპირებას და არა ამ დაპირისპირებიდან გამოსავალს. თანაც, ეს ყველაფერი არჩევნებიდან არჩევნებამდე გრძელდება. თითქოს, ხელს უწყობენ, რომ დაპირისპირება რაც შეიძლება ძლიერი იყოს. არადა, საჭიროა ანალიზი იმისა, პოლიტიკაში რა ხდება, ხელოვნებაში რა ხდება, მეცნიერებაში რა ხდება. ყველამ უნდა ვეძიოთ სწორი გზა ჩვენი ქვეყნის განვითარებისთვის. 

- ზვიად ციკოლია, რომლის შესახებაც გიამბეთ, თვითონ რეჟისორის და მუსიკოსის შვილია. მითხრა, მე თვითონაც ხელოვანი ვარ, არ დაგავიწყდეთო.

- მე ამას არ უარვყოფ, რადგან მეცნიერებაც შემოქმედებაა. 

- აი, რა არის სხვაობა: ის ამბობდა, რომ ხელოვნება არის კენწერო, ტორტის კრემზე დადებული ალუბალი. თქვენ ამბობთ, რომ პირიქით, ხელოვნება ფუნდამენტია. ამ ხედვაშია აცდენა, კულტურა სად უნდა იყოს - საფუძველში, თუ კენწეროზე?

 

მითხარით, ბოლოს როდის დაიწერა რაიმე სერიოზული ქართული კინოს შესახებ?

- მესმის, მაგრამ ჰომეროსი ალუბალია?! დღემდე ტროას ომის ისტორიას ვკითხულობთ. ძველი ბერძენი დრამატურგები, რომელთა ნაწარმოებები დღემდე იდგმება, ალუბალია ტორტზე? ბახი ავიღოთ, რომელიც სიკვდილ-სიცოცხლეზე აფიქრებს თითოეულ ადამიანს. როგორ შეიძლება, ამის შესახებ თქვა, რომ ალუბალია?! ეს არის ის, რის გარეშეც ფუნდამენტური, მაღალი მეცნიერება ვერ იარსებებს. იმიტომ, რომ ყველაფერი, რაც ღირებულია, კულტურაზე უნდა იყოს დაფუძნებული. ამაში ღრმად ვარ დარწმუნებული. 

- თქვენ დიდი ხანია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ასწავლით. თანამედროვე განათლების სისტემა ისეთია, რომ ძალიან უიოლებს სწავლას სტუდენტებს - სლაიდებით, როლური თამაშებით, კონკრეტული კონსპექტებით და მითითებებით ვასწავლით. სტუმრად მყავდა ფსიქოლოგი ქალბატონი რუსუდან მირცხულავა, რომელიც ამბობდა, რომ  მთელი სასწავლო მასალის ვიზუალიზაცია ახალგაზრდების წარმოსახვის უნარს აზიანებს. თქვენ თუ თუ შეგიმჩნევიათ, რომ ახალგაზრდებს წარმოსახვის უნარი შეზღუდული აქვთ?

- ახალგაზრდებს თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტშიც ვასწავლი. იქ ორწლიანი მაგისტრატურაა და როცა ერთმანეთს ვხვდებით, მათ უკვე გავლილი აქვთ სწავლების ერთი ეტაპი. ჩვენი პირველი ლექცია სწორედ იმაზეა - რა გინდა შენ. ვეძებთ სიახლეს, იმას, რასაც ახალგაზრდა თვითონ აღმოაჩენს. ორი თვეა, ვმუშაობთ და ჯერ ვერ გადაგვიწყვეტია, რა უნდა გადაიღონ, სწორედ იმიტომ, რომ ინდივიდუალიზმის გამომჟღავნებას ვცდილობთ.

- ფანტაზია როგორ მუშაობს?

- თუ გვინდა, რომ ინდივიდი მივიღოთ, ეს ფანტაზიაც იმას უნდა ეფუძნებოდეს, რაც მისია. ვცდილობთ, ვაპოვნინოთ ის, რაც მას უყვარს, რის გარეშეც არ შეუძლია და აქედან ვაპოვნინოთ შემდეგ თავისი თავი. 

- ახლა მინდა, რამდენიმე კითხვა დაგისვათ, როგორც რეჟისორს. ჩვენთვის თქვენი საქმიანობა ფარდის მიღმაა - ვხედავთ შედეგს, მაგრამ ეს შედეგი როგორ დგება, არ ვიცით. მე როგორც წარმომიდგენია, თქვენ საქმეში ორი მთავარი მიმართულებაა: შემოქმედება და მართვა. რეჟისორმა თუ არ მართა მთელი სისტემა, ისე მისი პროდუქტი წარმატებული ვერ იქნება. განიცდით თუ არა დისკომფორტს იმის გამო, რომ მართვაც გიწევთ, შემოქმედებით საქმიანობასთან ერთად?

- რასაკვირველია, კინო ერთი ადამიანის საქმე არ არის. შემოქმედებითი ჯგუფი დაახლოებით 7-10 ადამიანია და, ამის გარდა, არის კოლექტივი, რომელიც აკეთებს ყველაფერს, რაც შემოქმედების რეალიზებისთვის არის საჭირო. დაახლოებით 40 ადამიანამდე იკრიბება, რომელმაც ერთი იდეით, ერთი ამოცანისთვის უნდა იმუშაოს. თუ მე შემოქმედებით პრინციპებს ვაყალიბებ, ამავე დროს, გვერდით უნდა მყავდეს პროდიუსერი, რომელიც საორგანიზაციო, ფინანსურ და ყველა დანარჩენ პრინციპს ჩამოაყალიბებს. 

 

ჰომეროსი ალუბალია?!

- მაგრამ ამ ჯგუფის, ამ საქმის ლიდერი ხომ თქვენ ხართ? 

- დიახ, ეს ასეა, რეჟისორთან იყრის თავს ყველაფერი. აქედან გამომდინარე, რასაკვირველია, მართვის უნარი უნდა გქონდეს. მე ვცდილობ, ყოველთვის ის ადამიანები შევკრიბო, ვისაც ვიცნობ, ვისთან ერთადაც მიმუშავია.

- ფილმზე მუშაობა ბევრ სტადიას მოიცავს: სცენარი, მსახიობებთან ურთიერთობა, გადაღება, გახმოვანება, ფერები და ასე შემდეგ. თქვენთვის რომელიმე ეტაპი თუ არის განსაკუთრებულად რთული? 

- ყველა ეტაპი რთულია. ყველა ეტაპს ის პრინციპი უნდა წარმართავდეს, რაც შენ გაწუხებს. როდესაც მსახიობს ირჩევ, უნდა მონახო ის, ვინც შენს საწუხარს ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს. თუმცა, შესაძლებელია, ასეთი ადამიანი ვერ იპოვო. ამ შემთხვევაში, ვალდებული ხარ, ამოწურო ის, რაც მსახიობისთვის ძვირფასია და დაუახლოვო იმას, რაც შენთვის არის ძვირფასი. ასეა ყველა ეტაპზე. გარდა ყველაფრისა, უნდა იცოდე, როგორ იმუშაო მსახიობთან, როგორ იმუშაო არამსახიობთან, როგორ იმუშაო ბავშვთან... მუსიკალურ გადაწყვეტაშიც და სახვით გადაწყვეტაშიც ეძებ ადამიანებს, ვისთანაც საერთოს პოულობ.  ბოლოს კი, მაყურებელი უნდა გახადო შენი თანაშემოქმედი. 

- როდის იღებს კინო თავის არსებით სახეს - გადაღების პროცესში, მონტაჟის პროცესში თუ მაშინ, როცა ფილმზე  მუშაობა დამთავრებულია?

 

ყველაფერი, რაც ღირებულია, კულტურაზე უნდა იყოს დაფუძნებული.

- თითოეულ ეტაპს თავისი დანიშნულება აქვს. რასაკვირველია, ლიტერატურული სცენარი ფილმის ფუნდამენტია. მაგრამ თუ შენ არ გაყევი იმას, რაც ფილმის კეთების სხვადასხვა ეტაპმა მოგცა, დამარცხდები. მხოლოდ ლიტერატურულ საფუძველს ვერ დაეყრდნობი. მონტაჟის ეტაპზე უკვე კინოთხრობასთან გაქვს საქმე, არა ლიტერატურულ, არამედ სახვით-ხმოვან თხრობასთან. საბოლოო ჯამში, როცა ყველაფერს - ხმოვანებას, სიტყვას, ხმაურს, მუსიკას ერთ ნაწარმოებად კრავ, შესაძლებელია, საოცარი ამბავი მოხდეს: შეიძლება ფილმიდან იმის ამოგდება მოგიხდეს, რაც საფუძველთა საფუძველი გეგონა. ამ შემთხვევაში, დიდი ვაჟკაცობაა საჭირო, თვითკრიტიკა, გამოცდილება და სხვისი ნდობაც კი. 

- გუშინ პედრო ალმოდოვართან ინტერვიუ დაიბეჭდა ერთ-ერთ  ინტერნეტულ ჟურნალში (The Talks) და ის ამბობდა, ადრე მსახიობებს იმდენად დიდხანს ვუხსნიდი მათი გმირების ხასიათს, რომ ლამის ჩემი თავი შემჯავრებოდა; ახლა, როგორც იქნა, მივედი იქამდე, რომ ნამდვილად არ არის საჭირო ამდენი ახსნაო. თქვენ, როგორც ვიცი, სხვანაირად მუშაობთ მსახიობებთან. წავიკითხე, ამბობდით, რომ გარემოს უქმნით მათ. მაგრამ ეს რას ნიშნავს, არ ვიცი. 

- გააჩნია, ვისთან მუშაობ. შეიძლება, სულ არ დაგჭირდეს ახსნა.  თუ მსახიობი არ არის, შესაძლებელია, მხოლოდ მოქმედებები მიანიშნო - რა უნდა გააკეთოს; ბავშვებს, განსაკუთრებით. გრძნობა არ უნდა სთხოვო, შეიძლება, ტყუილი გამოვიდეს. ძალიან ვენდობი მსახიობს. ერთადერთი, არ მიყვარს, როდესაც გადაჭარბებასთან გვაქვს საქმე. ყოველთვის ვცდილობ, მსახიობის ქმედებაში ის გამოიხატებოდეს, რაც მას შინაგანად უნდა აწუხებდეს. ჩემთვის ისეთივე მნიშვნელობა აქვს მაყურებელს, როგორიც მსახიობს. მაყურებელმა უნდა ამოხსნას ბევრი რამ, რასაც მსახიობი აკეთებს.

- თქვენ ყვებოდით, ზურაბ ქაფიანიძე გაბრაზებულა ერთხელ, მითხრა - ძალიან ცუდი ხალხი ხართ რეჟისორებიო.  „მიხაში“ რომ უნდა ეტირა, იმ ეპიზოდს უკავშირდება ეს ამბავი. 

- დიახ, ზურას უნდა ეტირა და ვერ ტიროდა. არ გამოდიოდა ეპიზოდი. პარტნიორი უკვე ტიროდა ათი წუთი, თხუთმეტი წუთი და მეტი აღარ შეეძლო. იმისთვის, რომ შედეგი მიგვეღო, მივხვდი, რომ რაღაც ძლიერი დარტყმა უნდა მიმეყენებინა ზურასთვის. ვთქვი, რომ მორჩა, აღარ გადავიღებ, გამოთიშეთ შუქი! და ზურა ატირდა. ჩვენ გადაღება გავაგრძელეთ. ამის შემდეგ თქვა - თქვენ, რეჟისორები, ადამიანები არ ხართო. 

- მისთვის დაუნდობელი იყო თქვენი გადაწყვეტილება გადაღების შეწყვეტის შესახებ? 

 

შეიძლება ფილმიდან იმის ამოგდება მოგიხდეს, რაც საფუძველთა საფუძველი გეგონა.

- რასაკვირველია. ასეთი ეპიზოდი დოდო აბაშიძესთანაც მქონდა. დოდო კატეგორიული წინააღმდეგი იყო, ეძალადა ქალზე. არადა, ეს ფილმს სჭირდებოდა, „დიდ მწვანე ველში“ არის ასეთი მომენტი. მე ამას ვერ გავაკეთებო, ამბობდა. ვეხვეწე, ვეხვეწე და, ბოლოს და ბოლოს, ორივემ არაჩვეულებრივად გააკეთა. მაგრამ მაშინ მითხრა, თქვენ მოძალადეები ხართო. 

- ერთი რამ გაქვთ ნათქვამი: „დილაობით რომ ვიღვიძებ, ვფიქრობ: ღმერთო, როგორ მოახერხე, რომ ის, რაც უბედურება იყო, ახალგაზრდა ასაკში ჩამომაშორე“. რას გულისხმობდით? საერთოდ, გახსოვთ ეს ფრაზა? 

- არ მახსოვს. ალბათ, იმას ვგულისხმობდი, რაც მამას უკავშირდება (რომელიც რეპრესირებული იყო). სულ სანთელს ვანთებ და ღმერთს მადლობას ვეუბნები, რომ თუ ლაპარაკია მეუღლეზე, დედაზე, შვილებზე, შვილიშვილებზე - ამ თვალსაზრისით, ბედნიერი ადამიანი ვიყავი და ვარ. ეს უდიდესი სიმშვიდის და სიხარულის მომტანია, როდესაც არსებობს სიყვარული, ისეთი ურთიერთობა, როცა სრული ნდობა გაქვს. ყველაფერი გადაიზარდა ისეთ მეგობრობაში, სიყვარულთან ერთად, რომ მოდიხარ და მშვიდად ხარ, ბედნიერი ხარ. ალბათ, ამის გამო იყო, რომ მადლობა ვუთხარი ღმერთს. 

- თავს რომ ბედნიერად გრძნობთ თქვენს გარემოში, ეს თქვენს პირად მონაპოვრად მიგაჩნიათ, თუ ფიქრობთ, რომ მაინც გაგიმართლათ? ამ შემთხვევაში, შემოქმედებით მხარეს არ ვგულისხმობ.

- არ ვიცი, არ ვიცი, ეს ბუნებრივად ჩამოყალიბდა. რასაკვირველია, დაპირისპირების გარეშე არაფერია  ქვეყანაზე. ოჯახშიც იყო სხვადასხვა დამოკიდებულება. მაგრამ, ხომ ხედავთ, ურთიერთსიყვარულმა, ურთიერთგაგებამ და ნდობამ ყველაფერს სძლია. ალბათ, ეს არის ბედნიერების საფუძველი, რომელსაც მე განვიცდი. როგორ არა, ახლაც ბევრ რამეზე ვკამათობთ; გაცილებით კრიტიკულები არიან ჩემი შვილები ჩემ მიმართ, ვიდრე ეს თავის დროზე იყო. გაიზარდნენ და თავს უფლებას აძლევენ, მიუთითონ ზოგიერთ რამეზე, თუკი თვლიან, რომ არ არის საჭირო, მე მქონდეს. 

- რამდენჯერმე ასაკთან დაკავშირებით გითქვამთ, მშვიდად ვარო. ისეთი ცხოვრება გაქვთ გავლილი და ახლაც, თქვენს საუბარში ისეთი სიღრმეა, რომ უცხო თვალისთვის ბუნებრივიც არის თქვენი სიმშვიდე. მაგრამ პირადად თქვენ  როგორ ხსნით ამ სიმშვიდეს? რა არის მისი საფუძველი?

- ორი რამ არის საფუძველი.

 
როგორც არ უნდა ვილაპარაკოთ, სამყარო მთელი, ეს არის ჰარმონია სხვადასხვა ძალების, რომლებიც უწყვეტ ბრძოლაში არიან, მაგრამ პოულობენ საშუალებას, ჰარმონიულად იარსებონ. რასაკვირველია, ღმერთმა ნუ ქნას და შეიძლება ეს ჰარმონია დაირღვეს და დაინგრეს.

მაგრამ სიმშვიდის საფუძველს მაძლევს ის, რომ ჩვენ ამ ჰარმონიული არსებობის წევრები ვართ. ამაში ვართ ჩართული. მეორე - როგორ გითხრათ, ბუნებრივია, არ მაქვს უფლება, მე თვითონ შევაფასო ჩემი საქმიანობა. მაგრამ ერთი რამის თქმა შემიძლია: თითქმის არ ყოფილა შემთხვევა, რომ მე რაღაც მეკეთებინოს დაკვეთით. მაშინაც კი, როდესაც ვიღაცა რაღაცის გაკეთებას მთავაზობდა, ყოველთვის ვცდილობდი, ის გამეკეთებინა, რაც ჩემთვის ძვირფასი იყო.

 
მამშვიდებს, რომ მე ტყუილი არ მითქვამს. სხვა ამბავია, როგორ მიიღებს და დაიმახსოვრებს თუ არა მაყურებელი. ეს სხვა საკითხია. იმიტომ, რომ ჩემთვის ყველაზე მთავარი არის დრო, რომელიც აძლევს ფილმს ან ნებისმიერ გაწეულ საქმიანობას ხარისხს.

- ვერ გავუშვებ ხელიდან შესაძლებლობას, არ გკითხოთ: როგორ გრძნობთ თავს, როგორც კლასიკოსი? თქვენ ხომ ყველაზე უკეთ იცით, რა ფასი აქვს იმას, რაც თქვენ შექმენით? 

 

ძალიან ვენდობი მსახიობს.

- ნებისმიერი რამ, რასაც აკეთებ, შენთვის ძვირფასია. ზოგს ახერხებ, რომ ისე გააკეთო და ისე თქვა, როგორც გინდოდა. ზოგს ვერ ახერხებ. სხვადასხვანაირად ხდება. არის ფილმები, რომლებიც, ვიცი, რომ ვერ გავაკეთე. თუმცა, ვაკეთებდი იმ სიყვარულით და იმ შესაძლებლობით, რაც მქონდა. ჩემი მხრივ ამის შეფასება ძალიან რთული იქნება. ვფიქრობ, რომ თუ დრომ და ჩემმა ქვეყანამ, ჩემმა ხალხმა რაღაც დააფასა ათწლეულების შემდეგ, ესე იგი, მას მართლაც ფასი ჰქონია. დრო არის ყველაფრის შემფასებელი. 

- დიდი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ქართველი მწერალი ოთარ ჭილაძე (1933-2009): „ხალხი ბოროტებას ეგუება და ებრძვის კიდეც. ორივე შემთხვევაში სწორად იქცევა.“

- დიდი პოეტი და დიდი მწერალია. მესმის მისი ფრაზა. მეც სულ ვცდილობ, ჩემს ფილმებში ვაჩვენო უწყვეტი ბრძოლა, უწყვეტი შეგუება და უწყვეტი სინანული. ყველაფერი ასეა -  ხან გამარჯვება, ხან დამარცხება! არ ვეგუებოდით საბჭოთა სისტემას?! თუმცა, იმავდროულად, ვებრძოდით კიდეც. ოთარიც იმავეს არ აკეთებდა?! დიახ, ჩემი ფილმებიც ახლოსაა ამ ციტატასთან. 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის ახალი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნის საეკლესიო მოღვაწეს, ათენის ეპისკოპოსს, დიონისე არეოპაგელს: „იყავი ყველაზე ახლობელი საკუთარი თავისთვის.“

- როდესაც ინდივიდუალიზმზე ვლაპარაკობდი, სწორედ ამას ვგულისხმობდი. ოღონდ, კიდევ ერთს დავუმატებ, ჩემთვის საყვარელ ფრაზას - ნუ იფიქრებ, რომ ხარ ბრძენი. ეს ფრაზა საეკლესიო წიგნში ამოვიკითხე, თანაც, 21 მარტის თარიღთან დაკავშირებით ეწერა.

- თქვენი დაბადების დღეა!

- დიახ, 21 მარტს ვარ დაბადებული. როდესაც საკუთარ თავთან ახლოს ხარ, შენგან ყოველთვის ის წარმოდინდება, რაც შენია. თუ სათქმელი მართალია და სიყვარულს უკავშირდება, აუცილებლად გაგიგებს სხვა. თუმცა, საქართველოში ინდივიდუალიზმი ზოგჯერ მოუთოკავი ხდება და, ამ შემთხვევაში, ის დაპირისპირებები იბადება, რის შედეგადაც შეიძლება დავინგრეთ. ესე იგი: უნდა ვიყოთ ყველაზე ახლოს საკუთარ თავთან, ოღონდ, ჩვენი თავი ბრძენი არ უნდა გვეგონოს. ეს არის!

 

ფოტომასალა: ზურაბ ქურციკიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი