×
„ჩემი შვილებისგან ვსწავლობ და ეს მაბედნიერებს“

ნატა მეფარიშვილი

ბავშვთა და მოზარდთა ფსიქოკონსულტანტი, ილიას უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი


1369

ინტერვიუს შესახებ

ნატა მეფარიშვილის პროფესიული კვალიფიკაცია, საქართველოს გარდა, არაერთ ქვეყანაში სწავლისა და მუშაობს გამოცდილებას ეფუძნება. ამერიკის შეერთებული შტატები, ესპანეთი, ისრაელი, გერმანია, ირლანდია, ჩეხეთი, ლიეტუვა - ეს ის ქვეყნებია, რომლებსაც ნატა მეფარიშვილის CV-ში აღმოაჩენთ.

ეს იმიტომ დავწერე, რომ მინდა, წინასწარ იცოდეთ, როგორი კვალიფიკაციის პროფესიონალი ამბობს იმას, რასაც ამ ინტერვიუში წაიკითხავთ. 

ინტერვიუს კი განსაკუთრებული წარდგენა არ სჭირდება. დარწმუნებული ვარ, ის თვითონ გაიკვალავს გზას საპროტესტოდ ქუჩაში გამოსული მოზარდების მშობლებამდე და ამ მოზარდების მრავალრიცხოვან გულშემატკივრებამდე. 

გაიცანით ნატა მეფარიშვილი, რომელიც თავისი და სხვისი შვილებისთვის რისკიან შესაძლებლობას ამჯობინებს, ვიდრე დუნე უსაფრთხოებას. 

ია ანთაძე

- ქალბატონო ნატა, როგორ ფიქრობთ, ყველაზე მკაფიოდ რა გამოხატავს პირადად თქვენს ინდივიდუალობას?

- ჩემს ინდივიდუალობას ყველაზე მკაფიოდ გამოხატავს სიმართლის თქმა. ეს არის ჩემი ძირითადი კრედო, რომლითაც, აგერ უკვე ნახევარი საუკუნეა, ვცხოვრობ. ვფიქრობ, რომ ჩემს ინდივიდუალობას ასევე გამოხატავს პროგრესისკენ სწრაფვა. ეს ორი რამ გახლავთ ის, რაც მაცოცხლებს, კარგად მამყოფებს და იმედს მისახავს.

- სიმართლის თქმა თქვენი ხასიათით არის განპირობებული, თუ თქვენი პროფესიის საჭიროებებით? ცნობილია, რომ ფსიქოლოგებს სიმართლის თქმა არ უჭირთ.

- ორივე ფაქტორი მნიშვნელოვანია. ასეთი ხასიათი გამომყვა დედისგან და ვფიქრობ, რომ ძალიან დამეხმარა პროფესიულად. მართალი ხართ, ფსიქოლოგებს გვაქვს პროფესია, რომელიც გულისხმობს, რომ ყოველთვის სიმართლე უნდა თქვა; ასევე, სხვა ადამიანებსაც უნდა ურჩიო და ასწავლო, როგორ არ შეუშინდნენ სიმართლეს და რაც არ უნდა მწარე იყოს ის, შეძლონ, რომ თვალებში შეხედონ. ჩემი ხასიათის ეს ნიშანი კარგად შეეწყო პროფესიის საჭიროებას და აუცილებლობას.

- თქვენი ხასიათისთვის დაკვირვება უფრო კომფორტულია, თუ მონაწილეობა?

- ხასიათისთვის მონაწილეობა უფრო კომფორტულია. ხოლო პროფესიამ რაც შემძინა, იმ უნარებს შორის ერთ-ერთი აუცილებელი - დაკვირვებაა. ეს უკვე მაქვს და დღეს თავს ბევრად კომფორტულად ვგრძნობ დამკვირვებლის მდგომარეობაში, ვიდრე მაშინ, როცა პირველ ნაბიჯებს ვდგამდი პროფესიაში. 

- თქვენ ბევრი რამ იცით ადამიანის შესახებ და საკუთარ თავთან კიდევ თუ გაქვთ კითხვები?

- ამ ეტაპზე, ჩემს თავთან ბევრი კითხვა აღარ დამრჩა. ცხოვრების სტილმა, გამოცდილებამ, ჩემ გვერდით ბევრი კარგი ადამიანის ყოფნამ საკუთარი თავი შემასწავლა. ჩვენ სხვა ადამიანებს ვასწავლით, როგორ ჩაუღრმავდნენ, როგორ დააკვირდნენ საკუთარ თავს, როგორ გაუგონ საკუთარ ფსიქიკას, სხეულს, ქცევას… როდესაც ამ პროფესიაში ხარ, პირველი, რაც მოგვარებული უნდა გქონდეს და რაშიც სულ უფრო მეტი გამოცდილება უნდა მიიღო - საკუთარ თავზე დაკვირვებაა. ეს ნიშნავს, რომ კარგად ვიცნობთ ჩვენს თავს; გვესმის ჩვენი პლუსებიც და მინუსებიც; ვიცით, რომ ჩვეულებრივი ადამიანები ვართ და პერიოდულად ჩვენც გვჭირდება დახმარება.

- ფსიქოლოგიურ დახმარებასაც გულისხმობთ?

- რა თქმა უნდა, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა აუცილებელია. ფსიქოლოგებს პროფესიულადაც ევალებათ, რომ ჰყავდეთ თავიანთი ფსიქოლოგები, რომლებთანაც თერაპიას გადიან. ამის გარდა, ჩვენ, ვინც პროფესიონალები ვართ, მუდმივად გავდივართ ეგრეთ წოდებულ სუპერვიზია/ინტერვიზიას. ეს ნიშნავს, რომ ჩვენს კოლეგებთან ერთად განვიხილავთ ცალკეულ შემთხვევებს, მუშაობის სტილს. მე პრაქტიკოსი ფსიქოლოგი ვარ და ეს ჩემი ყოველდღიურობის  ნაწილია. სუპერვიზია ნიშნავს, რომ ჩვენზე მეტად გამოცდილი ფსიქოლოგები - სხვა ქვეყნიდან თუ საქართველოდან, რომლებიც მეტ ინფორმაციას, მეტ ტექნიკას ფლობენ - გვასწავლიან, გვეხმარებიან იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ ვიმუშაოთ უკეთესად.

- პირადად თქვენ, მთელი კარიერის განმავლობაში, რამდენ სუპერვიზორთან გიმუშავიათ -  ერთთან თუ ბევრთან?

- ბევრი სუპერვიზორი მყოლია - როგორც ქართველი, ასევე უცხოელი. როდესაც პრაქტიკული საქმიანობა ახალდაწყებული მქონდა, გამიმართლა და უცხოელი სუპერვიზორები მყავდა. ჯერ ახალზელანდიელები იყვნენ, რომლებმაც საქართველოში მომუშავე ფსიქოლოგთა კონკრეტულ ჯგუფს ასწავლეს და სუპერვიზიას უწევდნენ მათ. შემდგომ, როდესაც ამერიკაში წავედი პრაქტიკული უნარების ასათვისებლად, იქ მყავდა ერთი ძირითადი და კიდევ ცხრა სუპერვიზორი, ოღონდ, თვეების განმავლობაში. ახლაც მუდმივად გავდივართ სუპერვიზიას ევროპელ და ამერიკელ კოლეგებთან.

- თქვენი ცხოვრების და კარიერის განმავლობაში, რა არის ძალიან მნიშვნელოვანი, რაც ადამიანის შესახებ გაიგეთ? 

- ადამიანებს უნდა ვენდოთ - ეს მოგვიანებით გავიგე. 22-24 წლის ასაკში, ამაში ბოლომდე დარწმუნებული არ ვიყავი. ადამიანებს უნდა ვენდოთ და უნდა ვიცოდეთ, რომ მათთან კომუნიკაციისას, თერაპიული მუშაობისას, თუ ნდობა არ გვაქვს, წარმატებას ვერ მივაღწევთ. 

- თქვენ ორი ქალიშვილი გყავთ და, როგორც დედას, რა გაბედნიერებთ? 

- როგორც დედას, მაბედნიერებს იმის ხილვა, რომ ისინი აბსოლუტურად განსხვავებულები არიან, ვიდრე მე ვიყავი ბავშვობისას. კიდევ ის მაბედნიერებს, რომ მათგან ვსწავლობ ყოველდღიურად. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. მათი თვალით ხედვა, როდესაც რაიმეს მეუბნებიან, როდესაც მირჩევენ, არის იმ ტალღაზე ყოფნა, რაც დღეს საქართველოს ძალიან სჭირდება და რა მოვლენებშიც ახლა ვართ. 

 

 

“ასე რომ, ჩვენც ბავშვის უფლებებს ვიცავთ.”

 

 

- ახლანდელ მოვლენებზე აუცილებლად ვისაუბრებთ, მაგრამ მანამდე მინდა, გკითხოთ: იურისტი ანა არგანაშვილი წერდა, რომ გაეროს ბავშვთა უფლებების კომიტეტის ერთ-ერთ ყოფილ წევრს უთქვამს: „შეეშვით ბავშვების დაცვას, დაიცავით მათი უფლებები!“ ეს უფლებადამცველების პოზიციაა. თქვენ, როგორც ფსიქოლოგი, ამ მოსაზრებას თუ გაიზიარებთ? 

- დიახ, აბსოლუტურად ვეთანხმები. ანა ჩემი სტუდენტი იყო, იურიდიულის გარდა, ფსიქოლოგიის ფაკულტეტიც დაამთავრა. ახლანდელ პროფესიაში წარმატებული იმიტომ არის, რომ მანამდე ბევრი სხვა განათლება აქვს მიღებული. ანას ვეთანხმები: ბავშვების ზედმეტად დაცვას უნდა შევეშვათ. ამას ხშირად ვეუბნები იმ მშობლებსაც, რომლებსაც ჰიპერმზრუნველობა ახასიათებთ; მშობლებს, რომლებსაც უნდათ, რომ მუდმივად დაცული ჰყავდეთ შვილები და მუდმივად რაღაცას აკეთებდნენ მათ მაგივრად. ჩვენ, ბავშვთა ფსიქოლოგები, მშობლებს ვასწავლით, როგორ უნდა აღზარდონ შვილები სწორად - რა შემთხვევაში როგორ უნდა მოექცნენ მათ; როგორ უნდა გააკონტროლონ, რომ ზედმეტი ზრუნვა ან ზედმეტი კონტროლი არ გამოუვიდეთ; თუ ზედმეტად ლოიალურები არიან, როგორ შეუშლის ეს ხელს ბავშვის განვითარებას. ასე რომ, ჩვენც ბავშვის უფლებებს ვიცავთ. 

- დღეს ქართველი მოზარდების ნაწილი საპროტესტო მოძრაობაშია ჩართული. მინდა, სწორედ მოზარდებზე, მათი ქცევის მოტივაციაზე, უფროსებთან მათ ურთიერთობაზე ვისაუბროთ. ვიცი, რომ მოზარდებთან მუშაობის დიდი გამოცდილება გაქვთ და თქვენი უფროსი შვილიც თინეიჯერია, ცამეტი წლის არის. ასეთი კითხვით დავიწყოთ: რა მიუთითებს, რომ ბავშვობა მთავრდება და იწყება მოზარდობის ასაკი, რომელიც, წინასწარ ვიცით - მეტად თუ ნაკლებად შეცვლის შვილის და მშობლის ურთიერთობას?   

- ბევრი რამ მიუთითებს. პირველი გამოვლენილი ნიშანი ფიზიოლოგიური ცვლილებებია და ექიმები ხაგზასმით აღნიშნავენ ხოლმე, რა იცვლება ფიზიოლოგიაში და სხეულში, რაც მოზარდს თავს სხვანაირად განაცდევინებს. მეორე მნიშვნელოვანი მანიშნებელი, რაც ნაკლებად თვალსაჩინოა, არის ცვლილებები აზროვნების სტილში, ღირებულებებში - რასაც მოზარდები ზოგჯერ არცთუ მოსაწონი ქცევით გამოხატავენ. მოზარდების მშობლები ამბობენ: “მეპასუხება”, “სხვანაირად იქცევა”, “კარს მიჯახუნებს”, “არ მახსოვს, ჩემი შვილი ასეთი ყოფილიყო”. შეიძლება, პირიქით მოხდეს, მოზარდი ჩაიკეტოს იმიტომ, რომ თვითონაც არ ესმის, რა ხდება მის თავს. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი, რასაც მოზარდის ფსიქიკა განიცდის და რაზეც გარდატეხის ასაკის ადამიანი ფიქრობს, ეგზისტენციალური შეკითხვებია: “რატომ ვარ ამქვეყნად? რა მინდა ამ სამყაროში? რას წარმოვადგენ?” ამ დროს მოზარდებს გვერდით სჭირდებათ ემოციურად და ინფორმაციულად მხარდამჭერი უფროსები, რომლებიც მათ უხსნიან, რა ცვლილებებს გადიან და რომ ეს ყველაფერი დროებითია. თუ ასეთი მხარდაჭერა არ აქვს, მოზარდი შეიძლება სირთულეების წინაშე აღმოჩნდეს: აწეული ხმა და უფროსისთვის მიჯახუნებული კარი მოზარდის გაუკონტროლებელ ემოციას უკავშირდება. 

- აღვწერ თუ არა მოზარდის მდგომარეობას სწორად, თუკი ვიტყვი, რომ ქცევის რეგულაციის ძველი - ბავშვური - მექანიზმები აღარ არსებობს, ახალი - დიდური - მექანიზმები ჯერ ბოლომდე ჩამოყალიბებული არ არის; სამაგიეროდ, ემოციური რწევები მაღალ ამპლიტუდას აღწევს? 

- დიახ, ასეა.

- თვითონ მოზარდი აცნობიერებს თუ არა, რომ ვერც საკუთარ ქცევას, ვერც საკუთარ ემოციას ვერ აკონტროლებს? 

- ზოგ შემთხვევაში აცნობიერებენ, ზოგ შემთხვევაში - ვერა. სწორედ ამიტომ უნდა ჰყავდეთ გვერდით უფროსები, რომ გაცნობიერებაში დაეხმარონ. რა არის ეს გაცნობიერება? როცა მოზარდი ვარ, ვიღაც სხვამ, სანდო უფროსმა, ჩემი თავი უნდა დამანახოს, სარკე უნდა შემომიტრიალოს და მითხრას: “აი, ასე ხდება, შენში ცვლილებებს ვხედავ და მოდი, ამაზე ვისაუბროთ.” ყველაზე მნიშვნელოვანია, რომ გარდატეხის ასაკის ადამიანებს მოვუსმინოთ, გვეცალოს მათთვის, ზოგჯერ მათი ჭარბსიტყვიანობისთვის. ხშირად მოზარდები ბევრს ლაპარაკობენ, სხვადასხვა თემას ატრიალებენ და ყოფილა შემთხვევები, როცა მშობელს უთქვამს: “ამის მოსმენა აღარ შემიძლია, დაღლილი ვარ”… ასე არ შეიძლება. თუ ჩვენ, მშობლები ვერ ვპასუხობთ მოზარდის მოთხოვნებს, სხვაგან უნდა ვეძებოთ დახმარება - სპეციალისტებთან, პედაგოგებთან, ადამიანებთან, რომლებიც საზოგადოებაში ავტორიტეტით სარგებლობენ და სოციალურად მისაღებნი არიან. წეღან ანას ფრაზას დავეთანხმე, რომ ბავშვები კი არა, მათი უფლებები უნდა დავიცვათ და კიდევ ერთხელ დავაკონკრეტებ - მაქსიმალური დაცვა აღარ არის საჭირო, წამოზრდილი ბავშვის შემთხვევაში. საჭიროა მხარდაჭერა, რომელიც ჩაბღაუჭებას და ემოციურ მიკვრას, მიწებებას კი არ გულისხმობს, არამედ,  გვერდით დგომას. 

- გაშვებას და თან გვერდით დგომას გულისხმობთ?

- დიახ და ეს ყველაზე რთულია. იმიტომ, რომ მანამდე მშობლებს აქვთ აღზრდის სტრატეგია, რომელიც უფრო მეტად გულში ჩაკვრას, სხეულით ახლოს ყოფნას, დაგეგმვას და ინტენსიურ ჩართულობას გულისხმობს. მცირე ასაკის ბავშვს ნამდვილად ბევრი დახმარება სჭირდება. მაგრამ მოზარდს აქვს განცდა, რომ გაიზარდა და თვითონ გადაწყვეტს, როგორ უნდა მოიქცეს. ამ განცდით ქმედება, შესაძლოა, ყოველთვის სწორ შედეგამდე არ მივიდეს, თუ მოზარდის გვერდით არ დგას სანდო უფროსი, რომელიც ეუბნება: “გავიგე, მესმის, ვიცი, რომ ასე ფიქრობ, მაგრამ სხვანაირად ხომ არ აჯობებს?”

- თუ ბავშვი ზრუნვის გარემოში იზრდება, მისი აღქმა „უკვე დიდი ვარ“, ალბათ, ნიშნავს დაცული სივრციდან გასვლას და რისკის მოთხოვნილებას. მშობელს ეშინია იმ გარემოსი, რომელშიც რისკებია, მოზარდი კი ასეთი გარემოსკენ მიილტვის. მშობლის დამოკიდებულება, რომ შენ გენდობი, მაგრამ გარემოს არ ვენდობი - ალბათ, საერთოდ არ აღიქმება არგუმენტად შვილის მხრიდან, რადგან სწორედ ის გარემო იზიდავს. დღეს არაერთი მშობელია ამ მდგომარეობაში და რა შეგიძლიათ, მათ ურჩიოთ? გაუშვან მოზარდი შვილები ხალხმრავალ საპროტესტო აქციაზე? თუ ქუჩაში გასვლა აუკრძალონ? როგორ მოიქცნენ?

- პირველ რიგში, ძალიან ვწუხვარ,  რომ ჩვენს ქვეყანაში ახლა ამდენად სარისკო გარემოა. ამ გარემოში რისკის ხარისხი უფროსების ბრალია და ვწუხვარ - აქ გავჩერდები, აღარ გავაგრძელებ. რაც შეეხება გაშვებას, თუ არგაშვებას. ვიცი, რომ ბევრი მშობელი უშვებს თავის შვილებს აქციებზე, სადაც საქართველოს მოსახლეობა უკეთესი მომავლისთვის გამოდის. იქ ვხედავ ჩემს სტუდენტებს, ჩემთან კონსულტაციაზე ნამყოფ მოზარდებს. ცხადია, მშობელი უნდა ფლობდეს ინფორმაციას, სად არის და როგორ არის შვილი - დღევანდელი ტექნოლოგიები ამის საშუალებას იძლევა. როცა უფროსი ძალიან ღელავს, მეორე გამოსავალია, რომ მშობელიც შვილთან ერთად გავიდეს და გვერდით დაუდგეს მას.

- როგორც ვიცი, ბევრი ასეც იქცევა.

- დედები და მამები ქუჩაში რომ არიან, ან მუდმივ კონტაქტზე რომ არიან შვილებთან, იმას ნიშნავს, რომ ცდილობენ, დაიცვან მოზარდები იმ გარემოსგან, რომელშიც ახლა უწევთ ყოფნა. თავის მხრივ, გარემოც, როდესაც ბევრი ერთნაირად მოაზროვნე და სიმართლისთვის მებრძოლი ადამიანი ერთად დგას, ნაკლები რისკის შემცველი შეიძლება გახდეს. საჭირო მომენტში, თუ მშობელი იქვე არ არის, საღად მოაზროვნე სხვა უფროსი დაუდგება მოზარდს გვერდით. ამიტომ ვფიქრობ, რომ მაქსიმალურად კარგად დაგეგმილი და ინფორმირებული მშობელი - რომელიც ან ამ გარემოშია, ან ახლომახლოა - შეძლებს, რომ შვილი გაუშვას. იცით, რატომ? თუ დღეს შვილს არ გაუშვებს, მისი შვილი ცხოვრებისთვის აუცილებელ გამოცდილებას ვერ მიიღებს. ჩაკეტვა, მოზარდის სურვილების იგნორირება, პროცესებში მონაწილეობის აკრძალვა  - ერთგვარი ემოციური ძალადობაა; შესაბამისად,  ეს არის მისი განვითარების შეზღუდვა. 

 
ამ მოძრაობაში, სადაც ახალგაზრდები წამყვანი ძალაა, იქ არგაშვება, ცოტა არ იყოს და, მთლად კარგი ამბავი არ იქნება. ოღონდ, აქ ასაკსაც გააჩნია, ხომ?

10-11 წლის ბავშვები ქუჩაში მშობლების გარეშე ვერ იქნებიან, მაგრამ 16-17 წლის ან მეტი ასაკის მოზარდები, შესაძლოა, მეგობრებთან და სანდო სოციუმთან ერთად იქ იდგნენ და მშობლები ინფორმირებული ჰყავდეთ. არაერთი ვიდეომასალა ვნახეთ, ახალგაზრდები როგორ ეხმიანებიან დედებს, მამებს, ბებიებს, ბაბუებს, რომლებიც ღელავენ… ემოციური და სასაცილო საუბრებიც ვნახეთ. აი, ასე გაკონტროლებული გარემო შედარებით ნაკლები საფრთხის შემცველია. 

 

 

“ახლანდელი პერიოდი ფანტასტიკური საშუალებაა მშობლებისთვის, რომ შვილებს დაუმეგობრდნენ, თუ ეს აქამდე არ გამოუვიდათ.”  

 

 

- როდესაც კრიტიკული მომენტია და შვილს უნდა ის, რაც მშობლისთვის ძნელად დასაშვებია, რა ჯობია: მშობელმა ცადოს, რომ შვილის მეგობრად ჩამოყალიბდეს? თუ ჯობია, რომ ისევ მშობლის როლში დარჩეს? უფრო მეტ სარგებელს რა შემთხვევაში მოუტანს თავის მოზარდ შვილს? 

- ჯობია, დარჩეს მეგობრული მშობლის როლში. მშობელი, შვილთან ურთიერთობაში, ზღვარს ყოველთვის უნდა იტოვებდეს. ოღონდ, ეს ზღვარი მოზარდმა გადაულახავ რუბიკონად არ უნდა აღიქვას. პირიქით, მშობელი მეგობარიც უნდა იყოს. ახლანდელი პერიოდი ფანტასტიკური საშუალებაა მშობლებისთვის, რომ შვილებს დაუმეგობრდნენ, თუ ეს აქამდე არ გამოუვიდათ.

- ესე იგი, დამეგობრება და თან ზღვრის დაცვა არა მხოლოდ სწორი არჩევანია, არამედ, შესაძლებელიც არის? 

- რა თქმა უნდა. მოუსმინონ შვილებს, დადგნენ მათ მხარეს, არ შეუშინდნენ ახალგაზრდების საღ, ნათელ სწრაფვას თავისუფლებისკენ. ნებისმიერი აქტივობისას, დიდ ჯგუფებს ახასიათებს, რომ შეიძლება ჰყავდეს რადიკალური ნაწილი, სოციალურად მიუღებელი ნაწილი, მაგრამ ძირითადი ბირთვი, რასაც ახლა ვხედავ, სიმართლის მხარეს არის და სოციალურად აბსოლუტურად  გამართულია. 

- მინდა, მოზარდების თვალითაც შევხედოთ - რატომ არიან ასე გატაცებით ჩართული საპროტესტო მოძრაობაში. ბავშვობის ასაკი ბუნებრივად გულისხმობს ვერტიკალურ მხარდაჭერას, ანუ ბავშვზე ზრუნავენ უფროსები. მოზარდობის ასაკში იწყება ამ ვერტიკალის ჩანაცვლება ჰორიზონტალური მხარდაჭერით, როდესაც მოზარდისთვის ავტორიტეტი ხდება თანატოლი. მაგრამ რამდენად ადვილი ან რთული პროცესია ოჯახის გარეთ თავის დამკვიდრება და ჰორიზონტალური მხარდაჭერის მიღება? ხომ არ არის აქციები, დიდი ერთობისადმი კუთვნილების განცდა ის ადგილი და ის ემოცია, რომელიც აადვილებს თავის დამკვიდრებასაც და მხარდაჭერის მიღებასაც ახალ გარემოში? 

- ახალგაზრდების ცხოვრებაში დიდი სიახლეა, როდესაც მათ საზოგადოებას უთხრეს, რომ შეუძლიათ ცვლილება. ეს, ფაქტობრივად, უკვე გააკეთეს. ამ პროცესს გაფართოებული თვალებით ვაკვირდები და მათით ამაყი ვარ. ადამიანი, რომელიც ცხოვრების დიდ ნაწილს უძღვნის ახალგაზრდებს და ბავშვებს - ჩემზე ვლაპარაკობ - და საკმაო ხანია, უნივერსიტეტში ასწავლის, ახალგაზრდების პულსზე ხელდადებული უნდა იყოს. სანამ ეს მოძრაობა დაიწყებოდა, მანამდეც ყოველდღიურად ვხედავდი ახალგაზრდებს და ვიცოდი, რას ფიქრობენ, რითი სულდგმულობენ… 

 
ეს ახალგაზრდები ცდილობენ უკეთეს ქვეყანაში ცხოვრებას; ეს ახალგაზრდები მიდიან პროგრესისკენ; უნდათ, რომ განვითარებულ ქვეყანაში იყვნენ და ჰქონდეთ ამ ქვეყანაში დარჩენის, სწავლის - ქვეყნის, დიახ, ქვეყნის შენების საშუალება.

 

- ფაქტობრივად, მიმდინარეობს პროცესი, რომელმაც უამრავ ახალგაზრდას საშუალება მისცა, თვითდამკვიდრების რთული გზა უცებ, ერთ დღეში, ერთ კვირაში გაიაროს… ეს პროცესი ხომ არ იწვევს მათ ლტოლვას ამ გარემოსკენ, რომელშიც ბუნებრივად უჩნდებათ დიდ სოციუმთან კუთვნილების განცდა?

- რა თქმა უნდა, კუთვნილების განცდა უჩნდებათ და ეს შესანიშნავია.

- მშობელსაც ხომ სჭირდება, რომ უპასუხოს კითხვას: რატომ გარბის მისი შვილი ყოველდღე აქციაზე? რატომ იგდებს თავს საფრთხეში? რატომ იღლება?

- მშობლებმა უნდა გაიაზრონ, რომ მათი შვილების ბუნების ნაწილია მოძრაობისკენ სწრაფვა - რომ გარეთ მინდა, დიდი ვარ და მინდა, ჩემი თვალით ვნახო, რა ხდება… ასევე, უნდა მიხვდნენ, რომ მათი შვილების მონაწილეობა საქართველოს უახლეს ისტორიაში უმნიშვნელოვანესია მათი პიროვნების ჩამოსაყალიბებლად; იმისთვის, რომ თავი კარგად იგრძნონ და თვითშეფასება ჰქონდეთ სათანადო დონეზე.  ვერც ერთი გამოკეტილი ახალგაზრდა, თუ ვინმეს მშობელი აქციაზე არ უშვებს, თავს კარგად ვერ იგრძნობს. ამიტომ, თუ იმდენად გვეშინია, რომ შვილებს ვერ ვუშვებთ, მაშინ, მათ გვერდით უნდა დავდგეთ. ერთმანეთის მხარდამხარ, მშობლები და შვილები უნდა იყვნენ იქ, სადაც დღეს საქმის კეთების და  მომავლის დაგეგმვის დიდი პერსპექტივაა. ეს არის ჩემი შეხედულება. 

- დიდი მადლობა. ახლა ერთი წინააღმდეგობა მინდა, რომ განგვიმარტოთ. ერთი მხრივ, მოზარდს აქვს განცდა, რომ უკვე დიდია და დამოუკიდებელია; მეორე მხრივ, ბევრი ფაქტორი - მათ შორის, ფიზიკური ცვლილებები - მოზარდს უჩენს არასრულფასოვნების განცდას: რომ უშნოა, რომ მარტოა, რომ არაფერი არ გამოსდის. ეს შინაგანი კონფლიქტი სისრულესა და ნაკლოვანებას შორის ასევე ხომ არ გადაილახება იმ პროცესში მონაწილეობით, სადაც თითოეული მოზარდი მძაფრად განიცდის საკუთარ მნიშვნელოვნებას? ეს ფაქტორიც ხომ არ უნდა გაითვალისწინონ მშობლებმა?

- “მე შემიძლია” არის ის, რაც ჩემს თვითშეფასებას იმ ნიშნულზე ამყოფებს, რაც აუცილებელია ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის. ეს, რაც ხდება, სწორედ “მე შემიძლიას” განცდას აძლევს მოზარდებს. ზოგადად, მოზარდებს პოსტპანდემიურ პერიოდში ბევრი პრობლემა ჰქონდათ. ჩვენი პროფესიის ადამიანები ამის თვითმხილველები ვართ. პრობლემებს შორის ერთ-ერთი მთავარი იყო განცდა, რომ “მე არ შემიძლია; ისეთი არ ვარ, როგორიც საჭიროა, რომ ვიყო”. პანდემია ურთულესი ტრავმული გამოცდილებაა მთელი მსოფლიოსთვის. არამარტო ახალგაზრდები, არამედ ჩამოღვენთილი, შეწუხებული, დეპრესიული სრულიად საზოგადოება ამ დიდმა საზოგადოებრივმა მოძრაობამ თვალში გამოახედა, იმედი ჩაუსახა. ადამიანებმა, მათ შორის, ახალგაზრდებმა, ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის საჭირო მუხტი მიიღეს. სხვადასხვა ვიდეო ვნახე, სადაც ახალგაზრდა ამბობს: “ბევრ ხალხში ყოფნის შფოთვა მქონდა, მაგრამ ახლა აქ ვდგავარ.” და უკან ხალხის დიდი ნაკადი ჩანს. ფსიქიკას აქვს მარეგულირებელი ფუნქცია და რაღაც მნიშვნელოვან მოვლენას შეუძლია, ეს მარეგულირებელი ფუნქცია აამუშაოს, კურნებისკენ წაიყვანოს. 

- კიდევ ერთი კითხვა მაქვს, ზოგადად, მშობლების და მოზარდი შვილების ურთიერთობასთან დაკავშირებით. არსებობს ურთიერთობის წესები, რომლებსაც, ჩვეულებრივ, უფროსები უდგენენ მცირეწლოვან შვილებს. მაგრამ მოზარდებთან წესები აღარ ჭრის და, როცა ბავშვი იზრდება, კარგ შემთხვევაში, წესებს ანაცვლებს შეთანხმებები, რომლებიც ორივე მხარის თანამონაწილეობით დგება. თეორიულად ასეა, მაგრამ პრაქტიკულად თუ არსებობს თავისუფლების ისეთი ხარისხი, რომელიც მშობელსაც დააკმაყოფილებდა და მოზარდისთვისაც მისაღები იქნებოდა? 

- ძალიან რთულ კითხვას მისვამთ. მე ვფიქრობ, რომ სწორედ შეთანხმება და ორივე მხარის სურვილების თუ მოთხოვნილებების გათვალისწინება არის თავისუფლების ის ხარისხი, რომელიც ორივე მხარისთვის მისაღები უნდა იყოს. ზოგადად, მთელ ერს უჭირს ახლა შეთანხმებამდე მისვლა. დიდებს უჭირთ. ახალგაზრდებს, მშობლებთან ერთად, შეუძლიათ ისწავლონ, გაკვეთილები მიიღონ, როგორ შეთანხმდნენ - რომელ საათზე გავლენ მიტინგზე, როდის დაბრუნდებიან, როდის მიაწვდიან ინფორმაციას მშობელს. მშობლებს შეუძლიათ, შვილებს უთხრან - კი, ბატონო, გენდობი; წადი და ამ დროს დაბრუნდი; მე შენთან ერთად ვიქნები, როგორც კი დაგჭირდები, ოღონდ, გამაგებინე. რეალურად, ეს გაკვეთილებია. ფსიქოლოგის ოთახში, სადაც კონკრეტული გარემოა შექმნილი როლური გათამაშებისთვის, სწორედ ამას ვასწავლით მშობლებს და შვილებს. ახლა ველზეა ეს პროცესი გადატანილი. თუ მშობლები დაფიქრდებიან და ამ მოცემულობას შეთანხმების უნარის გასავითარებლად გამოიყენებენ, მაშინ ის კონსენსუსი, რაც თქვენ ახსენეთ, არის გამოსავალი. 

 

 

“გაშვების გარეშე არ არსებობს პროგრესი.”

 

 

- პირადად თქვენთვის, როგორც მშობლისთვის, რა არის პრიორიტეტული - დუნე უსაფრთხოება თუ რისკიანი შესაძლებლობა? 

- რისკიანი შესაძლებლობა - რაც არ უნდა მჭახედ ჟღერდეს. ამ ბოლო დროს ხშირად ვიხსენებთ ილიას სიტყვებს: “მოძრაობა და მარტო მოძრაობა არის ქვეყნის ღონისა და სიცოცხლის მიმცემი.” მე ამ სიტყვებით ჩამოვყალიბდი პიროვნებად და ადამიანად. მოძრაობა არის ის, რაც ადამიანს ქმნის წარმატებულ, პროგრესულ, ღირსეულ პიროვნებად და არავითარ შემთხვევაში - დუნე უსაფრთხოება. 

- შვილზეც ამას ამბობთ - სწორად გავიგე?

- აუცილებლად შვილებზეც ამას ვამბობ. იმის გარდა, რომ ბავშვთა ფსიქოლოგი ვარ, ასევე, ჩვეულებრივი მშობელი ვარ, რომელსაც ხანდახან აღზრდაშიც ეშლება, იღებს უკუკავშირს და ცდილობს, რომ შეცდომა გამოასწოროს. მეც მიჭირს ეს გაშვების მომენტი. სულ რამდენიმე ხანია, რაც ჩემმა შვილებმა დამოუკიდებლად გადაადგილება დაიწყეს და ახლა რომ ვაცნობიერებ, რა ემოციები მქონდა… ჩემმა ახლობლებმა იციან, როგორ მიჭირდა, როგორ ვიჯექი და ველოდებოდი, როდის გავიგებდი, რომ ჩემი თორმეტი წლის შვილი, ან ათი წლის შვილი დანიშნულების ადგილამდე მივიდა. ხანდახან მეც ვარ იმ მშობლების მდგომარეობაში, რომლებიც ცდილობენ, რომ შვილები ზედმეტად დაიცვან, დუნე უსაფრთხოებაში მოაქციონ, გამოცდილება შეუზღუდონ… მაგრამ თუ ასე ვიქცევი, ესე იგი, ჩემი შვილების განვითარების უფლებას ვარღვევ. შესაბამისად, მშობლებმა უნდა შევძლოთ, რომ ვაკონტროლოთ ჩვენი ემოციები; ისე დავგეგმოთ ნებისმიერი სიტუაცია, რომ ჩვენც  მეტ-ნაკლებად მშვიდად ვიყოთ და ჩვენი შვილებიც გამოცდილების მიღების გზაზე გავუშვათ. გაშვების გარეშე არ არსებობს პროგრესი. გაშვება არ ნიშნავს ხელის კვრას, გაშვება ნიშნავს ასაკის მიხედვით ახლოს ყოლას, შემდეგ ოდნავ გაშვებას, შემდეგ დისტანციაზე ყოფნას, მაგრამ ყოველთვის გვერდით დგომას. სხეულებრივად, რაღაც ასაკის შემდეგ, ეს საჭირო არ არის, მაგრამ მორალურად და ემოციურად - ყოველთვის საჭიროა. ეს გზა, რომელსაც მშობელი ბავშვის დაბადებიდან მის ზრდასრულობამდე გადის, ურთულესი და საპასუხისმგებლო გზაა. მშობლები ვიცვლებით ამ გზის გავლისას. 

- არამარტო ბავშვები, მშობლებიც უნდა შეიცვალონ? 

- რა თქმა უნდა. ამიტომ ვთქვი, რომ ჩემი შვილებისგან ვსწავლობ და ეს მაბედნიერებს. 

- მინდა, რომ იმ მოზარდებზეც ვილაპარაკოთ, რომლებსაც არ უჩნდებათ სურვილი, რომ ამ ახალი იდენტობის ნაწილი გახდნენ. ისინი სახლში რჩებიან და, სავარაუდოდ, ინტერნეტის მეშვეობით პოულობენ თვითკმარ გარემოს. ასეთი მოზარდის მშობელი როგორ უნდა მოიქცეს? 

- თუ არიან ახალგაზრდები ან, თუნდაც, ზრდასრულები, რომლებსაც არ უჩნდებათ განცდა, რომ ახლა აქციაზე უნდა იყვნენ - ეს მათი არჩევანია და ამ არჩევანს პატივი უნდა ვცეთ. 

- თქვენ გაქვთ ნათქვამი - თინეიჯერობას “ცუდად ყოფნის მოდა” ახასიათებსო. ეს კითხვა იმიტომ გამიჩნდა, რომ მაინტერესებს, “ცუდად ყოფნის მოდა” ხომ არ უქმნის მოზარდებს მოტივაციას, რომ სახლში უფრო კომფორტულად იგრძნონ თავი? 

- არ ვფიქრობ ასე. განზოგადებულად ვერაფერს ვიტყვით. შეიძლება, ვიღაცები მართლა ცუდად არიან. არსებობს ფსიქოლოგიური პრობლემები, რომლების დროს ადამიანი გარეთ ვერ გადის. 

- იმ შემთხვევაზე გეკითხებით, როცა მოზარდს არ აინტერესებს, გარეთ რა ხდება.

- როცა საერთოდ არ აინტერესებს, ეს შეიძლება, რაღაც თვალსაზრისით, იყოს პრობლემური, ოღონდ ინდივიდუალურ შემთხვევას თუ არ განვიხილავთ, ვერ გავიგებთ, ასეა თუ არა.  შესაძლოა, მოტივაციის ვარდნა აქვს; შესაძლოა, ისეთი პრობლემა გაუჩნდა, რომელზეც მუშაობაა საჭირო; შეიძლება, უბრალოდ, ეკრანდამოკიდებულია, ან სხვა რამ დამოკიდებულება აქვს. ეკრანდამოკიდებულება ერთ-ერთი მასშტაბური პრობლემაა მთელ მსოფლიოში. ყველას ვერ მოვთხოვთ და არც უნდა მოვთხოვოთ, რომ ფიზიკურად აქტიური იყოს. აქტიურობას სხვადასხვა ფორმა შეიძლება ჰქონდეს.

- თქვენთან შესახვედრად რომ ვემზადებოდი, წავაწყდი პროფესიონალის მოსაზრებას, რომ თინეიჯერობის ასაკს შეიძლება ახასიათებდეს ცალმხრივი გრძნობა, გაუზიარებელი რომანტიკული სიყვარული. ჯერ ერთი, მოზარდებს ქცევის და ემოციის კონტროლი უჭირთ და მეორე - სასიყვარულო ურთიერთობის გამოცდილებაც არ გააჩნიათ. შესაძლებელია თუ არა, მოზარდების ნაწილს საერთოდ არ აინტერესებდეს, რა ხდება გარემოში, რა ხდება ქვეყანაში იმიტომ, რომ თავის გრძნობასთან გამკლავება უჭირდეს?  

- ეს გარდატეხის ასაკის ნაწილია და პლატონური, რომანტიკული ფაზა ჰქვია - როდესაც სიყვარულის ობიექტი შეიძლება ხელშესახები არც იყოს და მოზარდს პლატონურად უყვარდეს რომელიმე პოპულარული ადამიანი, მსახიობი, მომღერალი… ამის გამო, შესაძლებელია, რომ მოზარდს გუნება-განწყობა შეეცვალოს და არაფერი უნდოდეს.  

- შეგიძლიათ, სახლში დარჩენილი შვილების მშობლებსაც უთხრათ, რომ მათი შვილების ქცევა ნორმალურია და შფოთვას არ უნდა იწვევდეს?

- ნებისმიერ შემთხვევაში, შვილებთან გასაუბრება ძალიან სასარგებლოა. ჰკითხონ “ამდენი მოზრდია გარეთ და შენ რას ფიქრობ?”  შეიძლება აღმოაჩინონ, რომ მათი შვილები სახლიდან არიან ჩართულები იმ აქტივობებში, რომლებიც გარეთ მყოფ ადამიანებს ამა თუ იმ ფორმით ეხმარება. მონაწილეობა ხომ სხვადასხვანაირია?! მშობლები თუ გაარკვევენ, რა არის მათი შვილის სახლში ყოფნის მიზეზი, როცა თანატოლები გარეთ არიან, ალბათ, პასუხებს მიიღებენ იმასთან დაკავშირებითაც კი, რამე ხომ არ უჭირთ შვილებს. ოთახის კარზე მიკაკუნება და შეკითხვა: “რით დაგეხმარო?” ან “რაიმე ხომ არ გჭირდება?” არის ის, რაც მოზარდის მშობელმა უნდა გააკეთოს. დაუკაკუნებლად შესვლა კი არა, დაკაკუნება და თქმა: “აქ ვარ, როდის ვისაუბროთ?” - ეს ხშირად გვაკლია მოზარდების მშობლებს. 

 

 

“ადამიანი სხვის მოლოდინებს არ უნდა ერგებოდეს და ზუსტად ეს არის თავისუფლება.”

 

 

- რომ შეგეძლოთ, თქვენთვის ძვირფას ადამიანს სამუდამოდ მიანიჭოთ ერთი მნიშვნელოვანი თვისება ან უნარი, რა იქნებოდა? 

- ეს იქნებოდა საკუთარი ცოდნის და გამოცდილების მუდმივად გაზიარების, სხვისთვის მუდმივად გადაცემის უნარი; სურვილი, რომ რაც ვიცი, ყველაფერი სხვასაც ვასწავლო, განსაკუთრებით, ახალ თაობას. 

- პირადად თქვენი ძალა რაშია?

- მოძრაობაში. მე არ ვჩერდები და ვცდილობ, რომ ყოველთვის დავეწიო მოვლენებს; ჩემი ასაკის მიუხედავად, ვიყო თანამედროვე და ვიარო მოვლენების კვალდაკვალ; ვისწავლო ახალი და ავითვისო ის, რაც აქამდე არ მისწავლია. ამიტომ ვამბობ, რომ ჩემი ძალა არის მოძრაობაში. 

- ტრადიციული ბოლო კითხვა მაქვს: რომელია სიტყვა, რომელიც მთელი თქვენი ცხოვრების მეგზურად გამოდგება? 

- სიყვარული - ადამიანების, სამყაროს სიყვარული, რომელიც მაძლევს ძალას, რომ მეც და ჩემ გარშემო მყოფი ადამიანებიც ბედნიერები ვიყოთ. მიმაჩნია, რომ ბედნიერი ვარ და იმიტომ ვარ ბედნიერი, რომ მიყვარს. 

- დიდი მადლობა უაღრესად აქტუალური და საინტერესო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატა ეკუთვნის ფრანგ მწერალსა და ფილოსოფოსს - ალბერ კამიუს (1913 – 1960): „ჩემი უბედურება ის არის, რომ ყველაფერს ვაცნობიერებ“.

- ვეთანხმები. ამას, ზოგადად, ფსიქოლოგები ვეთანხმებით. როდესაც ადამიანი ყველაფერს აცნობიერებს, მასში ბევრი ინფორმაცია შემოდის, რაც ძალიან  დამღლელია. ჩვენ, ფსიქოლოგებს, ბევრი მუშაობა გვიწევს, ყველანი დაღლილები ვართ და პერიოდულად იმ რისკის წინაშე ვდგებით, რასაც პროფესიული გადაწვა ჰქვია. ვცდილობთ, რომ ეს არ დაგვემართოს. მაგრამ გავკადნიერდები და კამიუს ფრაზას ასე შევასწორებ: “ჩემი პრობლემა ის არის, რომ ყველაფერს ვაცნობიერებ.” ხშირად მიფიქრია, რომ არა მხოლოდ ჩემში - ჩემს კოლეგებშიც - ყველაფრის გაცნობიერება, ყველაფრის მიხედვა, ემპათიის დიდი ფარგლები იმას იწვევს, რომ ინფორმაციით ვივსებით და მერე ძალიან დაღლილები ვართ. თუმცა, ისიც ვიცით, როგორ უნდა მივხედოთ ამ დაღლილობას. 

- მეორე ციტატის ავტორია ინგლისელი ფილოსოფოსი ფრენსის ბეკონი (1561-1626):  „პატივისცემის მოხვეჭით, თავისუფლებას ვკარგავთ“. 

- შეიძლება, პატივისცემა რაღაც ვალდებულებებს გვიჩენდეს, რომელიც თავისუფლებას გვაკარგვინებს; მაგრამ ვფიქრობ, რომ თუ ადამიანი თავისუფალია, მისი თავისუფლება ყოველთვის შინაგანია. ამიტომ, თუ ადამიანი სხვების მხრიდან პატივისცემას ღირსეულად დაუხვდება, ანუ ეს დამოკიდებულება თუ არ გააყოყოჩებს და ზემოდან თუ არ გადმოახედებს, - მაშინ თავისუფლებას არ დაკარგავს. არსებობენ ადამიანები, რომლებიც პატივცემულები არიან და, ამავე დროს, არიან თავისუფლები. მაგრამ ეს ყველას არ ეხება. მე უნდა გადავწყვიტო, როგორ აღვიქვამ სამყაროს; როგორ აღვიქვამ სხვების მხრიდან პატივისცემას.

- ესე იგი, პატივს თუ მცემენ და ჩემ მიმართ შესაბამისი მოლოდინები აქვთ, ეს ჩემს თავისუფლებას არ უნდა ბოჭავდეს? 

- ადამიანი სხვის მოლოდინებს არ უნდა ერგებოდეს და ზუსტად ეს არის თავისუფლება. ადამიანი უნდა იყოს ის, ვინც არის და ამ სიმართლით, ამ თავისუფლებით უნდა მოძრაობდეს. 
 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე