×
„ჩემთვის პროგრესი არის თავისუფლება“

იაგო ბიტარიშვილი

მეღვინე


3126

ინტერვიუს შესახებ

დღეს ჩვენი სტუმარია ადამიანი, რომელსაც „უმძიმს“ (მისი სიტყვაა) საკუთარ თავზე ლაპარაკი. ჰოდა, მე ვიტყვი: ის, რომ დღეს ქართული ქვევრის ღვინო აღიარებულია მსოფლიოს საუკეთესო ღვინოების გვერდით; ის, რომ საქართველოში გაჩნდა ბევრი პატარა მარანი, სადაც ოჯახები თავისი ყურძნიდან დაყენებულ ღვინოს ბოთლში ასხამენ და საქართველოში თუ უცხოეთში ყიდიან; ის, რომ ჩვენს ქვეყანაშიც დაფასდა ბიომეურნეობა და ნატურალური ღვინო; ის, რომ საქართველოში აღორძინდა მექვევრეობა და ახალგაზრდები პაპების და ბაბუების გვერდით დადგნენ ქვევრების დასამზადებლად (თურმე, ქართულ ქვევრებს უცხოელებიც ყიდულობენ); ის, რომ იუნესკომ ქვევრის ღვინის დაყენების ქართულ ტრადიციულ მეთოდს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა; ის, რომ ბოლო წლებში არაერთმა ქართველმა ქალმა ცადა ბედი ღვინის ბიზნესში; - ამ ყველაფერში ჩვენს სტუმარს თავისი წვლილი მიუძღვის. წვლილსაც გააჩნია - რაც ჩამოვთვალე, ყველაფრის სათავესთან იდგა. ცხადია, მარტო არ ყოფილა (მარტო ამდენს როგორ შეძლებდა?!) მაგრამ, პირადად ჩემს თვალში, ადამიანი-ლეგენდაა. 

თუ იაგო ბიტარიშვილთან ინტერვიუს ყურადღებით წაიკითხავთ, დარწმუნებული ვარ, მისი ბუნებრივი თავმდაბლობა და მოკრძალება შეცდომაში არ შეგიყვანთ. ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური ადამიანია, ვისაც ოდესმე შევხვედრივარ. 

 

ია ანთაძე

- ბატონო იაგო, ოდესმე გქონიათ განცდა, რომ საკუთარ თავში შეცდით?

- დიახ, მქონია. ჩვენი საქმე ისეთი იყო, ვერ ვიტყვი, რომ სხვის გაკვალულზე წავედით და წინ რაღაცას ვხედავდით. ვინც ნატურალური ქვევრის ღვინის წარმოება დავიწყეთ, ინერციით მივდიოდით და გზადაგზა ბევრი სირთულე გვხვდებოდა. ამიტომ, დაეჭვება უცხო არ იყო. მოგვიანებით, ძალიან მცირე რაოდენობით ტრადიციული ლუდის წარმოება დავიწყეთ და ლუდსახარში რომ ჩამოვიტანე, საკმაოდ დიდი თანხა დაჯდა. ბებიაჩემი სულ ქვაბში ხარშავდა ლუდს, შეშით. ამ ლუდსახარშში კი თავიდან ორი მოხარშვა არ გამოგვივიდა, მთლიანად დავაქციეთ. მეორე მოხარშვის შემდეგ, კარი რომ გავხსენი და ლუდი დავღვარე, კედელს მივეყუდე. მაშინ მქონდა ეს განცდა, რომ, ალბათ, არასწორი გზა ავირჩიე, ალბათ, ძალიან შევცდი, როცა ამხელა შენობა დავდგი და ეს აპარატურა ვიყიდე. ამ დროს ჩემი შვილი შემოვიდა (რომელიც ჯერ სკოლაში დადის) და მითხრა: ნუ ნერვიულობ, მამი, ილონ მასკს რამდენჯერ აუფეთქდა ხომალდი, მაგრამ საბოლოოდ მაინც გაუშვაო. ჩემი შვილის დამოკიდებულებამ და ამ სიტყვებმაც ნამდვილად გამამხნევა და ახლა ლუდის საქმე ძალიან კარგად მიდის. თუ ადამიანი არასტანდარტულ საქმეს მოეკიდება, საკუთარ თავში დაეჭვების მომენტები აუცილებლად ექნება. 

- „ჩვენ“ რომ ამბობთ, ვის გულისხმობთ? მე ასე წარმომიდგენია, რომ მარტო ხართ თქვენს საქმეში.

- ზოგადად, მიჭირს მხოლობითში საუბარი. მით უმეტეს, რომ ჩვენს საქმეში მთელი ოჯახია ჩართული, მშობლებით დაწყებული, მეუღლით და შვილებით გაგრძელებული. ყველა მეხმარება. 

- სამივე თაობა ერთად ცხოვრობთ?

- დიახ. ზოგადად, მეღვინეობასთან დაკავშირებით როცა ვამბობ „ჩვენ“, ჩემს მეგობრებს ვგულისხმობ. თორემ, საქმეში, მარანში, ძალიან ხშირად მარტო ვმუშაობ და მარტო ვარ. 

- სამი ბიჭი გყავთ, მაგრამ არ ვიცი, რა ასაკის არიან. 

- 19-ის, 18-ის და 17-ის. უფროსი პირველ კურსზეა, მომდევნო კი აბიტურიენტია. ნაკლებად ვაცდენ სწავლისგან, თორემ, ძალიან მიხარია, როცა ჩემთან ერთად შრომობენ. არა იმისთვის, რომ ბევრი საქმე გამიკეთონ. უფრო იმისთვის, რომ ბავშვობიდან ჰქონდეთ ეს მეხსიერება - ტრადიციულად, რას აკეთებდა ოჯახი. თუ მეხსიერება არ ექნებათ, უცბად ვერ ჩაერთვებიან საქმეში. საქართველოში ბევრი შემხვედრია, ვინც სიყვარულით იხსენებს: პაპაჩემი (ან ბაბუაჩემი) ღვინოს ასე აყენებდა, ასეთი საწნახელი ჰქონდა... მყარი ბმა არსებობს თაობებს შორის. ლუდის კეთებაც მხოლოდ და მხოლოდ მაგ ემოციამ და მაგ მივიწყებულმა ტრადიციამ დამაწყებინა. 

- თქვენმა უფროსმა ვაჟმა რა პროფესია აირჩია?

- ბიზნესის ადმინისტრირებაზე ჩააბარა თავისუფალ უნივერსიტეტში. შუათანა მეღვინეობაზე აბარებს. 

- ესე იგი, გული მშვიდად გაქვთ. 

- ვნახოთ. როგორც ჩემი მეუღლე ამბობს, ბიზნესის მცოდნეც საჭიროა ოჯახში, მეღვინეც და პატარა სულ რომ თამადა გამოვიდეს, მაინც სრულად შეკრავს წრესო (იცინის). 

- თუ შეგიძლიათ რამეზე თქვათ, რომ როდესაც გაიზარდეთ და ბევრი რამ შეძელით,  ბავშვობის ოცნება აიხდინეთ?

- ჩვენ საბჭოთა პერიოდის ბავშვობა გვქონდა, მაშინ ბიზნესი საერთოდ არ არსებობდა. თუმცა, 90-იანი წლების შემდეგ, სანამ უნივერსიტეტში ჩავაბარებდი, პრინციპში, ეს იყო ჩემი ოცნება, რასაც ახლა ვაკეთებ. 

- რა იყო ოცნება, რას გულისხმობთ?

- ამაზე ვერ ვიოცნებებდი, რომ გამეკეთებინა ღვინო, რომელსაც ექსპორტზე გავიტანდი... საზღვარგარეთ ნამყოფიც არ ვიყავი. მაგრამ ის, რომ კარგი მარანი და კარგი ღვინო მქონოდა, დიახ, ძალიან მინდოდა. მამაჩემის მეგობრებს უყვარდათ ჩვენთან მოსვლა, რადგან ჩვენი ოჯახის ღვინო მოსწონდათ. ეს მეამაყებოდა და მეც მინდოდა, რაღაც გამეკეთებინა. ბოთლში ღვინის ჩამოსხმა წარმოუდგენელი იყო. მეგონა, რომ ეს მხოლოდ დიდ საწარმოებს შეეძლოთ. პირველი ეტიკეტი, რომელიც ბოთლს მივაკარი - ამასაც დიდი ემოცია ახლდა. ყოველი პატარა ნაბიჯიც კი ჩემთვის საოცნებო იყო. ეს ძალიან მშველოდა, რადგან როცა ოცნება გაქვს, მოტივაციაც გაქვს. 

- უფრო იმას ვგულისხმობდი, გქონდათ თუ არა რაიმე ბავშვური ოცნება, რომელიც ღვინოს არ უკავშირდებოდა და მოგვიანებით აიხდინეთ? 

- ერთადერთი, რაც მახსენდება, მთელმა ბავშვობამ ისე გაიარა, რომ მხოლოდ ტელევიზორში ვხედავდი თვითმფრინავს. 2008 წლამდე თვითმფრინავში არ ვმჯდარვარ. ახლა წელიწადში რამდენჯერმე მიწევს ფრენა, მაგრამ ის ბავშვური განცდა ჯერ კიდევ არ დამვიწყებია. 

 

 

„რომ არ ყოფილიყო „ელკანა“, სხვებივით, ალბათ, მეც ახლა გავიგებდი, რა არის ბიომეურნეობა და ბიოპროდუქტი.“ 

 

 

- რომელი იყო მომენტი, როცა გააცნობიერეთ, რომ თქვენი ცხოვრება შემოტრიალდა და სამუდამოდ შეიცვალა? თუ იყო ასეთი მომენტი საერთოდ?

- არა, ალბათ, ამას ვერ ვიტყვი. ბუნებით ძალიან ფრთხილი ვარ. რამე კარგი რომ ხდება, ვფიქრობ ხოლმე, ნეტავ, მართლა ყველაფერი ასე კარგად იქნება?! ოჯახში მეუბნებიან, რომ ზედმეტია ასეთი სიფრთხილე. გამიჭირდება, ვთქვა, რომ, აი, ჩემი ცხოვრება შემოტრიალდა და ამის მერე ყველაფერი კარგად იქნება. 

- ჩემთვის, მაგალითად, თქვენი ცხოვრების საეტაპო ნაბიჯი იყო, როცა „ელკანაში“ (ბიოლოგიურ მეურნეობათა ასოციაციაში) მიგიღეს სამუშაოდ. თქვენ როგორ აფასებთ ამ ფაქტს?

- მაშინ სოფლიდან თბილისში რომ მოვდიოდი კონკურსზე, არ მჯეროდა, რომ მიმიღებდნენ. მაგას არაფერი დამავიწყებს. კონკურსის მერე საგამოცდო პერიოდით მიმიღეს, ერთი თუ ორი თვით. სოფლიდან რომ ვმგზავრობდი ხოლმე, სამი სოფელი უნდა გამომევლო სამარშრუტო ავტობუსით. სამივე სოფლის მოსახლეობა მეკითხებოდა, როგორ არის შენი საქმე, მიგიღეს საბოლოოდო? წარმოიდგინეთ, როგორი ამბავი იყო იმ სამი სოფლისთვის და ჩემთვის რა იქნებოდა?! მაშინ სამსახურები არ არსებობდა და მე ჩემით, დამოუკიდებლად ვიშოვე სამსახური, თან იმ საქმეს ვაკეთებდი, რაც მიყვარდა. ეს წარმოუდგენელი სიხარული იყო. 

- მაინც უფრო იმას ვგულისხმობ, რომ ორგანიზაცია ბიომეურნეობების შექმნაზე იყო ორიენტირებული. ამან განაპირობა თუ არა ის, რომ მერე, როცა „ელკანაში“ აღარ მუშაობდით, თქვენი ცხოვრების საქმედ ბიომეურნეობა და ნატურალური ღვინო აირჩიეთ?

- მე რომ „ელკანაში“ არ მემუშავა, ღვინო საერთოდ არ მექნებოდა. უფრო სწორად, ღვინო მექნებოდა ოჯახის მოხმარებისთვის, როგორც ყველას. მაგრამ წარმოება და ღვინის ბოთლში ჩამოსხმა  - ალბათ, არ მექნებოდა. ჩვენი ოჯახი (ისევე, როგორც სხვები) იდგა იმ პრობლემის წინაშე, რომ ყურძენს ვერ ვყიდდით. ჩვენს ყურძენს არავინ იბარებდა, რადგან ქართლში საწარმოები არ არსებობდა. არადა, ოჯახის ერთადერთი შემოსავალი ყურძენი იყო. ყოველწლიურად ოჯახისთვის დიდ სტრესს იწვევდა, რომ ყურძენს ვერ ვყიდდით და ხშირად გვიხდებოდა მისი გადაცვლა შეშაზე, ფქვილზე, კარტოფილზე... ეს საკითხი მინდოდა მომეგვარებინა და „ელკანამ“ მომცა იმის ხედვა, რომ ბიომიმართულება ძალიან საინტერესო იქნებოდა. ეს სიახლე იყო, მაშინ ბაზარზე ასეთი პროდუქტი ჯერ არავის ჰქონდა. რა თქმა უნდა, ექსპორტზე არ მიფიქრია, შიდა ბაზარზე ვფიქრობდი. რომ არ ყოფილიყო „ელკანა“, სხვებივით, ალბათ, მეც ახლა გავიგებდი, რა არის ბიომეურნეობა და ბიოპროდუქტი. 

- დამოუკიდებელი საქართველო დასავლეთის სამყაროსთვის ბევრი კუთხით აღმოჩნდა საინტერესო. ჩამოვიდნენ მნიშვნელოვანი ადამიანები, რომლებმაც სხვადასხვა სფეროს გაუხსნეს გზა საზღვრებს გარეთ. ამაზე ჩვენთან ინტერვიუში არაერთი სტუმარი საუბრობდა. ზოგმა გამოიყენა ეს შესაძლებლობა, ბევრმა ვერ გამოიყენა. უკვე 2006 წელს თქვენი ღვინო იტალიაში აღმოჩნდა. იმისთვის, ვისთვისაც გზები გაიხსნა, მაგალითად, თქვენთვის, კანონზომიერი იყო ამ შესაძლებლობის გაჩენა, თუ ამ საქმეში მხოლოდ იღბალი ერია? 

- ალბათ, ორივე. ბევრი მიფიქრია თავისუფლებაზე. რატომ არის თავისუფლება ძალიან მნიშვნელოვანი? ზუსტად იმიტომ, რომ გაცილებით მეტ შანსს გაძლევს. თავისუფლება რომ არ ყოფილიყო, ღვინოს ხომ ვერ გავიტანდი?! იტალიელი სპეციალისტი ლუკა გარგანო რომ ჩამოვიდა, ოჯახურ მარნებს და ნატურალურ ღვინოს ეძებდა. მაშინ ცოტა იყო ნატურალური პროდუქტი, რომელიც მას აინტერესებდა. ამან გამოიწვია არამარტო იმ ორი მარნის წარმატება, რომლის პროდუქტიც შეირჩა გასატანად, არამედ, ქვევრის ნატურალური ღვინის წარმატება. 

- სწორად გავიგე, რომ უცხოეთში ქვევრის ღვინის პირველივე გატანას მოჰყვა შედეგი? 

- დიახ, ეს არ იყო მარტო კომერციული პროექტი. იმ პერიოდში ქართულ ქვევრის ღვინოს ევროპაში არავინ იცნობდა. ასეთ ღვინოს საქართველოშიც კი არ აყენებდნენ. ამიტომ, მსოფლიო მასშტაბის ისეთ ღონისძიებებზე, როგორებიც არის Slow Food და Terra Madre - დიდი თანხა დახარჯეს იმისთვის, რომ წარდგენილი ყოფილიყო ქართული ქვევრის ღვინო, ასევე, სემინარები ჩატარებულიყო ქართულ ქვევრის ღვინოზე. ამას მოჰყვა დანარჩენი ქვეყნების დაინტერესება. 

- ეს ღვინის ფესტივალებია? 

- არამარტო ღვინის. Slow Food მსოფლიოში დაახლოებით 150 000 მეურნეს აერთიანებს და ორიენტირებულია ჯანსაღ კვებაზე, ეკოლოგიურ პროდუქტზე. იტალიაში, ტურინში ორ წელიწადში ერთხელ იმართება Slow Food-ის და Terra Madre-ს გამოფენა, ბაზრობა, სემინარები და ფესტივალები, სადაც ნატურალური ქვევრის ღვინო იყო წარდგენილი. ეს არის თავისუფლების მონაპოვარი, ასევე, გამართლების და ცოტა - ჩვენი მცდელობისაც. 

 

 

„ამაში არის კანონზომიერება, რომ ბუნებას მისცე საშუალება, თვითონ გააკეთოს ყველაფერი.“

 

 

- თქვენ თქვით: „თურმე, ქართულ ღვინოს იმაზე მეტი შეუძლია, ვიდრე წარმომედგინა.“ - სად და როგორ ასცდა ერთმანეთს რეალობა და თქვენი წარმოდგენა ქართული ღვინის შესაძლებლობებზე? 

- თავიდან წარმოდგენა ისეთი იყო, რომ დიდი შესაძლებლობები აქვს და ბაზარზე შესაბამისად დიდი ადგილი უჭირავს ფრანგულ, ესპანურ, იტალიურ ღვინოს. ასეც არის. მაგრამ ქართულმა ღვინომ და საქართველომ შემოინახა ის, რაც მათ დაკარგეს, ეს პირდაპირ შეგვიძლია ვთქვათ. 

- რას გულისხმობთ? 

- ჩვენ შევდივართ მათთან, მათსავე ბაზარზე, განსხვავებული ღვინით - განსხვავებული ტექნოლოგიით, განსხვავებული ჯიშებით. ამ ღვინოს ფერიც კი განსხვავებული აქვს. ახალი ტერმინი გაჩნდა ღვინის ფერის დასახასიათებლად - ქარვისფერი. და ეს ყველაფერი ეხება პატარა ქვეყანას, რომელიც რუკაზეც კი ძნელად ჩანს. ჩვენ ხომ გვაქვს ამბიცია, მაგრამ ქართულ ღვინოში გაცილებით მეტი პოტენციალია და გაცილებით დიდ სიტყვასაც იტყვის მომავალში. 

- თქვენ ერთხელ თქვით: „როცა საქმე გიყვარს და პატიოსნად შრომობ, გიმართლებს.“ ალბათ, საკუთარ თავსაც გულისხმობდით. მიგაჩნიათ თუ არა, რომ თქვენი ცხოვრების მთავარი გამართლება ის იყო, როცა სხვანაირი ღვინო დააყენეთ, ისეთი, როგორსაც არავინ აყენებდა - ქარვისფერი ღვინო?

- დიახ, ეს იყო 2008 წელი, პირველი წელი, როცა ყურძნის ჯიში „ჩინური“ დავაყენე ჭაჭა-კლერტზე და ქვევრში გავაჩერე ექვსი თვე. მანამდე ასე არავინ აყენებდა, ბოლო ასი წლის განმავლობაში. ოჯახში მამაჩემთანაც კი დიდი კონფლიქტი მქონდა ამის გამო. მთელი ცხოვრება ის სხვანაირად აყენებდა და მისი დაყენებული ღვინო მე ძალიან მიყვარდა და მომწონდა. მაგრამ ამ დროს უკვე გამოცდილება მქონდა როგორც ეკოლოგიურ სოფლის მეურნეობაში, ისე მეღვინეობაში. ერთია, როდესაც რაღაც თეორიულად იცი და მეორეა, როცა უკვე შეიგრძნობ, რას ნიშნავს ბუნებრივი და ნატურალური პროდუქტი. კახეთში ჭაჭა-კლერტზე დავარგებას დღემდე „დედაზე დავარგებას“ ეძახიან. ამბობენ, რომ რამდენადაც უდედო ღვინო სუსტი გამოდის, იმდენად დედაზე დავარგებული უფრო ჯანსაღი და გამძლეა. მართლაც ესეა. ეს გზა ზედგამოჭრილი იყო ჩემთვის. მხოლოდ ამ პრინციპით დავაყენე და არა იმიტომ, რომ განსხვავებული პროდუქტი მქონოდა. დიდი წინააღმდეგობა შემხვდა. ძალიან ბევრს არ მოსწონდა, მაგრამ ახლა რომ გადავხედოთ, არა მხოლოდ ქართლში, იმერეთშიც კი ბევრი უკვე ამ მიმართულებას იყენებს წარმატებით. 

- მაინც, როგორ მიხვედით იმ გადაწყვეტილებამდე, რომ განსხვავებული ღვინო დაგეყენებინათ? ალბათ, მთელი წლის მოსავალი გარისკეთ. ინტუიციამ გიკარნახათ, ცოდნას ენდეთ, სიჯიუტე გამოიჩინეთ, თუ რა მოხდა? 

- ალბათ, ყველაფერი ერთად. ცოტა სიჯიუტე თუ არ გაქვს და თუ არ ცდილობ, რომ საწინააღმდეგო მიმართულებით წახვიდე, ვერც განსაკუთრებულს შექმნი. ჩვეულებრივს ხომ ყველა აკეთებს?! ინტუიცია მნიშვნელოვანი იყო, რა თქმა უნდა. ბუნებრივად მოყვანილს რასაც ვჭამთ, ხომ გაცილებით გემრიელია, ვიდრე ის, რაც კულტურულად მოგვყავს? ამაში არის კანონზომიერება, რომ ბუნებას მისცე საშუალება, თვითონ გააკეთოს ყველაფერი. ეს ტექნოლოგია მაგიტომაც მიყვარს - სრულყოფილია თავის დადუღებიან-დაწმენდიანად, შენახვის თვალსაზრისითაც. დარწმუნებული ვიყავი, რომ რასაც ვაკეთებდი, გაამართლებდა. 

- ესე იგი, თქვენ მინიმალურად ერევით ამ ღვინის დაყენებაში. 

- ვცდილობ, რომ საერთოდ არ ჩავერიო, გარდა რეცხვისა და კარგი მოვლისა, დროულად გადაღებისა და ასე შემდეგ. ყველა მეღვინე ამბობს, რომ ღვინის ხარისხს დიდწილად განსაზღვრავს ყურძენი. თუ მაღალი ხარისხის ყურძენი გაქვთ და მისცემთ საშუალებას, რომ ბუნებრივად განვითარდეს პროცესები, დარწმუნებული ვარ, განსაკუთრებულ ღვინოს მიიღებთ. 

- თქვენ ბევრ ქვეყანაში დადიხართ იქაური მეღვინეების მიწვევით, ღვინის ფესტივალებზე, საქმიან შეხვედრებზე. თქვენი პროდუქტის ხარისხზე და შინაარსზე რამენაირად თუ აისახა უცხოეთში მიღებული ცოდნა და გამოცდილება? 

- როდესაც რაღაც გიყვარს, მას მხოლოდ ბიზნესის თვალით არ უყურებ. ჩვენ რომ ბუღალტრულად დაგვეთვალა, პირველი ათი წელი, ფაქტობრივად, სულ წაგებაში ვიყავით. მაგრამ ამ საქმისთვის თავი არ დაგვინებებია იმიტომ, რომ გვიყვარდა, რასაც ვაკეთებდით და გვჯეროდა, რომ ოდესმე შედეგს გამოიღებდა. დღემდე არ გვაქვს დიდი რაოდენობის პროდუქცია. იმას ყოველთვის გავყიდით, რაც გვაქვს და მარტო ამისთვის არ დავდივარ უცხოეთში. დიდ ცოდნას მძენს სხვადასხვა ქვეყანაში სტუმრობა, ბევრი მეგობარიც გაგვიჩნდა, იქაური მეღვინეები; არაერთი ფილმია გადაღებული; ქვევრები აქვთ წაღებული უცხოელ მეღვინეებს და ჩვენს ტექნოლოგიას იყენებენ. რა თქმა უნდა, მათგან ჩვენც ვიღებთ გამოცდილებას, რომელიც, შეიძლება, შენს საქმეში პირდაპირ არ გადმოიტანო, მაგრამ აუცილებლად გამოგადგება რომელიღაც ეტაპზე. თუმცა, თქვენს კითხვას რომ ვუპასუხო, ვერ გეტყვით, უცხოურმა გამოცდილებამ რამდენად შეცვალა პროდუქტი, რომელსაც ჩვენ ვამზადებთ. 

- იმიტომ, რომ თავიდან ბოლომდე ქართულ ტრადიციულ ტექნოლოგიას იყენებთ. 

- მე ვფიქრობ, ჩვენი პროდუქტი არ უნდა დაემსგავსოს იმავე ფრანგულს, რომელიც ძალიან მიყვარს. ჩვენი იდენტობა უნდა შენარჩუნდეს და მხოლოდ ამის მერე გვაქვს მსოფლიო ბაზარზე წარმატების შანსი. ყველა ცდილობს, რომ ფრანგულს დაემსგავსოს. ამიტომაც არის, რომ დასავლეთის ბაზარზე ღვინო ერთფეროვანი გახდა და გაიაფდა. ჩვენ რა შანსი გვაქვს ამ სეგმენტში? არანაირი. 

- ჩემი მეგობრებისგან ბევრი მსმენია თქვენზე, მაგრამ რაც ყველაზე მეტად ჩამრჩა გულში, ასეთი შეფასება იყო: იაგო ბიტარიშვილი, სხვებისგან განსხვავებით, გამზიარებელი ადამიანია; მსურველებს დაუღალავად უზიარებს ყველაფერს, რაც იცის. ეს თქვენი - როგორც ნატურალური ქვევრის ღვინის სათავეში მდგომი ადამიანის - მისიად მიგაჩნიათ? 

- მართლა ვცდილობ, რომ დრო გამოვნახო ცოდნის გაზიარებისთვის. ახლა რომ ვუყურებ, ჩემთვის ავანტიურისტული გეგმა იყო, ღვინო ბოთლში ჩამომესხა. მახსოვს ყველა ის ადამიანი, ვისაც რამეს ვეკითხებოდი. როგორ სასაცილოდ გამოვიყურებოდი, ალბათ, მაშინ. მაგრამ თითქმის არავინ იყო, პატარა მარანი რომ ჰქონოდა და ბოთლში ღვინო ჩამოესხა. ახლაც მახსოვს ის ორი ადამიანი - გოგი დაქიშვილი და ვაჟა ულარჯიშვილი, რომლებსაც დიდი ამაგი აქვთ ჩემზე. რაც არ უნდა წარმატებული ვიყო, ამ ორ ადამიანს არ დავივიწყებ. ჩემთვის განუზომლად დიდი დარიგებები მომცეს.  

- ერთი მხრივ, ძალიან ფრთხილი იყავით, მეორე მხრივ, ბევრი სახსარი არ გქონდათ გასარისკად (თქვენ თქვით, მამაჩემის ძველი მანქანა გავყიდე, რომ ეს საქმე დამეწყოო), და მესამე მხრივ, ისეთი საქმე წამოიწყეთ, რომელსაც ერთეულებიც კი არ აკეთებდნენ. როგორ ათავსებთ ერთმანეთთან თქვენს ამ თვისებას, გარემოებებს და ამბავს, რაც მოხდა? თითქოს, ყველაფერი ხელს გიშლიდათ, მაგრამ მაინც თქვენი გაიტანეთ.

- დღეს ვინმეს რომ მოუნდეს მარნის გაკეთება და ბოთლში ღვინის ჩამოსხმა, ერთი თვის შემდეგ შეუძლია, შედეგი მიიღოს, იმდენად მარტივია. მაგრამ ჩვენ ამისთვის წლები დაგვჭირდა. როგორც გითხარით, ჩვენი სტიმული ის იყო, რომ ძალიან გვინდოდა, ყურძნის გაყიდვის პრობლემა მოგვეგვარებინა. ჩვენი ერთადერთი შემოსავალი ვენახი იყო და მოტივაციამ მოგვცა ძალა, რომ გაგვერისკა. თან, ეკოლოგიურად სუფთა და პირველი ბიოპროდუქტი შევქმენით, რაც მანამდე არ არსებობდა. 

- მიუხედავად იმისა, რომ ბიომეურნეობა ბევრად უფრო ხარჯიანია. 

- დიახ, ამიტომ ვამბობ, რომ დიდი ხნის განმავლობაში მთელი ჩვენი რესურსი ამ საქმეში მიდიოდა. წლების განმავლობაში მოგება აქედან არ გვინახავს. 

- 2006 წელი იყო, როცა იტალიაში თქვენი ქვევრის ღვინო გაიყიდა. 2013 წელს იუნესკომ ქვევრში ღვინის დაყენების ტექნოლოგიას არამატერიალური ძეგლის სტატუსი მიანიჭა. ეს ორი ამბავი პირდაპირ უკავშირდება ერთმანეთს? 

- მე არ მაქვს იმის ამბიცია, რომ ამხელა საქმე ჩემს ნამუშევარს მივაწერო. 

- მაშინ მითხარით, როგორ მოხდა. 

- ერთი რამის თქმა შემიძლია. ქვევრის ღვინის დაყენება ასეთი პოპულარული რომ არ გამხდარიყო  - და პოპულარობა, პირველ რიგში, დასავლეთის ბაზრის ინტერესმა გამოიწვია - მექვევრეც კი თითო-ოროლა იყო შემორჩენილი. მოხუცებულები იყვნენ და მათ საქმეს მომავალი თაობა აღარ აგრძელებდა. მოთხოვნილება არ იყო ქვევრებზე და არც შემოსავალი მოჰქონდა ქვევრის კეთებას. დასავლეთის ბაზარზე მოთხოვნილებამ და პირველმა წარმატებებმა გამოიწვია თოვლის დიდი გუნდის აგორება, რასაც ლოგიკურ გაგრძელებად მოჰყვა იუნესკოს გადაწყვეტილება. 

 

 

„როცა პროგრესი სწორი მიმართულებით ვითარდება, მხოლოდ და მხოლოდ ეხმარება ტრადიციას.“

 

 

- მეორე ღვინო, რომელიც იტალიაში თქვენს ღვინოსთან ერთად გავიდა და გაიყიდა, ქვევრის ღვინო იყო? 

- დიახ, ქვევრის ღვინო იყო, სოლიკო ცაიშვილის დაყენებული. 

- ეს არ ვიცოდი. ვწუხვარ, სოლიკო ძალიან ახალგაზრდა გარდაიცვალა. 

- დიახ, პირადად მე ბევრი დამაკლდა მისი წასვლით. 

- ერთი მხრივ, მთლიანად ტრადიციაზე ხართ დაფუძნებული; მეორე მხრივ, იმდენი ქვეყანა გაქვთ მოვლილი და თანამედროვე სამყაროში ისეთი შინაური ხართ, ბევრი ქართველი ვერ შეგეჯიბრებათ. როგორ ფიქრობთ, ტრადიცია და პროგრესი როდის აძლიერებს ერთმანეთს და როდის უშლის ხელს, უფრო მეტიც, გამორიცხავს ერთმანეთს?

- ალბათ, არის ისეთი დარგები თუ მიმართულებები, რომლებშიც პროგრესის შიშია. სინამდვილეში, ყველაფერში, რაც ტრადიციულია, შეიძლება პროგრესის რესურსი დავინახოთ. მაგალითად, სუხიშვილების ცეკვა გავიხსენოთ. შეცვალეს და თავიდან მეც მეუხერხულა ეს ამბავი. მაგრამ ის ძველი ხომ არავის წაურთმევია? ის ხომ ისევ გვაქვს? და ამ ახალს რატომაც არ უნდა მივესალმოთ? ჩვენს შემთხვევაშიც, შიში იყო, როდესაც ქვევრები საზღვარგარეთ გადიოდა.

- ქვევრთან დაკავშირებით რისი შიში იყო?

- რომ არ წაგვართვან ჩვენი ტრადიციული ქვევრი და ქვევრის ღვინო. მე ამას პირიქით ვუყურებ. ფრანგი რომ დააყენებს ჩვენს ქვევრში ღვინოს და ეტიკეტზე „ქვევრს“ დააწერს, უნდა გვიხაროდეს. თუ „ქვევრის“ დაწერას ავკრძალავთ, დააწერს „ამფორას“. ამით მხოლოდ წავაგებთ. მის ეტიკეტზე „ქვევრის“ წარწერა უფასო რეკლამაა როგორც ჩვენი ქვეყნის, ისე ჩვენი ქვევრის და მეღვინეობის. გაცილებით ბევრი ადამიანი გაიგებს, რა არის ქვევრი. როცა პროგრესი სწორი მიმართულებით ვითარდება, მხოლოდ და მხოლოდ ეხმარება ტრადიციას. უკვე ასეულობით მარანი აყენებს ღვინოს ქვევრში. ტყემლოვანაში მთელმა სოფელმა ისევ დაიწყო ქვევრის წარმოება, ადრე კი მხოლოდ ორი-სამი ადამიანი აკეთებდა, ისიც დოქებს და კეცებს. ხომ ჯობია ის, რაც ახლა გვაქვს?! ხომ ახლა უფრო დაცულია ჩვენი ტრადიცია, როცა ამხელა პროგრესი განიცადა?!

- თქვენზე მინდა გკითხოთ, უფრო ტრადიციულ ადამიანად მიგაჩნიათ თავი, თუ უფრო პროგრესულად? 

 
მიყვარს და ვუფრთხილდები ტრადიციებს, მაგრამ არ ვარ ისეთი ჩაკეტილი, რომ ამ ტრადიციების გამო უარი ვთქვა ან მის განვითარებაზე, ან პროგრესზე, ან თავისუფლებაზე, რაც მთავარია. იმიტომ, რომ ჩემთვის პროგრესი არის თავისუფლება, პირველ რიგში. როგორც ოჯახში, ისე ქუჩაში და, ზოგადად, საზოგადოებაშიც.

 

- „ღვინით ხომ თავს წარმოვაჩენთ, ხასიათი და ყველაფერი ჩანს შიგნით.“ - ეს ფრაზა თქვენ გეკუთვნით. შეგიძლიათ, გაგვიზიაროთ, რას ამბობს იაგოს ღვინო იაგოს შესახებ? 

- არ ვიცი. მაგრამ ღვინო ყოველთვის იყო ადამიანის იდენტობის შემადგენელი ნაწილი. საქართველოში ვინმეს რომ ღვინო დაუწუნო, აუცილებლად პირად შეურაცხყოფად მიიღებს. ხომ შეიძლება, სკამს ვაკეთებ და არ გამოვიდეს. ისე არ მეწყინება, მეც ვხედავ, რომ რაღაც არ გამოვიდა. მაგრამ ღვინოზე თუ ვინმემ რამე თქვა... კარგი ღვინო კი დიდი სიამაყის საფუძველია. მეც ღვინის სიყვარულით გავიზარდე. ღვინის დახასიათება გამიჭირდება, რადგან ჩემია და მიმძიმს საუბარი როგორც საკუთარ ღვინოზე, ისე საკუთარ თავზე. თუმცა, 2008 წლიდან ჭაჭა-კლერტზე რომ ღვინოს ვაყენებ - ვერ ვიტყვი, რომ უკეთესია, მაგრამ - სხვა ღვინოებისგან ნამდვილად განსხვავდება.

- თქვენს შვილებზე როგორ აისახება, რომ მათ ძალიან წარმატებული მამა ჰყავთ?

- ბევრს ვფიქრობ შვილებზე. თან სხვებსაც ვაკვირდები, თუნდაც, საზღვარგარეთ. არ ვიცი, ჩემი შვილები წაიკითხავენ თუ არა ამ ინტერვიუს, მაგრამ ხშირად უფრო შვილიშვილები ამართლებენ ხოლმე. შვილები უფრო მამის ჩრდილში არიან, რასაც სხვაგან ვხედავ. არ მინდა, რომ ჩემს შემთხვევაშიც ასე მოხდეს. არ ვიცი, რა შეიძლება გავაკეთო ამისთვის, მაგრამ მაქსიმალურად ვცდილობ, რომ დამოუკიდებლობა მივცე. მინდა, თავისი გზა თვითონ აირჩიონ. ვენახი და ღვინო თუ არ გიყვარს, მხოლოდ იმიტომ, რომ მამაშენი აკეთებდა, ნამდვილად არ ვისურვებდი, ჩემს შვილებსაც იგივე ეკეთებინათ.

- რაც სხვადასხვა გადაცემაში ვნახე, ძალიან თავშეკავებულად ცხოვრობთ. თქვენი შვილები მატერიალურად ვერ იგრძნობენ, რომ განსაკუთრებულად წარმატებულ ოჯახში იზრდებიან. წარმატებაში იმას არც ვგულისხმობ, რამდენ ბოთლ ღვინოს გაყიდით უცხოეთში. ვგულისხმობ იმას, რომ რითიც საქართველო ფასობს, იმ საქმეს თქვენი ძლიერი კვალი დაამჩნიეთ. თუმცა, ეს კვალი მატერიალური კუთხით არც ჩანს და არც იგრძნობა. 

- არც გვინდა, სიმართლე გითხრათ. 

- მივხვდი, რომ არ გინდათ. 

- ზოგადად, არც ვართ დიდი ფუფუნების მოყვარულები და არც გვაძლევს ეს ბიზნესი ამის საშუალებას. თუმცა, ბედნიერები ვართ, რომ ჩვენს საყვარელ საქმეს ვაკეთებთ და გვაქვს იმდენი შემოსავალი, რომ ამით ვიცხოვროთ. 

- ყოველმხრივ ჩვეულებრივი ბავშვები არიან, როგორც სხვები? 

- ხანდახან, უფრო დაჩაგრულებიც. 

- რატომ?

- იმიტომ, რომ მე მინდა, ჩემგან კი არ გადაიბარონ, თვითონ იშრომონ და ისე ჩაიბარონ ეს საქმე. სხვანაირად, ვერ გააგრძელებენ. რა თქმა უნდა, არ გვინდა, რომ სწავლას ხელი შევუშალოთ, მაგრამ გვინდა, რომ იშრომონ. ამ ბალანსში ვართ. 

- ჩარდახის სკოლაში სწავლობენ? 

- არა, სკოლაში თბილისში დადიან. თუმცა, მე ჩარდახის სკოლა მაქვს დამთავრებული და სულაც არ მგონია, რომ რაიონის სკოლებში ცუდად ასწავლიან. თბილისში სპორტზე დადიოდნენ და მინდოდა, ამაშიც ხელი არ შეშლოდათ. 

- ვიცი, რომ თქვენს მეუღლეს თავისი ღვინის ბიზნესი აქვს. რატომ გაუჩნდა დამოუკიდებლად ღვინის წარმოების სურვილი? 

- ქალი ღვინოსთან არ ასოცირდებოდა საერთოდ. მარინამ პირველად 2012 წელს ჩამოასხა ღვინო, თავის მეგობართან ერთად, და ამ ამბავმა დიდი ხმაური გამოიწვია ახალი ღვინის ფესტივალზე. 

- რა ჯიშისგან აყენებენ ღვინოს?

- ეს არის კახური მწვანე მანავიდან. ერთი ვენახიდან მოაქვს სულ ყურძენი და ერთი ქვევრი აქვს დაკავებული ჩემს მარანში. დღემდე აგრძელებს ამ საქმეს. მოტივატორი ისევ პროგრესია. გვინდოდა, ის სტერეოტიპი დამსხვრეულიყო, რომ ქალი არ შეიძლება, მეღვინე იყოს. 2012 წლის მერე ბევრი დრო არ გასულა, მაგრამ უკვე ბევრი ქალი მეღვინეა საქართველოში. 

- ლუკა გარგანომ, რომელმაც 2006 წელს პირველად გაიტანა თქვენი ღვინო იტალიაში და ნატურალური ქართული ღვინის დიდი გულშემატკივარია, ერთხელ თქვა: „ქართველებმა კარგად იცით, რომ ღვინო ურთიერთობებისთვის არსებობს, დანარჩენ მსოფლიოში ეს ცოდნა დავიწყებულია.“  პირადად თქვენ თუ გრჩებათ დრო და ენერგია, რომ თქვენს ოჯახში ღვინომ ურთიერთობები გაამყაროს?  

- პანდემიამ მოიტანა ეგ დრო. ზოგჯერ, საღამოს საწოლამდე რომ ვერ მივსულვარ დაღლილობისგან, მიფიქრია - რად მინდა ეს ყველაფერი?! იქნებ, რამეს თავი დავანებოთ იმიტომ, რომ მთელი ოჯახი ფეხზე ვეღარ ვდგავართ. ხომ გვინდა, სიამოვნებაც მივიღოთ ცხოვრებისგან? ელემენტარულად, მეგობრებთან წასვლის დრო არ გრჩება. ტელეფონს ვერ პასუხობ, უმრავლეს შემთხვევაში. ეს დიდი დისკომფორტი იყო ჩემთვის და ძალიან მაწუხებდა. იმიტომ, რომ ნამდვილად ვთვლი, ჩვენი ღვინო ჩვენთვის სწორედ ურთიერთობის საფუძველია. რომ არა ღვინო, მე ამდენი არც მეგობარი მეყოლებოდა, არც ნაცნობი და არც თქვენ წინაშე ვიქნებოდი ახლა. ამ ურთიერთობებმა შეცვალა ჩემი ცხოვრება და ეს ურთიერთობები ძალიან მომაკლდა ბოლო წლებში, როცა მეტისმეტად გადავიტვირთე. პანდემიამ გამოაჩინა, რომ როცა საფრთხე გაივლის, ჩვენს ცხოვრებაში ზოგი რამ უნდა შევცვალოთ, გადავაფასოთ. აუცილებლად უნდა დავიტოვოთ ურთიერთობის ნაწილი. 

- პირადად მე დიდ პატივს გცემთ იმის გამო, რომ არ ცდილობთ, უსაზღვროდ გააფართოოთ თქვენი წარმოება. თქვენი ღვინო პოპულარულია, მასზე მოთხოვნა დიდია, მაგრამ არ ცდილობთ, რომ მეტი და მეტი დაამზადოთ. ძალიან კარგად იცით ზღვარი; იცით, სად უნდა გაჩერდეთ იმისთვის, რომ ცხოვრების სახსარიც გქონდეთ და ხარისხიც შეინარჩუნოთ. 

-  ბევრისთვის გაუგებარია და ვერც ვუხსნით, რატომ არ ვზრდით წარმოებას. თუკი კარგად იყიდება და მოთხოვნილება არის, რატომ მეტი არ გაქვს? - შეიძლება, ლოგიკური კითხვაა, მაგრამ იმ კონცეფციით, რითიც  ვაკეთებთ, ეს აუცილებელი ფაქტორია, რომ იყოს იმდენი, რამდენის გაკეთებაც თვითონ შეგვიძლია. 

- ძალიან პატივსაცემი თვისებაა წარმატებულ ადამიანში. როგორც მე დავინახე, თქვენს ოჯახში არაფერში იგრძნობა გადაჭარბება და კიდევ მეტისკენ სწრაფვა. 

- გმადლობთ, რომ ეს დაინახეთ. ხანდახან ვფიქრობ, რამეს ხომ არ ვაშავებთ, ასე რომ ვართ-მეთქი. მაგრამ, სადაც ამდენი ხანი ასე ვართ, მოგვწონს კიდეც ასე ყოფნა და ასეც უნდა გავაგრძელოთ. 

- თუ არის თემა, რომელსაც ფიქრებით ხშირად უბრუნდებით, როცა მარტო ხართ?

- საქმე იმდენად შემოვიდა ჩემს ცხოვრებაში, რომ როცა მარტო ვარ, მაშინაც ღვინოზე და ვენახზე ვფიქრობ. რაოდენობის გაზრდა არ გვინდა, მაგრამ ყოველთვის არის განვითარების შესაძლებლობა. სხვა რამეზე ფიქრისთვის დრო ძალიან ნაკლებად მრჩება. ერთადერთი, რაზეც სულ ვფიქრობ და სულ მინდა, რომ მქონდეს - ჩემი პური და ყველია.

 
არა გასაყიდად, მაგრამ... რაც გულს მტკენს, რომ ვერსად ვეღარ ვჭამ ისეთ პურს, როგორსაც ბავშვობაში ვჭამდი და შესაძლებელია ამის აღდგენა. უბრალოდ, მინდა, რომ ამისთვის დრო გამოვნახო, ან ისე დავალაგო, რომ ამ ჩემს მთავარ საქმეს არ შეუშალოს ამან ხელი.

მარკეტში რომ შევიდეთ, ნორმალურ პურს ვერ ვიყიდით. ამ საქმეს დიდი პოტენციალი აქვს და მინდა, ესეც გადამდები გახდეს. როცა ჩვენს ბავშვობაში ყველა ოჯახში პური ცხვებოდა, როგორი სუნი იდგა მთელ სოფელში? პური ერთი კვირა ინახებოდა. სად დაიკარგა ეს ტრადიცია, სად გაწყდა? ასე რომ, პურსა და ყველზე ვფიქრობ, როცა არ ვფიქრობ ღვინოზე.

 

 

„ზიხარ ამ მისტიკურ გარემოში და ფიქრობ ქვევრის სიკეთეებზე.“

 

 

- პურის და ყველის გარდა, თუ ეძებთ რაიმე ახალ გამოცდილებას, რომელიც თავს უფრო ბედნიერად გაგრძნობინებთ?

- დღის წესრიგში დგას ახალი მარანი. ძველი მარანი ძალიან გამოუცდელებმა გავაკეთეთ. გვინდა, რომ მომავალ თაობას ნორმალური მარანი დავუტოვოთ. 

- იმავე ეზოში?

- დიახ იმავე ეზოში. საუბარი არ არის დიდ საწარმოზე. შეიძლება, მასშტაბი იგივე იყოს, მაგრამ მეტად მოწესრიგდეს. 

- სანამ თქვენთვის შერჩეულ ციტატებს წაგიკითხავთ, მინდა, გვიამბოთ შემთხვევა, ან გამოცდილება, რომელიც ქვევრის და თქვენს ურთიერთობას უკავშირდება. 

- ჩემი დამოკიდებულება ქვევრისადმი არის ის, რომ დღემდე ვსწავლობ, ჯერ კიდევ შეცნობის ეტაპზე ვარ. თითქოს, უკვე ყველაფერი ვიცით მის შესახებ, მაგრამ აუცილებლად გამოჩნდება ხოლმე რაღაც ისეთი, რაც კიდევ უფრო მეტად დაგაფიქრებს და მოგანდომებს, რომ მეტი ისწავლო. განსაკუთრებით, ეს რეცხვის დროს ხდება. წელიწადში ორ თვეს, ფაქტობრივად, ქვევრში ვატარებ. აგვისტოდან რომ ვიწყებ, სექტემბრის ბოლომდე ქვევრიდან ვერ ამოვდივარ. როდესაც შიგნით ხარ, მაგ დროს რაზე უნდა იფიქრო? ზიხარ ამ მისტიკურ გარემოში და ფიქრობ ქვევრის სიკეთეებზე: რომ ქვევრი მარტო ჭურჭელი არ არის; ეს აქტიური ჭურჭელია, რომელიც გავლენას ახდენს ღვინის განვითარებაზე. ადამიანსაც ბევრ კითხვას უჩენს და პასუხის ძებნისკენ უბიძგებს.

- უღრმესი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის, რომელსაც ტრადიციულად დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ძველი ბერძენი მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი პითაგორა სამოსელი (ძვ.წ. 580-500): „ცხოვრების გზებზე სიარულისას მტვერს ნუ დააყენებ.“

- საინტერესოა. მტვრის დაყენებას ასე აღვიქვამ, რომ სხვას არ შეუქმნა დისკომფორტი შენი ცხოვრებით. მე მაინც ყველაფერს ასე ვუყურებ: ისე მოვიქცე, როგორც მინდა, რომ მე მომექცნენ; ისე ვიცხოვრო, რომ სხვა არ შევაწუხო.

- მეორე ციტატა ეკუთვნის ფრანგ ფილოსოფოსს, მიშელ დე მონტენს (1533-1592): „ჭეშმარიტი ღირსება მდინარეს ჰგავს, რაც უფრო ღრმაა, მით ნაკლებს ხმაურობს.“

- მე, მაგალითად, ვცდილობ, რომ მედიაში ნაკლებად გამოვჩნდე. ჩემთვის ეს გამოხატავს სურვილს,  რომ ნაკლები ვიხმაურო. ზოგჯერ კი ვჩანვარ, მაგრამ გაცილებით მეტი შემოთავაზება მაქვს. დისკომფორტს კი არ მიქმნის საზოგადოების წინაშე გამოჩენა, უბრალოდ, ბევრმა ადამიანმა, ვინც პირადად არ მიცნობს, შეიძლება, არასწორად გაიგოს ჩემი რომელიმე ნათქვამი. ხანდახან, შეიძლება, გულიც გეტკინოს ამის გამო. რაღაც კომენტარს წაიკითხავ სოციალურ ქსელში, შეიძლება, შენ საერთოდ არ იგულისხმები და არც ხარ ასეთი, მაგრამ ეს ეჭვები, ალბათ, ცნობადობას ბუნებრივად ახლავს. მე ბევრად მირჩევნია, თუ სათქმელია, სხვამ თქვას ჩემ შესახებ, ვიდრე მე ვილაპარაკო საკუთარ თავზე.  დარწმუნებული ვარ, რომ გაკეთებული საქმე არ დაიკარგება, რა დროც არ უნდა გავიდეს - შენ სულ რომ არ თქვა და არ იხმაურო.

 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე