×
„ჩვენი ქვეყანაც ბიჭის ცხოვრებას გადის“

გიორგი ურჩუხიშვილი

სოციოლოგი


5317

ინტერვიუს შესახებ

ამ ინტერვიუში ნებისმიერი მკითხველი იპოვის არა მხოლოდ მისთვის საინტერესოს, არამედ, მისთვის სასარგებლოს.

თუ არადა, თქვენი ხმალი და ჩემი კისერი.

ია ანთაძე

-    გიორგი, როდესაც რობი კუხიანიძესთან მქონდა ინტერვიუ, შევახსენე - ერთგან თქვით, დედას ბიჭი ვარო. მან შემისწორა: „არა, მე ვთქვი, დედიკოს ბიჭი ვარ-მეთქი“. მაშინ ვიფიქრე, რომ დედიკოს ბიჭიც არის და დედიკოს ბიჭიც! როგორ ფიქრობთ, რა ფენომენია „დედიკოს ბიჭი“ თანამედროვე ქართულ საზოგადოებაში? 

-    ეს ცნება პირველად სკოლიდან მახსოვს. ორივე მსმენია: „დედას ბიჭიც“ და „დედიკოს ბიჭიც“. სწავლა ფემინური მოვლენაა. როგორც წესი, გოგოები უფრო ბეჯითები და მეცადინეები არიან ხოლმე. როდესაც სკოლაში ბიჭი იჩენს მსგავს სიბეჯითეს, პირველი აღქმა (გარეშე თვალი როგორც უწყებს ყურებას) - ეს არის გოგოს ქცევა. ამიტომ, როგორც წესი, ხდება ამ ბიჭის გაფემინურება, მისი აღქმა „დედიკოს ბიჭად“. სწავლა ისეთი პროცესია, რომელსაც ვიღაც გაიძულებს -  მშობლები, მასწავლებლები... და თუ ვიღაც კარგად მეცადინეობს, ან, ვთქვათ, ვიოლინოზე უკრავს, ესე იგი, მორჩილია. თუ მორჩილია, ესე იგი, ქალი უნდა იყოს.  და თუ ბიჭია - ესე იგი, „დედიკოს ბიჭია“. ეს არის ლოგიკა. 

-    მაგრამ როდესაც ადამიანი თავის თავზე ამბობს, რომ „დედიკოს ბიჭია“?

-    ამ გამონათქვამით რობი ებრძვის იმ შეხედულებას, რომლითაც „დედიკოს ბიჭის“ იარლიყმიწებებული ადამიანი შეიძლება დაიჩაგროს. ის ამბობს: მე ვარ დედიკოს ბიჭი, მაგრამ, ნახე, როგორი ვარ? ცოტა ბოჰემური ვარ, ლექსებს ვწერ, მუსიკას ვუკრავ, რომელიც ახალგაზრდებს მოსწონთ... 

-    ანუ სტერეოტიპის დამსხვრევას ცდილობს? 
 

 

პრეტენზია არ მაქვს იმასთან, რომ „დედიკოს ბიჭი“ ვიყო.

-    დიახ, ჩემი აზრით, სტერეოტიპის დამსხვრევას ცდილობს. პირადად ჩემთვის დედიკოს და მამიკოს ბიჭი ან გოგო ის ადამიანია, რომელიც დამოუკიდებელი არ არის. 

-    რასაც რობიზე ვერ ვიტყვით. თავის თავს „აუტსაიდერს“ ეძახის და ტრამალის მგელთან აიგივებს. 

-    მაგიტომაც ამბობს, რომ „დედიკოს ბიჭია“. კლასიკურ შეხედულებას არღვევს ბიჭობის შესახებ. მაგალითად, მეც, ჩემს ცხოვრებას რომ გადავხედო, არანაირი პრეტენზია არ მაქვს იმასთან, რომ „დედიკოს ბიჭი“ ვიყო. მაგრამ დამოუკიდებელი ვარ. ბავშვობიდანვე მეუცხოვებოდა ასეთი შეფასებები, რადგან ვინც სხვას „დედას ბიჭს“ ეძახდა, ის თვითონ ძალიან იყო მიბმული დედაზე, სახლის ამბებზე. 

-    „დედიკოს ბიჭის“ ცნება, ალბათ, გულისხმობს ადამიანს, რომელიც ასაკით მოზრდილი ან ზრდასრულია, მაგრამ ფსიქოლოგიურად და სოციალურად ჯერ კიდევ არ არის ზრდასრული. რა მიჯნავს ერთმანეთისგან ბავშვს და ზრდასრულს ფსიქოლოგიური თუ სოციალური სტატუსის მიხედვით?

-    ორი ძირითადი ნიშანია: სიყვარულის გარეთ გატანა და საკვების მოპოვება. მაგალითად, ზრდასრულისთვის დედა ისეთი სასიცოცხლო საჭიროების მატარებელი აღარ არის, როგორც ბავშვისთვის. მას უკვე სხვა რაღაც სჭირდება სიცოცხლისთვის, მათ შორის, სიყვარული და საკვები. ზრდასრულ ადამიანს აღარ სჭირდება მასზე განხორციელებული ზრუნვა. ზრდასრულს სჭირდება თავგადასავალი. 

-    ოჯახი როგორ ეგუება „სიყვარულის გარეთ გატანას“? 

-    მე რაც დავიბადე და რასაც ვაკვირდები, ადვილი პროცესი არ არის. სიყვარულის გარეთ გატანაში, პირველ რიგში, საკუთარი თავის სიყვარული იგულისხმება: მე მინდა, რომ საჭმელი თვითონ მოვიმზადო; ტანსაცმელი თვითონ ვიყიდო; მინდა, რომ ის გოგო მომწონდეს, ან ის ბიჭი მომწონდეს, რომელიც მომწონს. 
 

 

ვინც სხვას „დედას ბიჭს“ ეძახდა, ის თვითონ ძალიან იყო მიბმული დედაზე.

-    ანუ ზრდასრულ ადამიანს დამოუკიდებლობის არ ეშინია და უმწეობის განცდა აღარ აქვს. 

-    დიახ, უმწეობის განცდა აღარ აქვს და, სამაგიეროდ, აქვს მარტოობის განცდა. გაზრდა არის იმის გააზრება, რომ არავინ აღარ არის შენზე პასუხისმგებელი; შენ ხარ პასუხისმგებელი საკუთარ თავზე. შეიძლება, მოგწონდეს, რომ თბილად იჯდე სახლში, შემწვარი კარტოფილის სუნი ტრიალებდეს, დაუთოვებული ტანსაცმელი კარადაში ეწყოს, გარეცხილი ჭურჭელი თაროებზე ელაგოს და ეგ გარემო კარგი იყოს შენი სხეულისთვის, მაგრამ იდეებისთვის არ ვარგა. იმ შემთხვევაში, თუ გაზრდა გინდა, გაქცევა აუცილებელი წინაპირობაა. მაგრამ ახლაც ძალიან დიდ კავშირს ვხედავ ბიჭებსა და დედებს შორის. ბევრი ვერასდროს  ახერხებს გაზრდას და გაქცევას. 

-    თქვენ ბევრჯერ გითქვამთ, რომ ჩვენი საზოგადოება არის მასკულინური და რომ „ჩვენთან მოდაშია კაცობა“. 

-    დედა გასწავლის მაგას. 

-    კი ბატონო. მეორე მხრივ, ახლაც თქვით, რომ დედის გავლენა დიდხანს მიჰყვებათ შვილებს, განსაკუთრებით, ბიჭებს. ისინი, თავისი ოჯახით, ხშირად მშობლებთან და მშობლების დახმარებით ცხოვრობენ. არის თუ არა ეს ორი მოვლენა წინააღმდეგობაში ერთმანეთთან? დავაზუსტოთ: ჩვენთან მოდაშია კაცობა, თუ მოდაშია ბავშვობა?

-    ჩვენთან მოდაშია კაცობა, ზუსტად იმიტომ, რომ მხოლოდ ბავშვს სჭირდება რაიმე ტიპის იდენტობასთან (ამ შემთხვევაში, „კაცობასთან“) მიწებება. „კაცობა“, „ქალობა“ და მკვეთრი იდენტობის გამომხატველი შეფასებები აინტერესებთ მათ, ვისაც ეს აკლია. ბავშვები უფრო მეტად კაცობენ. როდესაც იზრდები და მარტო ცხოვრობ, გზადაგზა ხვდები, რომ კაცობის ხაზგასმა არაფერში გჭირდება. ჩვეულებრივი ადამიანი ხარ, ცხოვრობ და რაღაცას აკეთებ. ამიტომ არის ზუსტად კაცობა მოდაში, რომ ირგვლივ უფრო მეტი ბავშვია, ვიდრე - დამოუკიდებელი ადამიანი. 

-    ცნობილია, რომ არიან დედები, რომლებიც ცდილობენ, საკუთარ შვილებში განავითარონ ის უნარები, რაც ბავშვებს ბუნებრივად აქვთ და არიან დედები, რომლებიც ცდილობენ, შვილები დაიმსგავსონ. ერიხ ფრომს ამის შესახებ წიგნიც აქვს დაწერილი. რა ინსტრუმენტებს ფლობენ დედები იმისთვის, რომ შვილებზე ზემოქმედება მოახდინონ?
 

 

ზრდასრულს სჭირდება თავგადასავალი.

-    მარტო დედები არა, მამებიც და დედებიც თანაბრად. მაგრამ ეგ ფენობრივი მოვლენაა. მაგალითად, თუ მშობლები ღარიბები არიან და შვილი ბევრს მეცადინეობს, შეიძლება მშობლებისგან წამოვიდეს ჩამოკიდების მექანიზმები და ორი-სამი წინადადება უთხრან ბავშვს: „რად გინდა ამდენი მეცადინეობა? რაში უნდა გამოიყენო?“ ან, შეიძლება, როგორც თქვენ თქვით, წაახალისონ ბავშვის მიდრეკილება სწავლისკენ. ბევრ ადამიანს შეიძლება სულაც არ უნდა, რომ მისმა შვილმა მობილობა განიცადოს, ანუ ერთი ფენიდან უფრო მაღალ ფენაში გადაინაცვლოს, უფრო წარმატებული იყოს. თუ არ გინდა, რომ შენი შვილი სადღაც გაიქცეს, ამ მეთოდებს იყენებ. დაახლოებით იგივეა, რა გამოცდილებაც მე მაქვს სკოლის მეგობარ ბიჭებთან დაკავშირებით. ისინი ცდილობდნენ, გაექილიკებინათ, რომ „ბითლზს“ ვუსმენდი და წიგნებს ვკითხულობდი.  იმიტომ, რომ სხვა გზით მივდიოდი და ჩვენი დაშორება გარდაუვალი იყო.

-    ეს მოვლენა, რაზეც ახლა მინდა ვისაუბროთ, ქალბატონმა ლანა ღოღობერიძემ ძალიან მოკლედ აღწერა ჩვენთან ინტერვიუში. ახლა მინდა, თემა გავშალოთ. საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში რამდენჯერმე გამეორდა ერთი და იგივე სცენარი: ქვეყნის მოსახლეობა მაღალი ლეგიტიმაციით ირჩევს ლიდერს, იწყება პროგრესი, მაგრამ, დროთა განმავლობაში, ლიდერი ახდენს საკუთარი თავის პოლიტიკურ ანულირებას (ანუ საკუთარ თავს ეწინააღმდეგება ზუსტად იმაში, რისთვისაც აირჩიეს). საზოგადოება ხან ომით, ხან მშვიდობით ლიდერს თავისი პოსტიდან უშვებს არა მხოლოდ დამარცხებულს, არამედ, შერცხვენილს. ის ფაქტი, რომ ეს სცენარი ჩვენს ქვეყანაში ალგორითმულად მეორდება, მეტყველებს თუ არა  საზოგადოების „ბავშვურობაზე“? 

-    რა თქმა უნდა, მეტყველებს. მერაბ მამარდაშვილის ერთ-ერთ ლექციაში ამოვიკითხე:

 
პატარა ბავშვივით იქნება ახლა საქართველოო, ფეხს აიდგამს, მერე დასჭირდება მიხმარება, როგორც ბავშვს, მერე გაიზრდება და დიდი ხნის განმავლობაში იქნება პატარაო.

ძალიან პატარები ვართ, ჩვენი ქვეყანაც ბიჭის ცხოვრებას გადის. 

-    რას გულისხმობთ? 
 

 

გაზრდა არის იმის გააზრება, რომ შენ ხარ პასუხისმგებელი საკუთარ თავზე.

-    სახელმწიფო არის ისეთივე მიამიტი და ქაოსური, როგორიც შეიძლება იყოს პატარა ბიჭი. ბიჭები როგორ ვიზრდებით, იცით? საზოგადოება ავტომატურად გვეუბნება, რომ ჩვენ - ბიჭები -  ვართ ცელქები, ქვეყნის ამომგდებები, გარყვნილები და ბინძურები. როგორც კი ურთიერთობებს იწყებ ქალთან, პირველი აღმოჩენა ის არის, რომ, თურმე, გოგოებიც შეიძლება იყვნენ ასეთები, ისინიც შეიძლება ვიღაცასთან დაწვნენ, ან რაღაც მოულოდნელი გააკეთონ. ბიჭები დიდი ხნის განმავლობაში ილუზიაში არიან და ძალიან ნელა უშვებენ  ამ ინფორმაციას საკუთარ თავში. არავინ არის ბინძური და სუფთა. ყველა ხომ ადამიანია? ეს ხომ უნდა დაუშვა? მაგრამ არ მინდა, დავუშვა. მირჩევია, ერთი თუ არ აღმოჩნდა უმწიკვლო, ყოველ ჯერზე ახალ-ახალი უმწიკვლო მივიყვანო - ჩემს წარმოდგენაში, ჩემს ილუზიაში უმწიკვლო. თუ პოლიტიკაზე გადავიტანთ ამ ამბავს, ჩვენი საზოგადოება ქალიშვილებს ითხოვს პოლიტიკაში. ანუ, პირველ პრეზიდენტსაც, მეორესაც და ყველას... უმწიკვლოს, ასკეტს, ისეთ არსებას, რომელიც მისი ოჯახისთვის მოსაწონი იქნება. ფაქტობრივად, საზოგადოება ქორწინდება პოლიტიკოსზე. როგორც კი აღმოაჩენს, რომ, თურმე, ეს ადამიანი არ ყოფილა ისეთი უმწიკვლო, როგორიც მის ილუზიაში იყო, რა თქმა უნდა, იწყება კონფლიქტი. როდესაც საზოგადოება გაიზრდება, მას პოლიტიკური ხედვები ჩამოუყალიბდება: შეიძლება, მემარჯვენე ან მემარცხენე იყოს, შეიძლება ლიბერალი იყოს, ან კონსერვატორი. მაგრამ სანამ პატარაა, არჩევანი მორალურ ჭრილში გადადის - მისი რჩეული აუცილებლად ქალიშვილი უნდა იყოს. ამიტომ არის ქართულ პოლიტიკაში ადვილი დაშანტაჟება: პოლიტიკურ ხედვებს კი არ ეფუძნება შეფასება, არამედ - მორალს. საზოგადოების მეორე მოთხოვნა პოლიტიკოსის მიმართ არის ის, რაც გოგოს აქვს მამაკაცის მიმართ: უნდა იყოს დამაპურებელი. 

-    გავიგე, რომ საზოგადოება ბავშვურია და ერთსა და იმავე ქცევას იმეორებს. ქცევის მთავარი მოტივი არის ორი პირობა - პოლიტიკოსი უნდა იყოს უმწიკვლო და დამაპურებელი. მამარდაშვილსაც ხომ უთქვამს, სახელმწიფოს ბევრჯერ დასჭირდება მიხმარება, როგორც ბავშვს, მაგრამ მერე გაიზრდებაო. როგორ მივხვდებით, რომ საზოგადოება თუნდაც ცოტათი გაიზარდა?

-    მოდით, პოლიტიკოსებით დავიწყოთ. მე შემიძლია ვაღიარო, რომ არ მიცხოვრია უმწიკვლო ცხოვრებით. თავის გადასარჩენად სხვადასხვა გზისთვის მიმიმართავს, რაღაც ხერხები გამომიყენებია, მომიტყუებია ადამიანები... ზოგიერთი ისეთი რამ გამიკეთებია, რითიც მორალურ ჭრილში ჩემი გადაყვანაც არის შესაძლებელი. მაგრამ ეს ყველაფერი მე გავაკეთე. თუ ვიღაც დაკნინებას და დაშანტაჟებას დამიწყებს, მის რელსებზე არ გადავალ. ამას იმიტომ ვამბობ, რომ პოლიტიკოსებს ბევრად მეტი სიმტკიცე სჭირდებათ. 

-    რას გულისხმობთ?

-    ხალხს ძალიან დიდი გავლენა აქვს პოლიტიკოსებზე. მარტო იმ შემთხვევაში შეიცვლება რაღაც, თუ კონკრეტული ადამიანები საზოგადოების გავლენას თავს დააღწევენ. 

-    პოლიტიკურ ლიდერებს გულისხმობთ? 

-    ოჯახიდან დაწყებული, ყველას ეხება.

 
ვთქვათ, მე ვიღაც ჩემმა ნათესავმა გამაბრაზა და მე ის დავტუქსე. ეს გაბრაზება წამოიმართა იქიდან, რომ სხვა ნათესავებმა მითხრეს, რომ ეგ ცუდად იქცევა. და მე ის დავტუქსე. მერე ნათესავები ქართულ სივრცეში ისე იქცევიან, რომ გეუბნებიან: ცოტა ზედმეტი მოგივიდა, მე მგონი, შენ. მასე რატომ მოექეცი? ხომ იცი, პატარაა; ხომ იცი, თავზე ხელის გადასმა უნდა. შენ ან იცვლები და ამბობ, რომ - უი, უი, პატარაა, ზედმეტი მომივიდა, ძალიან არ უნდა დამეტუქსა... ან მყარად რჩები შენს აზრზე და ატარებ იმ შენს შეხედულებებს, რაც მანამდე გქონდა.

ბეწვის ხიდზე გადიხარ მაგ დროს, რომ არ დაემორჩილო საზოგადოებას, რომელიც ძალიან ძლიერია და ადვილად გცვლის. 

-    გასაგებია, რომ ლიდერი არ უნდა დაემორჩილოს საზოგადოების ნებას, რომელიც მას უბიძგებს, რომ თავის თავს დაუპირისპირდეს. მაგრამ საზოგადოებას ხომ არ უნდოდა სამოქალაქო ომი, კორუფცია, ძალადობრივი მართვა? პირიქით, ჩვენ გვინდოდა დამოუკიდებლობა, კეთილდღეობა, განვითარება... 
 

 

ბავშვები უფრო მეტად კაცობენ.

-    თითოეული პოლიტიკური ლიდერის ყოფნა ქვეყნის პირველ პოსტზე პროექტივით არის, დაწყების და დამთავრების დრო აქვს. ათწლიანი ციკლი რომ ავიღოთ, პოლიტიკოსი აკეთებს არა იმას, რასაც მის დეკადაში ითხოვს საზოგადოება, არამედ იმას, რასაც წინა დეკადაში სთხოვდნენ მის წინამორბედს. შევარდნაძეს უყიჟინებდნენ, რომ ზედმეტად დემოკრატი და ძალიან რბილი იყო. სთხოვდნენ, რომ „მტკიცე ხელით“ ემართა ქვეყანა. ეს გააკეთა სწორედ სააკაშვილმა, ადამიანის უფლებების დაცვის, თავისუფლების და პლურალიზმის ნაცვლად. შესაბამისად, სააკაშვილის დროს მთავარი პრობლემა იყო „დაჭიმულობა“. ხალხი სულ ამას აპროტესტებდა - დაჭიმულები ვართო; ვერც იქით მივდივართ, ვერც აქეთო; ვერც ხმას ვიღებთ და ვერც ვერაფერს ვაკეთებთო. ამჟამინდელ პოლიტიკურ ისტებლიშმენტს კი ბრალს სდებენ მოდუნებაში - უნიათოები არიანო. მოდუნება სწორედ ის არის, რასაც ხალხი წინა ათწლეულში ითხოვდა. 

-    თქვენ წერთ, რომ ჩვენი საზოგადოება დაყოფილია ფენებად და საზოგადოება არა მხოლოდ აწარმოებს, არამედ ინარჩუნებს ფენობრივ უთანასწორობას. ეს ხომ არ არის მიზეზი, რის გამოც საზოგადოება ვერ ვითარდება? რა უნდა მოხდეს ისეთი, რაც ამ ფენობრივ უთანასწორობას შეამცირებს? 

-    საბჭოთა კავშირში გვეგონა, რომ არ იყო ფენობრივი უთანასწორობა, თუმცა, იყო სტატუსური უთანასწორობა, რაც პირადად გამოვცადე ჩემს თავზე. პაპაჩემი დურგალი იყო და სულ ვგრძნობდი ამის შედეგს. შეიძლება, მამაჩემს ჰქონოდა იმავე რაოდენობის საჭმელი ოჯახისთვის, რაც სტატუსურად უფრო მაღლა მდგომ ადამიანს...

-    ვთქვათ, რომელიმე ლექტორის ოჯახს?

-    დიახ, ზუსტად. მაგრამ მაინც ძალიან მკვეთრად იგრძნობოდა განსხვავება. მაღალსტატუსიანი ოჯახის ბავშვებთან როცა ვჩხუბობდით, თუ ისინი გვერეოდნენ, ჩემი ბავშვობის მეგობარი, ღარიბი ბიჭი, ტირილით ამბობდა ხოლმე: მდიდარი რომ ხარ, მაგიტომ მჩაგრავო? ანუ, თითქოს, ღარიბი ბავშვი ავტომატურად თვითონვე აწარმოებდა ამ უთანასწორობას. 

-    რამდენ ძირითად ფენად იყოფა დღეს ჩვენი საზოგადოება?
 

 

ირგვლივ უფრო მეტი ბავშვია, ვიდრე - დამოუკიდებელი ადამიანი.

-    ბევრი სოციოლოგი ამბობს, რომ პოსტსაბჭოთა სივრცეში შეიქმნა ახალი ელიტა: იგივე ახალი რუსები, ახალი ქართველები - ვისაც ფულიც აქვს და სტატუსიც. არსებობს, ასევე, ცოტაოდენი საშუალო ფენა, ვთქვათ, პედაგოგები. და არსებობს კიდევ ხალხის ფენა: ხელოსნები, მუშები, გლეხები... მეოთხე, ყველაზე დაბალ ფენას, შეიძლება „საბრალონი“ ვუწოდოთ. მე თელავში ვსწავლობდი და როცა მოსწავლე ვიყავი, ფენობრივი განსხვავებები ყველაზე თვალშისაცემი სკოლაში იყო. კლასებიც უცნაურად იყოფოდა: „ა“, „ბ“, „გ“ კლასებად, სადაც „ა“ კლასში სულ ელიტის ბავშვები იყვნენ: პროკურორის შვილი, პოლიციის უფროსის შვილი, ქალაქის მერის შვილი.  „ბ“ და „გ“ კლასში იყვნენ ხალხიდან წამოსული ბავშვები. თეორიაც არის, სხვათა შორის, რომ სკოლა აყალიბებს მდიდრებს და ღარიბებს, ანუ ხუთოსნებს და ოროსნებს. ოროსნობა არ არის დაკავშირებული ინტელექტის კოეფიციენტთან, ოროსნობა პირდაპირ ფენობრივი მოვლენაა. ღარიბი ბავშვები სწავლის ღირებულებას და შედეგს ვერ ხედავენ: მამა ხელოსანია, ბიძა ხელოსანია, მეზობელი მძღოლია... ეს იციან მარტო. ელიტარულმა ბავშვებმა სულ სხვა რამ იციან. ქუჩაში რომ დადიან, შეიძლება, მათ პატივისცემით ეპყრობოდნენ. მაგალითად, თვალშისაცემი იყო, რომ ჩემი სკოლის დირექტორი ძალიან პატივისცემით ეპყრობოდა ელიტარულ ბავშვებს. როცა შენ ღარიბი ბავშვი ხარ და ხედავ, რომ გვერდით სხვას უფრო კარგად ეპყრობიან, ვიდრე შენ, საკუთარი არსებობის დეპრივაციას განიცდი. ფაქტობრივად, საწყის ეტაპზევე წყვეტ განვითარებაზე ფიქრს. 

-    სამი მთავარი ფენიდან - ელიტა, საშუალო ფენა, ხალხის ფენა - რომელი უნდა გაძლიერდეს პირველ რიგში? საიდან უნდა დაიწყოს საზოგადოების გაძლიერების პროცესი? 

-    განათლების რეფორმით. 

-    რომელიც? 

-    რომელიც ვითომ მრავალჯერ განხორციელდა, მაგრამ არასდროს ყოფილა განმათავისუფლებელი. ყოველთვის იყო ვითომ განმავითარებელი. მაგალითად, მოდი,  პედაგოგებს ტრენინგები ჩავუტაროთ; მოდი, ოლიმპიადები მოვაწყოთ... იმ რეფორმების ძირითადი შინაარსი არსებულ პროდუქტზე მანიპულაცია იყო.

-    თქვენ როგორ ფიქრობთ, განათლების სისტემის რეალური რეფორმის მიზანი რა უნდა იყოს? 
 

 

საზოგადოება ავტომატურად გვეუბნება, რომ ჩვენ - ბიჭები - ვართ ცელქები, ქვეყნის ამომგდებები.

-    უცნაურად გამომივა, მაგრამ „გირჩის“ ცნობილი ფრაზაა: „გლეხობა ტეხავს“. მე არ ვარ „გირჩის“ მხარდამჭერი, მაგრამ ამ ფრაზაში მათ ვეთანხმები. „გლეხობა ტეხავს“ მე ასე მესმის, რომ რამენაირად საშუალო და დაბალი ფენის ბავშვებში განათლება ისე უნდა დაინერგოს, რომ მათი მიზნები გაიზარდოს. „გლეხობა ტეხავს“ ჩემთვის ნიშნავს, რომ „ტეხავს“ დაბალ დიაპაზონზე შენი მიზნების დატოვება. სინამდვილეში, ღარიბი ბავშვები განა იმიტომ ვერ ხედავენ მიზანს, რომ ამის უნარი არ გააჩნიათ?! მათ არავინ  ეუბნება, რა უნდა იყოს ცხოვრების მიზანი, არც პირველადი სოციალიზაციის დროს - ანუ სახლში; არც მეორადი სოციალიზაციის დროს - ანუ სკოლაში. ბედნიერების განცდა რომ ავიღოთ, ხომ, თითქოს, განსხვავება არ არის, განცდის მხრივ? მაგრამ, სინამდვილეში, დიდი განსხვავებაა დიაპაზონში. ჩვენი საზოგადოების ქვედა ფენების უმრავლესობა მცირედითაც კმაყოფილდება, მცირედითაც ბედნიერია. ჩვენს ფეხბურთელებსაც იგივე სჭირთ. მეც იგივე მჭირს, როგორც ქართველ სოციოლოგს. იგივე სჭირთ ჩემს ახლობლებს. ჩემს   მეგობრებსაც. შეიძლება, სახლიდან 50 მეტრში იყოს ტუალეტი? ხშირად არის საშუალება, რომ რამე შეცვალონ, მაგრამ აკმაყოფილებთ ის, რაც აქვთ. ეს შეიცვლება იმ შემთხვევაში, თუ ბაღის ასაკიდან ისე აღზრდიან ბავშვებს, რომ მათი მიზნების თამასა აიწიოს. პირველ რიგში, ბაღის ბავშვებს უნდა შეეხოს ეს რეფორმა. წინასასკოლო მომზადებას ძალიან სერიოზულად უნდა მოვეკიდოთ. ბავშვების სიტყვების მარაგი მკვეთრად უნდა გაიზარდოს. 

-    სიტყვების მარაგის გაზრდას მათი მიზნების დიაპაზონის გაზრდას უკავშირებთ? 

-    დიახ. რატომ, იცით? დაახლოებით იგივე ამბავია, ჩემი ღარიბი მეგობრის ტირილი რომ ვახსენე. აქ ხომ სიტყვების მარაგზეა ლაპარაკი? მას აქვს, პირობითად, 30 სიტყვა, რომელიც არის იმ ინფორმაციის მატარებელი, რომ მდიდართან როცა ჩხუბობ, უნდა უთხრა - ნუ მჩაგრავ იმიტომ, რომ მდიდარი ხარ. თუ ბავშვებს ბევრი სიტყვა მიეწოდებათ, რომლებიც სხვა ინფორმაციის შემცველი იქნება, იმ მომენტში მარტო მაგას არ წამოიტირებს, ალტერნატივებს შორის გაუჩნდება არჩევანი. სიტყვების რაოდენობა აუცილებლად უნდა გავუზარდოთ ბავშვებს. წიგნიერებას უნდა მივხედოთ. ტექსტიდან შინაარსის გამოტანა უნდა ვასწავლოთ. როდესაც მე ვესაუბრები სტუდენტს, ან თქვენ მესაუბრებით მე, შეიძლება ჩვენ შორის საოცარი ქაოსი ჩამოყალიბდეს, თუკი ჩვენ ერთნაირი რაოდენობის სიტყვებს ვერ ვფლობთ. სტუდენტები ვერ იტანენ ლექტორებს, რომლებიც ბევრ უცხო ტერმინს იყენებენ ლექციაზე. დათრგუნული სტუდენტი ფიქრობს - საიდან აქვს ამას ამდენი სიტყვა? მე ამდენს ვერასდროს მოვაგროვებ. 

-    შეგიძლიათ თუ არა, როგორც სოციოლოგმა, განსაზღვროთ, რომელ ფენას განეკუთვნება რომელიმე უცხო ადამიანი? 
 

 

ჩვენი საზოგადოება ქალიშვილებს ითხოვს პოლიტიკაში.

-    რა თქმა უნდა. 

-    რისი მეშვეობით? 

-    მაგალითად, ჩაცმულობით. მაგალითად, გემოვნებით. ხშირად გამიგია უკმაყოფილება იმასთან დაკავშირებით, რატომ უსმენენ სამარშრუტო ტაქსის მძღოლები ნინო ჩხეიძეს. აბა, რას უნდა მოუსმინონ? მძღოლმა ვაგნერს რომ მოუსმინოს, ის უნდა გაგვიკვირდეს. მისი კლასობრივი ინფორმაცია ამ მუსიკის მატარებელია. საკვებითაც ბევრ რამეს ვხვდები. ერთხელ თუ მაინც შეჭამ ადამიანთან ერთად, მიხვდები, საიდან მოდის. ცომი, მაიონეზი, ცხიმიანი საჭმელი პირდაპირ მოდის გაჭირვებიდან. მერე ამაზეა მიბმული სიმსუქნის პრობლემები. ძალიან არ მომეწონა, როცა რომელიღაც ქართველმა პოლიტიკოსმა სიმსუქნეზე გაიქილიკა. 21 წლის რომ ვიყავი და მუშაობა დავიწყე, მარტო ფენოვანი ხაჭაპურის ყიდვის საშუალება მქონდა შუადღისას. რანაირად მეჭამა ისეთი თევზი ან ხბოს ხორცი, რომელიც ჩემში ცხიმებს არ დააგროვებდა? 

-    კიდევ თუ არის რამე ნიშანი, რითიც ადამიანის ფენობრივ კუთვნილებას ხვდებით?

-    კიდევ ჩხუბით ვხვდები. 

-    რას გულისხმობთ? ელიტა რომ ჩხუბობს, ჩხუბი ისეთი უნდა - აბსოლუტურად დაუნდობელი და სამკვდრო-სასიცოცხლო ჩხუბი იციან.

-    მაღალი ფენა თავის სივრცეში ჩხუბობს და დაბალი ფენა - თავის სივრცეში. ჩხუბი არასდროს არის იერარქიული. დაბალი ფენა მაღალს არასდროს ეჩხუბება, მაღლიდან კიდევ შეიძლება წამოვიდეს ჩაგვრა. 

-    აბა, ბავშვობაში რომ ეჩხუბებოდით სტატუსით მაღლა მდგომი ოჯახების ბავშვებს?

-    ეგ იმ შემთხვევაში ხდება, თუ მობილობა გინდა, ანუ თუ გინდა, რომ იერარქიის ზედა საფეხურზე გადაინაცვლო. 

-    საზოგადოების განვითარება, ალბათ, იმის მიხედვით ფასდება, რამდენად ადვილია მობილობა ერთი ფენიდან მეორეში. 

-    რაც უფრო განვითარებულია საზოგადოება, მით უფრო ძნელი და შეუძლებელიც კია მობილობა ფენიდან ფენაში. 
 

 

პოლიტიკოსებს ბევრად მეტი სიმტკიცე სჭირდებათ.

-    თუკი ასეა, მაგალითად, „ამერიკული ოცნება“ რას ჰქვია?

-    „ამერიკული ოცნება“ მაშინ დაიბადა, როცა ამერიკა განუვითარებელი ქვეყანა იყო. სადაც საზოგადოების სტრუქტურა ჩამოყალიბებულია, იქ დარღვევა ძალიან ძნელდება. ბრიტანელ სოციოლოგებს აქვთ ასეთი გამონათქვამი: „თუ გინდა, რომ გამდიდრდე, მდიდარი უნდა დაიბადო“. ჩვენთან, საბჭოთა კავშირის რღვევის მერე, სივრცე იმდენად თავისუფალი იყო, რომ მობილობა არ ჭირდა. რაც მეტი დრო გავა, მაგალითად, ათი წლის მერე,  სასწაულად ძნელი იქნება ერთი ფენიდან მეორეში გადასვლა. ჩვენს საზოგადოებაში ბევრ ისეთ ადამიანს აფასებენ და აზრს ეკითხებიან - მათ შორის, შეიძლება, მეც ვიყო - რომელსაც მილიონჯერ ნაკლები გაუკეთებია, ვიდრე მის კოლეგას სტრუქტურულ საზოგადოებაში, მაგალითად, ფრანგულ სოციოლოგიურ სკოლაში. იქ უფრო მეტი მოთხოვნა იქნებოდა თუნდაც იმისთვის, რომ ვინმე თქვენს გადაცემაში მოსულიყო. ჩემზე, როგორც, ვთქვათ, ღარიბ ბიჭზე, იგივე ფრანგი სოციოლოგი იტყოდა: გიორგის არასდროს ექნება შანსი, რომ გადაცემაში მოხვდეს, იმიტომ, რომ ის ღარიბია. მართლაც, მამაჩემი მეთუნუქეა. ხედავთ? ჩვენთან უფრო ადვილი გამოვიდა მობილობა, იმიტომ, რომ უსტრუქტურო საზოგადოება გვაქვს ჯერ კიდევ. ჩემთვის მარტო წამოვედი თელავიდან, თბილისში ცხოვრება დავიწყე და ვარ თქვენთან სტუმრად, რაც, ვთქვათ, საფრანგეთში ბევრად რთული იქნებოდა. 

-    თუ ჩვენს საზოგადოებას აქვს მობილობის რესურსი, ეს ფაქტი დაგვეხმარება თუ არა, რომ საზოგადოების ბავშვურობა (ინფანტილიზმი) დავძლიოთ? არის თუ არა ეს ორი მოვლენა ერთმანეთთან პირდაპირ კავშირში? 

-    დიახ, პირდაპირ კავშირშია. 

-    მაშინ, რატომ ვერ ვვითარდებით? რატომ ვართ აგრესიული და გახლეჩილი საზოგადოება?
 

 

იმ შემთხვევაში შეიცვლება რაღაც, თუ კონკრეტული ადამიანები საზოგადოების გავლენას თავს დააღწევენ.

-    როგორ ვერ ვვითარდებით?! უბრალოდ, არის ზოგიერთი ფაქტორი, რომლებიც ხელს უშლის მობილობას. პირველი არის მადლიერების განცდა, რომელიც ზრუნვას უკავშირდება. თქვენ თუ მე დამეხმარებით, მე თქვენ მიმართ დავალებულად უნდა ვიგრძნო თავი. თუ მამაჩემი მიყვარს, კარგი კაცია და გლეხია, მაშინ, მოდი, მეც გლეხი დავრჩები. მან ხომ პური და ყველი მაჭამა?! ერთ ადგილას დარჩენა ძმაკაცობის ინსტიტუტიდანაც კი იწყება. იქ ვიღაცამ ქუჩაში გალახვისგან გადაგარჩინა და მერე გეტყვის - „რა პონტში ლაპარაკობ, ძმაო, ახლა, ჰომოსექსუალებზე? არ მოგვწონს ჩვენ ეგ“. შენც ფიქრობ: არა, ამას ვერ ვაწყენინებ, გალახვას გადამარჩინა. მადლიერების განცდა ძალიან ამუხრუჭებს ადამიანს. მეორე ფაქტორი არის რელიგია. თუ ღმერთი  უზენაესია, ძლიერია და მართალია, ხოლო მისი წარმომადგენლები არ იქცევიან ისე, როგორც წარმოგიდგენია, რომ უნდა იქცეოდნენ, რატომ დაისახავ განვითარებას მიზნად? რატომ გაღმერთდები? როდესაც ხედავ, რომ ის, ვინც პირველ რიგში უნდა იყოს გაღმერთებული - ამ შემთხვევაში, სამღვდელოება - ისინი გაკაცებულები არიან? მოტივაცია არ გაქვს. რელიგიური წიგნიერება რომ გაიზარდოს; მღვდლები ქილიკის ნაცვლად ცოდნას რომ ავრცელებდნენ; რომ მიდიოდე ეკლესიაში და ხედავდე მოწესრიგებულ გარემოს, - აუცილებლად გაიმეორებდი რაღაცას. ცხადია, ყველას არ ვგულისხმობ, მაგრამ მთლიანობაში ჩვენი საზოგადოება არის შემაფერხებელი და არა განმათავისუფლებელი.

-    ჩვენ ვთქვით, რომ განათლების რეფორმის პირველი მიმღები უნდა იყოს ბაღის ასაკის ბავშვი, რათა მისი მიზნების თამასა ამაღლდეს. ახლა ვთქვათ, რა უნდა გაკეთდეს იმისთვის, რომ თანამედროვე გარემო მობილობის ხელისშემწყობი გახდეს?

-    ეს ძალიან რთული შეკითხვაა. სევდიანი ამბავია, მაგრამ განათლების რეფორმა თუ ამუშავდა, დიდი ხიდჩატეხილობა გაჩნდება იმ ბავშვებს შორის, ვისაც რეფორმა შეეხება, და მათ ნათესავებს შორის (ოჯახის წევრებსაც ვგულისხმობ), ვისაც რეფორმა არ შეეხება. მათ გაუჭირდებათ საერთო ენის გამონახვა. ინფორმაცია, რასაც ბავშვი ოჯახში მიიღებს და ინფორმაცია, რასაც ბავშვი მიიღებს ოჯახის გარეთ, იმდენად განსხვავებული იქნება, რომ თაობათა შორის კონფლიქტს ვერ ავირიდებთ. ახალმა რეალობამ, შეიძლება ბოღმაც და ღვარძლიც გააჩინოს თაობებს შორის. მაგის ეშინია, სხვათა შორის, ბევრ ქართველს. თუ სახელმწიფო განათლების კარგ რეფორმას განახორციელებს, ალბათ, ბავშვები წავლენ თავისთვის, დატოვებენ ოჯახებს და ვინც ოჯახში დარჩება, სანამ ცოცხლები იქნებიან, ხელი არ უნდა შეუშალონ საკუთარ შვილებს. შეიძლება ძალიან აბსტრაქტულ რამეს ვამბობ, მაგრამ, სინამდვილეში, ძალიან კონკრეტულია. იგივეა პოლიტიკაშიც. იგივეა აკადემიურ სივრცეში. მოვა თაობა, რომელსაც, ზოგ შემთხვევაში, უფროსებზე მეტი ეცოდინება და ამის აღიარება არ უნდა იყოს სირცხვილი. 

-    წარმატებული პოლიტიკა პროგრესზე უნდა იყოს ორიენტირებული. პროგრესის და ამომრჩევლის ურთიერთმიმართება როგორ შეიძლება შეიცვალოს შედარებით ახლო მომავალში?

-    როგორც მახსოვს, ხალხს ღვედის გადაჭერა არ უნდოდა, მაგრამ ახლა ყველა ღვედით დადის. არც სიგარეტის აკრძალვა უნდოდათ, მაგრამ საჯარო ადგილებში აღარ ეწევიან. როდესაც ვიტყვი, რომ ხალხამდე უნდა მიიტანო, რისი გაკეთებაც გინდა, მანდვე ვიტყვი, რომ ძალიან ადვილია, ხალხი შეცვალო. 
 

 

როცა მოსწავლე ვიყავი, ფენობრივი განსხვავებები ყველაზე თვალშისაცემი სკოლაში იყო.

-    როგორ? მაშინ რატომ ხდება, რომ პოლიტიკოსები სულ აგებენ ხალხთან? სულ შერცხვენილები რატომ გადიან პოლიტიკური ველიდან?

-    იმიტომ, რომ დაუცველობის განცდა აქვთ. მტკიცე პოლიტიკა არ გააჩნიათ. არ არიან ასკეტები თავის საქმეში. ისევე, როგორც ბერების ნაწილი არ არის ასკეტი. იმ პოლიტიკოსებზე ვსაუბრობ, რომლებსაც ძალაუფლება აქვთ და შეცვლა შეუძლიათ. 

-    ვინც არჩევნებს იგებდა, ყველა პროგრესული ლოზუნგებით მოდიოდა. იყვნენ სხვანაირი პოლიტიკოსებიც, მაგრამ მათ არჩევნები არასდროს მოუგიათ. ვინც იგებდა, ყოველთვის ყველა პროგრესული აზრებით მოდიოდა. მაგრამ გამარჯვებული ჯერ არავინ წასულა ქართული პოლიტიკიდან. გამსახურდია მოვიდა, როგორც განმათავისუფლებელი და ბუნკერიდან გაიქცა სხვა ქვეყანაში; შევარდნაძე მოვიდა, როგორც ინსტიტუტების დამფუძნებელი და კეთილდღეობის მომტანი, მაგრამ წავიდა, როგორც კორუმპირებული კლანის მძევალი; სააკაშვილი მოვიდა, როგორც დასავლური ყაიდის ლიდერი და წავიდა, როგორც ავტორიტარი მმართველი. ვისი ბრალია ეს ყველაფერი - ლიდერების თუ ხალხის?  

-    ხალხისკენ ბრალის გადაწევა ნამდვილად არ მინდა, იმიტომ, რომ ხალხი ცვლის ლიდერებს, რომლებიც თავის თავდაპირველ დაპირებებს შორდებიან. მოდით, ასე შევხედოთ პროცესს: საზოგადოებას გამსახურდია სჭირდებოდა იმისთვის, რომ საქართველო დამოუკიდებელი ქვეყანა გამხდარიყო. შევარდნაძე სჭირდებოდა იმისთვის, რომ სამოქალაქო დაპირისპირება ჩაექრო და ცოტა ინსტიტუტები დაელაგებინა. სააკაშვილი სჭირდებოდა იმისთვის, რომ სახელმწიფოებრიობის საფუძვლები შექმნილიყო და ძალიან სუსტი ინსტიტუტები მეტ-ნაკლებად წელში გამართულიყო. ხალხისკენ ვერ ვეძებ შეცდომას. მე მგონი, ხალხი ლოგიკურია თავის მოთხოვნებში. ბიძინა ივანიშვილისგან ხალხი ითხოვს დამოუკიდებელ სასამართლოს, რომელსაც შევარდნაძის, ზვიადის და მიშას დროს ვერ მოითხოვდა. გამოდის, რომ ხალხი, პირიქით, კარგად ვითარდება - სწორი მიმართულებით და საკმაოდ სწრაფად. აკადემიურ სივრცეში ათი წლის წინ რაზეც ვერ ილაპარაკებდი, ახლა უკვე ლაპარაკობ. აკადემიური სივრცე ასეთი თავისუფალი ნამდვილად არ ყოფილა. 
 

 

ოროსნობა პირდაპირ ფენობრივი მოვლენაა.

-    მაგ ლოგიკით თუ გავყვებით, ბიძინა ივანიშვილიც სამართლიანობის აღდგენის ლოზუნგით მოვიდა და ახლა მისგან სამართლიან სასამართლოს ითხოვენ. 

-    დიახ, ამაზე აკადემიური კვლევები არ არსებობს, მაგრამ ხალხს უნდა, რომ სასამართლოს ენდობოდეს. სხვათა შორის, უკვე ბევრი პრეცედენტია სამართლიანი განაჩენების, ასევე, გამამართლებელი განაჩენების. თუნდაც, სამსახურიდან გათავისუფლებული ადამიანები ახლა რომ მართლდებიან, წინა ხელისუფლების პერიოდში ასე ვერ იქნებოდა. შევარდნაძის დროს ხალხი ითხოვდა ელექტროენერგიას, სააკაშვილის დროს ხალხი ითხოვდა ქუჩაში უსაფრთხო გადაადგილებას. ივანიშვილის დროს ხალხის მოთხოვნა ბევრად ცივილიზებულ საკითხს ეხება. ამიტომ, შეიძლება კარგიც იყოს, რომ როდესაც პოლიტიკოსი თავის თავს ამოწურავს მთავარ თემასთან დაკავშირებით, ხალხი მას ცვლის.

-    მაშინ, მოდით, ასე შევაჯამებ - პირადად მე რა გავიგე ამ საუბრიდან. ერთი არის ის, რომ საზოგადოება დაყოფილია ფენებად და ყველაზე მრავალრიცხოვანი - ხალხის ფენა  - უნდა იყოს განათლების რეფორმის პირველი მიმღები, რათა ღარიბი ადამიანების მიზნების თამასამ ზევით აიწიოს. ეს მნიშვნელოვნად დაეხმარება საზოგადოების განვითარებას. მეორე, რაც გავიგე, არის ის, რომ ფენებს შორის მობილობა (ფენიდან ფენაში გადასვლა) ძალიან მნიშვნელოვანია  საზოგადოების განვითარებისთვის და ამ მობილობის შანსი არსებობს. 

-    დიახ, ჯერჯერობით არსებობს. მეტი განათლებული ადამიანი რომ გვეყოლება და საშუალო ფენა გამყარდება, მერე მობილობა ბევრად გართულდება. მაგალითისთვის ვიტყვი, რომ აუცილებლად გართულდება უნივერსიტეტებში ჩაბარება და უმაღლესი განათლების მიღება. 
 

 

წინასასკოლო მომზადებას ძალიან სერიოზულად უნდა მოვეკიდოთ.

-    შემდეგი, რაც გავიგე, არის ის, რომ განათლების რეფორმას მოჰყვება მძიმე „გვერდითი“ შედეგები, მაგრამ ეს  ყველამ ერთად უნდა გადავიტანოთ. და მეოთხე: დაწყებული იმ მომენტიდან, რაც საქართველომ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, პოლიტიკურ პროცესზე ბევრად უფრო სწორად და სწრაფად ვითარდება საზოგადოება. 

-    მობილობასთან დაკავშირებით მინდოდა, დამემატებინა. მობილობა თანაბარ პირობებში და ცივილიზებულ გარემოში უნდა მოხდეს. მახსოვს, პარლამენტის წევრი გამოვიდა და თქვა, გლეხებს მეცადინეობა ეზარებათო. მსგავსი ცუდი წინადადება არსად მომისმენია. გლეხებს მეცადინეობა კი არ ეზარებათ, შეშინებულები არიან. რაც უფრო დაბალ ფენას ეკუთვნის ადამიანი, მით უფრო მეტად ეშინია, რადგან გარშემო არავინ ჰყავს, ვინც დაიცავს. მას არაფერი არ იცავს, სინამდვილეში.

-    როგორც მესმის, ეს ფიზიკური შიში არ არის. პიროვნულად შეიძლება მამაცი იყოს, მაგრამ როგორც სოციალური ერთეული - მარტო და დაუცველია. ამას გულისხმობთ, არა? 

-    დაახლოებით ისეთი შიშია, რაც მე გადავიტანე, როდესაც პირველად მოვხვდი სატელევიზიო გადაცემაში. ღარიბი ბიჭი ვიყავი, მეშინოდა, მობილობაგანცდილი ბიჭივით მელაპარაკა. მერე მივეჩვიე ლაპარაკს, თორემ თავიდან ასე კი არ იყო?! თავიდან თავს კომფორტულად ვგრძნობდი და კარგად ვსაუბრობდი მძღოლებთან. მათთან დგომა და მათთან ლაპარაკი უფრო მომწონდა. ბევრ პოლიტიკოსს შევხვდი ორი წლის განმავლობაში, როდესაც ერთ-ერთ კვლევაზე ვმუშაობდი. ვაკვირდებოდი პოლიტიკოსების სალაპარაკო აპარატს და მაინტერესებდა, რამდენ სიტყვას ფლობდნენ. მაგის მიხედვით ვხვდებოდი, ვინ რა წარმომავლობის იყო. ვისაც გადართვა არ სჭირდებოდა და პირდაპირ იწყებდა ლაპარაკს ამ ველის შესაბამისი სიტყვებით და წინადადებებით, ესე იგი, შეიძლება მშობელიც პოლიტიკოსი ან საჯარო პირი ჰყავდა. თუკი ვინმეს გადართვა სჭირდებოდა და ამას ვგრძნობდი, ალბათ, ხალხის ფენიდან იყო წამოსული. ჩემი მეგობრებიც, ვისი მშობლებიც ლექტორები ან მაღალი სტატუსის ადამიანები არიან, ავტომატურად კარგი ენით გელაპარაკებიან: საუბრის დროს ბევრ განსხვავებულ სიტყვას იყენებენ და მოცულობით შინაარსებს გადმოსცემენ. მაგრამ რამდენიმე მეგობარი მყავს, რომლებიც მწერდნენ, ახლა დამაჯილდოვეს, სცენაზე უნდა ვილაპარაკო და მუხლები მეკვეთებაო. ისინი ღარიბი ოჯახებიდან იყვნენ და მათი სამეტყველო აპარატი გადართვას მოითხოვდა, რაც აჩენდა ამ მუხლის კვეთის შიშს.
 

 

სტუდენტები ვერ იტანენ ლექტორებს, რომლებიც ბევრ უცხო ტერმინს იყენებენ ლექციაზე.

-    ანუ ეს შიში განათლებასთან არ არის კავშირში. 

-    განათლებასთან პირდაპირ კავშირში არ არის. ძალიან ინტერსექციულია. შეიძლება განათლება გქონდეს, მაგრამ მშიშარა იყო. იმის კი არ გეშინია, რომ ვიღაც ტყვიას გესვრის. შეიძლება, ჩხუბობდე და მუშტებს კარგად ურტყამდე, მაგრამ საჯარო გამოსვლის გეშინოდეს, კლასობრივ შიშს  ატარებდე.  ჭკვიანი, მაგრამ ღარიბი ადამიანების ხმა არ ისმის, სამწუხაროდ. 

-    ესე იგი, როცა ხალხის ფენის ადამიანები ხშირად ილაპარაკებენ საჯარო სივრცეში, ეს იმის ნიშანი იქნება, რომ უკეთეს ქვეყანაში ვცხოვრობთ?

-    დიახ, რაც უფრო მეტი ხმამაღალი, კრიტიკული, განათლებული ადამიანი გეყოლება, მით უკეთესია. შეიძლება, ადამიანს ბევრი წიგნი ჰქონდეს წაკითხული, მათზე ძალიან საინტერესოდ მსჯელობდეს მეგობართან, მაგრამ მისი ხმა არსად ისმოდეს. 

-    თუ განათლებასთან პირდაპირ არ არის დაკავშირებული ამგვარი შიშების გაქრობა, მაშინ განათლების რეფორმა რისთვის გვჭირდება? 
 

 

მძღოლმა ვაგნერს რომ მოუსმინოს, ის უნდა გაგვიკვირდეს.

-    რა უფრო ადვილი იქნებოდა - ჩემი ბავშვობის მეგობრის ალაპარაკება კამერების წინ, რომელიც არასდროს მეცადინეობდა, თუ ჩემი, რომელიც სულ ვმეცადინეობდი და სულ ვკითხულობდი?  

-    თქვენი, რა თქმა უნდა. 

-    დიახ, ნებისმიერ შემთხვევაში, განათლება, სამეტყველო სიტყვების რაოდენობის მუდმივი ზრდა არის მთავარი საფუძველი, რითიც შეიძლება კლასობრივად შეშინებული ადამიანი აალაპარაკო. 

-    დიდი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატა ეკუთვნის ცნობილ ამერიკელ მწერალ-ფანტასტს რეი ბრედბერის (1920-2012): „ღმერთმა დაგვაჯილდოვა სასტიკი უნარებით და ყველაზე სასტიკი მათ შორის - მეხსიერებაა.“ 

-    თუ ბრედბერი სისასტიკეში გულისხმობს რეალობის დამახინჯებას, რაც აუცილებლად ახლავს მეხსიერებას და რაც მერე გაწუხებს, მაშინ შემიძლია დავეთანხმო. ინფორმაცია, რომელიც შენში შემოდის, არასდროს არის რეალური. ამიტომ, ობიექტურად არსებულ სამყაროსა და მეხსიერებას შორის აუცილებლად გაქვს იმედგაცრუება. მაგალითად, 13-14 წლის ასაკამდე ჩემთვის სიყვარული იყო მხოლოდ მეხსიერება (ინფორმაცია, რაც ჩემში შემოდიოდა) და შემდეგ დავიწყე სიყვარულის განხორციელება. აღმოჩნდა, რომ ჩემს მეხსიერებაში არსებული ინფორმაცია სიყვარულის შესახებ სრულიად არ შეესაბამებოდა იმ განცდებს, რასაც მე ეს მოვლენა მანიჭებდა. მაგ მხრივ, მეხსიერება ნამდვილად სისასტიკეა. მაგრამ, მეორე მხრივ, მეხსიერება შენს არსებობას სტრესულს ხდის. სტრესი კი არ არის ცუდი, ინფორმაციის მატარებელია. თუ გაქვს ძალა, სტრესი მიიღო და შენში გაატარო, ბოლოს და ბოლოს, ბევრი ინფორმაციის მატარებელი იქნები, ესე იგი, ბოლოს აუცილებლად კარგად იგრძნობ თავს. ამიტომ არ ვეთანხმები რეი ბრედბერის ამ ციტატას. 

-    მეორე ციტატის ავტორია მე-19 საუკუნის ინლისელი მწერალი უილიამ თეკერეი (1811-1863) „ადამიანებს ეჯავრებათ, ისევე, როგორც უყვართ - ყოველგვარი მიზეზის გარეშე“. 

-    ეს თუ გულისხმობს იმ სიყვარულს ან სიძულვილს, რომელიც სხეულს მიემართება, მაშინ ვეთანხმები. არასოდეს წარმოდგენა არ მქონდა, როგორი კანი, ხორცი ან სუნი იქნებოდა ჩემთვის საყვარელი ან საძულველი.  შეიძლება, უყურებ ადამიანს და ფიქრობ - ეს კარგი ადამიანია. მაგრამ როცა მისი ფიზიკური ყოფიერება შენთან ძალიან ახლოს მოდის, შეიძლება, მეორე დღეს მისი ნახვა საერთოდ აღარ მოგინდეს. სხვასაც შეიძლება შენზე იგივე დაემართოს. უმიზეზო სიყვარული და სიძულვილი მიმართება მხოლოდ ფიზიკურ არსებობას, ფიზიკურ ურთიერთობებს. როცა საქმე იდეებს ეხება, მაშინ მხოლოდ მიზეზით შეიძლება გიყვარდეს ან გძულდეს. 
 

 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი