×
„ის, რაც ბავშვებს მოსწონთ ჩემში, ზუსტად ჩემი ხასიათია“

დაჩი ნანობაშვილი

„ტელესკოლის“ მათემატიკის მასწავლებელი; მათემატიკის ოლიმპიადის „ევერესტი“ და მათემატიკის ყოველწლიური ფესტივალის დამფუძნებელი; მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს (2018) ფინალისტი


4566

ინტერვიუს შესახებ

ასე მგონია, ვისაც „ტელესკოლაში“ დაჩი მასწავლებლის გაკვეთილები გინახავთ, დიდი ხართ თუ პატარა, თითქმის ერთნაირად ისიამოვნებდით. პირადად მე ერთი ვიდეოდან მეორეზე გადავდიოდი და, ფაქტობრივად, ვეღარ ვწყდებოდი ამ იშვიათ სანახაობას. როგორც ყოფილ მასწავლებელს, ყველაფერი მაინტერესებდა - როგორ ხსნის; როგორ ემოციურ ფონს ქმნის; რამდენად ბუნებრივია; რამდენად ითვალისწინებს ბავშვებს, რომლებიც ეკრანებთან სხედან; როგორ, რა ჯადოთი გვიზიდავს ჩვენ, სხვადასხვა ასაკის მაყურებელს. არ დაგიმალავთ, სახტად დავრჩი, როცა ინტერვიუს დროს გავიგე, რომ დაჩი მასწავლებლის თითქმის ყველა სიტყვა და ყველა რეპლიკა წინასწარ იყო გაწერილი (ტელევიზიაში მაინც არ ვმუშაობდე?!). 

უკვე მთელი საქართველო იცნობს, მაგრამ მაინც ასე ვიტყვი: გაიცანით დაჩი ნანობაშვილი, ადამიანი, რომელიც ცდილობს, ბავშვური გახდეს. როგორც თვითონ ამბობს, ეს მას ცხოვრებას უადვილებს.  

ია ანთაძე

- დაჩი, რა არის ის, რის კეთებაზეც უარი თქვით, თქვენი ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე?

- პირველი, რაც ახლა მაგონდება, ფეხბურთის თამაშია. ვთამაშობდი, როგორც მოყვარული, მაგრამ, რაღაც ეტაპზე, უარის თქმა მომიხდა, ეზოში თამაშზეც კი. იმიტომ, რომ 19 წლის ვიყავი, როცა სკოლაში დავიწყე მუშაობა. 

- დრო აღარ გქონათ, თუ სურვილი? 

- დრო აღარ მქონდა. თან უნივერსიტეტში ვსწავლობდი, თან სკოლაში ვმუშაობდი. მანამდე უნივერსიტეტში  მაღლივი კორპუსის ჩემპიონიც კი გავხდი, ჩემს მეგობრებთან ერთად. მაგრამ უფრო ეზოს ფეხბურთზე მწყდება გული. 

- ის, რის კეთებაზეც უარი არ გითქვამთ ბოლო ოცი წლის განმავლობაში, სკოლაში მასწავლებლად მუშაობაა. თქვენი პროფესია კარგად მოერგო თქვენს ხასიათს?

- დიახ, ზუსტად ასეა. მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს კონკურსში რომ ვმონაწილეობდი, იქ ავხსენი, რატომ და როგორ მივედი სკოლაში. როცა სტუდენტი ვიყავი, აღმოჩნდა, რომ ჩემი კურსელი ჩათვლებს იღებდა მხოლოდ იმიტომ, რომ სკოლაში ასწავლიდა. მომეწონა ეს ამბავი. ვიფიქრე, მეც მინდა, ასე მივიღო ჩათვლები - მოვიდე და წავიდე, მეტი არაფერი. რეალური მიზეზი ეს იყო, პირველად რომ ვიფიქრე სკოლაში მუშაობაზე. მაგრამ ბავშვებთან ურთიერთობაც ყოველთვის მომწონდა და გამომდიოდა. ამიტომ, როცა საშუალება გამოჩნდა, სიხარულით დავთანხმდი სკოლაში მუშაობის დაწყებას. რა თქმა უნდა, თავში ის აზრიც მიტრიალებდა, რომ ჩათვლებს ადვილად მივიღებდი (იცინის). 

 

 

„უნივერსიტეტმა მე ვერ მომხიბლა. უმაღლესი მათემატიკა არ მომეწონა, პირდაპირ ვიტყვი.“

 

 

- თქვენს ხასიათს როგორ მოერგო თქვენი პროფესია? 

- თავიდან, თვენახევარი, სხვის გაკვეთილებს ვესწრებოდი. კლასში პირდაპირ არ შევსულვარ, თუმცა, ერთი სული მქონდა, გაკვეთილები ჩამეტარებინა. ზოგს ხომ პირველი ნაბიჯების შიში აქვს - რა თქვას ბავშვებთან, როგორ თქვას... მახსოვს, სახლში ვიდექი, ჩემს ოთახში და გაკვეთილის რეპეტიციებს ვატარებდი.

- „ტელესკოლისთვის“ მზადება დიდი ხნის წინ დაგიწყიათ. 

- დიახ, შეიძლება (იცინის). რა თქმა უნდა, კლასში ბავშვებთან ურთიერთობისას ბევრად მეტი წინააღმდეგობა შემხვდა, ვიდრე წარმომედგინა. პირველ კლასს ვასწავლიდი და მეგონა, ძალიან ადვილი საქმე იქნებოდა. მაგრამ, სინამდვილეში, დაახლოებით ოთხი საათი მჭირდებოდა გაკვეთილის მოსამზადებლად. პირველ ორ-სამ წელიწადში რაც წავიკითხე ბავშვთა ფსიქოლოგიისა და პედაგოგიკის შესახებ, ალბათ, იმდენი აღარ წამიკითხავს მერე, დანარჩენ წლებში. წიგნებს ვაკონსპექტებდი, მნიშვნელოვან ადგილებს ვხაზავდი და კიდევ ვუბრუნდებოდი. სულ დაწვრილებით ვგეგმავდი ყველა დეტალს. ხასიათს რაც შეეხება - ალბათ, ის, რაც ბავშვებს მოსწონთ ჩემში, ზუსტად ჩემი ხასიათია. როცა კლასში შევდივარ, ვცდილობ, ბავშვური გავხდე, რომ კარგად მესმოდეს მათი. შემხვედრია ისეთი მასწავლებლები, რომლებსაც მოსწავლეების არ ესმით. მათ თავისი ხედვა აქვთ და ჰგონიათ, ეს არის სწორი. ვგრძნობ კიდეც, კონკრეტული მასწავლებელი ისეთ რამეს ვერ  გააკეთებს კლასში, რომ, მაგალითად, ბავშვები გააცინოს. თუ ერთხელ მაინც არ ახარხარე შენი მოსწავლეები, ისე არაფერი გამოვა. 

- თითოეულ გაკვეთილს გულისხმობთ, თუ საერთოდ? 

- საერთოდ, რა თქმა უნდა. ადამიანის უნარს ვგულისხმობ, რომ ბავშვები მთელი გულით გააცინოს.  

- აკადემიური პროფესიით მათემატიკოსი ხართ და სადმე სხვაგან რომ გემუშავათ, ვთქვათ, მათემატიკის ინსტიტუტში, ფიქრობთ, რომ ისეთივე წარმატებული იქნებოდით, როგორიც ახლა ხართ? 

- არა, არ ვფიქრობ ასე. პირველ ექსპერიმენტულ სკოლაში ვსწავლობდი და ჩვენ დროს, მეცხრე კლასის შემდეგ, ფიზიკა-მათემატიკური ჯგუფი ცალკე დგებოდა, ქიმია-ბიოლოგიური ცალკე და ჰუმანიტარული - ცალკე. მე ფიზიკა-მათემატიკური ჯგუფი ავირჩიე. ბიოლოგობას ვაპირებდი, რადგან დედა, მამა, ძმა - ყველა ბიოლოგი მყავს. მაგრამ ჩემმა ძმამ მირჩია, მაინც ჩასაბარებელი გაქვს მათემატიკა და მოდი, ბარემ მათემატიკურ ჯგუფში ისწავლეო. მათემატიკისადმი მიდრეკილება ბავშვობიდან მქონდა. ორი წლის განმავლობაში კვირაში 10 საათი გვიტარდებოდა მათემატიკა, 10 საათი - ფიზიკა, როგორც კომაროვის სკოლაში. ძალიან ბევრს ვმეცადინეობდით. წლობით მქონდა შენახული რვეულები, რომლებშიც ვმუშაობდი. შეიძლება, გადავიღალე ამდენი მათემატიკით და ფიზიკით. ზუსტად არ ვიცი, რა იყო მიზეზი, მაგრამ უნივერსიტეტმა მე ვერ მომხიბლა. უმაღლესი მათემატიკა არ მომეწონა, პირდაპირ ვიტყვი. მომწონდა პრაქტიკული ნაწილი, თეორიული ნაწილი არ მომწონდა. მერე, როგორც კი პედაგოგიკა შემოვიდა ჩემს ცხოვრებაში, აქ ნამდვილად დავინახე ჩემი ინტერესი. 

- ცვლილებებს ანიჭებთ უპირატესობას, თუ სტაბილურობას?

- ცვლილებებს. უკვე რამდენი წელია, ვამბობ, რომ ცოტა ხანს მაინც რამე სხვა მინდა, ვაკეთო. მცდელობაც კი მქონდა. კახა ბენდუქიძის კულინარიული სასწავლებელი რომ გაიხსნა, ჩავეწერე ორ თუ სამთვიან სწრაფ კურსზე. 2000 ლარი ჯდებოდა სწავლა. 

- კულინარია გაინტერესებდათ?

- ძალიან. ახლაც მაინტერესებს. ვთვლი, რომ რაღაც ეტაპზე მაინც მოვკიდებ ხელს ამ საქმეს. კურსებზეც იმიტომ ჩავეწერე, რომ მინდოდა, კულინარია ჩემი მეორე პროფესია გამხდარიყო. არ გამოვრიცხავ, რომ რაღაც ეტაპზე მასწავლებელი აღარ ვიქნები. 

- ისწავლეთ? გაიარეთ ის სწრაფი კურსი? 

- ვერა, ჯგუფი არ შედგა. ზაფხულისთვის ჩავეწერე და სექტემბრის ბოლოს დამირეკეს, ახლა შედგა ჯგუფიო. მაგრამ მე უკვე სკოლაში ვიყავი და უარი ვუთხარი. ასე დასრულდა პირველი მცდელობა. ნამდვილად ვფიქრობ, რომ კიდევ რაღაც მინდა. არ მინდა მხოლოდ კლასში გაჩერება. 

- სტაბილურობასა და ცვლილებებზე კითხვა იმიტომ გამიჩნდა, რომ თქვენ 20 წელია, პროფესია არ შეგიცვლიათ, მაგრამ სკოლები შეიცვალეთ. ოთხ თუ ხუთ სხვადასხვა სკოლაში მუშაობდით. მაგრამ მათ შორის არ იყო საჯარო სკოლა. რატომ მიგიწევთ გული კერძო სკოლისკენ? 

- პირველი ნაბიჯები სადაც გადავდგი, ეს იყო უბრალოდ შანსი, რომ სკოლაში მივსულიყავი. ოთხი წელი ვასწავლე იქ და ხელფასი 23 ლარი მქონდა. ამ პერიოდში ცოლი მოვიყვანე და სკოლიდან წამოვედი. წელიწადნახევრის შემდეგ დავბრუნდი ლამარა მარგველაშვილის კერძო სკოლაში („XXI საუკუნე“). შემომთავაზეს ცოტა საათი, მაგრამ იმდენი ხელფასი, რასაც მთელი წელი ვიღებდი წინა სკოლაში. შეიძლება ითქვას, რომ ხელფასის გამო დავბრუნდი. ნახევარი სემესტრის შემდეგ, ჩემი ხელფასი გახდა იმ დროისთვის (2002წ) საკმაოდ დიდი თანხა - 800 ლარი. დამრიგებელი ვიყავი, კლასები მომცეს, კიდევ რაღაცას ვაკეთებდი. წლების შემდეგ, სწორედ ამ სკოლაში გაჩნდა მათემატიკის ოლიმპიადა „ევერესტი“. სკოლიდან წამოსვლის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზიც „ევერესტი“ იყო. ძალიან დიდ დროს ითხოვდა ოლიმპიადის მართვა. თავიდან 600 მოსწავლე გვყავდა, შემდეგ - 1100, მერე 2000 მოსწავლემდე გაიზარდა მონაწილეთა რაოდენობა. თანდათან ისე იმატა მოთხოვნამ, რომ ამ საქმის მენეჯმენტს სერიოზული დრო და ენერგია დასჭირდა. ორგანიზაციად ჩამოვყალიბდით, ამას კი თავისი მართვა და დალაგება სჭირდებოდა. თავიდან ჩემი მოსწავლეები მეხმარებოდნენ. მათთან ერთად ვადგენდი ამოცანებს, ისინი იყვნენ დამკვირვებლები, მერხებსაც ისინი ალაგებდნენ. ამოცანების შედგენა კიდევ ცალკე სირთულეა. შემითავაზებია ეს საქმე რამდენიმე მათემატიკოსისთვის, დაუწყიათ კიდეც მუშაობა, მაგრამ მალევე უთქვამთ, მოდი, სხვა კუთხით მოგეხმარები, ამას ვერ შევძლებო. 

- საჯარო სკოლაში რატომ ვერასდროს მოხვდით? ეს თქვენი გადაწყვეტილება იყო, თუ შემთხვევითობა? 

- უფრო შემთხვევითობაა, მაგრამ, ესეც არის, რომ 12-14 ბავშვთან ვიცი, რა უნდა ვაკეთო და ვერ წარმომიდგენია, 30 ბავშვთან როგორ უნდა ვიმუშაო. ვფიქრობ, იქაც მოვერგები და რაღაცას ვიზამ, მაგრამ კერძო სკოლებში დაწყებით კლასებში ვასწავლი, ზედა კლასებში არ ავდივარ. ახლა პირველად გავყევი მერვე კლასამდე. ალბათ, ამის გამოც არ მიმიწევს გული საჯარო სკოლისკენ. როგორც წესი, ყველა მოსწავლეზე ვცდილობ ზემოქმედებას. ვფიქრობ, გამომდის კიდეც დაბალ კლასებში. ზევით უკვე ვეღარ ვაკეთებ ამას. არ  ვამბობ, რომ ყველა „ათიანზე“ ამყავს, მაგრამ შემიძლია, მათგან მაქსიმუმი მივიღო, მათი ხასიათი შევცვალო, მათი თვითშეფასება ავამაღლო. არ ვიცი, 30 ბავშვთან ეს ყველაფერი როგორ გამომივა. და თუ არ გამომივა, მაშინ ძალიან დავითრგუნები. 

 

 

„გავბრაზებულვარ შინაგანად და ძალიან არ მომწონებია ჩემი თავი.“

 

 

- თუ გიფიქრიათ, ხასიათის რა თვისებებით განსხვავდებიან ბავშვები უფროსებისგან? 

- დიახ, მიფიქრია. პირველ რიგში, ეს არის გულახდილობა. განსაკუთრებით, სიყვარულის გამოხატვის კუთხით, ბავშვები ბევრად უფრო გულახდილები არიან, ვიდრე ზრდასრული ადამიანები. მეც ყოველთვის ვცდილობ, რომ ბავშვებთან ზუსტად ასეთი ვიყო. კიდევ, ბავშვებს გამოარჩევს მათი სილაღე, რომელიც მერე, ასაკთან ერთად, სადღაც შავბნელ კუთხეში ქრება. ამაშიც ვცდილობ,  მათ ვგავდე და ეს მეხმარება, როგორც ადამიანს. 

- ბავშვებთან ხანგრძლივმა ურთიერთობამ, სულ იმაზე ფიქრმა, როგორ მიიტანოთ სწორად და გასაგებად თქვენი სათქმელი ბავშვებთან, ხომ არ გაგირთულათ ურთიერთობა უფროსებთან?

- შეიძლება. ვერ ვიტყვი, რომ ყველასთან, მაგრამ არის ადამიანების კატეგორია, რომელთანაც მიჭირს ურთიერთობა. არ მიფიქრია ამაზე, მაგრამ შეიძლება იმის გამოც, რომ მათგან გულწრფელობას ვერ ვიღებ. მიჭირს ისეთ ადამიანებთან ურთიერთობა, რომლებსაც მუდმივად რაღაც პრობლემა აქვთ და ამ პრობლემებს ენერგიულად აფიშირებენ. ბავშვებს ეგ არ აქვთ. ამ წუთას შეიძლება აწუხებდეთ რაღაც, მაგრამ მეორე წუთს უკვე ავიწყდებათ. 

- ოდესმე თუ გიგრძვნიათ იმის საჭიროება, რომ უხეში ყოფილიყავით? 

- უხეშს ვერ ვიტყვი, მაგრამ კლასშიც და სახლშიც ბავშვებთან პრინციპული უნდა იყო. შეიძლება, წარბიც შეკრა, ხმასაც აუწიო, მაგრამ ეს ქცევა აუცილებლად უნდა დაასაბუთო. სიბრაზე არ უნდა იყოს შენი აჩემება - ასეა და იმიტომ... უფროსი ვარ და იმიტომ... ყველა ასე ამბობს და იმიტომ... ვინ იქცევა ასე, როგორც შენ იქცევი... ასეთი რამ არ არის სწორი. და კიდევ, გაბრაზება აუცილებლად უნდა იყოს გარეგნული.

 
არავითარ შემთხვევაში ეს შინაგანი არ უნდა იყოს. თუ შენ შინაგანად ბრაზდები, მე ვთვლი, რომ ეს არის ის სუსტი მომენტი, რომელიც შენ გაგეპარა და... არ ვიცი, ბოდიშიც უნდა მოიხადო, ალბათ, შემდეგ.

რა თქმა უნდა, ბავშვს შენიშვნას ვაძლევ, რა თქმა უნდა, მკაცრად რაღაცას ვეუბნები, მაგრამ მერე ჩასაფრებული ვარ, სად მომცემს საშუალებას, რომ „შევურიგდე“.

- თუ სწორად გავიგე, თქვენს თავში თრგუნავთ იმას, რამაც შეიძლება შინაგანი, ნამდვილი გაბრაზება გამოიწვიოს? 

- დიახ, გავბრაზებულვარ შინაგანად და ძალიან არ მომწონებია ჩემი თავი. ვთვლი, რომ ყველაზე დიდი შეცდომა ეგ არის, როცა შინაგანად ბრაზდები. თუ მასწავლებელს ასეთი რამ მოუვა, ერთ რამეს ვურჩევ - ის ბავშვი საკლასო სივრცის გარეთ მოიხელთოს და მასთან დარჩეს ორი წუთით. მაშინვე მიხვდება, რა კარგი ბავშვია და როგორ ადვილად შეიძლებოდა მის მიმართ ბრაზის მოთოკვა. 

- თქვენ თქვით, კლასში თვრამეტი ბავშვი თუ ძალიან კარგად სწავლობს, მაგრამ ორს საერთოდ არ უნდა სწავლა, იმ ორთან ურთიერთობა გზრდის, როგორც მასწავლებელსო. 

- ვამბობ ხოლმე, რომ ძლიერ მოსწავლეებს საერთოდ არ ვჭირდები. დაწყებით კლასში ზოგიერთი ბავშვი სიტყვასიტყვით მომყვება, ან ძალიან ნიჭიერია. მაგრამ არიან ბავშვები, რომლებსაც თვითშეფასება აქვთ დაბალი და ამის გამო ექმნებათ პრობლემა; ზოგიერთს ოჯახიდან მოაქვს პრობლემა და წინასწარი განწყობით მოდის. ეს ბავშვები გაძლევენ საშუალებას, რომ ეძებო მათი პრობლემების გასაღები. ამის წამალს ვერავინ მოგცემს, იმ კონკრეტულ ბავშვს შენ უნდა მოერგო. ამით ვითარდები.  სულ მცირე, გამოცდილება გიგროვდება და ეს გაძლევს საშუალებას, რომ მიხვდე მაინც - ბავშვი, რომელმაც სკამი ხმაურით წააქცია, ასე იმიტომ კი არ მოიქცა, რომ თავხედია, ან მშობლებმა არ გაზარდეს. არა, ის რაღაც აგრესიით არის ახლა აქ შემოსული და არ ვიცით, ამ აგრესიას რა უდევს საფუძვლად.  

- ყველაზე დიდი წარმატება რა გქონიათ, რთულ ბავშვებთან დაკავშირებით? 

- შემიძლია, ერთი კონკრეტული მაგალითი გავიხსენო. მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს კონკურსში მონაწილეობისთვის რომ აპლიკაციას ვავსებთ, სასურველია, მასწავლებელმა არ ისაუბროს ერთ კონკრეტულ მოსწავლეზე - რომ, აი, ეს არის მისი მიღწევა. მე, რატომღაც, საჭიროდ ჩავთვალე, რომ სწორედ ერთი კონკრეტული შემთხვევის შესახებ დამეწერა. მერე, ისე აღმოჩნდა, რომ ჩემი შემთხვევა შემდეგი წლის გზამკვლევში შეიტანეს. ამბავი ასეთია, რომ მეხუთე კლასში ჩვენს სკოლაში მოსწავლე გადმოვიდა რაიონიდან. კონტაქტში საერთოდ არ შემოდიოდა, მათემატიკის სწავლებაზე ზედმეტი იყო ლაპარაკი. პიროვნება, რომელიც მერხის იქით იდგა და ელაპარაკებოდა, მისთვის სრულებით უცხო იყო. პირველივე კვირის პარასკევს მშობელი დავიბარე. ამ ბავშვის მიმართ ბევრი შეცდომა დაუშვა მისმა დაწყებითი კლასების მასწავლებელმა. არადა, ის ადამიანი რამდენიმე საგანს ასწავლიდა და დღეში სამი საათი მაინც ჰქონდა ბავშვთან ურთიერთობა. ამის გარდა, მშობელმა თქვა - მე უმცროს ბავშვს უფროს დას ვადარებდი და მერე ამ უფროს დას ვთხოვდი, რომ გაკვეთილების მომზადებაში დახმარებოდაო. ეს დახმარება, თუ დახმარების მცდელობა, რა თქმა უნდა, კონფლიქტით და ტირილით მთავრდებოდა. ბავშვს რომ ეუბნები, ნახე, ის რა მაგარია და შენ როგორ ვერ სწავლობ, დაუჯექი და გამეცადინებს - რა თქმა უნდა, შინაგანი პროტესტი გაუჩნდება ყოველ ჯერზე. აი, ასეთი შეცდომები იყო დაშვებული. ამ ბავშვთან მუშაობაში ფსიქოლოგიც ჩავრთეთ და მშობელიც ძალიან დაგვეხმარა. გადავწყვიტეთ, დედას სახლში წინა კლასების წიგნი აეღო (რომლითაც მარტივ მიმატება-გამოკლებას ასწავლიდნენ) და ბავშვისთვის ეკითხა, აქ რა გიწერია? ეს როგორ გააკეთე? გამახსენე, რომელი ვარიანტია სწორი? რა თქმა უნდა, ბავშვი უპასუხებდა და ამ სწორი პასუხის გამო  შექებასაც დაიმსახურებდა. ასე ნაბიჯ-ნაბიჯ მუშაობით, ვფიქრობდი, რომ მეექვსე კლასში უკვე შედეგს მივიღებდით. იანვარში, მეორე სემესტრის დასაწყისში, ბავშვი წინ გადმოჯდა. დაიწყო ურთიერთობა და იმ დონემდე მივედით, რომ განაწყენებული რჩებოდა, როცა არ ვეკითხებოდი. მერე აღარ ვასწავლიდი, მაგრამ ეს მონდომება გაჰყვა ამ ბავშვს, გაიხსნა და გაიღიმა. წარმოგიდგენიათ?! - ბავშვი არ იცინოდა. მისთვის სკოლა იყო ტანჯვა. ასეც დავამთავრე აპლიკაციის ეს ნაწილი, რომ მე ამ ბავშვისთვის მათემატიკა არ მისწავლებია. მე მას თვითშეფასება ავუმაღლე და მათემატიკის სწავლა მან თვითონ დაიწყო. 

- როდესაც აპლიკაციას ავსებდით და კომისიისთვის უნდა წარგედგინათ მასალა თქვენი შეფასებისთვის, აირჩიეთ ამბავი, რომელიც მოსწავლის პროგრესზე მიუთითებდა. მაგრამ დღეს მასწავლებელი არ ფასდება მოსწავლის პროგრესის მიხედვით. მიგაჩნიათ თუ არა, რომ საქართველოში, ისევე როგორც ბევრ სხვა ქვეყანაში, შესაძლებელია, მასწავლებელი თავისი მოსწავლეების პროგრესით შეფასდეს? 

- არის ამის შესაძლებლობაც და აუცილებლობაც. უკვე ორი წელია, ვცდილობ, სხვადასხვა სკოლაში დავნერგო მეთოდი, რომლითაც ბავშვების დიაგნოსტირებას შევძლებთ. პირველი წერილობითი დავალების შემდეგ, მასწავლებლებს ვაძლევდი მონაცემებს, თითოეულ საკითხში რომელ მოსწავლეს რამდენი პროცენტი ჰქონდა. Excel-ში უმარტივესი პროგრამა გავაკეთე, სადაც მონაცემები შემყავს და პროგრამა თვითონ მეუბნება, რომელ ბავშვს რომელ საკითხში რამდენი პროცენტი აქვს. ვთქვათ, 60%-ზეა რაღაც საკითხი. მასწავლებლის მიზანი არ არის, რომ მონაცემი ორ კვირაში 100%-ზე აიყვანოს. მისი მიზანია, რომ შემდეგი სადიაგნოსტიკო წერისთვის, 5%-ით მაინც გაზარდოს შედეგი. ამ შედეგით შეიძლება შევადაროთ მასწავლებლები. 

- ანუ ზუსტად მოსწავლის პროგრესს ზომავთ. 

- აუცილებლად. მასწავლებელი ამით უნდა ფასდებოდეს. მაგრამ ბავშვის პროგრესის გაზომვა მაინც საკმაოდ რთული თემაა: ვინ შეადგენს ტესტებს? ბავშვები რა განწყობით იქნებიან იმ ტესტის წერის დროს? ბევრი პრობლემაა, მაგრამ რაღაცნაირად უნდა მოხერხდეს. 

 

 

„მშობელი გვიშლის ხელს და, შესაბამისად, ნიშანიც ხდება ხელის შემშლელი.“

 

 

- თქვენ თქვით, მეოთხე კლასის ჩათვლით, მოსწავლეებს საშინაო დავალება არ უნდა ჰქონდეთ და, ჩემი ნება რომ იყოს, ნიშნიან სწავლებას საერთოდ გავაუქმებდიო. 

- მე ვგულისხმობდი, რომ დავალებები სავალდებულო არ უნდა იყოს. შეგვიძლია, ვურჩიოთ ბავშვებს, რომ ეს დავალებები შეასრულონ, თუ სურვილი აქვთ, რომ საკუთარი თავი გადაამოწმონ. 

- ნიშანი რაში გიშლით ხელს? 

- მშობელი გვიშლის ხელს და, შესაბამისად, ნიშანიც ხდება ხელის შემშლელი. მშობელს ნიშანი აინტერესებს და ბავშვიც ნიშნისთვის სწავლობს. მშობელი არ მეკითხება, პითაგორას თეორემა რამდენად კარგად გაიგო მისმა შვილმა. კიდევ ერთი მომენტია: თუ მე, მოსწავლეს, სემესტრის განმავლობაში მყავს ისეთი ნიშნები, რომლებსაც უკვე ვეღარ ავწევ ათიანზე ან ცხრიანზე, - არადა, სახლიდან მოთხოვნა არის მხოლოდ ცხრიანი და ათიანი - უკვე მოტივაციასაც ვკარგავ. რაღა აზრი აქვს, ვისწავლო... ჩემს უმცროს შვილს აქამდე მე ვასწავლიდი და მის კლასში ასეთი რამ მოხდა: მოსწავლეებმა ზუსტად გამოთვალეს, რა ნიშანს რამდენი „ათიანი“ გამოასწორებს. ეს როგორ დათვალეთ-მეთქი, ვკითხე. აი, ასე და ასე დავთვალეთო. ერთად დავსხედით, გადავამოწმეთ და სწორად ჰქონდათ გამოთვლილი. მათი დაანგარიშება ზუსტად აჩვენებდა, რჩებოდათ თუ არა სასურველი ნიშნის მიღების შანსი, შესაბამისად, ჰქონდათ თუ არა სწავლის მოტივაცია. ახლა სკოლებში მეხუთე კლასის მეორე სემესტრიდან იწყება ნიშნების წერა. საშინაო დავალებაში ნიშნებს, მგონი, მეშვიდე კლასიდან უწერენ. ნელ-ნელა ნიშანი გვშორდება. ვფიქრობ, რომ სულ უნდა მოგვშორდეს და უნდა ჩანაცვლდეს გარკვეული ეტაპების შეჯამებით. ამის მიხედვით უნდა განვსაზღვროთ, რა დონეზეა მოსწავლე. 

- თქვენ არაერთხელ გითქვამთ, რომ მათემატიკა ავითარებს უნარს - დაინახო პრობლემა, გაიაზრო და გადაჭრა ის. ეს თავისთავად გულისხმობს დისკუსიებს გაკვეთილზე. ეხება თუ არა საკლასო დისკუსიები ყოველთვის მათემატიკას? 

- მათემატიკას, მით უმეტეს, ზედა კლასებში, ისე ვერ ასწავლი, თუ არ გაამყარე თითოეული საკითხი და რუტინულად მსგავსი დავალებები თუ არ აკეთეს ბავშვებმა. მაგრამ როცა თემა პირველად შემოგაქვს და გინდა, რომ საინტერესო გახადო, ის აუცილებლად უნდა დაუკავშირო გარე საკითხებს, არამათემატიკურს. 

- მაგალითად? 

- მაგალითად, იყო შემთხვევა, რომ მეოთხე კლასში, სადაც ათწილადს არ სწავლობენ, ერთ-ერთმა ბავშვმა იკითხა, ეს რა არისო. რა თქმა უნდა, შეიძლებოდა მეპასუხა, რომ მეექვსე კლასში ისწავლის და გაიგებს. მაგრამ შემდეგი თხუთმეტი წუთი, მგონი, ძალიან ნაყოფიერად გამოვიყენეთ: მქონდა საშუალება და ჩავურთე YouTube-ს ვიდეო, სადაც უსაინ ბოლტი ასმეტრიან დისტანციას მსოფლიოში ყველაზე სწრაფად გარბის. მანამდე ვკითხე, თვითონ რამდენ წამში გაირბენდნენ ას მეტრს. წამოვიდა ვერსიები. მერე ვკითხე, 10 წამზე ნაკლებში თუ არის შესაძლებელი 100 მეტრის გარბენა. მითხრეს, არა, ათ წამზე ნაკლებში ვერავინ შეძლებსო. მერე ვნახეთ ვიდეო და იქ ავუხსენი, რა იყო ათწილადი. ვფიქრობ, რომ არ დაავიწყდებათ. 

 

 

„ჩემი გაკვეთილებიც ასეთია: იწყება, მიზნისკენ მიდის და ბოლოს არის ნაპერწკალი.“

 

 

- გარემოებების მიუხედავად, ახალი შესაძლებლობების შექმნა რამდენად არის თქვენი ცხოვრების სტილი? მასწავლებლობის პარალელურად, მათემატიკური ოლიმპიადა „ევერესტი“ დააარსეთ. შემდეგ მათემატიკის ყოველწლიური ფესტივალი დააფუძნეთ. რატომ ეძებთ სისტემურ, მასშტაბურ სიახლეებს, როდესაც საქმით ისედაც დატვირთული ხართ? 

- „ევერესტის“ შესახებ უკვე გიამბეთ, მაგრამ სანამ ოლიმპიადა გაჩნდებოდა, შიდასასკოლო შეჯიბრს ვატარებდი ჩემი ინიციატივით და ეს შეჯიბრი ძალიან რეზონანსული აღმოჩნდა. ამის შემდეგ შემომთავაზეს, საქალაქო ოლიმპიადა ჩაატარეო. თავიდან უარი ვთქვი. ძალიან საპასუხისმგებლო საქმედ მეჩვენებოდა. მაგრამ დიდი მხარდაჭერა მივიღე სკოლიდანაც და ბავშვების მხრიდანაც. მერე იყო წიგნი, რომელიც ბავშვებს ოლიმპიადისთვის მომზადებაში ეხმარება. უკვე 16 კრებულია, მგონი, გამოცემული. თავიდან არც წიგნზე მიფიქრია. უბრალოდ, გვეკითხებოდნენ, როგორ მოვემზადოთ ოლიმპიადისთვის, რამე მოგვეცითო. ავდექი და მითითებები დავწერე, გამოვთვალე, რამდენმა ბავშვმა გააკეთა სწორად ესა თუ ის დავალება - ესეც საინტერესო აღმოჩნდა. მერე „ევერესტი“ გაიზარდა, გაიზარდა და ათი წლის შემდეგ გადაწყდა, რომ მათემატიკის ფესტივალით აღგვენიშნა „ევერესტის“ იუბილე, თან მათემატიკის დღესასწაული („პი“-ს დღე), თან აინშტაინის დაბადების დღე. მერე ეს ფესტივალი ყოველწლიური გახდა. ყველაფერი ასე მოდის, ნაბიჯ-ნაბიჯ. 

- რა თქმა უნდა, დამხმარეები გყავდათ, მაგრამ, პრინციპში, თქვენ - ერთმა ადამიანმა - თქვენი პასუხისმგებლობით, თქვენი ენერგიით სისტემური საფუძველი შექმენით მათემატიკის პოპულარიზაციისთვის. 

- ჩვენი ოლიმპიადის მსგავსიც გაჩნდა ბევრი, სხვათა შორის. 

- თქვენი ოჯახის წევრები და ახლობლები, რომლებიც (თქვენივე შეფასებით) არ აღფრთოვანდნენ, როცა მასწავლებლობა გადაწყვიტეთ, ახლა თუ აღიარებენ, რომ ზუსტად მიაგენით თქვენს მისიას?

- დიახ. ასეთი შეფასებებიც კი მომისმენია: „დაბადებული ამ საქმისთვის“. 

- ამას ვინ ამბობს? 

- მეგობრებიც, სრულიად უცხო ადამიანებიც.

- ოჯახმა თუ აღიარა თქვენი სწორი არჩევანი? 

- ოჯახი ყოველთვის მხარში მედგა. უბრალოდ, თავიდან 23 ლარიანი ხელფასი არავის ხიბლავდა. მშობლებს ყოველთვის უკეთესი უნდათ თავისი შვილისთვის. მაგრამ უკვე დიდი ხანია, ჩემი არჩევანი აღიარეს. 

- თქვენ „ტელესკოლის“ მასწავლებელი ხართ, რაც, პედაგოგიურთან ერთად, კიდევ სხვა უნარებს მოითხოვს. როგორც სპექტაკლს, ისე ვუყურებდი თქვენს გაკვეთილებს და ასეთი კითხვა გამიჩნდა: კარგი იმპროვიზაცია უფრო ნიჭის შედეგია, თუ უფრო შრომის? 

- ალბათ, ორივე აუცილებელია. თითოეული გაკვეთილის მომზადების ყველაზე რთული ეტაპი იყო, სანამ მივხვდებოდი, რომელიმე საკითხი როგორ უნდა ამეხსნა ბავშვებისთვის. საბოლოო ვერსიამდე ათი სხვადასხვა გზა გაირბენდა თავში. ამის ძებნას დიდი დრო მიჰქონდა. როცა მოვიფიქრებდი, რა როგორ უნდა გამეკეთებინა, შემდეგ იწყებოდა შრომა. იდეას განხორციელება სჭირდებოდა, დამუშავება, რესურსის შექმნა. მერე იწყებოდა ფიქრი, დროში როგორ ჩაეტიო, პაუზა სად გააკეთო, ბავშვს როდის დაუსვა კითხვა, შენ თვითონ როდის უპასუხო, ხმას სად აუწიო და სად დაუწიო. 

- ეს ყველაფერი წინასწარ იცოდით? 

- დიახ, რა თქმა უნდა. თითოეულ გაკვეთილს სცენარად ვწერდი, პროდიუსერისთვისაც და ჩემთვისაც.

- თქვენი ყველა რეპლიკა ასახული იყო? 

- ალბათ, 90% და, შეიძლება, მეტიც. ძირითადად, ჩემი გაკვეთილებიც ასეთია: იწყება, მიზნისკენ მიდის და ბოლოს არის ნაპერწკალი. ამიტომ არ მომწონდა ონლაინ გაკვეთილები. ასე დაგეგმილად დავიწყებდი, მივყვებოდი და იქ ვიღაც მეუბნებოდა - ხმა გამეთიშა, მასწავლებელო, ინტერნეტმა გამომაგდო. მერე თავიდან უნდა დამეწყო. დავიტანჯე... ყოველდღე ორი-სამი ონლაინ გაკვეთილი მქონდა. ახლა უკვე ვფიქრობ, თუ ონლაინ სწავლება გაგრძელდება, რა გავაკეთო ისეთი, რომ ჩემი ხაზი არ დავკარგო.

- იმპროვიზაცია ტყუილად არ მიხსენებია. „ტელესკოლაში“ სწორედ იმპროვიზაციით ქმნიდით დამაჯერებელ ემოციურ ველს როგორც ბავშვისთვის, ისე უფროსისთვის. 

- ბევრი ვიდეო მაქვს, მშობლების გამოგზავნილი. ნათია ფურცელაძის („ტელესკოლის“ ქართულის მასწავლებლის) ვიდეოც არის: მისი შვილი მპასუხობს რაღაც კითხვაზე და მეც ვუდასტურებ - დიახ, ასეა. და ბავშვი კითხულობს, როგორ ესმის ჩემი ხმა დაჩი მასწავლებელსო? ერთხელ მშობელმა მომწერა, ჩემი შვილები სულ გიყურებენ და ძალიან ბრაზდებიან, როცა რამეს გეკითხებიან და არ პასუხობთო (იცინის).

- თქვენ საზოგადოების თვალწინ, ნაბიჯ-ნაბიჯ გახდით პოპულარული. „ტელესკოლამ“ თქვენი ცნობადობა სხვა ხარისხში აიყვანა, მაგრამ „ტელესკოლამდეც“ იყო „ევერესტი“, მასწავლებლის ეროვნული ჯილდო... როგორ ფიქრობთ, რა ფაქტორები ქმნის პოპულარობას ჩვენს საზოგადოებაში?

- თუ ბევრი ადამიანი ამბობს რომელიმე კბილის ექიმზე, მაგარიაო, ის პოპულარული ხდება. ჩემზე ადრეც ამბობდნენ, კარგი მასწავლებელიაო. მაგრამ „ტელესკოლის“ შემთხვევაში, უკვე დასაბუთებულად მიხსნიდნენ, ძალიან  კარგი მასწავლებელი ხარ, იმიტომ რომ ეს შეძელი, ჩემი შვილი ასეთი იყო და ასეთი გახდა... იმიტომ კი არ მაქებდნენ, რომ „ევერესტის“ დამფუძნებელი ვარ, ან დიდი ხანია ვასწავლი, ან ეროვნული ჯილდოს ფინალისტი ვიყავი. უკვე ჩემს საქმეს მიფასებდნენ. საქართველოში ადამიანების თუ ორგანიზაციების პოპულარობას, ვთქვათ, რესტორნის, სკოლის - უფრო სხვისი აზრი განაპირობებს ხოლმე. ხშირად უთქვამთ კერძო სკოლაზე: „ეს სკოლა მირჩიეს“. მაგრამ, რატომ გირჩიეს? ან შენ რას ითხოვ სკოლისგან? შენთვის რა არის კარგი სკოლა? „აუზი გაქვთ?“ - ეს არის ხოლმე კითხვა. თუ აუზი გაქვს, კარგი სკოლა ხარ. 

- როგორც ვიცი, ორი შვილი გყავთ. 

- დიახ, 17 და 14 წლის, გოგონები. 

- როგორ ფიქრობთ, რა ხდის მამას შვილებისთვის გამორჩეულად პატივსაცემ ადამიანად? 

- სამართლიანობა. არამარტო შვილებთან, მოსწავლეებთანაც ეს არის მთავარი - სამართლიანი უნდა იყო. არავითარ შემთხვევაში არ მუშაობს ის არგუმენტი, რომ მე უფროსი ვარ და შენ პატარა ხარ. ბავშვს ყველაფერი უნდა აუხსნა, უნდა დაუსაბუთო, სწორი დრო შეურჩიო. შეიძლება, ბავშვი ემოციურად ისეთ მდგომარეობაში იყოს, რომ მაშინ არ ღირდეს მასთან საუბარი - ეს უნდა გაითვალისწინო. მნიშვნელოვანია ინტერესი. 

- რისი ინტერესი? 

- ბავშვის ცხოვრების, მისი პიროვნების მიმართ გულწრფელი ინტერესი. შეიძლება, მშობელმა თქვას, სამ სამსახურში ვმუშაობ და ამის დრო არ მაქვსო. ამას ბევრი დრო არ სჭირდება. ამას სჭირდება ყოველდღე 5 წუთი, ან დღეგამოშვებით 10-15 წუთი. გულწრფელად უნდა გაინტერესებდეს, რას აკეთებს მარტო ან მეგობრებთან ერთად, რას კითხულობს, რას უყურებს, რას უსმენს. უნდა ესაუბრო შვილს და ეს მასთან ძალიან დაგაახლოებს. მქონდა ცხოვრებაში პერიოდი, როცა ვიგრძენი, რომ შვილები გამიუცხოვდნენ. 

- უცებ ორივე? 

- უცებ ორივე, დიახ. გარეგნულად შეიძლება არ ჩანდა, მაგრამ ვგრძნობდი, რომ ჩემი შვილები გამიუცხოვდნენ. ამას მაშინვე ატყობ ურთიერთობაში, თუნდაც, კითხვაზე პასუხში. სასწრაფოდ შევცვალე ჩემი დამოკიდებულება. ვერ ვიტყვი, რომ „რბილი“ მამა ვარ, მაგრამ სამართლიანი ვარ. უფროს შვილთან ყოველთვის ვასაბუთებ ჩემს პოზიციას, როცა არ მინდა, სადღაც წავიდეს, ან მეშინია... ყოველთვის ვუხსნი - რატომ და რა შემთხვევაში ვიქნები მშვიდად. 

- შვილებთან რა თემებზე საუბრობთ? 

- ძირითადად, ვცდილობ, მათი ცხოვრებით დავინტერესდე  და ყველანაირად ხელი შევუწყო. მაგალითად, უფროსი გოგონა ორი-სამი წელია, ფოტოგრაფიით დაინტერესდა. საკმაოდ კარგი ფოტოაპარატი მაქვს, რომელიც გადავეცი. მაგრამ სხვა ლინზა მოინდომა, რომელიც კიდევ სხვა ტიპის ფოტოებს გადააღებინებდა. ასეთ რამეზე ყოველთვის მივყვები, არ ვუქმნი წინააღმდეგობას. უმცროსი სინქრონულ ცურვაზე დადის, ამით ძალიან გატაცებულია. იცის, რომ არ მიყვარს, როცა სკოლას აცდენს, მაგრამ ყოფილა შემთხვევა, როცა მისი ამ დიდი ინტერესის და სიყვარულის გამო, სკოლის გაცდენის უფლებაც მიმიცია. რა თქმა უნდა, რჩევებს ვაძლევ, მაგრამ მათი ბავშვური სურვილების შესრულებას ყოველთვის ხელს ვუწყობ. შეიძლება, ვხვდები კიდეც, რომ ეს გატაცება რამდენიმე თვეში გაივლის. მაგრამ იმ მომენტში არ ვიმჩნევ.

- ვთქვათ, ის ძვირად ღირებული ლინზა შეიძლება აღარ დასჭირდეს. ამას გულისხმობთ?

- დიახ, თუნდაც. 

- როგორ ფიქრობთ, ემთხვევა თუ არა ერთმანეთს, როგორ გხედავენ სხვები და თქვენ როგორ ხედავთ საკუთარ თავს? 

- ფაქტია, რომ მეგობრებთან ურთიერთობას ისე ვეღარ ვახერხებ, როგორც ადრე. შეიძლება, კვირა გასულიყო ისე, რომ სახლში ღამე არ გამეთია და მეგობრებთან ერთად მევლო კოჯორში, თელავში ან სხვაგან. დროს ასე ვატარებდით. ახლა ძალიან ბევრს ვმუშაობ და ძველი მეგობრები მინაწყენდებიან ხოლმე, ჩვენთვის ვეღარ იცლიო. 

- აღარ გვკადრულობსო, ხომ არ ფიქრობენ? 

- (იცინის) ხუმრობით ამასაც ამბობენ, პოპულარული გახდიო. ვინმემ მართლა შეიძლება იფიქროს, ამდენი საქმე როგორ შეიძლება გქონდეს, რომ ერთი საათი ვერ გამონახო. რეალურად, რა თქმა უნდა, გაქვს ერთი საათიც და ორიც, მაგრამ ეს დრო სრულ სიწყნარეში ყოფნისთვის გჭირდება, რომ დამშვიდდე და ენერგია აღიდგინო. 

- სანამ თქვენთვის მომზადებულ ციტატებს გაგაცნობთ, მინდა, გვიამბოთ ერთი შემთხვევის შესახებ, როცა ბავშვმა რაღაც ძალიან დასამახსოვრებელი გითხრათ, ან გააკეთა. არ აქვს მნიშვნელობა, თქვენი შვილი იყო, მოსწავლე თუ ვინმე სხვა. 

- გიამბობთ ერთ შემთხვევას, რომელიც ძალიან ჩამრჩა გულში. მე იმ მოსწავლეს არ ვასწავლიდი, უბრალოდ, დასვენების პერიოდში დერეფანში რომ მივდიოდი, დავინახე, მერხზე იდგა და თავის მეგობრებს ეჩხუბებოდა. ძალიან ხმამაღლა ყვიროდა. რა თქმა უნდა, შევედი და ვუთხარი: ლევან, რას აკეთებ-მეთქი? და ხელი მოვქაჩე. არც მომაქცია ყურადღება, გააგრძელა... ჩემი არ ესმოდა და მეც ყვირილი დავიწყე: ლევან, ლევან, რა გაყვირებს-მეთქი?! შემომხედა და მითხრა: შენ რა გაყვირებსო?!(იცინის)

 
მართლა დავფიქრდი, რა მაყვირებს? დაელოდე, რა, დამშვიდდება. რაღაც სხვა მოძებნე... „შენ რა გაყვირებსო?!"

იმ მომენტიდან, როცა ბავშვი რაღაც თვალში მოსახვედრს აკეთებს, ყოველთვის ვცდილობ, სანამ რეაქცია მექნება, ჯერ ვიფიქრო, რატომ იქცევა ასე.

- დიდი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის, რომელსაც ტრადიციულად  დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი მეცნიერი, ფიზიკოსი ალბერტ აინშტაინი (1879-1955): „რა ბევრი რამ ვიცით და რა ცოტა რამ გვესმის.“ 

- თავის თავზე ამბობს, ჩემი აზრით. ასე იმიტომ ვფიქრობ, რომ მისი მეორე ციტატა გამახსენდა: თუ პრობლემები გაქვთ მათემატიკაში, ნუ შეშფოთდებით; მეც მაქვს პრობლემები და გაცილებით უფრო დიდი, ვიდრე თქვენო. 

- ცოდნაც და გაგებაც ქვედა სააზროვნო დონის უნარებია, მაგრამ ორივე ციტატაში თვითირონია დევს, რა თქმა უნდა. 

- დიახ, თითქმის დარწმუნებული ვარ, რომ თავის თავს გულისხმობდა, პირველ რიგში. 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის გერმანელ ქიმიკოსს, ფრიდრიხ ველერს (1800-1882): „ცხოვრების აზრის ძებნა იმას ჰგავს, რომ მისდევდე ჰორიზონტს, რომელიც მუდმივად გშორდება.“ 

- პროტესტის გრძნობა გამიჩნდა. ძალიან უიმედოდ ჟღერს ეს ციტატა. ჰორიზონტი გშორდება, მაგრამ მის დევნაში გზად ბევრი რამ შეგხვდება, ბევრ რამეს გაივლი, ბევრს ისწავლი. თუ ცხოვრების აზრს ყოველდღიურობაში მოძებნი, ჰორიზონტის დევნა ასეთ უკიდეგანო პროცესად აღარ მოგეჩვენება, - მე ასე ვფიქრობ. 


 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე