×
„არასოდეს შემშინებია, რას დავხატავდი“

ეთერ ჭკადუა

მხატვარი


4512

ინტერვიუს შესახებ

თავიდან მასში სრულებით ვერ დავინახე ის ქარიზმა, რომელიც, ზუსტად ვიცოდი, რომ აქვს. მისი ქცევა და სხეულის ენა არაფერს ამბობდა იმაზე, რომ თანამედროვე ქართველებს შორის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ადამიანთან ვიყავით სტუმრად.

მერე, ლაპარაკი რომ დაიწყო, თანდათან მივხვდი, როგორი განსაკუთრებულია: მას ნამდვილად შეუძლია ის, რაც სხვებს არ შეუძლიათ; რისკზე მიდის ისე, რომ არც იცის, თუ რისკავს; არ არსებობს კითხვა, რომელზეც არ გიპასუხებს; არ არსებობს გრძნობა, რომელზეც არ მოგიყვება...

იმასაც უცებ მიხვდები, რომ რთული ხასიათი აქვს - ამის აღქმაშიც თვითონ გეხმარება. თუმცა, იმდენად მოგყვება თხრობაში, რომ აბსოლუტურად არანაირ მნიშვნელობას აღარ ანიჭებ მის ხასიათს. სულ ბოლოს კი აღმოაჩენ, რამდენად უნიკალური გამოცდილება მიიღე იმ ადამიანთან ურთიერთობით, რომელიც უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებს დეტალებს, მაგრამ აბსოლუტურად გულგრილია წვრილმანების მიმართ. ეს საშუალებას გაძლევს, ტექსტს მეტი სიზუსტე შესძინო და თან არ დაკარგო არაფერი, რაც ნამდვილად ღირებულია.

გაიცანით ეთერ ჭკადუა, ქარიზმატული მხატვარი, რომელიც თავისი ხასიათის უცნაური ძალით თან ანდამატივით გიზიდავს, თან თავისი პირადი სივრცის ზღვარზე მტკიცედ გაჩერებს. ჩემთვის მის ნახატებსაც ზუსტად იგივე ხასიათი დაჰყვება.

მე თუ მკითხავთ, ეს ინტერვიუ აუცილებლად უნდა წაიკითხოთ.

P.S. დიდი მადლობა ქალბატონ ეთერს თავისი პირადი ფოტოების გაზიარებისთვის.

ია ანთაძე

-    ქალბატონო ეთერ, ნათქვამია, რომ ხშირად ადამიანს ხარკის გადახდა უწევს იმისთვის, რომ თავისი გზით იაროს. თქვენ რა ხარკი გადაიხადეთ იმისთვის, რომ თქვენი გზით გევლოთ?

-    ხარკი - როგორი ძველი სიტყვაა. როცა ნიუ იორკში ცხოვრობ, მით უმეტეს, როცა ძალიან ღარიბი ქვეყნიდან წამოსული ხელოვანი ხარ, საკმაოდ რთულია, რომ თავი გაიტანო. ვერასოდეს ვიფიქრებდი ოჯახის შექმნაზე და ბავშვებზე. წარმოუდგენელი იყო, რომ თან მეხატა და, პარალელურად, შვილები გამეზარდა. მით უმეტეს, ნიუ იორკში, სადაც არ გყავს ახლობლები, ნათესავები, მშობლები, რომლებსაც შეუძლიათ, რომ დაგეხმარონ. ქართველი ქალის გადმოსახედიდან, ეს, ალბათ, ყველაზე დიდი ხარკია. კიდევ, თუ სწორად პასუხობს ამ შეკითხვას, ყოველთვის ვიცოდი, როგორი ნახატი გაიყიდება ადვილად და ფულის გაკეთება როგორ შეიძლება. ამაზე ყოველთვის უარს ვამბობდი. ეტყობა, არტისტული ბუნების ბავშვები რომ იბადებიან - საკუთარ თავს და ჩემს ძმასაც ვგულისხმობ - ისინი ჩვეულებრივად ვერ უკავშირდებიან ცხოვრებას. ძალიან ემოციურები არიან და მთლად დალაგებული ტვინი არ აქვთ. ახლა უფრო მივხვდი, რომ ჩემს ბუნებაში და ჩემი ძმის ბუნებაში ეს ძალიან გამოკვეთილია: ვიცით, რა არის სწორი და ჭკვიანი ადამიანი როგორ მოიქცეოდა. ვიცით, მაგრამ არასოდეს იქით არ მივდივართ. ყოველთვის შემოქმედებითი ძალები გვამოძრავებს. 
 

 

არაფერი მიბიძგებდა, რომ ჩემს თავში დავეჭვებულიყავი.

-    თქვენი გზით სიარული, სინამდვილეში, ძალიან რთული გზით სიარულს ნიშნავდა. მარტო ჩახვედით ნიუ იორკში და თავის დამკვიდრების შესაძლებლობას ეძებდით. როგორ ფიქრობთ, შესაძლებლობებს გარემოებები ქმნის, თუ ადამიანები ქმნიან?

-    საქართველოში ძალიან თავდაჯერებული ბავშვები იზრდებიან, რადგან ოჯახისგან ბევრ სითბოს იღებენ. მეც თავდაჯერებული ვიყავი იმიტომ, რომ კარგად ვსწავლობდი, ოჯახში დიდ ყურადღებას მაქცევდნენ, სკოლაში მაქებდნენ, ყველაფერი გამომდიოდა და მეგონა, რომ ყოველთვის ისეთი ცხოვრება მექნებოდა, როგორსაც მოვინდომებდი. ამიტომაც, ცოტათი მოდუნებული მქონდა ეს უნარი, ეს ბუნება, რომ შესაძლებლობები უნდა ვეძებო. ზუსტად ასე იყო გოჩაც, ჩემი ძმა. ყოველთვის ველოდებოდით, რომ ვიღაც მოგაკითხავს სახლში, ვიღაც მიხვდება, ჩაკეტილ კარს მიღმა რას აკეთებ და როგორი მაგარი ხარ (იცინის). 

-    და როცა სახლში არავინ მოგაკითხათ, შემდეგ მაინც მოგიხდათ შესაძლებლობების ძებნა, თუ გარემოებებმა განაპირობა ამ კარის გახსნა?

-    ყოველთვის, როცა რამე მომხდარა, შემთხვევითობა იყო ჩართული. თუნდაც, პირველმა არტდილერმა - მაია პოლსკიმ (Maya Polsky) - როგორ გამიცნო, ან მერე მეორე, ცნობილმა არტდილერმა - ჯიან ენცო სპერონემ (Gian Enzo Sperone) - როგორ ნახა ჩემი ნამუშევრები. ამან კიდევ უფრო გააძლიერა ჩემი თავდაჯერება, რომ ხელი არ უნდა გამენძრია, არც არავისთვის უნდა დამერეკა და არც არავისთვის უნდა მიმეწერა. კარგი იქნება, ახალგაზრდებმა ჩემი ეს გამოცდილება გაითვალისწინონ, თუ უნდათ, რომ მეტი კონტაქტი შეიძინონ ხელოვნების სამყაროში. თუმცა, მე ახლაც არ მინდა, რომ რამე შევცვალო. თუ ასეთი ბუნების ადამიანი ხარ, მაშინ სხვანაირ ხელოვნებას ქმნი და, ალბათ, ჩემი ბუნების ხარჯზე გავაკეთე ის, რაც გავაკეთე.

-    არსებობს ბესტსელერების თეორია, რაც წიგნებს ეხება: რა არის საჭირო იმისთვის, რომ ევროპაში არაევროპული ლიტერატურა კარგად გაიყიდოს. ასახელებენ სამ ფაქტორს: პირველი ფაქტორია ავტორის საინტერესო, გამორჩეული გარეგნობა და/ან ბიოგრაფია; მეორე ფაქტორი ის არის, რომ მოქმედება უნდა ვითარდებოდეს ევროპელებისთვის უცხო, უჩვეულო, დრამატულ გარემოში; მესამე ფაქტორი გულისხმობს, რომ გადმოცემულ ამბავში უნდა იყოს რაღაც ისეთი, რისი განცდა მკითხველს თვითონაც მოუნდება. როგორ ფიქრობთ, ამერიკაში თქვენი ნამუშევრების შეძენის მიმართ ინტერესი თუ შეიძლება კავშირში იყოს ამ სქემასთან?

-    ამერიკელის თვალით რომ შევხედოთ, პატარა ქვეყნიდან ამერიკაში ჩამოვიდა მხატვარი, რომელიც ჰყვება თავის ნოსტალგიაზე, თავის ქვეყანაზე. ამ ქვეყანაში ამერიკელი არც ნამყოფია და არც რაიმე განსაკუთრებული ინტერესი აქვს მის მიმართ. რამდენ ადამიანს ნახავთ, რომელიც ამ მხატვრით დაინტერესდება? ალბათ, ძალიან ცოტას. როცა ვხატავდი, გაცნობიერებული მქონდა, რომ ჩემი ნამუშევარი ვიზუალურად ადვილად გასაგები უნდა ყოფილიყო. ამიტომაც ავირჩიე, რომ დამეხატა კლასიკური ნახატის ტექნიკით, ისეთი ტექნიკით, რომ ხალხი გაჩერებულიყო და ეთქვა: „რა მაგარია!“ დღევანდელ სამყაროში მნიშვნელოვანი ადგილი კონცეპტუალურ ხელოვნებას, ინსტალაციას და ვიდეოარტს უჭირავს. კონცეპტუალისტების მიზანია,  საინტერესო სათქმელი გადმოსცენ. ეს ხანდახან არტ დილერებისთვისაც ხელსაყრელია. მათ არ შეუძლიათ, რომ ელოდონ, როდის დაამთავრებ შენს ნახატს - ხუთ თვეში თუ ექვს თვეში. დილერის ხელოვნებაც ის არის, რომ ხელოვნების ნიმუში გაყიდოს. ჩემი ნახატები რთული გასაყიდია იმიტომ, რომ არ არის იაფი; იმიტომ, რომ ძალიან დიდხანს ვმუშაობ ნახატზე; იმიტომ, რომ არ ვარ პროგნოზირებადი. მაგრამ მინდოდა, ჩემს ნახატებს როცა შეხედავდნენ, ეფიქრათ, როგორი ქვეყანა ყოფილა საქართველო. მეც და გოჩაც ვფიქრობდით, რამე უნიკალური, განსხვავებული გაგვეკეთებინა, ისეთი, რომ ქართველებისთვის საამაყო ყოფილიყო. ეს მოტივაციას გვაძლევდა, რომ არასდროს არაფერი მიგვეფუჩეჩებინა. ამასთან, შენი მხატვრული ენა აუცილებლად ამერიკის გარემოსაც უნდა უკავშირდებოდეს, რომ იქაური ადამიანი დააინტერესო. ძალიან ვამაყობ იმით, რომ ჩემი ნახატები სერიოზულ ინტელექტუალებს მოსწონთ. დიდ ქვეყნებში აინტერესებთ უცხოელები, მაგრამ, ბუნებრივია, მაინც თავისას ანიჭებენ უპირატესობას. უცნობი პატარა ქვეყნის ხელოვანისთვის  ბევრად უფრო რთულია, სადმე შეაღწიო. ამიტომ, ძალიან მცირედითაც კმაყოფილები ვართ. მთავარია, რომ გადავრჩით. მე და ჩემი ძმა ასეთები ვართ - დაღლილები და გადარჩენილები. 
 

 

ინსტინქტებზე დაყრდნობით დავარქვი „აუტსაიდერი“. პროტესტზე მაშინ არც მიფიქრია.

-    თქვენ ხშირად გითქვამთ, რომ რა რჩევებსაც გაძლევდნენ, იმის საპირისპიროდ იქცეოდით. არ დადიოდით იქ, სადაც მხატვრები დადიან მათთვის საინტერესო კონტაქტების მოსაპოვებლად; არ ხატავდით იმას, რაც კარგად გაიყიდებოდა... არაერთხელ გითქვამთ, რომ პროტესტი ხელოვანის საქმეა. თქვენი ნამუშევრებიც გაჟღენთილია პროტესტის სულისკვეთებით. დღევანდელი გადასახედიდან, რამდენად რისკიანი იყო პროტესტის გზა, რომელიც თქვენ გაიარეთ?

-    სკოლის პერიოდში, როცა ტანითაც პატარა ვიყავი და  ასაკითაც - ალბათ, მეშვიდე თუ მერვე კლასში ვიქნებოდი - მამაჩემის პიჯაკებს ვიცვამდი. დედაჩემს ნერვებს ვუშლიდი. ყოველთვის ჩემი სტილი მქონდა და არ მინდოდა, ჯგუფის ნაწილი გავმხდარიყავი. დედაჩემი მეუბნებოდა, გისურვებ, შენისთანა შვილი გყავდეს, რომ გაიგო, რა მდგომარეობაში ვარ მეო. 

-    გამორჩეულად ჩაცმული რომ დადიოდით, თქვენს თანატოლებთან პრობლემები არ გქონდათ? 

-    „გიჟუას“ მეძახდნენ ამხანაგები. გოჩას უბანში ეძახდნენ „შოკიას“. ამხანაგებთან პრობლემები ნამდვილად არ გვქონია. 

-    ძალიან კარგად რომ სწავლობდით, ალბათ, ეგ იყო მიზეზი, რომ თქვენი უცნაურობები მათ აგრესიას არ იწვევდა. 

-    მე კარგად ვსწავლობდი, მაგრამ გოჩა არ სწავლობდა. გოჩამ სწავლას თავი დაანება და საერთოდ წიგნის გაგონება არ უნდოდა. მაშინ არ ვიცოდით, რომ არსებობს დისლექსია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბავშვი ვერ კითხულობს, არ შეუძლია და ჰგონიათ, რომ ზარმაცია. გოჩაც ჩაითვალა, რომ ზარმაცი იყო. არადა, ყოველთვის რაღაცას აკეთებდა, შლიდა და აწყობდა. ისეთი საინტერესო და უცნაური დიზაინის ნივთებს აკეთებდა, ვინც კი ნახავდა, ყველა ამბობდა, გენიალურიაო. გოჩას ბავშვობისას როგორ დააკლდა ეს კომპლიმენტები! არ ადარდებდა, მაგრამ თავდაჯერება, რაც მე მქონდა და რის ხარჯზეც ბევრი რამ გავრისკე ისე, რომ არც ვფიქრობდი, თუ ვრისკავდი, - მას არ ჰქონია. არაფერი მიბიძგებდა, რომ ჩემს თავში დავეჭვებულიყავი. ახლა შეიძლება, მეტი კითხვა დავუსვა ჩემს თავს, მაშინ კი დაუფიქრებლად ვმოქმედებდი. ბევრი რამ მაინტერესებდა და რისკზე არ ვფიქრობდი. დალაგებულ ცხოვრებაში თავს კარგად ვერ  ვგრძნობდი. გოჩა კიდევ ყოველთვის ამ დალაგებულ ცხოვრებას ეძებდა. ცოლი მოიყვანა, შვილები შეეძინა. დედაჩემის სიკვდილის შემდეგ, თითქოს, უნდოდა, რომ საკუთარ ოჯახში დალაგებულიყო. მაგრამ აღმოჩდა, რომ საერთოდ არ იყო მზად ოჯახური ცხოვრებისთვის, მით უმეტეს, საქართველოში გადატანილი სამოქალაქო ომის შემდეგ და, მით უმეტეს, ემიგრაციაში. 
 

 

მინდოდა, რომ ჩემს ნახატს ძალა ჰქონოდა.

-    ქართველი მეუღლე ჰყავს?

-    დიახ, ქართველია. აღმოჩნდა, რომ მართლა ძალიან რთულია უცხოეთში ცხოვრება ბავშვებით, ოჯახით. მისთვისაც როგორი რისკი იყო?! მაგრამ ამაზე წავიდა იმიტომ, რომ დალაგებული ცხოვრება ჩვენ ვერასდროს გამოგვდის. მე, მაგალითად, ძალიან კარგი ქმარი მყავდა, რომელიც დავტოვე იმიტომ, რომ გადავწყვიტე, წავსულიყავი და მარტოს მეცხოვრა.ეტყობა, შემოქმედს ახასიათებს საკუთარი თავის ძებნა. ბანალური ფრაზაა, მაგრამ სულ ძებნაში ხარ და ამ დროს ბევრ რამეს იგნორირებას უკეთებ, ბევრ რამეს თმობ. მერე შეიძლება ფიქრობდე: „ეს რატომ გავაკეთე? არ უნდა გამეკეთებინა“. 

-    გამოდის, რისკი თქვენთვის თითქმის ცხოვრების წესია. 

-    ხომ არსებობს ჭკუა და ემოცია?! ჭკვიანი ხალხი გააზრებულად წყვეტს ყველა საკითხს. გოჩას შვილები არიან ასეთები, უფრო ჭკვიანები. ჩვენ - მე და გოჩა -  ემოციურები ვართ. ემოციების მიხედვით ვმოძრაობთ. ხელოვნება, ალბათ, იმით ფასდება, რამდენად კარგად გადმოსცა ხელოვანმა თავისი ემოცია.

-    რა თქმა უნდა, თქვენი პროტესტი ხაზს უსვამდა თქვენს თავისუფლებას, რომელიც გამოიყენეთ იმისთვის, რომ არ აჰყევით მოდას და, თვითონ ამბობთ, რომ გახდით აუტსაიდერი (ნახატიც გაქვთ ამ სახელწოდებით). ეს ცნება პირდაპირ უკავშირდება ჰერმან ჰესეს რომანის „ტრამალის მგელის“ მთავარ პერსონაჟს, ჰარი ჰალერს, რომელშიც ცხოვრობს ადამიანი თავისი კულტურით, აზროვნებით, სულით და ასევე ცხოვრობს მგელი - თავისი ინსტინქტებით და ველური ბუნებით. მას ღრმა პროტესტი აქვს ეგრეთ წოდებული „მორგებულების“ მიმართ. ეს ყველაფერი ძალიან კარგად ჩანს თქვენს ნამუშევრებში. მაგრამ მაინტერესებს, „აუტსაიდერობა“ თქვენი ცხოვრების გარკვეულ ეტაპს ახასიათებდა, თუ სამუდამო მდგომარეობაა?

-    საინტერესო შეკითხვაა. როცა ეს ნახატი დავხატე და „აუტსაიდერი“ დავარქვი, არც ვიცოდი, რომ არსებობდა აუტსაიდერული ხელოვნება, რომლის წარმომადგენლები მარტო მხატვრები კი არა, რეჟისორებიც იყვნენ და მათ სერიოზული წონა ჰქონდათ. ახლა მგელზე რაც თქვით, ზუსტად ასე, ინსტინქტებზე დაყრდნობით დავარქვი „აუტსაიდერი“. პროტესტზე მაშინ არც მიფიქრია. რაც ჩემ შიგნით იყო, ის გამოვიტანე, ვიზუალურად გადმოვეცი ჩემი მდგომარეობა. ახლა, როცა დიდი დრო გავიდა, უფრო დავინახე, რომ ეს ნახატი წინასწარმეტყველებასავით იყო. რაც არ უნდა გაერთიანდე სხვა კულტურასთან, მაინც ცოტათი აუტსაიდერი ხარ და, შეიძლება, მერე ასეთი არსებობა კიდეც მოგწონს. თუმცა, კარგია „ინსაიდერობა“, „შიგნით ყოფნა“ იმიტომ, რომ უფრო მეტი კარია გახსნილი. 
 

 

შემდგომ პერიოდში ვხატავდი უფრო ჩვენს პოლიტიკურ სიტუაციაზე, რუსეთთან დამოკიდებულებაზე...

-    მაგრამ „ინსაიდერობა“არასდროს გინდოდათ. 

-    დიახ, გეუბნებიან, რომ უნდა იარო სხვადასხვა გამოფენის გახსნაზე. იქ დადის შენი საქმისთვის საჭირო ხალხი, რომელიც შეიძლება გაიცნო. ზოგადად, გალერეის გახსნის დრო ექვსიდან რვა საათამდეა. ანუ ამ დროს ხატვისთვის თავი უნდა დამენებებინა და ტვინი უნდა გადამერთო იმაზე, რომ გამერკვია, ვინ ვინ არის, ვის როგორ უნდა დაელაპარაკო. დავაკვირდი, რომ ის მხატვრები, რომლებიც კონტაქტების ძებნით არიან დაკავებულები, შედარებით ნაკლებად მუშაობენ ხელოვნების ნიმუშზე. მათი მთელი ფოკუსი კონტაქტების ძებნაზე მიდის. მე კი თავდაჯერებულობის გამო მეგონა, რომ ყველა ისედაც გაიგებს, როგორი მაგარი ვარ და ყველა ჩემთან თვითონ მოვა - ასე არაწინდახედულად ვფიქრობდი. ალბათ, ლტოლვილი რომ ვყოფილიყავი და უკანდასახევი გზა არ მქონოდა, უფრო სხვანაირად ვიფიქრებდი. თბილისში, ჩემს სახლში, ყოველ ორ წელიწადში ჩამოვდიოდი  და ყოველთვის კარგი მიღება მქონდა. ყოველთვის მქონდა დასაბრუნებელი ადგილი, ჩემი ბინა. მეტისმეტად არ მადარდებდა, ამერიკაში როგორ აეწყობოდა ცხოვრება. ეს დაეტყო ჩემს ხელოვნებას, ჩემს კარიერას. 

-    ახლაც აუტსაიდერად მიგაჩნიათ თქვენი თავი? 

-    კი, საქართველოში რომ ჩამოვდივარ, თითქოს, ორ ქვეყანას შორის ვიხლიჩები. ნაწილი იქ ვარ, ნაწილი აქ ვარ. თითქოს, ცოტათი ამოძირკვულიც ვარ. მაგალითად, ძალიან მიჭირს შეგუება, რომ ნაგავს ყრიან ჩემს სადარბაზოსთან. მეგობრები მეუბნებიან, დროა შეეგუოო. ამერიკაში და ევროპაში არ მინახავს, ნაგავი ქუჩაში რომ ეყაროს. 

-    ხელოვნებაში თუ მიგაჩნიათ საკუთარი თავი აუტსაიდერად? თუ ეს გარკვეული ეტაპი იყო და ჩაიარა? 

-    მე მგონი, აუტსაიდერი მაინც ვიქნები. როცა საზღვარგარეთ ვარ, უნებურად მინდა, რომ მოვყვე საქართველოზე. ნამუშევრებშიც და შეხვედრების დროსაც. აქ როცა ვარ, ვინმეს რამეს თუ ვეუბნები, სულ შიში მაქვს, არ მიპასუხოს  - ახლა ამერიკელივით ნუ დაგვიწყე ლაპარაკიო. როცა რამდენიმე ქვეყანაში ცხოვრობ, ფსიქოლოგიურად გაქვს ეს მდგომარეობა, რომ ბოლომდე ვერცერთი ქვეყნის ნაწილი ვერ გახდები. 

-    თქვენი ნახატი „აუტსაიდერი“ გაყიდულია?

-    დიახ, ჩემი ცნობილი დილერის კოლექციაშია. შეიძლება, ეს ნახატი თბილისში გამოფენაზე ჩამოვიდეს მომავალ წელს. 

-    თქვენ თქვით, რომ მხატვარი იზოლირებულია, როცა მუშაობს და სანამ თავის ნამუშევრებს არ გამოფენს, არ იცის, რა გააკეთა. რას გულისხმობთ? როგორ თუ - არ იცით, რა გააკეთეთ? 

-    მე ყველა ნახატი ერთნაირად მიყვარს იმიტომ, რომ დიდხანს ვმუშაობ, ზედაპირულად არცერთ ხაზს არ ვავლებ. იმდენ ხანს ვუყურებ, ხანდახან ვფიქრობ, ახლა ჯობია, გავჩერდე; მაგრამ ვერ ვჩერდები. როგორც ცოცხალ არსებას, ისე ვუვლი ნახატს. მაგრამ, ვთქვათ, შემოდის ადამიანი - თუნდაც, მეზობელი ან მეგობარი, რომელიმე ნახატთან ჩერდება და ამბობს: „რა მაგარია!“ ვხვდები, რომ მან ამ ნახატში საკუთარი ადგილი იპოვა.  მხოლოდ ის კი არ არის ნახატში, რომ შენი ბოდვები გადმოალაგე, არამედ, იმ ადამიანსაც ეს ნახატი რაღაც კუთხით დაუკავშირდა. რამდენიმე მწერალმა დაწერა, რომ ადამიანს საშუალებას ვაძლევ, თვითონ შევიდეს ნახატში, თვითონ მოძებნოს თავისი თავი, თავისი ადგილი, თავისი კავშირი. გამიხარდა, ეს რომ წავიკითხე.  
 

 

იარაღიანი ქალის ნახატებით საშინელებას ვყვები - როგორ დაიპყრეს ჩვენი მიწა

-    როგორ ფიქრობთ, თქვენი ნამუშევრები თვალს უფრო მეტ საზრდოს აძლევს, თუ გონებას? 

-    იმედი მაქვს, რომ ორივეს. ამერიკაში როცა ვხატავდი, ვფიქრობდი: კონცეპტუალისტ მხატვრებს პრეტენზია აქვთ, რომ ძალიან გონიერები არიან, რადგან მათი ნამუშევრები ორიენტირებულია იდეაზე და ვიზუალური მხარე გადამწყვეტი არ არის. ისეთ პერიოდში მომიწია ხატვამ, როცა კონცეპტუალური ხელოვნება მოდაშია და თუ ამას არ აკეთებ, ცოტა გოიმი ხარ. მაშინ  კარგად გავაცნობიერე, რომ დავხატავ ნახატს, რომელშიც იქნება კონცეპტიც და ვიზუალური მხარეც. მინდოდა, რომ ორივე ნაკადი შეზავებული ყოფილიყო. თუ ვინმეს მარტო ვიზუალური მხარე აინტერესებს, ეს ჩემთვის მისაღებია. თუ ვინმე შინაარსსაც ხედავს, მით უკეთესი. პრეტენზია მქონდა და ძალიან მინდოდა, გამეკეთებინა საინტერესო ნახატი. მინდოდა, რომ ჩემს ნახატს ძალა ჰქონოდა. სხვა გზაც არ მქონდა. ასაკთან ერთადაც ბევრი რამ შეიცვალა. რაღაც ასაკში ხომ გიჟებივით ვართ, ვნებები არანორმალურია, არაჩვეულებრივია. ახლა რომ ვფიქრობ, ნახატები, სადაც ჩემი მსგავსი ქალია მთავარი გმირი, სწორედ გიჟურ ასაკშია დახატული. შემდგომ პერიოდში ვხატავდი უფრო ჩვენს პოლიტიკურ სიტუაციაზე, რუსეთთან დამოკიდებულებაზე... იქ პიროვნებას სენსაციურ ემოციებს ვერ მივანიჭებდი.

-    იარაღიანი ქალი - რომელიც თქვენ გგავთ და რამდენიმე ნახატში გამოჩნდა - მთლიანად პროტესტის სიმბოლოა. როგორც ვიცი, ეს ნამუშევრები ძალიან საინტერესო იყო ამერიკული საზოგადოებისთვის. 

-    იარაღი არის ყველგან, მარტო ჩვენთან ხომ არ არის?! ამიტომ, ამ ნახატებს ყველა ადვილად გაითავისებს. თუმცა, ეს საკუთარი ოჯახის ისტორიაც იყო. ამ ნახატებზე ქართული საჭმლით მოვნიშნე გეოგრაფია. თან, ჩემთვის მნიშვნელოვანი იყო, რომ მნახველს ქართული სამზარეულოც ენახა, ბადრიჯანი, ხაჭაპური, - ესეც დიალოგის საფუძველია. 

-    თქვენ გულწრფელობის დიდი გამოცდილება გაქვთ, მინიმუმ, როგორც მხატვარს, და როგორ ფიქრობთ, გულწრფელობას სიმამაცე სჭირდება? თუ გულწრფელობა ან გაქვს, ან არ გაქვს და სიმამაცე არაფერ შუაშია?

-    ბავშვებს ბუნებრივად აქვთ გულწრფელობაც და სიმამაცეც. შემდეგ ნელ-ნელა სწავლობენ, რომ მშობლები ხანდახან  სჯიან გულწრფელობისთვის. ერთი შემთხვევა მახსოვს. 15 წლის ვიყავი, როცა პირველად მოვწიე სიგარეტი და სკოლის წინსაფრის ჯიბეში შევინახე. აშკარად სუნი ჰქონდა წინსაფარს. დედაჩემმა მკითხა, მოწიე თუ არა სიგარეტიო. მე ვუთხარი - არა-მეთქი. ჩემს ზედა მეზობელს, მანანას, დაბადების დღე ჰქონდა და ძალიან მინდოდა იქ ასვლა. მითხრა, თუ სიმართლეს მეტყვი, გაგიშვებო. ორი საათის განმავლობაში ვიძახდი, არა, არ მომიწევია-მეთქი. მეშინოდა, რომ დამსჯიდა და აღარ გამიშვებდა. ბოლოს, წვეულება უკვე მთავრდებოდა და ისე მინდოდა ასვლა, ვუთხარი, კი, მოვწიე-მეთქი. ჰოდა, არსადაც არ წახვალო, - მითხრა. ეს შემთხვევა ძალიან ჩამრჩა მეხსიერებაში. დედაჩემთან სულ ბრძოლა მქონდა. როგორც მე მინდოდა, ისე უნდა გამეკეთებინა ყველაფერი. ვამწარებდი, ისეთ მდგომარეობამდე მიმყავდა. 
 

 

ამ ნახატებზე ქართული საჭმლით მოვნიშნე გეოგრაფია.

-    18 წლის იყავით, როცა გარდაიცვალა, მე ასე ვიცი. 

-    დიახ, ასე იყო. ბავშვები იბადებიან გულწრფელები, მაგრამ მერე სხვანაირ ცხოვრებას სწავლობენ. თუ ჩემმა გულწრფელობამ ისეთი საშინელება გამოიწვია, რომ ძალიან ბევრი ვინანე, შეიძლება, მერე უფრო მეტი ვიფიქრო, რა უნდა ვთქვა და რა - არა. ჩემს ძმასთან ურთიერთობაშიც ხშირად მიფიქრია, რომ აჯობებდა, რაღაც არ მეთქვა, როცა დავინახე, რა რეაქცია გამოიწვია მასში ჩემმა პირდაპირმა ნათქვამმა. 

-    და მაინც, ზრდასრული ადამიანისთვის თქმა არის თუ არა დაკავშირებული სიმამაცესთან?

-    დიახ, რა თქმა უნდა. მე არასოდეს შემშინებია, რას დავხატავდი.  უბრალოდ, შეიძლება ნახატი არ გაიყიდოს, ქირა ვერ გადავიხადო და ბინის გარეშე დავრჩე. ამერიკაში როცა ყოველთვე ბინის ქირა გაქვს გადასახდელი, ეს და სხვა ასეთი გადაწყვეტილებები, ალბათ, უკვე არის გარკვეული სიმამაცე.

-    თქვენ ნათქვამი გაქვთ: „როცა ვმუშაობ, ვერანაირ კომპრომისზე ვერ წავალ, მილიმეტრების სიზუსტით უნდა დავხატო.“ ეს ტექნიკას ეხება, თუ მსოფლმხედველობას?

-    ალბათ, ორივეს. მიფიქრია, რატომ გამიჩნდა სურვილი, რომ ასე მეხატა. კარგა ხანს, 18 წლამდე, მინუს ექვსი მქონდა მხედველობა. სათვალის ტარება არ მიყვარდა. ამიტომ, ყველაფერს საკმაოდ ცუდად ვხედავდი. ძველი ნახატები იმპრესიონისტულ მანერაშია შესრულებული, ძალიან ჩქარა, ფუნჯის დიდი შტრიხებით არის დახატული. ჩემი თვალი იქ არ ეძებდა პატარა ჩრდილს და პატარა ხაზს. მერე თვალის ოპერაცია გავიკეთე. შეიძლება, ჩემი თვალი ძალიან ცნობისმოყვარე გახდა, დაინტერესდა იმით, რასაც მანამდე ვერ ხედავდა.  მაგალითად, დაინტერესდა, როგორ ვხედავდი იმ პატარა ჩრდილს, რომელიც ბუნებრივობას ანიჭებდა სახის გამომეტყველებას. ზოგადად, სახის გამომეტყველება ყველაზე რთული დასახატია. ამის ნიადაგზე მოსწონთ ლეონარდოს „ჯოკონდა“ - თითქოს, გელაპარაკება; თითქოს, გრძნობ მის ენერგიას, ტემპერატურას; გრძნობ, რას განიცდის. ვიფიქრე, რომ კარგად შემიძლია ვხატო იმპრესიონისტივით, აბსტრაქციებს ადვილად დავხატავ, გემოვნება მაქვს და ვიცი, ფერები როგორ უნდა გადავანაწილო. ყველაზე რთულია კლასიკური ტექნიკით მუშაობა. ეს დიდი გამოწვევა იყო ჩემთვის, რთული და საინტერესო. ჩემი ძმაც ასეა, თუ რამე ადვილია, იმას გულს ვერ უდებს. თუ რამე ძალიან დეტალური და რთული გასაკეთებელია, ის აინტერესებს. მასაც მინუს სამი აქვს მხედველობა და რატომღაც იმ პატარა დეტალებზე ფოკუსი მისთვის საინტერესოა ისევე, როგორც ჩემთვის. 

-    იმის გარანტი, რომ გამოვა, რაც გინდათ, რა არის? ცოდნა? გრძნობა? ინტუიცია?

-    არც არაფერი იმის გარდა, რომ სადღაც შენ შიგნით ხედავ, რა უნდა გამოვიდეს. ხედავ და გრძნობ, რა გინდა და სანამ ზუსტად ისე არ დახატავ, ვერ ეშვები. 
 

 

ჩემი ნახატი „შავი ზღვა“ იყიდა ჩემმა მეგობარმა, რომელსაც რუსი ცოლი ჰყავს.

-    ინტერვიუში თქვით, რომ მარიხუანა გჭირდებათ ცეკვის დროს, მაგრამ არა მუშაობის დროს. სწორედ ეს სიზუსტე ხომ არ მოითხოვს განსაკუთრებულ სიფხიზლეს მუშაობის პროცესში?

-    სხვათა შორის, მარიხუანის მოწევის შემდეგ ფოკუსი ძალიან ზუსტდება. ვისაც არ მოუწევია, ან ვის ორგანიზმსაც არ მოეწონა, ის ვერ გაიგებს. ადამიანების ნაწილს მარიხუანა დააძინებს, მე კი ძალიან მაფხიზლებს. შეიძლება, რაღაც დეტალზე ვმუშაობდე და დაღლილობას ვგრძნობდე. თუ მარიხუანას მოვწევ, შევუყვები, რამდენიმე საათს ვიმუშავებ და დროს საერთოდ ვერ ვიგრძნობ. 

-    სხვათა შორის, გუგა კოტეტიშვილმა გვითხრა ინტერვიუს დროს, მარიხუანა ძალიან მეხმარება კონცენტრაციაშიო. 

-    ასეა გოჩაც. გოჩას ეს დეტალური ნამუშევრები საერთოდ წარმოუდგენელია, რომ ადამიანის თვალით და ხელით კეთდებოდეს, ისეთი სიზუსტით არის ყველა ხაზი გამოჭრილი. მართლა საოცრებაა. გოჩას მარიხუანის გარეშე ეს ფოკუსი ვერ ექნება. მით უმეტეს, დისლექსიაზე უკვე გითხარით. მე არ ვეწევი იმიტომ, რომ არ მინდა, რამეზე ვიყო დამოკიდებული, მათ შორის, მარიხუანაზე. გადავწყვიტე, რომ ყველაფერს თავისი ადგილი მოვუძებნო. თუ ვისვენებ და ბარში ვუსმენ ცოცხალ მუსიკას, რომელიც მომწონს, მარიხუანა მეხმარება,  მაქსიმალური ყურადღება მივაქციო შესრულებას. ცეკვის დროსაც მთელი ჩემი გონება მუსიკას უსმენს და, შესაბამისად, ცეკვაც კარგად გამომდის. ამ დროს ადამიანი რომ დამელაპარაკოს, ვერც გავიგებ, რას მეუბნება. ზოგს ისეთი შთაბეჭდილება აქვს, თითქოს, პროპაგანდას ვუწევ მარიხუანის მოხმარებას. რა თქმა უნდა, ასე არ არის. თუ ადამიანს არაფრის კეთება არ უნდა, მარიხუანას რომ ეწევა, საერთოდ არაფერს გააკეთებს. თუ რაღაცის კეთება უნდა, შეიძლება, კიდევ უკეთესად გააკეთებინოს. 

-    ბატონმა ლევან ლაღიძემ, თანამედროვე საქართველოს ერთ-ერთმა ყველაზე საინტერესო მხატვარმა, ჩვენთან ინტერვიუში თქვა: „გამოცდილება არის სიმდიდრე და, როგორც ყველა სიმდიდრე, ამავე დროს, გამოცდაც არის. შეიძლება, ხაფანგად გადაიქცეს.“ თქვენ თუ უყურებთ თქვენს გამოცდილებას, როგორც საფრთხის წყაროს? თქვით კიდეც, ადრე უფრო დარწმუნებული ვიყავი ჩემს თავში და ახლა მეტი კითხვა მიჩნდებაო. 
 

 

ბავშვებს ბუნებრივად აქვთ გულწრფელობაც და სიმამაცეც.

-    გამოცდილებას საფრთხედ ნამდვილად ვერ აღვიქვამ. ასე შეიძლება შევხედო: იმდენი გამოფენა მაქვს ნანახი, იმდენი ხელოვნება მაქვს ნანახი, იმდენი მთა მაქვს ნანახი, რომ კიდევ ერთი მთა და კიდევ ერთი გამოფენა ადვილად ვეღარ გამაკვირვებს. იგივე, ბევრ მამაკაცთან თუ გაქვს ურთიერთობა - და მე მქონდა ურთიერთობა ბევრ მამაკაცთან - ასე ადვილად შეიძლება აღარ მომეწონოს კიდევ ერთი მამაკაცი. 

-    თქვენს თავთან კითხვები რასთან დაკავშირებით გიჩნდებათ?

-    ნახატზე ყოველთვის იზოლირებულ გარემოში ვმუშაობ. ხშირად მაინტერესებდა კოლაბორაცია სხვა სახის ხელოვანებთან. ვფიქრობ, ამას მოვახერხებ? იმდენად შევეჩვიე მარტო მუშაობას, რომ თუ ხატვას თავი უნდა დავანებო რომელიმე კონკრეტულ პროექტზე სამუშაოდ, არ ვიცი, ამას თუ შევძლებ. 2011 წლიდან ჩემს ძმასთან ერთად მაქვს კოლაბორაციული პროექტი Alien Bloom. პროექტი თბილისში დაიწყო და დღემდე გრძელდება. გვინდოდა, ყურადღება გაგვემახვილებინა იმაზე, რომ საქართველოში არ არსებობს პლასტმასის ბოთლების ხელახალი გადამუშავების სისტემა, რაც დიდ ზიანს აყენებს ბუნებას. რასაც მკითხველი ფოტოებზე ხედავს, ყველაფერი პლასტმასის გადაყრილი ბოთლებისგან არის დამზადებული გოჩას ხელით. ახლა კიდევ ახალ პროექტზე ვფიქრობ - მინდა, რომ ფილმზე ვიმუშაო. მინდა, რომ აბსტრაქტული, არტისტული ფილმი გავაკეთო და მეშინია, ჩემმა გამოცდილებამ აქაც ხელი არ შემიშალოს.

-    ფილმი გინდათ გადაიღოთ პირადად თქვენ? 

-    დიახ, ნახატებით მინდა, მოვყვე ბოლო 30 წლის ისტორია. ჩვენი ჩარჩენილი ტრავმები, სირთულეები, ახლა რასაც ვყვები და ამის მიღმა კიდევ... ისე იქნება მოყოლილი, თითქოს, ჩემი ქვეცნობიერი ჰყვება. ფილმის მოქმედება ხდება უცხო პლანეტაზე, სადაც ყველაფერი ჭრელია. ცხოვრების ყველა რთული მომენტი აღიწერება ჩემი ძმის და ჩემს დიალოგში, ჩვენს შეხლა-შემოხლაში. თითქოს, ეს უცხო პლანეტა ჩვენი სახელოსნოა 30 წლის განმავლობაში. ამ ფილმში მსახიობები არ იქნებიან, ნახატებით იქნება თხრობა. და ეს თხრობა შთამბეჭდავი უნდა იყოს. ისე მინდა, ფილმი ძალიან კარგი გამომივიდეს, რომ ცოტათი მეშინია. თან დიდი დრო უნდა დავხარჯო: სცენარი დავწერო, ვიზუალი დავალაგო. 

-    თქვენ ხან თბილისში ცხოვრობთ, ხან ნიუ იორკში, ხან იამაიკაზე. თქვენი სახლი სად არის? გჭირდებათ კი საერთოდ სახლი, ამ სიტყვის ტრადიციული გაგებით?

-    ამას წინათ ვუხსნიდი მეგობარს. თბილისში სახლი მამაჩემის ნაყიდია, ამ ქუჩაზე გავიზარდე. ხედი, სადარბაზო, მეზობლები - სინამდვილეში, ეს არის სახლი. ნიუ იორკში და იამაიკაზე ბინას ვქირაობ, თუმცა, იქაც კომფორტულად ვარ. ისე ეჩვევი იქაურ კულტურას და მეგობრებთან ისეთი ურთიერთობები გიჩნდება, რომ როგორც საკუთარ ქვეყანაში, ისე გრძნობ თავს. საქართველოში კარგად ვარ, ქირას არ ვიხდი, ყველაფერი  უფრო იაფია, ყველა გიცნობს. მაგრამ ვერ წარმომიდგენია, იამაიკის და ნიუ იორკის გარეშე როგორ უნდა ვიცხოვრო. შეკითხვებს რომ ვუსვამ ხოლმე ჩემს თავს, ერთ-ერთი კითხვა ეს არის: შემიძლია, რომ ერთ ადგილას დავსახლდე? ბოლომდე ვერა, ვერც ნიუ იორკში გავჩერდები, ვერც კინგსტონში, ვერც თბილისში. არადა, გადაბარგებითაც დავიღალე. როცა ახალგაზრდა ხარ, ადვილად დარბიხარ აქეთ-იქით, ახლა, თითქოს, მეზარება კიდეც. მაგრამ ფსიქოლოგიურად მჭირდება ეს სამი ადგილი. როგორ მოვიქცევი, არ ვიცი. ეს არის ჩემი ცხოვრების ახლანდელი მომენტის ყველაზე გადაუჭრელი ამოცანა.

-    თქვენ ბრძანეთ, ჩემს ყველა ნახატში ქართული ემოცია დევსო. იქიდან გამომდინარე, რომ თქვენი შემოქმედებით გავლენას ახდენთ ბევრ ადამიანზე, როგორ აღიქვამთ, საქართველოში მიმდინარე პროცესების თანამონაწილე ხართ, თუ დამკვირვებელი?

-    ალბათ, უფრო დამკვირვებელი.

 
ვერასოდეს ვერ დავიჭერ ვერავის მხარს. იმიტომ, რომ შეიძლება იმას შეეხო ესე ეს ამინდი, ეს პოლიტიკა, ეს ცხოვრება, რომელიც მე საერთოდ არ შემხებია. ამიტომ, იმისათვის რომ გულწფრელად ვიყო ჩემს ნახატში და გულწრფელად {მოვყვე} ჩემს თავზე, მარტო შემიძლია მოვუსმინო ადამიანს, თანაგრძნობა გამოვუცხადო და დავეხმარო, თუ შემიძლია დახმარება.

ჩვენ, როგორც ემიგრანტები, შორიდან ვუყურებთ აქაურ ცხოვრებას. აქ ცოტა დიდხანს თუ გავჩერდები, სულ სხვა ხელოვნების გაკეთება მომინდება. ძალიან მაღიზიანებს, საქართველოში სხვა ერის ხალხს როგორ ძნელად ვღებულობთ.  ვიძახით, ესენი ჩამოვიდნენ.. ისინი ჩამოვიდნენ... ინტერნაციონალურ სიტუაციას ისე ვარ შეჩვეული, რომ ეს ჟანგბადივით მჭირდება. კიდევ ის მაღიზიანებს ძალიან, ქართველები რომ იგინებიან. მინდა, რომ გამოფენა გავაკეთო ამ თემაზე. კონცეპტუალური ხელოვნება საინტერესოა, როცა ზუსტად იცი, სად ხარ და რა გაქვს სათქმელი. შენ, ხელოვანმა, უნდა აჩვენო ისე, რომ ადამიანებზე იმოქმედოს. ეს გამოფენა იქნება გინებაზე. როცა ადამიანი დედას აგინებს ვინმეს, სულ ვფიქრობ, რომ ეს „დედა“ როგორღაც უნდა ამოიღოს კონტექსტიდან. მაქვს გამოფენის იდეა, რომელიც ძალიან შემაწუხებელი იქნება. იქ ნახატებს ვერ ნახავთ, მაგრამ იქნება გინების კორიანტელი, მართლა ძალიან შემაწუხებელი; ისეთი შემაწუხებელი, რომ ვინც კი ნახავს, მიხვდეს, როგორ ვწუხდებით ჩვენ, ქალები. თბილისში თუ ვრჩები,  ვხდები უფრო აქტივისტი, კონცეპტუალისტი არტისტი. სხვათა შორის, აქტივისტ არტისტებს საზღვარგარეთ ძალიან დიდ პატივს სცემენ. 

-    საქართველოში ადრეც რამდენიმე სოციალური პროექტი გქონდათ. ეს პროექტები იმპულსური იყო, თუ გაქვთ მწყობრი კონცეფცია, რითიც გინდათ, რომ საქართველოს დაეხმაროთ? 

-    ამერიკაში ყოველთვის ელჩივით ხარ. თბილისში რომ ჩამოვდივარ, თითქოს, იმის ელჩი ვხდები, რაც ამერიკაში მომწონს. ასეთ ხელოვნებას არასდროს რაიმე ფინანსური სარგებელი არ მოჰყვება. პირიქით, შეიძლება ვიღაცები ძალიან გაბრაზდნენ. მაგალითად, მინდა თანამედროვე ეკლესიის გაკეთება, რომელიც აბსოლუტურად ყველასთვის არის და არ ჰგავს ტრადიციულ დრამატულ ეკლესიას. ხელოვანი ვარ და ჩემს თავს მივცემ ამის უფლებას. აუცილებელია, მაინცდამაინც დიდწვერიანი და  ანაფორიანი კაცი გვარიგებდეს ჭკუას?  არტისტი იმისთვის არსებობს, რომ ადგეს და დაანგრიოს ის, რაც დასანგრევი ჰგონია. ჩვენ უნდა გამოვიყენოთ ჩვენი ცოტა არანორმალური ტვინი და თავისუფლება. რას დავკარგავთ? პირიქით, შეიძლება, ვინმეს მსოფლმხედველობაზე ვიმოქმედოთ.

-    თქვენ ამბობდით: „ტრადიციებს უნდა დავემშვიდობოთ, თორემ ვერ გავთავისუფლდებით. წარსული უნდა დავტოვოთ წარსულში და უნდა ავყვეთ იმას, რასაც უცხოეთში თავისუფლება ჰქვია.“ ალბათ, იცით, რომ საქართველოს მოსახლეობის არცთუ მცირე ნაწილი სხვანაირად ფიქრობს. ტრადიციული საზოგადოება საქართველოში საკმაოდ ძლიერია. როგორ წარმოგიდგენიათ ადამიანების დარწმუნება თუნდაც იმაში, რომ თავისუფლება უფრო დიდი ფასეულობაა, ვიდრე ტრადიციები? 

 
- მნიშვნელოვანი არის ის, რომ ხალხში იყოს მრავალფეროვნება. ზოგი აზროვნებდეს ისე, ზოგი აზროვნებდეს ესე. ოღონდ, იმათმა არ უნდა შეუშალონ ამათ. თავისუფლება ხომ ეგ არის ძირითადად და დემოკრატია, რომ აი, მე ასე ვფიქრობ... ჩემს ჯგუფს ასე აინტერესებს... კი ბატონო, იფიქრე, როგორც გინდა, ჩაიცვი, დაიფარე შენი სამოსელი, როგორც გინდა. ვერასოდეს ჩვენ ვერ მოვახერხებთ იმას, რომ... და არც გვინდა, რომ ყველამ ერთნაირად იფიქროს, რა თქმა უნდა. იყოს სხვადასხვანაირი ადამიანები, იმიტომ, რომ ამ ადამიანებთან და ამ ჯგუფებთან ურთიერთობით ჩვენ ვისწავლით, ყველამ ერთად როგორ უნდა ვიცხოვროთ.

 რაღაც ტრადიციებზე მიფიქრია. მამაჩემი რომ გარდაიცვალა, ნიუ იორკში ვართ და ძალიან ჩქარა უნდა გადავწყვიტოთ, მამას გადმოვასვენებთ, თუ კრემაცია უნდა გაკეთდეს. მეორე დღეს უკვე უნდა მოვიდნენ კრემაციისთვის. სხვათა შორის, იმ ფილმის სცენარში ეს ყველაფერი მიწერია. გოჩა ამბობს: „როგორ, მამა უნდა დავწვათ?“ ის ქართულად აზროვნებს: „როგორ თუ მამა დავწვათ?!“ მე მახსოვს, მამაჩემს რაღაცნაირად ვეკითხებოდი ხოლმე - “მამი, რამე რომ მოხდეს, რა გირჩევნია, რა გავაკეთოთ?“ მინდოდა, გამეგო, რას იტყოდა. ერთხელ თქვა - შვილებო, როგორც უფრო იოლი იქნება თქვენთვის, ისე მოიქეცითო. არანაირად არ დაგასაქმებდა, ასეთი ხასიათი ჰქონდა. ისეთი რთული იყო ნიუ იორკში, მამა გვიკვდებოდა და არც ბინა გვქონდა, არც ახლობლები გვყავდა. რადგან მამამ თქვა, რაც იოლი იქნებაო, გოჩას ვეუბნები, რომ კრემაცია იქნება უფრო იოლი. გოჩა, რომელიც კრემაციას ვერასდროს წარმოიდგენდა, თითქმის დათანხმებული მყავს. მანამდე გავიგე, რომ ახალი წესით, საქართველოს საელჩო ეხმარება ოჯახებს, რომ სამშობლოში გადაასვენონ მიცვალებულები. კონსულს, დიანა ჟღენტს, ძალიან კარგად ვიცნობდი, მაგრამ არ მინდოდა, დამერეკა. გადასვენების დაგეგმვა ძალიან ძნელად მეჩვენებოდა ფინანსურადაც, ფსიქოლოგიურადაც. თან როცა ისედაც ასეთი ტრავმირებული ხარ. ბოლო წუთებია, მოვიდნენ, წაასვენეს ცხედარი კრემაციისთვის. მეც მივდივარ, ხელი უნდა მოვაწერო და უცებ გზიდან დავრეკე საკონსულოში. მითხრეს, ეთერ, აბსოლუტურად ყველაფერს გავაკეთებთო. ალბათ, ბოლო წუთს იმიტომ დავრეკე, რომ თავში ერთი მომენტი მიტრიალებდა. მამაჩემს კიდევ ერთხელ ვკითხე, რაღაცნაირად... მიხვდა და უკვე თითქმის გათიშული იყო, როცა თქვა: ჩემი ცოლის გვერდზე მინდა საფლავიო. დედაჩემი ვაკის სასაფლაოზეა დაკრძალული. როცა საელჩოში მითხრეს, ყველაფერს ჩვენ გავაკეთებთო, ისე ამოვისუნთქე... ისე ამოვისუნთქე... მერე დავწერე, როგორი ჭიდილია ტრადიციასა და რაღაც ახალ გზებს შორის. ჩემი ძმა ტრადიციის ერთგულია. ფილმი, სხვათა შორის, ამაზე იქნება და ასე დაიწყება,  ჩხუბით - მე ვამბობ: „გოჩა, ერთი გადაკვრით ნუ სვამ, სირცხვილია, ამერიკაში ხარ“. ის მეუბნება: „რას ლაპარაკობ! ქართველი ვარ და ასე დავლევ! ამერიკელები ვინ არიან, ვაფშე?!“ მერე მე უცხოელებს როგორ ვუხსნი, რომ ქართველები ასე სვამენ და ეს არის პირველი ხალხი, ვინც ღვინო მოიგონა.  იმათ ვეტრაბახები და ჩემს ძმას კი ვეუბნები, რომ დაანებოს თავი ასე სმას. სულ ამის მსგავს უკიდურესობებზეა აგებული ჩვენი ურთიერთობა და ეს ფილმიც ამაზე იქნება - ტრადიციების და თანამედროვეობის გზაჯვარედინზე. ტექსტში დავწერე: როგორც კი გადავწყვიტე, რომ მამაჩემს გადმოვასვენებთ, აბსოლუტურად ყველაფერი დალაგდა ჩემს ტვინში. მე თუ ამას არ  გავაკეთებ, ჩემი ძმა მთელი ცხოვრება მეტყვის, რომ „შენ დაწვი მამა! შენ ასეთი საშინელი გოგო ხარ, შენ დაწვი მამა!“ იმ წუთას გოჩაც შეიძლება დათანხმებულიყო, მაგრამ, საბოლოოდ, არ მაპატიებდა იმიტომ, რომ კრემაცია ჩემი იდეა იყო. ვფიქრობ: მამას თუ გადავასვენებთ, მის დაკრძალვაზე მისი ყოფილი სტუდენტები მოვლენ, ნათესავები მთელი სვანეთიდან და სამეგრელოდან  ჩამოვლენ... მისი დისთვის, მისი ძმისთვის ძალიან დიდი ამბავია. ამ ტრადიციას ვერაფრით გავუწიე წინააღმდეგობა. მაგრამ ზოგი ტრადიცია ნამდვილად არ გვჭირდება, ისინი გადავიტანოთ თეატრში. რაც გვჭირდება, დავიტოვოთ. 
 

 

ჩემს ძმასთან ერთად მაქვს კოლაბორაციული პროექტი

-    თქვენ ამბობდით, შეცდომებს ალბათ ყოველთვის დავუშვებ, რადგან არასოდეს ვიმეორებ განვლილ გზასო. თქვენს ნერვულ სისტემას როგორ გადააქვს თქვენი შეცდომები?

-    მომხდარა ისე, რომ შეცდომა დავუშვი და იმ შეცდომამ შემცვალა. გაკვეთილი მივიღე და სულ მთლიანად გადავატრიალე ჩემი ცხოვრების ფირფიტა. თან არასდროს ვუშინდები, რომ ახალ გზაზე წავიდე. მხოლოდ მერე ვფიქრობ, რომ ეს არ იყო გამართლებული. სკოლაში კარგად რომ ვსწავლობდი, მაშინაც ცუდად ვიქცეოდი. არ ვიყავი სანიმუშო ყოფაქცევის ბავშვი. მაგრამ პარალელურად ყოველთვის მქონდა ჯანმრთელობის შენარჩუნების ინსტინქტი. იოგას ვვარჯიშობ და ჯანმრთელად ვიკვებები. საჭმელს მე თვითონ ვიკეთებ. თუ ვიცი, რომ რამე ჯანმრთელია, შევჭამ; თუ ვიცი, რომ არაჯანმრთელია, არ შევჭამ. მარიხუანაც ყოველდღე რომ მოვწიო, ვიცი, რომ რაღაცას, რაც საჭიროა, ვეღარ გავაკეთებ, შეიძლება, დამეზაროს. ამას ყოველთვის ვაკონტროლებდი. როგორც კი ადამიანი თავის ჯანმრთელობას უფრთხილდება ვარჯიშით და კვებით, უკვე მერე სხვა საქციელსაც ყურადღებას აქცევს. როგორც შეგიძლია, თავი შეიკავო მავნე საჭმელისგან და ნარკოტიკისგან, ასევე შეგიძლია შენი ემოციის გაკონტროლება. და როგორც კი ემოციების გაკონტროლება ვისწავლე, ჩემი შეცდომებიც უკეთესად დავინახე და არც პატიება, არც ბოდიშის მოხდა არ გამჭირვებია. თუ არტისტული ტიპი ხარ და ყველაფერი გინდა, შენებურად გააკეთო, უნდა მოელოდე, რომ ბევრი რამ სწორად არ გამოგივა. 

-    ბრიტანელი მწერალი და ფილოსოფოსი ქალი - აირის მერდოკი ამბობდა:  „ნებისმიერი მხატვარი უიღბლო შეყვარებულია. უიღბლო შეყვარებულებს კი უყვართ საკუთარი ისტორიის მოყოლა.“ ეს თქვენც გეხებათ? 
 

 

რასაც მკითხველი ფოტოებზე ხედავს, ყველაფერი პლასტმასის გადაყრილი ბოთლებისგან არის დამზადებული გოჩას ხელით.

-    დიახ, აბსოლუტურად. ძალიან კარგად არის ნათქვამი. თუ კარგი მომყოლი ხარ, ყველაზე უკეთესად შენი ისტორია იცი. თქვენი ისტორია რომ მომიყვეთ, ვერც ფერით, ვერც შინაარსით, ისეთ გრძნობას მე ვერ მივცემ, როგორსაც საკუთარს. ყველაზე მაგრად იმას მოვყვები, რაც ჩემშია. 

-    უიღბლო შეყვარებულის ისტორიას რატომ ყვება მხატვარი? 

-    იმიტომ, რომ შენ კი ფიქრობ, რომ შენი ისტორია ძალიან მნიშვნელოვანია, მაგრამ ეს შენი ამბავი შეიძლება აბსოლუტურად არავის მოეწონოს. ზოგჯერ მჭირდება, რომ ჩემი ისეთი განცდები გადმოვცე ნახატით, რომელსაც ვერავინ მიხვდება, ჩემ გარდა. ხანდახან გოჩა მეკითხება რომელიღაც ნახატზე: „ეთერ, ამას ვინ იყიდის?“ მე ვამბობ: „არც შევთავაზებ არავის იმიტომ, რომ მე მჭირდება, ასე გადმოვცე ჩემი  განწყობა; მე მჭირდება, ამდენი დრო დავხარჯო ნახატში, რომელსაც არ გავყიდი; მე მჭირდება, ასე დავინახო ჩემი ისტორია და ასე დავუკავშირდე ჩემი ცხოვრების ყველაზე რთულ, ყველაზე ბნელ პერიოდებს.“ ალბათ, ეგ იგულისხმებოდა უიღბლო შეყვარებულში, რომ სხვამ შეიძლება საერთოდ ვერ აღიქვას ეს ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი განცდა, რაც ნახატში ჩავდე.

-    ამბობენ, არანაირი ვნება არ არის ბოლომდე უსაფრთხოო. თქვენ იცით, რა არის ამ საფრთხის შინაარსი?

-    დიახ, რა თქმა უნდა, ვიცი. ჩემს ნახატებში მთავარი გმირი გიჟი ქალივით რომ არის, საკუთარი ვნებების გამოა.  საინტერესო ის არის, რომ ნახატები, რომლებიც ასე შეუყვარდა ჩემს ცნობილ დილერს და რომლებიც ხალხს ყველაზე მეტად აინტერესებს, ზუსტად მაშინ დაიხატა, როცა ჩემი ვნებები სრულ ბოდვებში იყო. აბსოლუტურად დაულაგებელი ჭკუით ვმოქმედებდი. რასაც ადამიანი ჩვეულებრივად ვერ გამოხატავს, უნდა, რომ ხელოვნებაში დაინახოს. გამოფენაზე მიდიხარ, უყურებ ნახატს და ფიქრობ, აი, ზუსტად ეს ვიგრძენი. ჩემი ის ნახატები, რომლებიც ყველას ენატრება, ახლა ვეღარ დაიხატება იმიტომ, რომ აღარ ვარ იმ ვნებების მსხვერპლი. მაშინ ვნებებს მივყავდი და რაც ჩემში ხდებოდა,  ტილოზე ასე ლაგდებოდა. ახლა ვერანაირად ვერ მომივა თავში ასეთი ნახატების იდეა. მაშინაც საიდან მოდიოდა, აზრზე არ ვარ. 

-    ამ ვნების საფრთხე რა არის? 

-    ვნება სტიქიასავით არის. შეიძლება, ის ადამიანი, ვისკენაც ვნებას უმიზნებ, საერთოდ არ დაინტერესდეს. შენშია ეს სტიქია და გინდა, რომ ასე ამოიფრქვას. ჩემი ფრანგი მეგობარი მეუბნებოდა, რა ბედნიერი ხარ, შენს ცხოვრებაში რაც არ უნდა მოხდეს, დახატავ და გათავისუფლდებიო. მე კიდევ ვიტანჯები, ქუჩაში დავრბივარ და საშველს ვერ ვპოულობო. როცა ეს სტიქია, ეს ვნება გაქვს, გინდა, რომ სადღაც დაბინავდეს. ხატვა საკუთრი თავის თერაპიასავით გამოდის. მით უმეტეს, თუ შენი ნახატი ხალხს მოეწონება. ჩემი დილერი სულ მეუბნებოდა, რაც გაწუხებს, ნუ ეცდები, რომ გაალამაზო, იყოს ნახატები შემაწუხებელიო. არადა, ყველაზე რთულია ასეთი ნახატების გაყიდვა. ამას სჭირდება კოლექციონერი, რომელსაც ესმის, ხელოვნებაში რა ხდება. ნამდვილი კოლექციონერი მხარს გიჭერს,  რომ თქვა, რაც გაწუხებს, გინდა პოლიტიკასთან დაკავშირებით, გინდა შენს ემოციასთან დაკავშირებით. სწორ ნახატს სწორი გამგები სჭირდება. ახლა სულ სხვანაირ ნახატებს ვხატავ და ვისაც ის ძველი მოსწონდა, ამას ვეღარ იგებენ. ისევე, როგორც ჩემმა პირველმა დილერმა ვერ გაიგო ჩემი ის ნახატები, რომლებიც ძალიან მოსწონდა მეორე დილერს. ვიცი, რომ შეიძლება, მოვიდეს დრო, როცა ჩემი ფიქრების გადმოლაგება აღარ იყოს სხვებისთვის საინტერესო. მაგრამ თუ გულახდილად გამოხატავ იმას, რასაც გრძნობ, რასაც ფიქრობ, მგონია, რომ ყოველთვის საინტერესო იქნება ვიღაცისთვის. 
 

 

საქართველოში არ არსებობს პლასტმასის ბოთლების ხელახალი გადამუშავების სისტემა, რაც დიდ ზიანს აყენებს ბუნებას.

-    თქვენ რაც გვიამბეთ, ისე გამოვიდა, რომ თქვენი ნახატები ეტაპებად და ლოგიკურად ასახავდა თქვენს ცხოვრებას. 

-    დიახ, ასეა. უბრალოდ, უნდა ვეცადო, რომ რასაც ვაკეთებ, ყოველთვის შთამბეჭდავი გამოვიდეს. ხელოვანს სულ გექნება შიში, მაგრამ იმდენად გინდა, გააკეთო, რაც ჩაფიქრებული გაქვს, რომ სანამ არ გააკეთებ, ვერ ისვენებ. მართლა სიგიჟემდე შეიძლება მიიყვანოს ადამიანი თავისმა ფსიქიკამ. თუ რაღაცით არ აკონტროლებ შენს იმ მხარეს, რომელიც ცნობისმოყვარეობით იმართება, შეიძლება, ძალიან შორს წაგიყვანოს. ასეთ დროს არის, რომ ხელოვანი ხალხი თავს იკლავს ხოლმე. ვფიქრობ, მე ვარჯიში და კვების რეჟიმი მეხმარება, რომ ჩემი ფსიქიკა ცოტათი მაინც გაკონტროლდეს. 

-    „სიხარულსა და დარდს შორის ბალანსით, ჩემი ცხოვრება მსხვერპლად შევწირე ჩემს შემოქმედებას.“ - ეს ფრანგი დიზაინერის ივ სენ ლორანის სიტყვებია. პირადად თქვენ ეს მსხვერპლი აუცილებლად და გამართლებულად მიგაჩნიათ? 
 

 

ხელოვნება დემოკრატიულია. მე ვამბობ და ვიღაც გაიგებს, ვიღაც ვერ გაიგებს.

-    მსხვერპლი მძიმე სიტყვად მეჩვენება. თუ ხელოვანს შეუძლია, ეს ორი ემოცია - სიხარული და დარდი - სწორად დააბალანსოს, მისი ხელოვნება შედევრს ემსგავსება. ამაში უკვე მსხვერპლიც აღარ არის, დიდი კმაყოფილებაა, ყველაფრის პასუხია. 

-    დიდი მადლობა ძალიან საინტერესო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატა ეკუთვნის რომაელ პოეტს, ვერგილიუსს (ძვ.წ. 70-19): „ადამიანები მუსიკალურ ინსტრუმენტებს ჰგვანან. მათი ჟღერადობა იმაზეა დამოკიდებული, თუ ვინ ეხებათ.“

-    ძალიან საინტერესოა, ნამდვილად ასეა. ქუჩაში სულ სხვანაირად შეიძლება დაველაპარაკო ვიღაცას იმიტომ, რომ მოძრაობის წესებს არღვევს. დავკვირვებივარ, მართლა გააჩნია, ვის ელაპარაკები, ხმაც კი იცვლება. სულ ერთი ხმა რომ მქონდეს, ყოველთვის მოსაწონი, ასეთი სიძლიერისთვის ჯერ არ მიმიღწევია. მამაჩემს შეეძლო, რომ ყველას თავმდაბლად და კულტურულად დალაპარაკებოდა. თუმცა, ხანდახან ეს როლიც მაინტერესებს, ჩარჩოდან რომ გავდივარ. 

-    მეორე ციტატის ავტორია იტალიელი მეცნიერი, ასტრონომი ჯორდანო ბრუნო (1548-1600): „ხელოვნება ავსებს ბუნების ხარვეზებს.“

-    ძალიან კარგი გამონათქვამია. იარაღიანი ქალის ნახატებით საშინელებას ვყვები - როგორ დაიპყრეს ჩვენი მიწა და ჩემი ახლობლები როგორ დაიღუპნენ. როცა ვხატავ, წარმოდგენილი მაქვს, რომ ამას მარტო ჩემი ხალხი კი არ ნახავს, ამას ნახავს ის დამპყრობელიც, ჩვენს შემთხვევაში, რუსი მაყურებელი. სწორედ მას მინდა, ამ ნახატით  ვაჩვენო,  რა გააკეთა მისმა მთავრობამ. მინდა, ამ ნახატის ნახვის შემდეგ ვეღარ თქვას - რა მოხდა, წავედით და მშვიდობიანი მოქალაქეები დავიცავითო. მე მინდა, ნახატმა შეაძრწუნოს. ხელოვნება ისეთია, გადაგაყლაპებს ყველაფერს ისე, რომ ვერც იგრძნობ. ჩემი ნახატი „შავი ზღვა“ იყიდა ჩემმა მეგობარმა, რომელსაც რუსი ცოლი ჰყავს. „სნაიპერის“ პრინტიც აქვს. ვუთხარი, გააზრებული გაქვს, შენს ცოლს და შვილებს სახლში რა ნახატები ჩამოუკიდე-მეთქი? თან მიხარია. მისი შვილები, რომლებსაც ეს ნახატები ძალიან მოსწონთ და ნახევრად რუსები არიან, ჩვენს გეოპოლიტიკურ მდგომარეობას სწორად გააანალიზებენ, ასე მგონია. ხელოვნება დემოკრატიულია. მე ვამბობ და ვიღაც გაიგებს, ვიღაც ვერ გაიგებს. ხელოვნება კარგი იარაღია. მისი გზით გამოხატული პროტესტი უფრო შედეგიანია. ხელოვნებით უნდა გავაკეთოთ კომენტარი თანამედროვეობაზე, გავაკეთოთ აქცენტი იმაზე, რაც გვაწუხებს. ჩვენი ვალდებულება ეს არის. 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი