×
„მინდოდა, უმიზეზო სიყვარულის შესახებ დამეწერა“

ანა კორძაია-სამადაშვილი

მწერალი, მთარგმნელი


14338

ინტერვიუს შესახებ

ანა კორძაია-სამადაშვილს მხოლოდ „კარგი გამარჯობით“ ვიცნობდი. რატომღაც, საკმაოდ „დაძაბული“ ადამიანი მეგონა, სწორედ ისეთი, როგორებიც ხშირად არიან ხოლმე ნიჭიერი პოეტი და მწერალი ქალები. ამიტომ, არ გამაოცა ანას საუბრის სიღრმემ და უცნაურმა პასუხებმა (რადგან სწორედ ამას ველოდი), მაგრამ გამაოცა მისმა ბუნებრივობამ; უფრო ზუსტად, მისმა ძალიან კულტურულმა ბუნებრივობამ. 

ტექსტზე არანაკლებ მეტყველია ფოტოები, რომლებიც, თუ ოდნავ დავაკვირდებით, განსაკუთრებულ ინფორმაციას ატარებს ანას შესახებ.

გაიცანით ანა კორძაია-სამადაშვილი, ადამიანი, რომელიც ბევრს საუბრობს სიყვარულზე და რომელსაც არ ერიდება იმის თქმა, რომ თანამედროვე სამყაროში ჰარმონიას ეძებს. 

ია ანთაძე

-    ანა, დავიწყოთ თანამედროვე ინგლისელი მწერლის ჯულიან ბარნსის ერთი შეკითხვით: „რას აირჩევდით: უზომოდ გიყვარდეთ და უზომოდ იტანჯებოდეთ, თუ ზომიერად გიყვარდეთ და ზომიერად იტანჯებოდეთ?“ 

-    მესამე შანსი, რომ საერთოდ არ ვიტანჯებოდე, არ მაქვს? 

-    აი, ასე დგას საკითხი და თან ავტორი ამბობს, რომ სწორედ ეს არის ყველაზე მთავარი კითხვა. 

-    მაშინ, რადგან ხარჯია, უზომოდ მიყვარდეს მაინც. ტანჯვა ტანჯვაა. კბილი გტკივა თუ კიბო გაქვს, ალბათ, მაინც იტანჯები. ამიტომ, პირველი ვერსია იყოს - უზომოდ მიყვარდეს და უზომოდ ვიტანჯებოდე. საზიზღარი კითხვა დაუსვამს ჯულიან ბარნსს. 

-    სიყვარულის თემით იმიტომ დავიწყეთ, რომ თქვენ ასე ხსნიდით მოტივს, რის გამოც მწერალი ხართ: „მე, უბრალოდ, მინდოდა მომეყოლა, რომ ვიღაცას უნდა, ვინმეს ძალიან უყვარდეს, ეს არის და ეს“. თქვენს პერსონაჟებს ნამდვილად სჭირდებათ ერთმანეთი. ეს მათი სისუსტეა? 
 

 

ადამიანებს ძალიან სჭირდებათ ერთმანეთი.

-    მე მგონი, ადამიანი, რომელიც ფიქრობს, რომ ამქვეყნად არავინ სჭირდება, ბოლომდე ადამიანი არ არის, წაუპირუტყვებს. „დაჭირვებას“ იმ თვალსაზრისით არ ვამბობ, რომ სხვამ შეინახოს, სხვამ გაატანინოს თავი, ან ვიღაც მაინცდამაინც შეჭამოს თავისი პრობლემით. არამც და არამც. ადამიანს აუცილებლად სჭირდება ის, ვინც ძალიან ეყვარება და ვისაც ასევე ეყვარება. უბედურები არიან ადამიანები, რომლებიც უსიყვარულო გარემოში ცხოვრობენ. როდესაც ამბობენ - რა მნიშვნელობა აქვს, გეყოლება თუ არა მეგობარი სამსახურში? აქვს. იმიტომ, რომ თუ დილის ცხრიდან საღამოს ექვსამდე ვარ ბიოლოგიური არსება და არ ვარ ადამიანი, უკვე ძალიან მოსაწყენი მდგომარეობაა. ადამიანებს ძალიან სჭირდებათ ერთმანეთი. 

-    მაგრამ ხომ არიან ცხოვრებაშიც და ლიტერატურაშიც ადამიანები, რომლებიც ძალიან მიმზიდველები არიან, მაგრამ არ აქვთ მოთხოვნილება, რომ ვიღაც ჰყავდეთ გვერდით. ამ ტიპის პერსონაჟები არ გაინტერესებთ? 

-    ჩემი განვითარება შეფერხდა ზუსტად იმ ეტაპზე, როდესაც სიყვარულის მეტი ადამიანს არაფერი აინტერესებს. არასოდეს მქონია მეგამიზნები. არასოდეს მინდოდა, რომ ვყოფილიყავი დედამიწის დირექტორი. არასოდეს მიფიქრია იმაზე, რომ რომელიმე ამოუცნობ მდინარეს ჩემს სახელს დავარქმევ. უბრალოდ, ძალიან მინდოდა, დედამიწა ასეთი რამ ყოფილიყო ჩემთვის - მე ვეტყოდი: „რა მშვენიერი ხარ?!“ და ის მეტყოდა: „ჰო, ანა, შენ კარგი გოგო ხარ, რადგან ეს დაინახე.“ რაღაცნაირი ჰარმონია მინდოდა მუდამ. დღესაც მინდა. იმედი მაქვს, კიდევ 50 წელი მომინდება. თუკი, მაგალითად, ჩემი საყვარელი სამი მუშკეტერი არ იქნებოდა ერთმანეთზე ასე დამოკიდებული, მე, ალბათ, ისინი არ მეყვარებოდა. მე არ მეყვარებოდა წიგნი, რომელშიც ერთხელ მაინც არ იტყვიან: „ყველა ერთისთვის, ერთი ყველასთვის!“. 

-    დავაზუსტებ, რომ ჩემს კითხვაში „ტრამალის მგელის“ - ჰარი ჰალერის - მსგავს პერსონაჟებს ვგულისხმობდი. 

-    მას ჰქონდა იმედი, რომ იყო ტრამალის მგელი. ეს მოსახერხებელი პოზიციაა: მე ტრამალის მგელი ვარ, არავინ მჭირდება. სინამდვილეში, ძალიან მომწონს წვრილბურჟუაზიული სახლი, რომელშიც რაღაც საწმენდი საშუალების სუნია; პირველივე გოგო, რომელიც მეუბნება, ცეკვას გასწავლიო, ამაგდებს ისე, რომ აგდება ასეთი უნდა...
 

 

არასოდეს მქონია მეგამიზნები.

-    ანუ მაინც იქ მივდივართ, საიდანაც დავიწყეთ - ადამიანებს ერთმანეთი სჭირდებათ.

-    რა თქმა უნდა, სად წავალთ, აბა. 

-    ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, რომ თქვენი პერსონაჟებისთვის ერთმანეთის სიყვარული მარტოობისგან თავის დახსნის გზაა. არაერთხელ გითქვამთ: მწერლობა არის იმის სურვილი, რომ ვიღაცას უთხრა - მარტო არა ხარ, მეც აქ ვარ. რა არის პირადად თქვენთვის მარტოობა? ისევე საშიშია, როგორც თქვენი პერსონაჟებისთვის? 

-    მრავალი-მრავალი წლის წინ, როდესაც ჯერ კიდევ უნივერსიტეტის სტუდენტი ვიყავი, ერთი კაცი მიყვებოდა, როგორი თავზარდამცემი სიზმარი ნახა. მერე ვცადე, ეს სიზმარი ჩემს ერთ მოთხრობაში მეამბნა მკითხველისთვის: ის მოდიოდა ქუჩაში ნაწვიმარ დღეს, მანქანიდან გადმოვიდა და მშვენიერ ქალაქში აღმოჩნდა. უბრალოდ, მიხვდა, რომ ამ ქალაქში საერთოდ არავის უყვარს. და კინაღამ ჭკუა დაკარგა, იმის მიუხედავად, რომ ქალაქი იყო მშვენიერი, ძალიან ლამაზი. აი, ეს არის, ალბათ, მარტოობა. არა ის, რომ გვერდით არავინ გყავს. შეიძლება ოთხასი ათასი ადამიანი იყოს გარშემო. უბრალოდ, აუცილებლად უნდა იყოს ვიღაც, ვისაც უყვარხარ. 

-    თუ არ არის, რა გრძნობა ჩნდება? 

-    ალბათ, ბედს ეგუები. 

-    შიშია? მოწყენილობაა?

-    სევდაა დიდი და ყოვლისმომცველი. მე მგონი, დასასრულის დასაწყისია. როცა სტუდენტი ვიყავი, „ქოსიკოს“ მეძახდნენ. რატომ „ქოსიკო“? რატომ და, „ჭინჭრაქიდან“ ხომ გახსოვთ? - „ძალა აღარა მაქვს...“ ბოლო დროს აღმოვაჩინე, რომ ამ სახელს სულ უფრო ნაკლები ადამიანი მეძახის. ალბათ, დარჩნენ სამნი. როდესაც აღარავინ დამიძახებს „ქოსიკოს“, ძალიან ცოდვა ვიქნები, ძალიან-ძალიან. ოღონდ, არ მინდა, რომ ჩემმა სტუდენტმა დამიძახოს „ქოსიკო“. აი, იმ ძველი ხმების გაგონება მინდა. მინდა, გარშემო მყავდეს ხალხი, რომელსაც ახსოვს, რომ ერთხელ ვიყავი „ქოსიკო“. 

-    თქვენ თქვით, რომ უფრო მოთხრობების ავტორი ხართ, ვიდრე რომანების. რატომ? უფრო გეადვილებათ? უფრო წარმატებული ხართ, როგორც მოთხრობების ავტორი? თქვენი სათქმელი უფრო მეტად მოთხრობის ფორმატს ერგება?
 

 

აი, ეს არის, ალბათ, მარტოობა.

-    მეადვილება. ეს ამბავია. მოთხრობა ხომ ისეთი რამ არის, რაც უკვე თავიდან ბოლომდე ვიცი, როდესაც წერას ვიწყებ. ნამდვილად ვიცი. გრძელი ამბების წერა მეზარება. ეს ბოლო რომანი, რაც დავწერე („ზინკა ადამიანი“), იმდენად დიდხანს გაგრძელდა, რომ ძალიან მოვიწყინე. ექვსი წლის განმავლობაში ამ პერსონაჟებმა შემჭამეს. მესიზმრებოდნენ, ჩემს ოთახებში დააბიჯებდნენ და ახველებდნენ. ჩემთვის, პირადად, მოთხრობების წერა უფრო ადვილია. იმიტომ  კი არა, რომ მიმაჩნია, თითქოს, მარტივი საქმე იყოს. მიყვარს ამბავი, რომელიც უკვე ვიცი; რომელიც დაიწყო, გაგრძელდა და დამთავრდა. 

-    „ზინკა ადამიანი“ სულ რამდენიმე დღის წინ გამოვიდა. თქვენ თქვით, რომ ეს იქნება ბოლო რომანი და ორ სხვადასხვა განმარტებას წავაწყდი ამასთან დაკავშირებით. პირველი ციტატა: „რომანის წერა წვალება და დიდი შრომაა, მე ამ შრომის გაწევა აღარ მინდა.“ მეორე ციტატა: „ასეთი დიდი ამბები, როგორიც 50 წლის ასაკამდე იყო, მეტი აღარ იქნება და თუ იქნება, ჩემთვის შევინახავ.“ ეს არგუმენტი გულში ჩამრჩა. როგორ თუ აღარ იქნება დიდი ამბები 50 წლის შემდეგ? 

-     მე სერიოზული გეგმები მაქვს ცხოვრებაში. ვაპირებ, რომ მისისიპის ავუყვე ქვემოდან ზემოთ; აუცილებლად უნდა გავიარო კერუაკის გზა; მერე აუცილებლად უნდა გავიარო წმინდა იაკობის გზა; დიდი იმედი მაქვს, რომ ოდესმე ბუნებაში ვნახავ თეთრ დათვებს; უცებ, შეიძლება მოხდეს საოცრება და  დუეტი ჩავწერო პატი სმიტთან ერთად. ანუ ძალიან ბევრ რამეზე ვოცნებობ. „დიდი ამბავი“ არ მიგულისხმია მასშტაბით. იმის გამო, რომ ასაკი მემატება, ბევრი რამ მეზარება ხოლმე. და ისეთი „სისულელეები“, როგორსაც ვაკეთებდი მაშინ, როდესაც არ მეზარებოდა, რა თქმა უნდა, არ მემუქრება. მე ამას აღარ ჩავიდენ, არა იმიტომ, რომ ფიზიკურად არ შემიძლია, არამედ იმიტომ, რომ ძალიან მეზარება. რომ მითხრათ, მოდი, დღეს ღამე ლისის ტბაზე წავიდეთ და მაგრად ვიცეკვოთო, გეტყვით - „რას მელაპარაკები?!“ 30 წლისა კი გეტყოდით: „ძალიან მაგარია! ვუთხრათ კიდევ ვინმეს, თუ მარტო მე და შენ წავიდეთ, ია?“ აი, ეს ერთგვარი ზღვარზე ყოფნა, მუდმივი აღტაცება იმით, რომ ცოცხალი ხარ და დედამიწაზე ხარ, ახლა უფრო მშვიდობიანმა ცხოვრებამ შეცვალა. კიდევ ერთ რამეს გეტყვით. მე, როგორც მკითხველს, არასოდეს მიყვარდა მდორე ამბები. ვხვდები, რომ ჩემი თავგადასავლები ბოლო ხუთი-ექვსი წლის განმავლობაში ნელა, კეთილად, არხეინად მიედინება. იმიტომ, რომ ავტოსტოპით ჩრდილო კავკასიაში აღარ წავალ; და, ნამდვილად ვიცი, რომ დაბომბვის დროს გროზნოში არ ჩავჯდები სამხედრო თვითმფრინავში. ამდენი ჭკუა შემრჩენია. 

-    ანუ აღარ ჩაჯდებით? იჯექით? 
 

 

შეიძლება მოხდეს საოცრება და დუეტი ჩავწერო პატი სმიტთან ერთად.

-    დიახ, ვიჯექი. ეს „დრაივი“ ახლა უკვე სხვა რაღაცისგან მაქვს. ვწერ მარტო იმას, რაც მინახავს, რაც მიამბეს, რისი მოწმეც ვყოფილვარ, რის შესახებაც ვიცი იმისგან, ვინც შეიძლება ეს ამბავი ტყუილი მითხრა, მაგრამ კარგად კი გამოუვიდა. მე ვერ ვწერ დამაჯერებელ პროზას, მართალი პროზა შემიძლია დავწერო. 

-    ყველაფერი რომ ავკინძოთ, გამოვა, რომ თქვენი ცხოვრების ტემპი გახდა უფრო მდორე; ამასთან, თქვენ წერთ მხოლოდ იმის შესახებ, რაც გადაგხდათ; მესამე მოცემულობა ის არის, რომ არ გიყვართ მდორე თხრობა. შესაბამისად, გადაწყვიტეთ, რომ რომანის ფორმატი ამ სამი მოცემულობის ერთობლიობას უკვე აღარ შეესაბამება. 

-    დიახ. და კიდევ ერთი რამ დაემატა: ვიცი, სამარცხვინო ამბავია, მაგრამ საშინლად მეზარება. მე ვთარგმნი და როდესაც ამდენად დიდ ლიტერატურასთან მაქვს საქმე, როგორსაც, ვთქვათ, ინგებორგ ბახმანი ქმნის - ამათ საძაგელი თვისება აქვთ, დიდებს - მოტივაციას გიკარგავენ. 

-    თარგმანებს დავუბრუნდებით. ასაკის მატება ახსენეთ და, როგორ ფიქრობთ, ბედნიერების განცდა ასაკის მატებასთან ერთად ხომ არ იკლებს?  

-    ბედნიერების განცდა ასაკთან ერთად კატასტროფულად იმატებს. რომ მკითხონ: „რა დაგაწეროთ საფლავის ქვაზე?“ ვიტყვი: „აქ წევს ბედნიერი ქალი“. 

-    თქვენ თქვით, რომ სანამ მოთხრობას დაწერთ, თავიდან ბოლომდე ზუსტად იცით, რა უნდა დაწეროთ. რომანის შემთხვევაში როგორ არის? 

-    რომანთან დაკავშირებით არის ერთი რამ, რაც დიდი ხნის განმავლობაში ვერ ვთქვი, იმიტომ, რომ ჩავთვალე, ამის თქმის მერე იტყვიან, რომ მისტიციზმში გადავარდაო... თავი მოცარტი ჰგონიაო... არამც და არამც.

 
უბრალოდ, როდესაც ამდენი ხნის განმავლობაში ხარ გმირთან ერთად, ისინი იწყებენ - ჩემთვის სრულიად გაუგებარია, აქ რა ხდება, მართლა ამის ახსნა არ შემიძლია - ისინი მკარნახობენ რაღაცას. ხანგრძლივი თხრობის დროს შეიძლება მე მქონდეს გეგმაში (არ მქონია, ღვთის წინაშე!) რომ ბოლოს ერთმანეთს შევახვედრო მურმანი და ლიანა და ისინი ბედნიერად წავიდნენ ფატის ქნევით ამომავალი მზისკენ. მაგრამ რაღაც წამს, თუკი მათთან მართლა კონტაქტი მაქვს და მინდა-არმინდა მაქვს - მე ხომ ნელა ვწერ ძალიან, ტკეპნით - აღმოჩნდება, რომ მურმანს აუცილებლად გადაუყვარდება ლიანა. ან, შეიძლება, უცებ აღმოჩნდეს, რომ ლიანა გახდა კოსმონავტი. ანუ თვითონ ისინი მკარნახობენ რაღაცას. და ეს სანერვიულოა. იმიტომ, რომ საკმარისია ერთი ნაბიჯი მარჯვნივ და მეორე ნაბიჯი მარცხნივ არასწორად და მკითხველი აუცილებლად... მკითხველი ყველგან ერთნაირია და ძალიან ჭკვიანი მოვლენაა. მკითხველი აუცილებლად დაიბღავლებს: „ტყუილია!!!“ და იქნება მართალი. იმიტომ, რომ მე ფინალი მომეწონა, აი, ასეთ ფინალს გავაკეთებ და მოდი, მე გავრეკავ ჩემს პროტაგონისტებს იმ ფინალისკენ, - არ გამოდის რომანში.

მერე ეს გამოცდილება რამდენიმე ჩემს კოლეგას გავუზიარე და მათ ერთსულოვნად მითხრეს -  აქამდე არ იცოდიო? და მე ვუთხარი: არა. მე არ ვიცოდი, რომ როდესაც ძალიან დიდხანს ხარ ვიღაცასთან ერთად, შეიძლება ის - მოდით, ასე ვთქვათ - თავზე დაგაჯდეს და შენი ბედი თვითონ გადაწყვიტოს. მას სრულიად არ ანერვიულებს, როგორი ფრაზით გინდოდა იმ თხზულების დამთავრება. 

-    იმის თქმა გინდათ, რომ თქვენი პირველი რომანის - „შუშანიკის შვილების“ წერა როცა დაიწყეთ, არ იცოდით, ბოლოში რა უნდა მომხდარიყო? 
 

 

ძალიან ბევრ რამეზე ვოცნებობ.

-    ამ შემთხვევაში ნამდვილად ვიცოდი იმიტომ, რომ მიზანი იყო ძალიან კონკრეტული: მინდოდა, უმიზეზო სიყვარულის შესახებ დამეწერა - „მიყვარხარ არა იმიტომ რომ... არამედ, აი, ასე გამოვიდა ამ ცხოვრებაში“. ფენტეზის ჟანრის დიდი ტრფიალი ვარ. არაჩვეულებრივ რომანში „წყვდიადის მარცხენა ხელი“, რომელიც ურსულა ლე გუინმა დაწერა, არის პლანეტა, სადაც ადამიანები უბრალოდ ადამიანები არიან, მათ სქესი არ გააჩნიათ. როცა ორი ადამიანი ერთმანეთს პოულობს, სქესს მხოლოდ ამის შემდეგ იძენენ. ვფიქრობდი, რა მაგარია ეს ფენტეზის ფორმატი. უბრალოდ, ამ ფორმატს სჭირდება უზარმაზარი გაქანება, წარმოუდგენელი განათლება და, ალბათ, უნდა იყო ურსულა ლე გუინი, რაც არ ვიყავი არასოდეს. მერე ვიფიქრე, რომ, იქნებ, ვიპოვო ასეთი სიყვარული? და ასეთები გამოვიდნენ ნიკო და მართა. ესენი არ არიან ქალი და კაცი, არც მეგობრები არიან, მათ, უბრალოდ, ერთმანეთი უყვართ.  სულ ვფიქრობდი, რა შეიძლება იყოს „ჰეპი ენდი“. ჩემი ღრმა რწმენით, სწორედ „ჰეპი ენდის“ გაკეთება მინდოდა. ძალიან საცოდავი იქნებოდა ნიკო, დედამიწაზე თუ აღარ იქნებოდა მართა. და მართა იქნებოდა ყოვლად საცოდავი, თუ არ იქნებოდა ნიკო. ჰოდა ისე, რომ ვერცერთმა ვერ გაიგო, არცერთი წამით არ გაწვალებულან, ჩაიქროლეს, როგორც შუშანიკის შვილებმა და გავიდნენ ამ ცხოვრებიდან. 

-    მე ამ ფინალმა გამახსენა ანტიკური თეატრის  „ღმერთი მანქანიდან“ (Deus ex machina). მოქმედება ვითარდება და ბოლოს დგება ისეთი ფინალი, რომელიც ხელის ერთი დაკვრით ხსნის სიუჟეტის კვანძს: ღმერთი დაეშვა ციდან მანქანით და გადაწყვიტა, რომ მართა და ნიკო სხვადასხვა ადგილზე, სხვადასხვა მიზეზით, მაგრამ ერთდროულად უნდა მოკვდნენ. ამიტომ ვერ წარმოვიდგინე, რომ ეს მომენტი - „ღმერთი მანქანიდან“ - თავიდანვე არ გქონდათ გააზრებული. 

-    ამ შემთხვევაში ნამდვილად ვიცოდი წიგნის დასასრული. და კიდევ ეს არის, რომ ადამიანი მოკვდავია და თან, რაც ყველაზე გულსატკენია, მოულოდნელად და უნებლიეთ მოკვდავი. ამის ჩვენება მინდოდა. ვფიქრობ, რომ ორივე ძალიან ბედნიერად გავუშვი ამ სამყაროდან. მერე მითხრეს, ასე დასრულება არ შეიძლებოდა იმიტომ, რომ გული გაგვისკდაო. აბა, მე მკითხონ, როგორ გამისკდა გული?! 

-    თქვენი შემოქმედება შედგება წიგნებისგან, რომლებსაც წერთ და წიგნებისგან, რომლებსაც თარგმნით გერმანული ენიდან.  როგორ წყდება, რა წიგნი უნდა თარგმნოთ? 

-    წიგნები, რომლებსაც ვთარგმნი, ჩემამდე მოდის უაღრესად პრიმიტიული გზით - მიკვეთავენ. საკუთარი ნებით ამ ბარბაროსულ შრომას მე ხელს არ მოვკიდებდი, სიმართლე რომ გითხრათ. 

-    კაფკას „ციხე-სიმაგრეც“ შეკვეთით იყო? ძალიან დიდხანს გაგრძელდა მისი თარგმნა და ჯერ არც დასრულებულა. 

-    საინტერესო ისტორია იყო, როცა გია დარსალიამ, ჩემმა კარგმა მეგობარმა და გამომცემლობა „არეტეს“ დამფუძნებელმა, მითხრა, რომ მოდი, აბა, ვცადოთ და “Das Schloss” თარგმნეო.

 
ვინაიდან ვარ ამბიციური არამზადა, მე გადავწყვიტე, რომ, რა თქმა უნდა, ვინ უნდა თარგმნოს? კი, ნელი ამაშუკელის მერე აუცილებლად მე უნდა მომეკიდებინა ხელი, როგორ გეკადრებათ?! და თავისთავად ცხადია, დავთანხმდი, გახარებული. და ეს არის ყველაზე დიდი მარცხი ჩემი ცხოვრების. მე ჩემი ამბიციებით შევასკდი კაფკას ირეალობის ტალღას და დავუჩოქე.

ის, რომ შინაარსობრივად წესიერი მთარგმნელი ვარ, შემიძლია დავიფიცო ბიბლიაზე, ყურანზე, ბჰაგავატგიტაზე, სადაც გენებოთ. მაგრამ ჩემი თარგმანი იყო იმის ჩრდილის ანარეკლი და მასხარაობა, რაც კაფკამ ამ ტექსტში გააკეთა. რა გააკეთა - ამას მივხვდი, როცა ბოლოში გავედი. ამიტომ, რაც ვთარგმნე, კაპიკად არ ვარგოდა. სინამდვილეში, ამბავი რა არის? კაცი მიდის სადღაც და ვერასოდეს ვერ მიდის ბოლომდე.  მკითხველი რაღაც წამს გრძნობს, რომ სუნთქვა აღარ ჰყოფნის; რაღაც წამს ეშინია. ვერაფრით მივხვდი, კაფკა რას შვრებოდა. იქ ხომ არ არის მკვეთრი ქმედებები - ვთქვათ, ბუა გადმოხტა და სხვა... მერე, როდესაც მივხვდი, უკვე გვიანი იყო, უკვე ბოლოში ვიყავი გასული. 
 

 

მკითხველი ყველგან ერთნაირია და ძალიან ჭკვიანი მოვლენაა.

-    მე კი წაკითხული მაქვს, რასაც მიხვდით, მაგრამ იქნებ ჩვენს მკითხველსაც უამბოთ. 

-    გახსოვთ დაბალი და მაღალი შაირის მონაცვლეობა „ვეფხისტყაოსანში“? მე ვგიჟდები იმაზე, როგორი ბიჭი უნდა ყოფილიყო მავანი, რომ ამ სრულიად მარტივი ხერხით ასეთი შედეგისთვის მიეღწია: როდესაც იწყება „ბედი უბედო ჩემზედა...“ მგონი, ყველანი ფეხზე ვდგებით  იმიტომ, რომ ორატორია წამოვიდა. ამ რომანში კაფკა თამაშობს რიტმით, მეტი არც არაფრით. მისი წინადადება არ არის თომას მანის წინადადება, რომელიც დაიწყო და ზეგ დამთავრდება. ძალიან მარტივი წინადადებაა. მაგრამ ხან ააჩქარებს რიტმს, ხან შეანელებს და იმის მიხედვით, როგორ იზამს ამას, საბრალო მკითხველი ნერვიულობს, ცუდად არის. მთელი ეს რომანი აგებულია ამით -  მკითხველს რა ემართება, რა ქიმიური პროცესები წარიმართება მკითხველის სხეულში იმ დროს, როდესაც ერთი შეხედვით არაფერ ამბავს კითხულობს. 

-    ახლა უკვე იცით, რა უნდა გააკეთოთ? 

-    დიახ, ახლა ვიცი. უბრალოდ, დრო მჭირდება და სტიპენდია. თვითშეფასების კოეფიციენტი ცოტათი უნდა ამიმაღლდეს იმიტომ, რომ კაფკასთან ურთიერთობა ძალიან დრამატულია. არანაირად არ ვვარდები მისტიციზმში და არ მიმაჩნია, რომ ცოცხალი მთარგმნელის და გარდაცვლილი ავტორის ურთიერთობა ჯადოსნური პროცესია. უბრალოდ, ყველას გამოუვლია ეს, როდესაც აბზაცი, რომელსაც ვერ აკეთებ, გამოგივა. მე ზუსტად ვიცი, რომ ყოველი მთარგმნელი ერთხელ მაინც აღფრთოვანებული დაუვლის ხოლმე დავლურს, თუნდაც, უწესიერესი ადამიანი იყოს და არ ახასიათებდეს ექსცენტრული ქმედებები. 

-    სტიპენდია ახსენეთ. მაგალითად, კაფკას თარგმანში, მით უმეტეს, ხელახალ თარგმანში, სტიპენდიას ვინ გადაიხდის? 

-    გერმანულენოვან ლიტერატურას აქვს ეს შესანიშნავი თვისება, რომ მისი მესვეურები ძალიან ზრუნავენ ამ ლიტერატურის პოპულარიზაციაზე ავსტრიაში, გერმანიაში, შვეიცარიაში... თუკი რაღაც მიღწევა უკვე გაქვს ამ სფეროში, მთარგმნელობითი გაერთიანება თუ სახლი გაძლევს თავშესაფარს ორი თვით: არაფერი განსაკუთრებული - ჩადიხარ, შეგიძლია იარსებო და არავინ გეტყვის, ახლა წამოხტი, ჩემო გოგო, დეიდა გულიკოს გასვენებაა და იქ უნდა გაიქცეო. ერთადერთი რამ გევალება - დაჯექი და თარგმნე. 

-    თქვენ მიერ ნათარგმნ წიგნებთან დაკავშირებით ორი ურთიერთგამომრიცხავი ფრაზა გაქვთ ნათქვამი. პირველი: „ყოველ ჯერზე ვცდილობ ხოლმე, რომ რამე ენით უთქმელი საძაგლობა ჩამივარდეს ხელში, რომელიც მაწამებს გემრიელად იმიტომ, რომ მერე დიდი გამარჯვების გრძნობა მაქვს ხოლმე.“ და მეორე: „როდესაც კარგი წიგნია, ის მე მკიდებს მარადიულ, საშვილიშვილო არასრულფასოვნების კომპლექსს.“ ეწინააღმდეგება თუ არა ეს ფრაზები ერთმანეთს? თარგმანი გამარჯვების გრძნობას განიჭებთ, თუ არასრულფასოვნების კომპლექსს გიჩენთ?

 
- აი, აქ, ალბათ, უნდა დავაზუსტო, იმიტომ, რომ წინააღმდეგობაში არ მოდის. გამარჯვების გრძნობა მაქვს, როგორც მთარგმნელს, არასრულფასოვნების კომპლექსი მაქვს, როგორც მავანს, რომელსაც ზოგჯერ ეჩვენება ხოლმე, რომ არის მწერალი.

როდესაც თარგმნი „მალინას“ და გიხარია, როგორ კარგად გააკეთე ეს აბზაცი, ზუსტად იცი, რომ ისე, როგორც ინგებორგ ბახმანმა დაწერა, კი თარგმნი, მაგრამ შენ ვერ დაწერ. ეს ძალიან გულსაკლავია. მერე თავს ვიმშვიდებ ხოლმე, რა აუცილებელია, ყველა „მალინას“ წერდეს?! მაგრამ რადგან წერ, ბარემ, ბახმანივით დაწერე. 
 

 

ფენტეზის ფორმატს სჭირდება უზარმაზარი გაქანება, წარმოუდგენელი განათლება...

-    გასაგებია, დიდი მადლობა. ახლა მინდა, ცოტა თბილისზე ვილაპარაკოთ, ქალაქზე, რომელიც თქვენი შთაგონების წყაროა, თქვენი შემოქმედების საკმაოდ აქტიური ფონია. ყველაზე მეტად რა გიზიდავთ თბილისის კულტურაში, როგორც მწერალს? 

-    მანდელშტამს აქვს ერთი შესანიშნავი ლექსი: მე ძალიან მიყვარს ჩემი საწყალი მიწა იმიტომ, რომ სხვა არც მინახავსო. მე ბევრი სხვა ქალაქი მინახავს. ზოგი მინახავს, ზოგში მიცხოვრია, ზოგი ძალიან მიყვარს, ზოგი დამავიწყდა. მე მაინც მგონია, რომ ყველაზე მეტად ადამიანებს დედა უყვართ - თუ დედა ურჩხული არ არის. თბილისი ჩემი დედა აღმოჩნდა და, თან, ურჩხული ნამდვილად არ არის. ეს არის ერთადერთი ქალაქი, რომელშიც ჩემი სიზმრები ვითარდება. საქართველოდან წასვლის შანსი, თანაც, კარგად წასვლის შანსი მუდამ მქონდა. მაგრამ არ მინდოდა, ეს მიყვარს - საშინელი, დიდი სიყვარულით. მგონია, რომ არის იდენტობის ერთი ძალიან უცნაური ფორმა: თბილისელობა. ოღონდ, არცერთი წამით არ იფიქროთ, რომ ამაში ვგულისხმობ „თბილისი იყო ურთიერთობა“ ამბებს. ამას კავშირი არ აქვს არც ეთნოსთან, არც სოციალურ სტატუსთან, არც მსოფლმხედველობასთან, არაფერთან... რაღაც არის, უცნაური რამ, მართლა ჯადოსნური. იმიტომ, რომ მე ვიცი, მდინარის გაღმა-გამოღმა არის ჩემი სამშობლო და ყოველი ქვა და, თუნდაც, ახლად აშენებული უმახინჯესი სახლი მეუბნება, რომ ყველაფერი კარგადაა. ერთგვარად ნაჭუჭია, როგორც ბაკანი კუსთვის. სადაც დავდივარ, თან დავათრევ ამ ქალაქს. 

-    ახალ რომანშიც თბილისში ხდება მოქმედება, როგორც ვიცი. 

-    აუცილებლად. მოთხრობები შემიძლია, სადაც გამიხარდება, იქ ჩავსვა იმიტომ, რომ მოკლე ამბავია. რომანი სხვაა. დიდი ფონისთვის ამ ქალაქს არაფერი ჯობია. 

-    ვინც აქ გავიზარდეთ, ჩვენი დამოკიდებულება ყველას გვაქვს, მაგრამ თქვენ სხვანაირად ხართ მიჯაჭვული თბილისზე. 

-    დიახ, მიჯაჭვულობა მაქვს. არ მეგონა, რომ ასე იქნებოდა ჩემი ამბავი. ცხოვრების საკმაოდ დიდი მონაკვეთი - მთლიანად რომ ამოვჭრათ, მესამედი გამოდის - თბილისში  არ გამიტარებია. რასაც მე ვჯაჯღანებ, რომ რას ჰგავს ეს ქალაქი, საზიზღარი კლიმატით... ვერაფრით ვხვდები, რა მოსწონთ ტურისტებს. რომელი კუთხიდან უნდა დავინახო ეს გარუხებული ქალაქი, რომ გული არ შემეკუმშოს? ადამიანებს ემპათიაც კი აღარ აქვთ ერთმანეთის მიმართ. სასტიკი ქალაქია, საცობებით სავსე, დიდი აგრესიით გამოტენილი. სერიოზულად რომ ვილაპარაკოთ  - რა, რომ? მაგრამ მე მასზე ვგიჟდები. 
 

 

ეს არის ყველაზე დიდი მარცხი ჩემი ცხოვრების.

-    და რა, რომ? 

-    დედაჩემი მიყვარს ძალიან. ამან გამზარდა, ამან მომიტანა ყველაზე მეტი. ამის წყალობით ვიცი, რომ უბრალოდ ბიოლოგიური ერთეული კი არ ვარ, არამედ, დიდ სამყაროს განვეკუთვნები. თბილისი არის დიდი დედაქალაქი და როდესაც ამბობდნენ, რომ - თბილისში მივდივარ კი არა - ქალაქში მივდივარ, იყო აბსოლუტურად სწორი. ქალაქია, ქალაქების ქალაქი. ეჭვი მაქვს, რომ დედამიწის ყველა ქალაქი არის ჩემი ძალიან უშნო, ცუდჰავიანი, აგრესიული ქალაქის ჩრდილის ანარეკლი. 

-    წარმატებას და ბედნიერებას შორის მიჯნას სად ავლებთ? ამას იმიტომ გეკითხებით, რომ ერთხელ თქვით, დღევანელი ახალგაზრდები წარმატებაზე არიან ორიენტირებული და ეს წარმატება ლურჯი ფრინველივით არისო; 80-იანი წლების სტუდენტებს კი ერთი მიზანი ჰქონდათ, რომ ბედნიერები ყოფილიყვნენო. 

-    მე 1968 წელს დავიბადე. ერთხელ, საუბრისას, ჩემმა ძვირფასმა მეგობარმა ლევან კიტიამ კარგად ჩამოაყალიბა რაღაც, რასაც მე, უბრალოდ, სახელს ვერ ვარქმევდი და შემდეგ ერთობლივ ფორმულამდე მივედით. ჩვენ, ვინც 60-იანებში აქ დავიბადეთ, ერთგვარად განსაკუთრებული თაობა ვიყავით. გეტყვით, რის გამო. ჩვენ არ გვქონდა რაიმე იდეოლოგიური წნეხი. კომკავშირში რატომ შედიოდნენ ადამიანები, ზუსტად ვიცოდით. ადვილ წარმატებაზე იყვნენ ორიენტირებული. თუმცა, უკვე ყველა ხვდებოდა, რომ ეს იდეოლოგია საპნის ბუშტია. კომუნიზმით ანთებული სულები ჩემს თაობას არ ჰყავდა. ჩვენ იდეოლოგიის წნეხი არც ეკლესიის მხრიდან გვქონია. აქ ცოდვა-მადლზე არასოდეს არავინ გველაპარაკებოდა. ჩვენ ვიყავით თაობა, რომელიც დარჩა გარესამყაროსთან პირისპირ, მარტო... და არ იყო ლაპარაკი იმაზე, რომ მე ზურგსუკან კორსეტივით მექნება ან კომუნისტის გულისძგერა, ან ეკლესიური გალობა. ცოტათი, იცით, რას ჰგავს? რენესანსის შესახებ როდესაც ლაპარაკობდნენ, უეცრად ქიმერები გაქრა და ადამიანი დავინახეთ. ამიტომ იყო ამდენი მოგზაურობა, ამდენი მთა, ამდენი ზღვა და ამიტომ იყო მესამე ხეობა. ერთგვარად იდეალისტურია, რასაც ვამბობ,  მაგრამ კითხვაზე - როგორი გინდა, რომ იყო? ძირითადი პასუხი იყო: ბედნიერი! ჩვენ არ გვაკლდა ფული, მაგრამ არც გვქონდა ფული. ჯინსი თუ გეცვა, ატარებდი, სანამ საშვილიშვილოდ არ დაიფლითებოდა. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ცუდად იყავი. რა თქმა უნდა, გულსაკლავი იყო, რომ „სკოროხოდის“ ბატინკები ძალიან ადვილად ცვდებოდა და ვიღაცას ჩეხური „ვიბრამები“ ჰქონდა, რომლებიც მართლა მაგარი იყო. მაგრამ არაუშავს, დავდიოდი ამ „სკოროხოდის“ ბატინკებით, ამის გამო არავის დავუწუნებივარ. ზუსტად ვიცოდით, რომ საბაზრო ეკონომიკით განსაზღვრული წარმატება ჩვენ არ გვადარდებდა. „რა გინდა?“ „მინდა, რომ ბედნიერი ვიყო.“ ის, რომ წარმატებას მოაქვს ბედნიერება, 60-იან წლებში დაბადებულ ბავშვს აინუნშიც არ მოსდიოდა. რა წარმატება უნდა მქონოდა? დიდი-დიდი ბულგარეთში წავსულიყავი დასასვენებლად. რაში უნდა ვყოფილიყავი წარმატებული? ლუდმილა ზიკინა გავმხდარიყავი? არ მინდოდა. 
 

 

მე ჩემი ამბიციებით შევასკდი კაფკას ირეალობის ტალღას და დავუჩოქე.

-    და ეს ბედნიერება ასე შორსაც არ იყო, მგონი. 

-    სულ იყო... პერმანენტულად აგერ იყო. და, კიდევ კარგი, რომ ასე ხდებოდა. იმიტომ, რომ იმას, რაც 80-იანი წლების ბოლოდან დაიწყო, ძალიან ბედნიერი ბავშვების გარდა, ვერავინ გაუძლებდა. რაც ხდებოდა, ეს ხომ არ შეიძლებოდა, მომხდარიყო?! როდესაც „შავლეგოს“ ვმღეროდით, ხომ ვიცოდით, რომ ყველა ომში ვიმარჯვებდით?! ყველაზე ბოროტ სიზმარში ვერ ვნახავდი იმას, რომ სოხუმს მხოლოდ სიზმარში ვნახავდი. სულელური ეიფორიული იდეალიზმივით გამომდის, მაგრამ მართლა ასე იყო. 

-    „ცხოვრებას არ აქვს სიუჟეტი, ამიტომ, მოსაწყენია,“ - ამბობს კოტე ჯანდიერის მოთხრობის „დაპატიჟება კინოში“ გმირი. თქვენ ეს მოთხრობა ძალიან დადებითად შეაფასეთ. ამ ფრაზას თუ მოაწერდით ხელს? 

-    ცხოვრება არ შეიძლება, მოსაწყენი იყოს. რაღაც ხომ სულ ხდება? სულ! გინახავთ თქვენი ცხოვრების ეტაპი, როცა არაფერი ხდება? ან ძალიან მოგწონს და აღტაცებული ხარ; ან ცდილობ, რომ სიგიჟეს თავი დააღწიო. რაღაც სულ ხდება. მაგრამ ცხოვრებას კონკრეტული სიუჟეტი რომ ჰქონდეს, ანუ ადამიანებმა ზუსტად რომ იცოდნენ, რა ელით, თითოეული მათგანი ხეზე დაეკიდებოდა დღესვე და აქაურობა გაუდაბურდებოდა. აუცილებლად იქნება ავადმყოფობა, სიბერე და სიკვდილი. მე არავის ვიცნობ, ვინც ერთ-ერთ მათგანს მაინც გადაურჩა. შეიძლება, ვერ დაბერდა - კიდევ უარესი. 

-    კოტე ჯანდიერის გმირის თავსაც ეგ ამბავი იყო - ცხოვრება უსიუჟეტო ეგონა, მაგრამ ბოლოს აღმოჩნდა, რომ ასე კი არ ყოფილა, არამედ - პირიქით. 

-    ეს კიდევ ერთი დასტურია, რომ კოტე ჯანდიერი ძალიან კარგი მწერალია. 
 

 

ყოველი მთარგმნელი ერთხელ მაინც დაუვლის ხოლმე დავლურს.

-    სამი ცნება რომ ავიღოთ - მოთმინება, ზომიერების გრძნობა და დუმილის უნარი  - პირადად თქვენ რომელი გაქვთ უფრო ჭარბად?

-    ზომიერების გრძნობა საერთოდ არ გამაჩნია. ეს ვიცი და ჩემი ცხოვრების დიდი პრობლემაა, ბევრ რამეში მიშლის ხელს. ალბათ, ძალიან ბედნიერია ადამიანი, რომელსაც ზომიერების გრძნობა აქვს. მისი ცხოვრება ცოტა უფრო დალაგებულია და სიშლეგეებში არ გადადის - ხან იქით, ხან აქეთ. მოთმინება, ალბათ, მახრჩობელა გველის მაქვს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ან ტრავმატოლოგიურში მოვხვდებოდი, ან ქსნის ტუბზონაში ვიქნებოდი გამოკეტილი. 

-    ამას მოთმინებას რატომ უკავშირებთ? 

-    ძალიან ბევრ რამეს ვითმენ, ჩემო კარგო. არ ვჩხუბობ, არ ვყაყანებ, ადამიანებს თავს არ ვესხმი, არავის ვაგდებ სახლიდან... ვფიქრობ, ეს მოთმინების შედეგია. იმიტომ, რომ იდეალური ნამდვილად არ არის გარემო, რომელშიც ვცხოვრობ. ერთხელ თქვა ჩემმა მეგობარმა, რომელიც ბრწყინვალე მთარგმნელია: ჩემი პროფესია რთული ტექსტის წაკითხვაა და როდესაც ვიღაც მეორეკლასელის ამოცანას მთავაზობს და მიაჩნია, რომ მოვტყუვდი, ამის გამო, ხომ შეიძლება, ჭკუიდან გადავიდეო? აქ არის საჭირო მოთმინების უნარი, რომ თქვა: იყოს, რა ვქნა, იჩხიკინოს. სამყაროს გამოსწორების ამბიცია ნამდვილად არ მაქვს. ჯობია, ისევ მოვითმინო, ჩუმად ვიყო. თუ საქმე საქმეზე მიდგა, შემიძლია, სამი დღე ხმა არ ამოვიღო და ეს დრო ძალიან არხეინად გავატარო. იმდენიც არ მაქვს სათქმელი, რომ მოსმენა არ შემეძლოს. მირჩევნია, მოვისმინო. 

-    კარგი ურთიერთობების საიდუმლო არის თუ არა იმის სწორი დოზირება, ერთი ადამიანი რა ადგილს იკავებს მეორე ადამიანის პირად სივრცეში? თქვენ რამდენად ფლობთ ამ საიდუმლოს?
 

 

ცხოვრება არ შეიძლება, მოსაწყენი იყოს.

-    სიმართლე რომ გითხრათ, ყველაზე ნაკლებად მახასიათებს პირადი შინაარსის კითხვების დასმა. არა იმიტომ, რომ კარგად ვარ აღზრდილი, არამედ იმიტომ, რომ ბოლო დროს მივხვდი, აბსოლუტურად არ მაინტერესებს. რაც უნდა ადამიანს, რომ მიამბოს, ეს გადასარევია, ეს ამბავია. მაგრამ ვერ ვხვდები, რატომ უნდა შევძვრე სხვის ცხოვრებაში. მე თვითონ ფიზიკურად ვერ ვიტან, როდესაც ვიღაც ჩემს საქმეში ერევა. როდესაც მობილურის ზარი მეტისმეტად ბევრჯერ ისმის, ვთქვათ, შვიდჯერ ან რვაჯერ, მე უკვე ვგრძნობ, რომ ის ადამიანი არ მომწონს და მინდა, რომ ჩემი ცხოვრებიდან გაქრეს. რატომ შეიძლება, არ ვპასუხობდე ტელეფონს? მძინავს, არ მესმის, არ მცალია, შენი თავი არ მაქვს... სამ ზარს რომ გამოუშვებ, მე ხომ ვნახავ, რომ დამირეკე. თუ მომინდება, დაგიკავშირდები. შვიდი ზარი ნიშნავს: გაიღვიძე! არ გინდა? - გაკისრებინებ! არ იცი? - გასწავლი! გითრევ თმებით! ეს ნიშნავს, რომ: მე შენ გაგაკონტროლებ, ანა. კიდევ დაგირეკავ და მერე კიდევ დაგირეკავ... უკვე წინასწარ ვიცი, რომ ადამიანს, რომელმაც შვიდი და რვა ზარი გამომიშვა, ჩემგან კარგი არაფერი უნდა. 

-    ის, რაც იცით და ის, რასაც გრძნობთ, რამდენად ჰარმონიაშია ერთმანეთთან? 

-    იყო შემთხვევები, როდესაც რაღაცას ვგრძნობდი, ზუსტად არ ვიცოდი და არ მოვუსმინე იმას, რასაც ვგრძნობდი. ეს ყოფილა. მაგრამ, ძირითადად, ძალიან კარგად უგებენ ერთმანეთს თავი და გული, ძალიან კარგად. თუ შედეგი ცუდია, ეს ნიშნავს, რომ ორივე ერთნაირად გამოთაყვანდა. დღეს ძალიან ვდარდობ იმას, რომ თავის დროზე წკრიალს არ დავუჯერე. რომ დამეჯერებინა - ჩემთვის არა, მაგრამ სხვებისთვის რაღაც შეიცვლებოდა. ერთი-ორი შემთხვევა მქონდა ისეთი ცუდი, რომ გველის ნაკბენივით მახსოვს. 

-    პატიოსნებას სჭირდება თუ არა სიყვარულით დაბალანსება? ძალიან ხისტი ხომ არ არის პატიოსნება სიყვარულის გარეშე? 
 

 

ზომიერების გრძნობა საერთოდ არ გამაჩნია.

-    მე მგონი, თუ სიყვარული არ ურევია, ყველაფერი გულისამრევია. 

-    მათ შორის, პატიოსნებაც?

-    რა თქმა უნდა. მათ შორის, ღვთის რწმენაც. ვერ ვიტან ფანატიკოსებს და ფუნდამენტალისტებს. ძალიან კარგი პედაგოგი ხარ, ოღონდ, სტუდენტი არ გიყვარს - ეს ნიშნავს, რომ არ ხარ კარგი პედაგოგი. შენ ხარ უბრალოდ კარგი სახელმძღვანელო, რომელიც ორ ფეხზე დადის. მით უმეტეს, ძალიან სახიფათოა მეტისმეტად პატიოსანი ხალხი. მორალისტები ხდებიან და თანაგრძნობა არ გააჩნიათ. ეს უკვე ცხოვრების გამოცდილებამ მანახა. უწესიერესი ადამიანები, რომლებსაც მარჯვნივ ან მარცხნივ ნაბიჯი არ გადაუდგამთ და სიზმარში მაინც არ ჩაუდენიათ ის, რასაც მერე ინანებდნენ, სრულიად გაუსაძლისები არიან... მათთან ურთიერთობა არ შეიძლება. პერსონაჟადაც კი უინტერესოები არიან - არ არის ჩრდილი, არ არის ანარეკლი. რა უნდა საერთოდ ამ ადამიანს, ვერ გაიგებ. 

-    ვინ იყო ის, ვისზეც ბოლოხანს ყველაზე მეტს ფიქრობდით? 

-    ბოლოხანს და დღემდე - და იმედი მაქვს, კიდევ ცოტა ხანს გამწვდება ეს ამბავი - ვფიქრობ იოჰან ვოლფგანგ გოეთეზე, რომელზეც მეგონა, რომ აღარასოდეს ვიფიქრებდი. წავიკითხე მარტინ ვალზერის რომანი „კაცი, რომელსაც უყვარს“. ეს არის 74 წლის გოეთეს სიყვარულის ამბავი 19 წლის ულრიკეს მიმართ. უფრო სწორად, ამბავიც არ არის, ამბავი ხომ ყველამ ვიცით?! ამ სიყვარულის ისტორიაა, აღწერილი გოეთეს მხრიდან. არასოდეს მეგონა, რომ წავიკითხავდი და ავიტანდი რომანს იმის შესახებ, რომ ვიღაცას ვიღაცა უყვარს - გაუთავებლად. მაგრამ სრულიად გავგიჟდი ამ წიგნზე და მივხვდი, რომ სულ ვფიქრობ გოეთეზე, ველაპარაკები მას. მგონი, უკვე გავაფრინე ამის ნიადაგზე. იმიტომ, რომ მე მასთან ბევრი რამ მაქვს გასარჩევი, ეგრე კი არ არის საქმე?! ახლა უკვე ვფიქრობ, რომ მასზე კიდევ ბევრი უნდა ვიფიქრო. არა როგორც დიდ პოეტზე, არამედ, როგორც ადამიანზე. 
 

 

მოთმინება, ალბათ, მახრჩობელა გველის მაქვს.

-    ვალზერის წიგნი მხატვრული ლიტერატურა არ არის?  პერსონაჟზე ფიქრობთ თუ რეალურ ადამიანზე? 

-    მხატვრული ლიტერატურაა, მაგრამ პერსონაჟზე არ ვლაპარაკობ ამჯერად. აქ არის მრავალი ციტატა გოეთეს ნაწარმოებებიდან, რომლებისთვისაც ამ თვალით არასოდეს შემიხედავს. ისევ და ისევ, ვითომ წესიერი არსების სრულიად ამაზრზენი მორალისტური პოზიციიდან ვფიქრობდი: თუ 74 წლის კაცს  უყვარს 19 წლის გოგო, ამაზე გულისამრევი რა უნდა იყოს? ახლა, როდესაც ამ უზარმაზარ ტრაგედიას ვკითხულობდი, სულ სხვა საფიქრალი გამიჩნდა. დარწმუნებული ვარ, მალე ვინმე არაჩვეულებრივი მთარგმნელი ამ რომანს ქართულ ენაზე თარგმნის. 

-    თქვენს მასალაზე მუშაობისას ერთი რამ ვისწავლე: თქვენ ხშირად ამბობთ ფრაზას: „ბუნდოვანი წარმოდგენაც კი არ მაქვს“. ამით ძალიან განსხვავდებით იმ ადამიანებისგან, რომლებიც ცდილობენ, ყველა კითხვას როგორღაც მაინც უპასუხონ, განსაკუთრებით, საჯარო სივრცეში. თუ გახსოვთ, როდის ჩათვალეთ შესაძლებლად, რომ ასეთი პასუხი გაგეცათ საჯაროდ დასმულ კითხვაზე? 

-    იცით, რა ადვილია? რაღაც თუ არ ვიცი, არ ვიცი და გათავდა. ხომ არ გამიჯავრდებიან? ხომ არ შემიძულებთ იმის გამო, რომ მართლა არ მახსოვს, ვთქვათ, რამდენი პლანეტაა მზის სისტემაში? 
 

 

იმდენიც არ მაქვს სათქმელი, რომ მოსმენა არ შემეძლოს.

-    როდის მიხვდით, რომ არ არის უხერხული, პირიქით, ბუნებრივია, ზოგჯერ ადამიანმა თქვას - „ბუნდოვანი წარმოდგენაც კი არ მაქვს“?

-    ეს მასწავლა ჩემმა გერმანულის მასწავლებელმა, ქალბატონმა ნინა გაბაშვილმა, რომელიც მეუბნებოდა: „როდესაც კითხვას გისვამ, თუ არ ხარ მომზადებული, ნუ დაიწყებ ზმუილს და ზუზუნს. ნუ ეცდები, რომ შეურაცხყოფა მიაყენო ჩემს ინტელექტუალურ შესაძლებლობებს. ხომ ვერ მომატყუებ?! თქვი, რომ არ იცი.“ ასე ადვილად ვისწავლე იმის თქმა, რომ რაღაც არ ვიცი. 

-    ესე იგი, ბავშვობიდან.

-    დიახ. ეს აღზრდის ერთ-ერთი ნაწილი იყო. ბევრად უფრო დიდი სირცხვილია, მოატყუო მავანი, ვინც კითხვას გისვამს. არ ვიცი და რა ვქნა? ქალბატონი ნინა იყო ჩემი დიდი მასწავლებელი. 

-    გმადლობთ ინტერვიუსთვის. საუბარს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ფიზიკოსი ალბერტ აინშტაინი (1879-1955): „არ ღირს ინტელექტის გაღმერთება. მას აქვს მძლავრი კუნთები, მაგრამ სახე არ გააჩნია.“ 

-    მე და ალბერტ აინშტაინს ერთმანეთის არ გვესმის. სევდიანი ამბავია. შეიძლება, გულისხმობს კვლავ და კვლავ იმას, რასაც ჩვენ ვამბობდით - რომ ინტელექტი სიყვარულის გარეშე ცბიერებაა და მეტი არაფერი? როგორ შეიძლება, ინტელექტს სახე არ გააჩნდეს? სახე თუ რამეს არ გააჩნია, სიმპათიური ვერ იქნება და ინტელექტი, მე მგონი, შესანიშნავი რამ არის.

-    მეორე ციტატა ეკუთვნის ინგლისელ მწერალს, ოსკარ უაილდს (1854-1900): „გულწრფელობა მცირე დოზით საშიშია, დიდი დოზით - მომაკვდინებელი.“

-    ალბათ, გააჩნია, ვისთვის.  ოსკარ უაილდს თავისი დიდი ტრაგედიები ჰქონდა ამასთან დაკავშირებით. მე მსგავსად სევდიანი კი არა, გულისგამგლეჯი მწერალი ერთი-ორი ვიცი. მაგრამ, მეორე მხრივ, სულ ვფიქრობ, როგორი ბედნიერია ადამიანი, რომელსაც ჰგონია, რომ სამყარო ყველაფერში ეთანხმება. „დაუშინებელი იდიოტები“ ჰქვიათ ამათ, არა? ისინი სულ გულწრფელები არიან. მათზე ბედნიერი ხომ არავინაა?! ისინი ამაოდ არ ხარჯავენ თავის ენერგიას და გადასარევად გრძნობენ თავს. ამასთან დაკავშირებით შეიძლება ითქვას, რომ ვიღაცა თუ დაგეტაკება და გეტყვის: „იცი, რა? მოკლე კაბით რომ დადიხარ, გაღუნული ფეხები გაქვს“. შენც უპასუხებ: „ჰოო?! ახალი ამბავი!“ იგივეა, ალბათ, ჩემს შემთხვევაში. გულწრფელი იდიოტი ვარ და რა ვქნა?  მომწონს ეს ამბავი. 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი