×
„მჯერა იმის, რასაც ვაკეთებ“

დათო ევგენიძე

მუსიკოსი


2566

ინტერვიუს შესახებ

აქამდე ინტერვიუებს ვიძლეოდი, ახლა კი აღსარება ვთქვიო. 

დათო ევგენიძეს ყველა ვიცნობთ: უზომოდ ნიჭიერს, უზომოდ ბოჰემურს, უზომოდ კეთილშობილს... მაგრამ მასთან ვრცელი საუბრის ჩაწერამდე ნამდვილად არ ვიცოდი, რა გამოცდილება, რა შრომა, რა წარმატება, რა რწმენა, რა ტკივილია ამ ფრაზების მიღმა. 

და რაც მეტს ვსაუბრობდით, მით მეტი იდუმალება და შეფარული ტრაგიზმი დავინახე ამ ადამიანში, რომელსაც საკუთარი მისიის განცდა არ ასვენებს. 

კიდევ მეტად დავიჯერე მოვლენებს შორის იდუმალი კავშირი, როდესაც დათომ მითხრა, რომ ჩვენი ინტერვიუს შემდეგ, ძველ რვეულში შემთხვევით წააწყდა დავიწყებულ ლექსს, რომელიც ჩვენი საუბრის პირდაპირი გამოძახილი და დამოწმებაა. არა მხოლოდ თემატიკა და განწყობა, ფრაზები და მხატვრული სახეებიც კი იგივეა. 

აი, ეს ლექსი: 

სიკვდილო შენი ჭირი მე
ჭირი არა მაქვს ლხინი მე 
სანამ სიცოცხლე მაცვია
მხოლოდ სიცოცხლე ვიცი მე
მზე მასხივე და მაგ სხივით
სანამ ეგ სხივი სხივია
აბა სიცოცხლე შენამდე
ერთი პატარა ტივია
ვერ დავიტიე ამ ტანში 
გზა შენობიდან შენამდე
ვცოცხლობ და სიკვდილს ვაშენებ
მეუდაბნოვე მენაბდე
როდის დავნებდე სიბრმავეს
ყურებს რომ მაინც ესმოდეს
რაც შენი არ არს უფალო
უშენოდ არ რას შვებოდეს
სად გადავყარე მარცვალი
საით დავთესო ეს მზერა
სჯობდა ამ ნოტებს თოვლივით
თეთრი ფიფქებით მეწერა
ამ ფიფქებს გავხარ სიკვდილო
თმაზე დნები და მიგყავარ
სადაც არ უნდა მეძახდე
ანგელოზივით მიყვარხარ
                           შენი დათო ევგენიძე 

გაიცანით დათო ევგენიძე - სიკვდილზე შეყვარებული, უცნაურად მგრძნობიარე, პროგრესული და წინმსწრები თავისი ნიჭით, ხოლო ცხოვრების წესით - დონ ჟუანისა და დონ კიხოტის ნაზავი. 
 

ია ანთაძე

-    დათო, თქვენ ხშირად გითქვამთ, რომ სიკვდილი თქვენი ძმაკაცია; რომ თუ სიკვდილზე არ ფიქრობ, ეს ნიშნავს, რომ უარს ამბობ შემოქმედებაზე. შეიძლება, რომ ცოცხალმა ადამიანმა სიკვდილის შიში დაძლოს? 

-    ინსტინქტურ დონეზე ძალიან ძნელია იმიტომ, რომ სიკვდილთან დამოკიდებულებას ათასწლეულების გენეტიკური მეხსიერება აქვს. მაგრამ თუ შენს სულიერში ჩაღრმავდები, მიხვდები, რომ სიკვდილიც უსასრულობის ნაწილია. ეს ასე მარტივად არ მოსულა ჩემთან, რომ ერთ დღეს ვთქვი - მე და სიკვდილი მეგობრები ვართ-მეთქი. დარწმუნებული ვარ, ყველას გვქონია წამიერი, შემზარავი შეგრძნება, რომ ოდესმე აღარ იქნები. მოვა ეს შეგრძნება და მაშინვე გაივლის. მე ეს 23 წლის ასაკში მომივიდა ექვსი თვით. ეს იყო ჩემი პირველი დეპრესია. მხოლოდ სიკვდილზე ვფიქრობდი.  წარმოიდგინეთ, წამში როგორ გზარავთ არყოფნის შეგრძნება და რამდენი წამი იყო ამ ექვს თვეში. ორივე დღე მახსოვს, როდის მოვიდა და როდის წავიდა ეს დეპრესია. მოვიდა ბედობის დღეს, 2 იანვარს. ფანტასტიკური საახალწლო დღესასწაული გვქონდა მოსკოვში და პირველში კიდევ გავაგრძელეთ. ორში დილით ვიღვიძებ და მარტო სიკვდილია, მეტი არაფერი არ არის. თოვლი იყო მოსკოვში. დავდიოდი, ჩემს ნაფეხურებს ვუყურებდი და ვფიქრობდი: მხოლოდ ამ ნაკვალევს ვტოვებ, რომელსაც კიდევ დაათოვს და გაქრება... ვფიქრობდი, როგორ გამოვსულიყავი ამ მდგომარეობიდან. ექსტრასენსებთანაც ვიყავი. 
 

 

მხოლოდ ამ ნაკვალევს ვტოვებ, რომელსაც კიდევ დაათოვს და გაქრება...

-    საბოლოოდ, ვინმე დაგეხმარათ? თუ თვითონ დაძლიეთ?

-    კენჭაძე იყო ასეთი საქართველოში, სადღაც მცხეთის გზაზე ცხოვრობდა. დედამ მიმიყვანა ამ კენჭაძესთან. 

-    ვინ იყო, რას წარმოადგენდა?

-    მკურნალი იყო, სხვადასხვა ავადმყოფობას მკურნალობდა. რომ შევედი, ხელი მომკიდა. შენ ყველაზე ჯანმრთელი ადამიანი ხარ სულიერადო, მითხრა. ცუდად ვარ-მეთქი. არ ინერვიულოო. ჩამრჩა ეს „არ ინერვიულო“. მოსკოვში რომ დავბრუნდი, ერთი კვირა იყო გასული. ღამე იმავე შეგრძნებით დავიძინე და დილას, ხელს რომ ვიბანდი, თითქოს, წყალს წაჰყვა ეს შეგრძნება. არ ვიცი, იქნებ, ბატონი კენჭაძის დახმარება იყო... იქნებ, უფლის გზავნილი იყო... საერთოდ, იყო ეს კაცი, თუ არ ყოფილა? ესეც არ ვიცი, მართალი რომ გითხრათ. მერეც ბევრჯერ მიფიქრია სიკვდილზე. ერთ შემთხვევას გიამბობთ. ოპერაში მქონდა აბსოლუტურად დაუგეგმავი სოლო კონცერტი. არ ვიცოდი, პირველიდან ბოლომდე, რას დავუკრავდი. ყველაფერი იქ უნდა დაბადებულიყო. და კონცერტს დავარქვი „ინგ“. ინგლისურ ფორმაში ing-ით რაც მთავრდება, ესე იგი, იმ წამს ხდება. დაკვრა რომ დავიწყე, რაღაც ტექნიკური პრობლემა შეიქმნა და ორკესტრის ორმო არ ამოიწია. უმიკროფონოდ  ვუკრავდი.  ჩემსა და მსმენელს შორის, ეს ორმო იყო უზარმაზარი უფსკრული, რომელიც ჩემს აკუსტიკურ ბგერებს ყლაპავდა. დაახლოებით სამი-ოთხი კომპოზიცია ისე დავუკარი, აბსოლუტურად დაკარგული ვიყავი. უცებ, ჩემმა დამ დამადო მხარზე ხელი და მივხვდი, რომ ორმო ბგერებით მაქვს ამოსავსები. შემდეგ კომპოზიციაში უკვე  მეხუთე იარუსზე ხუთი პიანო ესმოდათ. მეორე  დილით ბებიამ რომ გაიღვიძა, მეუბნება: იცი, როგორი სიზმარი ვნახეო? სცენაზე იდექი და არ იცოდი, რა გექნა; მერე ლია მოვიდა და მხარზე ხელი დაგადოო. ის მითხრა, რაც მართლა მოხდა. ამან ძალიან დამაფიქრა და მივხვდი, რომ სიკვდილიც იჯდა იქ, სადღაც. 
 

 

ბევრჯერ გადავადებულა ჩემი სიკვდილი.

-    მოდი, ვთქვათ, რომ ამ დროს თქვენი და უკვე გარდაცვლილი იყო. 

-    დიდი ხნის გარდაცვლილი იყო ლია. დის სიკვდილი ჩემთვის იყო ის, რომ სამყარო ამომიტრიალდა. და, ალბათ, მაშინ დაიბადა ის დათო ევგენიძე, ვინც დღეს რაღაცას აკეთებს. თუ სიკვდილთან ურთიერთობა არ ისწავლე, ღმერთთან სარკმელები გეკეტება. იმიტომ, რომ უარყოფ რაღაცას, უფლის შექმნილს. როცა სიკვდილს ველაპარაკებოდი, პასუხსაც ვიღებდი. რა თქმა უნდა, ეს არ იყო პასუხი, რომელიც გესმის, მაგრამ... ბევრჯერ გადავადებულა ჩემი სიკვდილი. მითქვამს - კარგი, რა, ჯერ არ წამიყვანო, ჯერ რაღაც მაქვს გასაკეთებელი; შენთვისაც მოსაწყენი იქნება უჩემობა-მეთქი... მოუსმენია და გადაუვადებია. მართლა მეგობარია ჩემი. 

-    სიკვდილთან მეგობრობა ნიშნავს თუ არა, რომ სხვა ტიპის შიშები თქვენთვის აღარ არსებობს? 

-    იდეაში, სიკვდილი ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შიშია. მაგრამ მე იმ ავადმყოფობის უფრო მეშინია, რომელიც არ გკლავს, ვიდრე იმის, რომელმაც შეიძლება მოგკლას. გრძელვადიანი ავადმყოფობა სიკვდილზე უარესია. იმიტომ, რომ თუ ქმედითი არ ხარ, თუ ცოცხალი არ ხარ, თუ არ გასცემ, თუ არ შეგიძლია, ვინმეს ცრემლი მოადინო, გრძნობით იმოქმედო ადამიანებზე - მაშინ შენი არსებობა აზრს ჰკარგავს. 

-    თქვენი ერთი მთავარი თემაა რისკი, გაბედვა. ეს დაკავშირებულია თუ არა იმასთან, რომ „შინაურული“ ურთიერთობა გაქვთ სიკვდილთან? 

-    გაბედვა იქამდე იყო, სანამ სიკვდილზე დავფიქრდებოდი. ფანტასტიკურად აქვს ნათქვამი მაილს დევისს: „მე არ მაინტერესებს, რამდენი შეძელი, მე მაინტერესებს, რამდენი გაბედე“. თუ შემოქმედებაზეა ლაპარაკი, ვინ გაბედა? გაბედა ლეონარდომ, გაბედა მოცარტმა, გაბედა ბეთჰოვენმა. ისინი იყვნენ სტრუქტურების შემქმნელები, ოღონდ, არსებული სტრუქტურების ნგრევის შემდეგ. იმას, რაც იყო, უდიდეს პატივს სცემდნენ, მაგრამ ანგრევდნენ და ქმნიდნენ ახალს. 
 

 

პოპულარობა ცხოვრების მთავარი პრიორიტეტი არასდროს ყოფილა.

-    ამ გაბედვაში, რაც თქვენს შემოქმედებაშიც დევს და, ალბათ, ცხოვრებაშიც, რა არის უპირატესი: თამაშის ელემენტი? თუ თვითდამკვიდრების სურვილი? ან, იქნებ,  თავისუფლებისკენ სწრაფვა? რა არის თქვენთვის გაბედვა? 

-    ჩემთვის თვითდამკვიდრება და გაბედვა ერთმანეთის საპირისპირო ცნებებია.  

-    ესე იგი, თვითდამკვიდრება გამოვრიცხოთ. 

-    ექვსი წლიდან პოპულარული ვიყავი და შეიძლება, ეს იყოს მიზეზი. მაგრამ პოპულარობა ცხოვრების მთავარი პრიორიტეტი არასდროს ყოფილა. სულ ვფიქრობ, რომ მისიოლოგიურად რაღაც მაქვს გასაკეთებელი. იქამდე მივდივარ, რომ შეიძლება ეს გაბედვა შემოქმედებაში არ განხორციელდეს და რაღაც ნაბიჯი მქონდეს გადასადგმელი - კაცის ნაბიჯი, რომლის გამოც, შეიძლება ღირდა, რომ მეცხოვრა. ვფიქრობ, შეიძლება, თავგანწირვა იყოს. 

-    თამაშის ელემენტი თუ არის გაბედვაში? 

-    თამაშზე მეტია...

-    თავისუფლებისკენ სწრაფვა? 

-    თავისუფლება ბევრ რამეს მოიცავს. მე უფრო სულის და გრძნობის მჯერა. არ ვაანალიზებ ჩემს ნაბიჯებს. ეს ნაბიჯები სულ სპონტანურია, როგორც ჩემი მუსიკა. როგორც მუსიკას ვქმნი, ასევე ვცხოვრობ, არ ვფიქრობ წინასწარ...
 

 

ვფიქრობ, რომ მისიოლოგიურად რაღაც მაქვს გასაკეთებელი.

-    თქვენი ლექსიც ასეთია.

-    დიახ, ლექსშიც ასეთი ვარ. გამზადებულ ლექსს ვწერ ხოლმე და ამიტომ არც ვთვლი, რომ ჩემია. ხშირად ვამბობ, თანაავტორი ანგელოზი მყავს-მეთქი, მე, უბრალოდ, ჩამბეჭდავი ვარ. სიტყვა არ შემიცვლია ლექსების 90%-ში. ახლა ბალეტს რომ ვწერ, „ალექსანდრე მაკედონელს“, ქორეოგრაფი ჩამოვიდა და მის თვალწინ ვმუშაობდი. ცოტა დაიბნა - წელიწადი მუშაობენ, ალბათ, ოთხ კომპოზიციაზე, რაც შენ ერთ დღეში დამიწერეო. 

-    ამაში ხომ საკმაოდ დიდია გაბედვის ელემენტი? 

-    ეგ სწორედ გაბედვაა. მე რომ ვჯდები და ვუკრავ, ეჭვი არ მეპარება, რომ ვუკრავ სრულყოფილებას. აი, ეგ არის ჩემი გაბედვა. 

-    როცა რაღაც ახალს უკრავთ, ამას გულისხმობთ?

-    დიახ, ახალს. მე თვითონ რომ ვუყურებ ჩემს ხელებს, ცოტა მიკვირს, რას აკეთებენ ჩემი გაბედულებით... თან სწორად აკეთებენ ყველაფერს. ეს არის ხოლმე საოცრება. ახლა 9 დღეში დავწერე ბალეტის 14 ნაწილი. ამ მუსიკის შესაქმნელად კომპოზიტორს, მინიმუმ, წელიწადნახევარი სჭირდება. 

-    მოსამზადებელი პერიოდი თუ გაქვთ, სანამ ჩაწერას დაიწყებთ? 

-    არ არსებობს. ეს არის პირდაპირ მიღება. შენ ხომ არავინ გეკითხება დაბადებას და იბადები? ასევე უნდა დაიბადოს შენგან ნაწარმოები. 
 

 

ჩემი ნაბიჯები სპონტანურია, როგორც ჩემი მუსიკა.

-    თქვენს თავზე ხშირად ამბობთ, გიჟი ვარო. ორი რამ შეიძლება იგულისხმებოდეს: ის რომ არაპროგნოზირებადი, არარაციონალური ქცევა გახასიათებთ; ან ის, რომ თავდავიწყებით შეგიძლიათ, რაღაც და ვიღაც გიყვარდეთ,  ანუ რუსთაველის გაგებით მიგაჩნდეთ თქვენი თავი „ხელად“, „გიჟად“. 

-    ამ შემთხვევაში, ორივე გაერთიანებულია ჩემში - შოთას მიჯნურიც და არარაციონალობაც. მე რომ ოდნავ რაციონალური ვყოფილიყავი, სხვანაირი ცხოვრება მექნებოდა იმიტომ, რომ კარიერა სულ მიგდებს გასაღებს. ამერიკის შეერთებულ შტატებში „სქაილაინ სტუდიო“ მიდებდა ხელშეკრულებას, ლონდონში „ვუდ სტუდიო“, საფრანგეთში ხუთწლიანი ხელშეკრულება მქონდა. მაგრამ საქართველოს გარეშე ვერ ვცხოვრობ. 

-    ესეც თქვენი განსხვავებულობის ერთ-ერთი გამოვლენაა?

-    არ მგონია. საქართველო მართლა გამონაკლისი ქვეყანაა. ჩვენ კიდევ ვერ ვხვდებით, რა ქვეყანა გვეჩუქა. და იმასაც ვერ ვხვდებით, როგორი ხალხი ვართ, მიუხედავად ჩვენი ათასი ცუდი თვისებისა. მთავარი, რაც გვაქვს, უფლის მიერ ნაჩუქარი ღერძია, რომლის ძალითაც - ამ გველეშაპებში, რომელთა გვერდითაც ვცხოვრობთ - კიდევ ვარსებობთ ჩვენს მიწაზე, ჩვენი ენით... ვარსებობთ ამდენი კულტურის გამტარი, ამდენი დამწერლობის მქონე, ასეთი ხალხური მუსიკის შემქმნელი ერი.  შეიძლება, ამით თავი ვერც უნდა შევიქოთ იმიტომ, რომ ეს გვეჩუქა. მგონია, რომ ქართველი ვერსად ისეთი ბედნიერი ვერ იქნება, როგორც საქართველოში. 

-    ამას როდის მიხვდით? ხომ ცხოვრობდით უცხოეთში?

-    როგორ არა, მოსკოვში ვცხოვრობდი, პარიზში, ნიუ იორკში, ესპანეთში. მაგრამ თუ მქონდა ოთხწლიანი ხელშეკრულება, წელიწადში ხუთჯერ აქეთ მოვქროდი. ამით იქ ყველაფერს ვაფუჭებდი. ექვს თვეზე მეტი არსად გამიძლია. წარმოიდგინეთ, ექვს თვეში რომ მოფრინავ ნიუ იორკიდან, ორი დღე ხარ საქართველოში და უკან მიფრინავ. არ შემიძლია ამ ქვეყნის გარეშე. 
 

 

ხშირად ვამბობ, თანაავტორი ანგელოზი მყავს-მეთქი.

-    ასეთი აზრი არსებობს, რომ თუ ადამიანს ენდობი, ისეთ იარაღს აძლევ ხელში, რომლითაც შეუძლია კიდეც დაგიცვას და ზიანიც მოგაყენოს. თქვენ მიმნდობი ადამიანის შთაბეჭდილებას ტოვებთ. რა გამოცდილება გაქვთ ნდობასთან დაკავშირებით? 

-    ძალიან დიდი გამოცდილება მაქვს. იმის მიუხედავად, რომ ბევრჯერ უტკენიათ გული, მაინც მიმაჩნია, რომ ნდობის გარეშე რწმენა არ არსებობს. ერთ გამოცდილებაზეც გიამბობთ, რაც ჩემთვის გაკვეთილი იყო. ჩემი პირველი ცოლი უცებ გახდა ავად, ბევრი წლის წინ. ახლა უკვე 15 წელიწადია, მე და ნინო (ახლანდელი მეუღლე)  ერთად ვართ და პირველ ცოლთან ერთად 17 წელი ვიცხოვრე. იმასაც ნინო ჰქვია. უცებ გახდა ავად. მაშინ არ იყო „ცე ჰეპატიტის“ ასეთი დიაგნოსტიკა. გაყვითლდა. დაუნიშნეს ინტერფერონი. ვუყურებ, თვალწინ მიქრება ცოლი, ფეხზე ვეღარ დადის, ვეღარ ჭამს. ჩემი მეგობარი ცხოვრობდა ისრაელში და ჰერცლის დიაგნოსტიკის ცენტრში წავიყვანე.  ანალიზები რომ ჩავაბარეთ, პირველი, სადაც წავედით, მაცხოვრის საფლავი იყო. მარტო შევედი. თუ სიცოცხლეა წასაღები, ჩემი წაიღე და ბავშვებს დედა დაუტოვე-მეთქი, ვთხოვე. მეორე დღეს ჩემი ცოლი გავარდისფრდა. მესამე დღეს შეჭამა, მეოთხე დღეს ზღვაში ბანაობა მოუნდა. ცხრა დღის შემდეგ პასუხზე ერთად მივირბინეთ და გვითხრეს, არაფერი სჭირსო. ყველა მეუბნებოდა, რომ აქ დაუშვეს შეცდომა. არაფერი შეცდომა არ დაუშვიათ. ოღონდ, ჩემი სიცოცხლე არ წაუღია ღმერთს, მე და ჩემი ცოლი ერთმანეთს დავცილდით, აბსოლუტურად უმიზეზოდ. ბევრი წლის მერე, მოსკოვში შევხვდი ერთ ბერს, რომელიც ავადმყოფებს კურნავდა. ვიღაცამ მძღოლობა მთხოვა და ასე შემთხვევით მოვხვდი მასთან. ვინც ჩავიყვანე, იმას სიარული უჭირდა და შევყევი. რომ გამოვდიოდით, ერთი წამით გაჩერდიო, ბერმა მთხოვა. და ისეთი რამე მითხრა, შოკში ჩავვარდი. ღმერთს რატომ ევაჭრეთო? თავიდან ვერც მივხვდი, რას მეკითხებოდა. თქვენი რწმენა ღმერთის მიმართ არ იყო საკმარისი იმისთვის, რომ თქვენი სიცოცხლე არ შეგეთავაზებინათ და მხოლოდ გეთხოვათ, ძვირფასი ადამიანი გადამირჩინეო. ნათელმხილველი იყო, ჩემი ისტორია მომიყვა და თან ამიხსნა. მივხვდი, რომ შევცდი. ჩემი საქციელის შემრცხვა. აი, ამ რწმენაზე ვლაპარაკობ. ძალიან ბევრი მეგობარია, რომლისთვისაც უდიდესი სიყვარული მიმიცია. და, მაგალითად, ჩემი წიგნების პრეზენტაციაზე არცერთი არ მოსულა. რა მიზეზით არ მოვიდნენ? ცუდი არაფერი მომხდარა ჩვენ შორის, მაგრამ  ბევრმა ადამიანმა, ვინც ჩემს სახლში გაიზარდა, შუა გზაზე მიმატოვა. მიზეზს ვერ ვხვდები. არც მინდა, რომ ჩავუღრმავდე. ამ მიზეზებს რომ მივხვდე, რაღაც მაგრად მეტკინება. და მეტკინება ჩემ გამო კი არა, მათ გამო. 

-    პატიების თემას მივადექით. 

-    არ მყავს ადამიანი, ვისთვისაც არ მიპატიებია. 
 

 

კარიერა სულ მიგდებს გასაღებს.

-    როცა გულწრფელად გითხოვიათ პატიება, თუ მიგიღიათ? ან, თუ არ მიგიღიათ, თქვენი თავი დაგიდანაშაულებიათ თუ მეორე მხარე? 

-    ყველაზე ძნელი საპატიებელი, ალბათ, სიყვარულის დროს ღალატია - როცა ქალი გიღალატებს. მოსკოვის კონსერვატორიაში რომ ვსწავლობდი, ბიჭები და გოგონები ერთ საერთო საცხოვრებელში ვცხოვრობდით და ძალიან ბევრი ურთიერთობა გვქონდა. მაგრამ მოკლევადიანი ურთიერთობების მოტრფიალე არასდროს ვყოფილვარ. ყოველთვის სიყვარული მიყვარდა, დიდვადიანი გრძნობა. 

-    ქალის მხრიდან ღალატი ხაზგასმით რატომ აღნიშნეთ?

-    იმიტომ, რომ მქონდა შემთხვევა, როდესაც ერთ-ერთმა ჩემმა პირველმა სიყვარულმა მიღალატა, ოღონდ, კაცთან კი არა, უბრალოდ, წავიდა ჩემგან... იუგოსლავიაში წავიდა არდადეგებზე და აღარ დაბრუნდა. მეორე კურსზე მიატოვა კონსერვატორია, სადაც ძალიან რთული იყო მოხვედრა.  მაშინ პირველად მოვუშვი წვერი: სანამ არ ვნახავ, წვერს არ გავიპარსავ-მეთქი, ჩემს თავს ვუთხარი. 7 თუ 8 თვე იყო გასული, როცა უცებ მის ოთაში სინათლე დავინახე. გავიქეცი წვერმოშვებული. კარი გამიღო და როცა ველოდებოდი, რომ უნდა ჩამხუტებოდა, მითხრა, არ მიყვარხარ, სხვა შემიყვარდაო. და ისე მეტკინა გული, რომ ვერ აგიხსნით. მომკლა... თუ რაღაც ასეთი მოხდა. მერე ვუთხარი, მოდი, ჩვენი განშორება აღვნიშნოთ და რესტორანში წავიდეთ-მეთქი. დამთანხმდა, წავედით რესტორანში, დავლიეთ, დავთვერით და აღმოვჩნდით ერთ საწოლში. დილით ისევ მეუბნება, არ მიყვარხარო. ეს იყო ქალთან ურთიერთობის პირველი მტკივნეული გამოცდილება. ან ღამე რანაირად აღმოჩნდა ჩემთან, ან დილას რანაირად აღარ ვუყვარდი? ვერ ვაპატიე, თორემ, შემეძლო, ერთად ვყოფილიყავით. ბოლოს, ალბათ, შევრიგდებოდით. ეს მინდოდა, მეთქვა - ერთხელ ცხოვრებაში ვერ ვაპატიე. 

-    მაინც ჩამრჩა გულში, ეს რომ თქვით, ქალის მხრიდან ღალატი ძალიან ცუდი არისო. იმის თქმა ხომ არ გინდთ, რომ კაცის მხრიდან ღალატი ნაკლებად ცუდია?

-    არა, ამ შემთხვევაში, კაცი ვარ და ქალზე ვთქვი. იგივეა კაცის ღალატი ქალისთვის, ალბათ. სიყვარულის ღალატზეა ლაპარაკი. იმდენად იდუმალია კაცის და ქალის ერთად ყოფნა, როგორც კი სხვის ლოგინში აღმოჩნდები, ძალიან ძნელია, იმ შენს საყვარელ ქალთან დაბრუნდე. მარტო იმ ქალს კი არ შეურაცხყოფ, შენს თავს შეურაცხყოფ, სიყვარულს შეურაცხყოფ და ვეღარ იქნები ის, ვინც იყავი. მეც მიღალატია ქალისთვის და დიდხანს მიტარებია ცოდვა. დღესაც, თუ ვლოცულობ, ბოდიშს ვიხდი ამისთვის. საყვარელი ადამიანის ღალატი, ალბათ, ძალიან მდაბიო საქციელია. 
 

 

საქართველოს გარეშე ვერ ვცხოვრობ.

-    თუ გახსოვთ, ყველაზე საინტერესო შეგრძნება რა იყო, რაც ოდესმე გქონიათ? 

-    (პაუზა) ყველაზე საინტერესოს ვერ ვიტყოდი, მაგრამ სულ მახსოვს ყველაზე საბედისწერო და იდუმალი, რაც დამმართნია. ერთი ლექსი მაქვს: „ზღვას კაბა ავუწიე და ეს სიშიშვლე არ მაპატია“-მეთქი. ეს როგორ უნდა მოვყვე, არც ვიცი. პატარა ბიჭი ვიყავი, 13 წლის და ისე მოხდა, რომ ჩემზე საკმაოდ უფროს ქალთან ერთად ვიცხოვრე ზღვაში. ამ ქალს ჰყავდა ქმარი. ქმარი რომ ჩამოვიდა, მომკიდა ხელი და მახტუნავებდა, დათო, როგორ ხარო? აი, ეს შეგრძნება ცხოვრებაში არ დამავიწყდება - ჩემი ჰაერში ყოფნა, სანამ ისევ დამიჭერდა და იმ ზღვის კაბის აწევა. ზღვამ კაბის აწევა არ მაპატია-მეთქი, რატომ ვთქვი, იცით? ბევრი წლის მერე, ზუსტად ამ ადგილას გარდაიცვალა ჩემი და, ზღვამ წაიღო... მე მგონია, რომ ეს ცოდვა არ მაპატია. ვიცოდი, რომ ვცოდავდი, იმის მიუხედავად, რომ 13 წლის ვიყავი. ის შეგრძნება არასდროს დამავიწყდება, ამ ცოდვის შეგრძნება. 

-    რაიმე მოვლენის არსში წვდომისთვის ცოდნა უფრო მნიშვნელოვანია თუ ინტუიცია? 

-    ძალიან მნიშვნელოვანია ცოდნა, რომელსაც ბავშვობაში იღებ. ჩემს ბედნიერებად მიმაჩნია, რომ ბებიაჩემი ცოცხალი ენციკლოპედია იყო და საკმაოდ პატარა ასაკში წამაკითხა უზარმაზარი ლიტერატურა, რომელსაც მერე კიდევ დავუბრუნდი. მაგრამ ქვეცნობიერში უკვე შესული იყო ეს ლიტერატურა, ეს ცოდნა იმ დროიდან, როდესაც კითხულობ და ქვეტექსტები არ გესმის. მაგალითად, არ იცი, რომ გმირები ბერძნული მითოლოგიიდან არიან მოსული და არც ის იცი, რატომ არიან. მერე უკვე თავიდან კითხულობ და ბევრ რამეს ხვდები. იგივე „ულისე“ რომ ავიღოთ, 12 წლისამ წავიკითხე. თან მაშინ ძნელი საშოვნელი იყო ეს ლიტერატურა. თვითონ ბებიაჩემს ქმარი დაუხვრიტეს, როცა 16 წლის იყო და დარჩა ჩვილი ბავშვით. ფრუნზეში გადაასახლეს და იქ იყო ბიბლიოთეკარი. მერე  თბილისში ვერ დაბრუნდა, დაბრუნდა აჭარაში და ბათუმშიც ბიბლიოთეკაში მუშაობდა. 

-    თქვენთვის ცოდნა მეტია თუ ინტუიცია? 

-    ქვეცნობიერში შემოსული ცოდნა მერე სხვანაირად მუშაობს შენს ცხოვრებაში. 
 

 

ბევრმა ადამიანმა, ვინც ჩემს სახლში გაიზარდა, შუა გზაზე მიმატოვა.

-    უკვე, როგორც ინტუიცია?

-    დიახ, ინტუიციად გადაიქცევა და შენში ცხოვრობს. ამიტომაც ვაერთიანებ ინტუიციას და ცოდნას.  კონსერვატორიაში ჩემი სწავლის პერიოდი რომ ავიღოთ, ისეთი სკოლა მაქვს გავლილი... მაშინდელ კონსერვატორიაში ასწავლიდნენ ზემლიანსკი, ნეიჰაუზი ცოცხალი იყო, კოგანი, რასტრაპოვიჩი მაშინ წავიდა, ხალოპოვი მასწავლიდა, ვისი წიგნებითაც დღეს პოლიფონიას სწავლობენ. ფანტასტიკური ცოდნა მაქვს მიღებული. მაგრამ პატარა ვიყავი, 18-19 წლის. ეს ცოდნა უკვე შესისხლხორცებულია და ჩემი ინტუიცია ამ ცოდნით საზრდოობს. 

-    და როცა პირდაპირ უკრავთ ახალ ნაწარმოებს, ესეც, ალბათ, ამ ცოდნის ბაზაზე ხდება. 

-    რა თქმა უნდა. როცა პოლიფონიურ ნაწარმოებს ვწერ,  ბახის 24-ვე ფუგა მაქვს დაკრული. მთელი ეს კანონიკა ნასწავლი მაქვს, ჩემს ქვეცნობიერში დევს. თითები აკეთებს ყველაფერს, რადგან ბავშვობის მეხსიერებაში დევს ცოდნა. 

-    გასაგებია, რომ ხშირად იმპროვიზაცია არის იმის არსი, რასაც თქვენ აკეთებთ. მაგრამ მარკ ტვენი ამბობდა, სამი კვირა მჭირდება იმისთვის, რომ ბრწყინვალე იმპროვიზირებული გამოსვლა მოვამზადოო. ასეთი გამოცდილება თუ გაქვთ? 

-    ვერ წარმომიდგენია, რომ სამი კვირა მოვემზადო იმპროვიზაციისთვის. ცხოვრებაც ხომ იმპროვიზაციაა? 

-    ვისთვის - როგორ. თქვენთვის - დიახ, სხვისთვის - არა. 

-    ბავშვობა რომ აცალო ადამიანს და არ აღზარდო, ბავშვი ხომ ყოველ წამს იმპროვიზირებს? ასეა დაბადებული ღმერთისგან. 

-    დიახ, მაგრამ ათასჯერ წამიკითხავს, რომ განვითარებისთვის და წარმატებისთვის აუცილებელია დაგეგმვა და კიდევ ერთხელ კარგად დაგეგმვა. 
 

 

ყველაზე ძნელი საპატიებელი სიყვარულის დროს ღალატია.

-    ანტიდათოევგენიძეა კარგად დაგეგმვა. არცერთი კონცერტი, რაც ჩამიტარებია, არ დამიგეგმავს. დიდი სიმფონიური ორკესტრი იჯდა, გუნდი იდგა და არ იცოდნენ, რას ვაკეთებდით. უბრალოდ, სამი დღით ადრე ვეუბნებოდი: შენ ამას მღერიხარ, შენ ამას უკრავ, აი, ნოტები. ეს ყველაფერი რომ შეერთდებოდა, რა მოხდებოდა, მეც არ ვიცოდი. არსებობს სანდრო ვახტანგოვის მიერ გადაღებული ფილმი, კონცერტის წინ როგორ მოდიან ცალკე კამერული ორკესტრი, ცალკე „ქართული ხმები“ და მეკითხებიან: ჩვენ როდის უნდა გამოვიდეთ? ჩვენ რა ვქნათ? ყველას ვეუბნებოდი - ჩემს ხელს უყურეთ. მეც არ ვიცოდი, ვინ როდის გამოვიდოდა. მყავდა ასისტენტი, რომელსაც ხელით ვაჩვენებდი - ის მინდა. და ის გამოჰყავდა. მთელი კონცერტი გადაღებულია. 

-    ბოლოს, ისე გამოვიდა, როგორც თქვენ წარმოგედგინათ?   

-    დიახ. ამ კონცერტს „შაბათი“ დავარქვი. მიჭირს ხოლმე სახელის დარქმევა და იმ დღეს ვარქმევ, რა დღესაც კონცერტია. პირველი კონცერტი რომ გავაკეთე, ორშაბათი იყო და დავარქვი „მძიმე დღე“. მერე იყო პარასკევი, ეს სიტყვა არ მომეწონა და დავარქვი „შაბათის წინა დღე“. მერე დაემთხვა შაბათი და დავარქვი „შაბათი“. ასეთი რამ მაქვს ნათქვამი და, ალბათ, არ უნდა მეთქვა: თუ ჩემი დიდი კონცერტი კვირა დღეს დაემთხვევა, ეს ჩემი ბოლო კონცერტი იქნება-მეთქი.  ჩემი საიუბილეო კონცერტი რომ დავგეგმო და კვირა დაემთხვეს, თარიღს არ შევცვლი, რადგან ნათქვამი მაქვს. მაგრამ, ეტყობა, რაკი ვთქვი, მართლა ბოლო იქნება. 

-    თქვენი - როგორც პროფესიონალის - შრომა რაში მდგომარეობს?

-    ჩემი შრომა ის არის, რომ როდესაც რაღაცას ვბადებ, ნაორსულევი ვარ ძალიან დიდი ხნის. თუ ქალს ცხრა თვე სჭირდება, რომ ბავშვი დაბადოს, შეიძლება მე სამი წელი ვატარო რაღაც ჩემს ტანში, ოღონდ, სამ წუთში დავდო. და ასე გრძელდება მთელი ცხოვრება, ოღონდ, სხვა ვერ ამჩნევს, რომ რასაც არ უნდა ვაკეთებდე, პარალელურად, სულ ვქმნი. ვიღაც მეუბნება, ზარმაცი ხარო. როგორ ვარ ზარმაცი? 24 საათი მხოლოდ ხელოვნებით ვცხოვრობ, უბრალოდ, ეს არ ჩანს. ჩემ შიგნით არსებობს ეს პროცესი. 

-    როდესაც მოსკოვის კონსერვატორიაში სწავლობდით, ვიცი, რომ უდიდესი მოლოდინი იყო თქვენ მიმართ. სრულიად გამორჩეული ტალანტის მქონე ადამიანად იყავით მიჩნეული. მაშინდელი მოლოდინი და დღევანდელი თქვენი ცხოვრება რამდენად შეესაბამება ერთმანეთს? რამდენად მოხდა იმ ტალანტის რეალიზაცია, თქვენ როგორ აფასებთ? 

-    ჩემთვის მოხდა, იმიტომ, რომ... ეს რეალიზაცია ნაწარმოებებით არსებობს. 21 წლის ვიყავი, როდესაც პირველად ჩემი დივერტისმენტი დაიდგა დიდ თეატრში. ასეთი რამ მანამდე არ მომხდარა. პროგრამაც მაქვს, სადაც წერია, რომ შესრულდება ადანი, შოსტაკოვიჩი, ჩაიკოვსკი და ევგენიძე (21 წლის). სულ ჩემი სამი დივერტისმენტი დაიდგა. ფრანგმა ქორეოგრაფმა ბოკადორომაც დადგა და მერე უდიდესმა ქორეოგრაფმა და ბალერონმა იაგუდინმა დადგა ნიუ იორკში. არის ზოგიერთი რამ, რაც საერთოდ არ იციან საქართველოში ჩემზე. როგორც კლასიკურ კომპოზიტორს, გრან-პრი მაქვს მიღებული საბჭოთა კომპოზიტორთა შორის. 23 წლის ვიყავი, როცა საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი გავხდი. 
 

 

მოკლევადიანი ურთიერთობების მოტრფიალე არასდროს ვყოფილვარ.

-    ახლა ხომ ხართ სამოცის? 

-    ახლა სამჯერ ოცის ვარ. 

-    დიახ, სამჯერ ოცის. და ის, რაც ახლა არის, იმის ლოგიკური გაგრძელებაა, რაც მაშინ იყო? 

-    ცოტა მიჭირს ამაზე ლაპარაკი, რატომ არ გაგრძელდა ის გზა საქართველოში. ამას თავისი კონკრეტული მიზეზი აქვს: 24 წლის ასპირანტურადამთავრებული ბიჭი რომ დავბრუნდი თბილისში, კლასიკური მუსიკის სივრციდან ამომჭრეს. 

-    როგორ თუ - ამოგჭრეს? 

-    არ მომცეს შესაძლებლობა, რომ კლასიკური ნაწარმოებები შემესრულებინა. სახლში უზარმაზარი სკივრი მაქვს, ჩემი კლასიკური ნაწარმოებებით სავსე. რუსეთისთვის დღემდე კლასიკური კომპოზიტორი ვარ. იქ ფრაზა „ჯაზმენი დათო ევგენიძე“ არავის უთქვამს. რომ უთხრათ, ვერც მიხვდებიან, ვისზე ლაპარაკობთ. საფრანგეთში რა კონცერტებიც ჩამიტარებია, კლასიკური მუსიკა იყო. ჟან ვილიეს კონსერვატორიაში, სანტა კრუსის კონსერვატორიაში ვასწავლიდი, როგორც პროფესორი. ლონდონში „ვუდ სტუდიო“ მთავაზობდა ხელშეკრულებას, როგორც კლასიკოსს. ფილმის „მეცხრე ასეული“ საუნდტრეკი აბსოლუტურად კლასიკური მუსიკაა. ამ მუსიკისთვის სამი ჯილდო მივიღე: „ოქროს არწივი“, „ოქროს ვერძი“ და „ნიკა“. ჩემს კინომუსიკაში ჯაზს ვერც იპოვით. აქ, უბრალოდ, იმდენად მატკინეს გული, რომ ერთხელ შესრულდა ჩემი საფორტეპიანო კონცერტი და მიჭირს ამაზე ლაპარაკი. ეს კონკრეტულ ადამიანებს ეხება. 

-    რა იყო მიზეზი? ბანალური შური თუ რამე პირადი მოტივი? 

-    ვინც ამკრძალა, იმათ ყველაზე კარგად იცოდნენ, მე რა ტალანტი მქონდა. მიმაჩნია, რომ დანაშაულია, მაშინ როგორც მომექცნენ. 

-    ცოცხალია ის ხალხი? 
 

 

ჩემი ინტუიცია ცოდნით საზრდოობს.

-    არა, სამწუხაროდ. უდიდესი მუსიკოსები არიან და უდიდეს პატივს ვცემ. უბრალოდ, ძალიან მიჭირს, ვერ ვხვდები, რა უნდა დაეშავებინა 24 წლის ბიჭს. მე იმდენად მინდოდა საქართველო, რომ მოსკოვიდან წამოვედი, როდესაც იქ ვარსკვლავი ვიყავი. დავბრუნდი ჩემს ქვეყანაში და ჩემი მუსიკა ხომ უნდა მომესმენინებინა ხალხისთვის? მოვიგონე ეს სინთეზური ჟანრი. ჯაზი ცხოვრებაში არ დამიკრავს. ახლაც ჩემს მუსიკას ვუკრავ, ოღონდ, ჯაზურ ელემენტებს ვხმარობ; კლასიკისა და ჯაზის სინთეზს ვაკეთებ. სხვათა შორის, დიდი მადლობა, რაღაც მხრივ; იმიტომ, რომ რაც ვიპოვე, საკმაოდ საინტერესოა ჩემთვის. დაწერილი მაქვს ბალანჩინისადმი მიძღვნილი ერთაქტიანი ბალეტი, რომელიც დოდო ალექსიძემ და ლიეპამ დადგეს; ბალანჩინის პარტიას ლავროვსკი ცეკვავდა. აქ არც ეს იციან. მე არ ვარ ის ადამიანი, რომელიც YouTube-ზე გამოფენს თავის ნამუშევარს. YouTube-ს არხიც კი არ მაქვს. ჩემი არსად არაფერი დამიდია და არც მომიყოლია. აი, ახლა პირველად გიყვებით ჩემი წარმატებების შესახებ. 

-    კლასიკური ნაწარმოებებით სავსე სკივრი რომ ახსენეთ, როგორც ვიცი, ერთი ასეთი სკივრი კომპიუტერშიც გაქვთ. იქ რა ტიპის ნაწარმოებები დევს? 

-    სულ კლასიკაა. 

-    ანუ, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ეს არის განძი, რომელმაც, ჯერჯერობით, ადგილი მხოლოდ სკივრში იპოვა?

-    ნებისმიერ შემთხვევაში, მიმაჩნია, რომ არაფერი დამიკარგავს. მე ხომ შევქმენი? ოდესმე შესრულდება ის საფორტეპიანო კონცერტები, სავიოლინო კონცერტები, სიმფონიური სუიტები, სიმებიანი კვარტეტები, საგუნდო ნაწარმოებები... აი, ასეთი უზარმაზარი სკივრია. 

-    კლასიკის შექმნა ახლაც გრძელდება? 

-    დიახ. სხვათა შორის, რუსთაველის თეატრის საიუბილეო კონცერტზე ნახევარზე მეტი კლასიკური ნაწარმოებები გავაჟღერე. მაგრამ მაინც დათო ევგენიძეს ეძებდნენ სცენაზე. ამიტომ ვაპირებ, გავაკეთო კონცერტი, სადაც დათო ევგენიძე სცენაზე არ იქნება, იქნება მარტო მისი მუსიკა. 
 

 

არცერთი კონცერტი, რაც ჩამიტარებია, არ დამიგეგმავს.

-    სკივრის მუსიკაც? 

-    არა, ახალი. სკივრის მუსიკაც შესრულდება ოდესმე. სხვათა შორის, „აღდგომიდან ამაღლებამდე“ ფესტივალის ფარგლებში ტურნე იყო საქართველოში - თელავში, ბათუმში, თბილისში. და ის ნაწარმოებები შესრულდა სკივრიდან. სულ კლასიკა იყო. 

-    ბევრად მეტი გაქვთ შექმნილი, ვიდრე საჯაროდ გამოტანილი. რატომ? 

-    მაგალითად, ჩემი „ვარდი სილაში“ 18 წლისას მაქვს დაწერილი. რექვიემია გალაკტიონის ლექსებზე, რომელიც ჩემს დას ეძღვნება. გრან-პრი აქვს მიღებული. არ ჯეროდათ, რომ 18 წლის ბიჭის დაწერილი იყო. მოსკოვის კონსერვატორიაში შეტანილია, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ნოვატორული ნაწარმოები. ისიც მოხდა, რომ დათუნა ალადაშვილი მოვიდა ჩემთან, ჩემი სკივრიდან ამოიღო საფორტეპიანო პრელუდიები და შეასრულა შოპენთან და ბახთან ერთად. ასეთი სიურპრიზი მომიწყო. ახლა ბალეტს ვწერ, „ალექსანდრე მაკედონელი“ ჰქვია, თითქმის ფინალში ვარ გასული. ბალეტს არც დავარქმევდი, უფრო მისტერიას დავარქმევდი და ბერძნულ თეატრში დაბრუნებას. ეს ნაწარმოები უკვე უნდა დადგმულიყო „მარინის თეატრში“, როცა ჩვენთვის საუბედურო 2008 წლის რვა აგვისტო დადგა და შემდეგ გერგიევმა ცხინვალში დაუკრა. უარი ვთქვი პეტერბურგში დადგმაზე, აღარ მივეცი პარტიტურა. ჩემი ქორეოგრაფი ლორკა მიასინია, იმ ლეონიდ მიასინის შვილი, რომელმაც ბალანჩინი დასვა ნიუ იორკში. ლორკა იმიტომ ჰქვია, რომ გარსია ლორკა მამამისის მეგობარი იყო. პიკასოს, დალის და სტრავინსკის გაზრდილია. ეს ადამიანი დგამს ჩემს ბალეტს. ცხრა წლის შემდეგ ჩამომაკითხა. ნაწყენი იყო, ვერ გაიგო ჩემი გადაწყვეტილება, რომ თითქმის დამთავრებული ბალეტი არ დავდგი 2008-ში. მაგრამ კარგი მოხდა, რომ არ დავდგი. მე მჯერა ბედისწერის.

-    ახლა სად იდგმება ეს ნაწარმოები? 

-    საქმეც ეგ არის. საერთოდ, ლორკა მიასინი სულ საგასტროლო ბალეტებს აკეთებს და დიდ ამფითეატრებში დადის ხოლმე. ვერონის ამფითეატრი, ათენის ამფითეატრი - მსოფლიო აქვს მოვლილი მის დადგმულ ბალეტებს. ოღონდ, ბალეტი იმ თეატრის საკუთრება ხდება, რომლის ბაზაზეც იდგმება. ვილნიუსის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დასი მზად არის ამ ბალეტის დასადგმელად. მაგრამ მე არ მემეტება, რომ ეს არ იყოს ქართული. რამდენიმე შეხვედრა მქონდა, იქნებ, ბაზა მოგვცენ, რომ აქ დაიდგას.  ფინანსები არ გვჭირდება, სოლისტებადაც ვარსკვლავებს ჩამოიყვანს. ქართველი მხატვრებიც ჩავრთე. მინდა, რომ ქართული პროექტი იყოს. მერე მსოფლიოს მოივლის, ოღონდ, საქართველოს სახელით. 

-    არსებობს რეალური ეჭვი, რომ შეიძლება საქართველოში არ დაიდგას? 

-    მე არ შემიძლია თხოვნა. არასდროს მითხოვია, რომ,  ვთქვათ, ჩემი კონცერტი დაესპონსორებინათ. წესით, იუბილე ხომ უნდა გქონდეს, 60-ის რომ გახდები? არ მქონია. არადა, მზად მაქვს საკმაოდ საინტერესო სიმფონიური ნაწარმოები. ამერიკელებმა ხომალდი გაუშვეს, რომელმაც სხვადასხვა პლანეტის ხმა ჩაიწერა. მე ავდექი და ყველა პლანეტის ხმა გავაორკესტრე. 
 

 

24 საათი მხოლოდ ხელოვნებით ვცხოვრობ.

-    ინსტიტუციურად არ არის აწყობილი სისტემა, რომ თუ ადამიანი ღირებულ მუსიკას ქმნის, ეს მუსიკა მსმენელამდე მივიდეს? 

-    სახელმწიფოში უნდა იყოს სტრუქტურა, რომ ვინც მართლა საინტერესო პროდუქტს ქმნის, იმას ფული საძებნელი არ ჰქონდეს. სახელმწიფო ვალდებული არ არის, რომ ფული მოგცეს, მაგრამ უნდა შექმნას ბაზისი, რომ კერძო ინსტიტუციები დაინტერესდნენ. ინგლისში ხელისუფლება ფულს არავის უხდის, მაგრამ რამდენი ხელოვანი იბადება? ხელოვანი პროდიუსერს პოულობს, რომელიც დაინტერესებულია, მათ შორის, ფინანსურად, ბაზარიც დაინტერესებულია და ფული ფულს წერს. ეს სისტემა მუშაობს. 

-    აქ როგორ ხდება?

-    აქ, იცით, როგორ არის? ვთქვათ, მე კარგად ვარ ვიღაცასთან - ბანკირი იქნება თუ პარლამენტარი. მაშინ კარგად მაქვს საქმე. კარის მუსიკოსობა საშინელებაა. ერთხანს ასე იყო, რომ კარის მუსიკოსი თუ არ იყავი, სცენის გარეშე რჩებოდი. ეს უნდა გაქრეს. როდესაც ამბობენ, რომ ჩვენ იმას ვაწვდით მაყურებელს და მსმენელს, რასაც ითხოვენო, ეს ტყუილია. ქართველ ადამიანს მუსიკის მიმართ ძალიან მაღალი გენეტიკური კულტურა აქვს. ხომ მქონდა ტურნე? საერთოდ არ დამიკრავს კომერციული მუსიკა. სვანეთში ჩავდივარ, ზემო გურიაში თუ რაჭაში, არასტანდარტულ და ავანგარდულ მუსიკას ვუკრავ და აბსოლუტურად ზუსტად იღებენ. მე ხომ ვგრძნობ მსმენელს? მიეცი ნამდვილი მუსიკა და ის გახდება პოპულარული. ასეთი ქვეცნობიერად კულტურული მსმენელი არსად არსებობს. ზუსტად გრძნობენ ჭეშმარიტ მუსიკას და „ფალშს“ არ გაპატიებენ. 

-    ეს ძალიან საინტერესო ნაწილი იყო ჩემთვის, არ ვიცოდი თქვენი პროფესიული პრობლემების შესახებ.  

-    მერე იარლიყიც მომეწება. საზღვარგარეთ რას ვაკეთებდი, არავინ იცოდა. რამდენი ვიდეო მაქვს, იცით, ჩემი კონცერტების? ლას პალმასის თეატრის, სან-ჟერმენის თეატრის... აქ რომ ვბრუნდებოდი, მხვდებოდა ამბავი, რომ ევგენიძე ლოთია, ევგენიძე ზარმაცია, ევგენიძე ჯაზმენია; ძალიან ნიჭიერია, გენიოსია, მაგრამ არაფერს აკეთებს... ეს ფრაზები იარლიყივით მიეწება ჩემს სახელს. 

-    მაგრამ, მოდი, ესეც ვთქვათ, რომ მარგინალური პერიოდები ნამდვილად გქონდათ. თქვენ თვითონვე ამბობდით, რომ იყო დრო, როცა ზედმეტზე ცოტა მეტს ვსვამდიო. 

-    ეს არ იყო წლები. ეს შეიძლებოდა ყოფილიყო ორი თვე, სამი თვე. ჩემი კონცერტები რომ ავიღოთ - ამას პირველად ვამბობ - 1996 წელს ოპერაში მქონდა კონცერტი „შაბათი“, რომელიც უკვე ვახსენე. ახლა ხომ არის 2019 წელი?

 
იმ კონცერტებში რაც მოვიგონე, დღესაც იმით ცხოვრობს 25 კომპოზიტორი და ბენდი. ხომ ხვდებით, რას ვიძახი? მერე რაც სოლო კონცერტში გავაკეთე ოპერაში, რაც იქ მოვიგონე, იმით კიდევ დაიბადა ერთი ათი ან ოცი სახე, რომლებიც ძალიან ცნობილები არიან.


-    სხვებიც არიან ამ მდგომარეობაში? თუ სწორედ თქვენი ნიჭი და არსებული სტრუქტურა დაეჯახა ერთმანეთს? 

-    ჩემმა პიროვნულმა თვისებებმაც დამაზარალა, თუ ამას დაზარალება შეიძლება დაერქვას. მე ვთვლი, რომ რაც მეტს დებ კარიერაში, იმდენივე მიაქვს შენი შემოქმედებიდან. 
 

 

დანაშაულია, მაშინ როგორც მომექცნენ.

-    ესე იგი, იმდენივეს კარგავ? 

-    დიახ, კარგავ და მე მიღირს. მჯერა იმის, რასაც ვაკეთებ.  ისეთი დონის პროფესიონალი ვარ, რომ საკუთარი ნაწარმოების გვერდიდან შეხედვაც შემიძლია და ვიცი, თუ რა ფასეულობა აქვს. 

-    მომავალი თუ ყოფილა ისეთი, როგორიც თქვენ წარმოგედგინათ? თუ ყოველთვის სხვანაირი იყო? 

-    პარიზში რომ ჩავედი, ფანტასტიკური ხუთწლიანი ხელშეკრულება დამიდეს და დაიწყეს ჩემგან ვარსკვლავის კეთება. პირველივე შეხვედრაზე მივხვდი, რომ აქედან გავიქცეოდი. კონცერტი უნდა ჩამეტარებინა სან-ჟერმენის თეატრში. დამინიშნეს შეხვედრა დილის შვიდის თხუთმეტ წუთზე. მივედი. ჩვეულებრივად ვლაპარაკობდით, როგორც წინა საღამოს რესტორანში. მეორე დღეს შეხვედრა დანიშნეს ისევ დილას, რვის ნახევარზე. მერე ვეკითხები - რატომ? რატომ არ შეგვიძლია, შევხვდეთ თორმეტზე? პასუხი არ ჰქონდათ. სადაც ჩავდიოდი, იქ იმდენად ხედავდნენ ჩემს მნიშვნელობას, რომ სულ რაღაც კლანთან უნდოდათ ჩემი დაკავშირება. მაგალითად, საფრანგეთში პირდაპირ მითხრა პროდიუსერმა: აქ არის ან ებრაელების, ან მასონების, ან გეების კლანი; რომელიმეს წევრი უნდა იყო, რომ ვარსკვლავი გახდეო. როგორც კი ვხვდებოდი, რომ კლანის ნაწილი უნდა გავმხდარიყავი ჩემი კარიერისთვის, იმ დღესვე ბილეთი აღებული მქონდა და მოვფრინავდი. 

-    თავისუფლებას კარგავდით, იდენტობას, თუ რა იწვევდა თქვენში წინააღმდეგობას? 

-    ძლიერი კლანის ჭანჭიკი ვხდებოდი. ძალიან ბევრი გამოცდა გავიარე. იცით, რა დროს წამოვედი მოსკოვიდან? N1 ვარსკვლავი ვიყავი. და წამოვედი იმიტომ, რომ ჩემ გარშემო სხვადასხვა ინტერესი ვიგრძენი.  ძალიან მაღალი ხელფასი მქონდა. СТС-ის მუსიკალური პროდიუსერი ვიყავი და Art Pictures-ის. აქ რომ ჩამოვედი, სანამ GDS-ზე არ დავიწყე მუშაობა, ხელფასი საერთოდ არ მქონია. ახლა პირველ არხზე ვაკეთებ გადაცემას. შეკვეთებით ვცხოვრობ, მაგრამ როცა ოჯახი გაქვს, ასე ცხოვრება ძნელია. 
 

 

კლასიკისა და ჯაზის სინთეზს ვაკეთებ.

-    თქვენ ყოფითი პრობლემების მიმართ მეტ-ნაკლებად გულგრილი ხართ. მაგრამ, ამავე დროს,  მიჯაჭვული ხართ ზოგიერთ ნივთზე. ლექსიც გაქვთ დაწერილი იმ ნივთებზე, რომლებსაც, გინდათ, არ მიეჯაჭვოთ: მწვანე სავარძელზე, ბუხარზე, ტელევიზორზე. მაგრამ რამდენიმე ნივთი მაინც გაქვთ, რომლებსაც არ შეელევით. 

-    მაგ ლექსშიც მხოლოდ ფორტეპიანოს ვიტოვებ ბოლოს. 

-    თქვენი რა თვისება უწყობს ხელს იმას, რომ ასეთი მიჯაჭვულობა გაგიჩნდათ, თუნდაც, ფორტეპიანოს მიმართ? თუნდაც, თქვენი თოჯინის მიმართ, რომელსაც დათო ევგენიძე დაარქვით? ბევრ რამეს უკავშირებთ ამ თოჯინას. მას რომ ფეხი მოსტყდა, თქვენც იმ დღეს მოგტყდათ ფეხი. 

-    ასეთი დამთხვევა შემთხვევითი ვერ იქნება. ცოცხალია ის თოჯინა, ხელში რომ ვიღებ, დაკვრას იწყებს. დავდგამ და ისევ უკრავს. თან, როგორც მოვიდა ჩემს ცხოვრებაში, ამაშია მისი იდუმალება. ლას პალმასში მივდიოდი და ვხედავ, ჭურჭლის მაღაზიაში დგას, ვიტრინაში. თქვენ რომ ნახოთ ჩემი ბავშვობის ფოტოები - კოპიოა. თან, მეც პატარა შლაპა მეხურა და თმაც ასეთი მქონდა. 

-    თან რომ უკრავს?

-    ეგ არც ვიცოდი. იდო თოჯინა და ვიფიქრე - მე საიდან აქ? შევედი და ვეკითხები, „ეს თოჯინა რა ღირს?“ არც იცოდნენ, თოჯინა იქ საიდან მოხვდა. აიღეს და მაჩუქეს. ხელი რომ მოვკიდე, თურმე, დასაქოქია და უკრავს. თან უკრავს ჩემს უსაყვარლეს მუსიკას მიშა კობახიძის ფილმიდან. სხვათა შორის, ახლა საშინელი პერიოდი გვაქვს, გია დანელია ძალიან მძიმედ არის, გია ყანჩელი,  მიშა კობახიძე. მეოცე საუკუნემ აჩუქა უდიდესი შემოქმედება საქართველოს - მუსიკაში, ლიტერატურაში, პოეზიაში, კინოში. 80-იანელები ვიყავით ხიდი, რომლებსაც ეს კულტურა და შემოქმედება აქეთ, 21-ე საუკუნეში უნდა გადმოგვეტანა. 

-    მაგრამ ისე მოხდა, რომ თქვენი თაობა გარემოების მსხვერპლი აღმოჩნდა. ახალგაზრდები, რომლებმაც ახალი ღირებულებები და სტილისტიკა შემოიტანეს, ფიზიკურად შეეწირნენ ამ გარდამავალ პერიოდს. 

-    დაწვეს ეს ხიდი, ფაქტობრივად. 90-იან წლებში მხედრიონის პერიოდმა, სამოქალაქო ომმა გააჩერა ეს პროცესი. გაქრნენ. თაობამ შეიწირა ადამიანები.

-    თქვენი უახლოესი სამეგობროს ბევრმა წევრმა ტრაგიკულად დაასრულა სიცოცხლე. რომ არ გკითხოთ, არ შემიძლია. კანონზომიერებად მიგაჩნიათ თუ შემთხვევითობად, რომ პირადად თქვენ სიკვდილის ამ ტალღას გადაურჩით? 

 
- მე მიფიქრია ამაზე ბევრი. იმაზეც კი მიფიქრია, რომ ხანდახან მეტი რისკი გამიწევია, სადაც უნდა მოვმკვდარიყავი, ვიდრე იმათ, ვინც დაიღუპნენ და ბევრჯერ ვყოფილვარ მაგ საზღვარზე, რომ არ უნდა ვყოფილიყავი. მაგრამ რაღაც მფარველი ანგელოზი, რატომღაც, მიფარავდა და სწორედ აქედან გამიჩნდა მისიოლოგიური შეგრძნება. სწორედ აქედან დავიწყე სიკვდილთან ლაპარაკი. სწორედ მივხვდი, რომ რაღაც გასაკეთებელი მაქვს ისეთი, რაც ჩემმა მეგობრებმა ვერ მოასწრეს.

 
-    იცით, ეს რა არის? თუნდაც, რამე კონტური აქვს? საუბრის დასაწყისშიც მისია ახსენეთ. 

 
- ვფიქრობდი, რომ შემოქმედება, მაგრამ რატომღაც ცოტა ხანია, ბოლო პერიოდია ნაბიჯი დავინახე რაღაც ჩემს ცხოვრებაში, რაღაც ქმედება, რომელსაც შეიძლება შევეწირო. არ ვიცი. რომლის გამოც შეიძლება თავი გავწირო და მოვკვდე და ამ თავგანწირვამ რაღაცა გახსნას. მაგრამ ვიცი, რომ რაღაც გასაკეთებელი მაქვს. მხოლოდ იმდენად ქვეცნობიერია ეს, რომ ვფიქრობ ამაზე ცნობიერში, პასუხი არ მაქვს, მაგრამ ამას ხომ დაჰყავხარ, ამ შეკითხვებს?


-    ყველა გაგვაოცა თქვენმა გადაწყვეტილებამ, რომ სიცოცხლე გეჩუქებინათ თქვენთვის სრულიად უცხო ადამიანისთვის, რომელსაც ღვიძლის გადანერგვა სჭირდებოდა. ეს თქვენ დაგიჯდათ 165 000 ლარი,  რომელიც არ გქონდათ. მაშინ თქვით - ეს დედაჩმმა გააკეთა და არა მეო. დედათქვენი ახლად გარდაცვლილი იყო. ახლა უკვე ვიცი, რომ ეს ნაბიჯი თქვენი ცნობილი „სიგიჟის“ ნაწილი კი არ არის, არამედ, სიკვდილ-სიცოცხლის და ორი სამყაროს თქვენებური, სიღრმისეული აღქმის ნაყოფია. გამოჯანმრთელების შემდეგ ამ ადამიანთან ურთიერთობა რატომ არ გაქვთ? 
 

 

აი, ახლა პირველად გიყვებით ჩემი წარმატებების შესახებ.

-    ერთხელ მოვიდა, დაბადების დღე მომილოცა. ძალიან მაღალი აღმოჩნდა, დევისხელა. მე ხომ მხოლოდ დამჯდარი მყავდა ნანახი. ვერიდები მასთან ურთიერთობას იმიტომ, რომ ისეთი მადლობის თქმას იწყებს, რომლის მოსმენაც არ შემიძლია. ავუხსენი, შენ არ გაქვს მადლობა სათქმელი, ეგ შენი ბედისწერაც იყო-მეთქი. ზუსტად დედაჩემის დაკრძალვის დღეს შემხვდა - 31 დეკემბერს. დედა დავასაფლავე და დავუკარი. რომ არ დამეკრა, ბიჭები საახალწლო ფულის გარეშე რჩებოდნენ.  მერე დავლიეთ და ტაქსში რომ ჩავჯექი, მძღოლს გზაში მოვუყევი, რანაირი პროფესია მაქვს, დღეს დედა დავასაფლავე და დაკვრა მომიწია-მეთქი. ამან რაღაცნაირად ამოიხვნეშა, ჩამრჩა ეს. მერე დავინახე, რომ ჭრელი იყო სახეზე და ვკითხე, რა გჭირს-მეთქი? მაშინ გავიგე, რომ სიცოცხლის ორი თვე ჰქონდა დარჩენილი. ძალიან ცუდად გავხდი. მივხვდი, რომ რაღაც უნდა ვუშველო. იმ წამს დედაჩემზე არ მიფიქრია. დილით რომ გავიღვიძე, ნინოს ვკითხე, ნომერი ჩაწერილი მაქვს-მეთქი? ნინომ მითხრა, „ღვიძლიათი“ ჩაიწერეო. მაშინ ვიფიქრე, რომ დედაჩემის გამოგზავნილი იყო - უკვე ფხიზელზე და არა მთვრალზე. ისე გამოვიდა, რომ ახლაც ვიხდი ამ ფულს. საიუბილეო კონცერტი იმიტომ მინდა, რომ საავადმყოფომ დამირეკა, გიჩივლებო. მეგონა, 2 დეკემბერს გადავიხდიდი იუბილეს და ფულსაც დავაბრუნებდი. მაგრამ ეს იუბილეც არავინ გადამიხადა (იცინის) და გამოვიდა, რომ საავადმყოფოც ნერვიულობს. ხანდახან მტკივა იმის დაუნახაობა, რისი გაკეთებაც მე შემიძლია. ასეთ მდგომარეობაში არ უნდა ჩააგდო ხელოვანი, რომელიც ისეთ პროდუქტს ქმნის, რომელსაც ხალხი კონცერტზე მოჰყავს. 

-    სულ ვფიქრობ იმის მერე, რაც ვსაუბრობთ. სხვანაირად თქვენ ვერ იქცევით - ხარისხიან მუსიკას წერთ, მაგრამ მის „გასატანად“ არ აქტიურობთ; მეორე მხრივ, სახელმწიფოსაც პირდაპირ ვერ დაავალებ, რომ ნიჭიერი ადამიანი არჩინოს. კარგად ვერ ვიგებ, რა არის თქვენი პრობლემა და როგორ უნდა გადაწყდეს. 

-    აგიხსნით. სახელმწიფო ძალიან დიდ თანხას ხარჯავს იმ კონცერტებში, რომლებიც მთელი წლის განმავლობაში ტარდება. მე რომ არ მქონოდა „ჩექ ინ ჯორჯია“-ს და თბილისის მერიის კულტურის სამსახურის შემოთავაზება, შიმშილით მოვკვდებოდი. შვიდი კონცერტი გამიკეთეს ტურნეში. ყველაზე იაფ ჰონორარს ვიღებდი, თურმე. ისეთი თანხა ვუთხარი, რომ თავისი გადაწყვეტილებით კიდევ დამიმატეს. სამწუხაროდ, ასეთი საქმეები ბარდება ადამიანებს, რომლებიც ხელისუფალნი არ არიან, ისინი არიან ცოტა კლანები. 

-    მართვის შუა რგოლში? 
 

 

ჩემმა პიროვნულმა თვისებებმაც დამაზარალა.

-    დიახ, სახელმწიფოსა და მუსიკოსს შორის ვინც დგას; ვისაც ამ კონცერტების მოწყობის საქმეს აბარებენ. კონკრეტული ადამიანები არიან, თავისი „ტუსოვკა“ ჰყავთ და ერთმანეთს უვლიან. მე ამოგდებული ვარ ამ „ტუსოვკიდან“. 

-    სწორად როგორ უნდა იყოს ორგანიზებული ეს პროცესი? 

-    სწორი ადამიანები უნდა იყვნენ თავის ადგილებზე. მერიის კულტურის სამსახურში თუ ზის ვინმე მუსიკალური კონსულტანტი, ის ადამიანი უნდა იყოს სუფთა და პროფესიონალი. მე ისეთი ურთიერთობები მაქვს, რომ შემიძლია პირდაპირ დავურეკო ვინმეს, გადაწყვეტილების მიმღებს. მაგრამ ამას არასდროს ვაკეთებ. 

-    როცა გკითხეს, კინოში რა როლს ითამაშებდითო, თქვენ თქვით, ახალგაზრდობაში ყველას უნდა, რომეო იყოს და ახლა დონ კიხოტის და დონ ჟუანის ნაზავი ვარო. არადა, ეს ორი პერსონაჟი ერთმანეთის საპირისპიროა: დონ კიხოტი ცხოვრობს იდეალისთვის, სამართლიანობის დასამკვიდრებლად, კაცობრიობის გადასარჩენად; ხოლო დონ ჟუანი ცხოვრობს თავისი და სხვისი სიამოვნებისთვის, მიწიერი ინტერესები აქვს. შესაძლებლად მიგაჩნიათ ამ ორი საპირისპირო პერსონაჟის შერწყმა ერთ ადამიანში? 

-    ეს გაერთიანება ბუნებრივად მოხდა ჩემში. თითქოს, თექვსმეტი წლის ვარ, ისეთივე ლტოლვა მაქვს ქალის მიმართ. ლამაზი ქალის უჩემობას ვერ ვიტან. 

-    ზუსტად ამას ამბობდა დონ ჟუანი. 

-    ჰოდა, დონ ჟუანისგან ეგ ნაწილია ჩემში. ხოლო რაინდობა, თავგანწირვა, ამაღლებული გრძნობა, ქარის წისქვილებთან ბრძოლა - ეგ მაქვს დონ კიხოტის. დონ ჟუანი ჯერ ცოცხალია ჩემში. მარტო დონ კიხოტი ჯერ არ გავმხდარვარ. 

-    17 წელი იყავით პირველ ქორწინებაში, 15 წელი მეორე ქორწინებაში ხართ. პარალელურად ახერხებთ, რომ ლამაზი ქალის უთქვენობაც ვერ აიტანოთ. 

-    ლექსს მარტო ცოლს ვერ დაუწერ. სიყვარული უფრო მეტია, ვიდრე ვნება, შეყვარებულობაზე მეტია სიყვარული. როცა შენი საყვარელი ქალის ხელი გიჭირავს და, ფაქტობრივად, სამყარო გიჭირავს, - ამაზე დიდი სიყვარული არ არსებობს. ხელოვნებისთვის, პოეზიისთვის ან მუსიკისთვის, სპონტანურად მოსული ემოციისთვის გჭირდება რაღაც, ალი გჭირდება. ასეთი ალები არიან ის ქალები. 
 

 

მე ამოგდებული ვარ ამ „ტუსოვკიდან“.

-    ამავდროულად, თქვით, ოჯახი ყოველთვის წმინდა არისო. 

-    ხანგრძლივი ურთიერთობის მომხრე ვარ. მეორე ცოლისთვის არასდროს მიღალატია. პირველ ცოლს, ვერც ვხვდებოდი, რომ ვღალატობდი; მაგრამ ახლა ვაცნობიერებ, რომ ჩემს მაშინდელ საქციელს ღალატი ჰქვია, სამწუხაროდ. პირველ ცოლს რომ დავშორდი, მაშინ შემოვიდა ჩემს ცხოვრებაში სასმელი, როგორც დამანგრეველი. მანამდე სასმელის პრობლემა არ მქონია.

-    და დეპრესია რომ გქონდათ, ეს ბევრად ადრე იყო, არა?

-    მაშინ 23 წლის ვიყავი. გვიან გავაანალიზე, მაშინ  დეპრესია რატომ დამემართა. ბაღში და სკოლაში სიარულს რომ იწყებ, რაღაც სქემაში გიწევს ცხოვრება. მერე კონსერვატორიაც იგივეა. და რომ მოვრჩი სწავლას, უცებ მომეცა აბსოლუტური თავისუფლება: არც გამოცდა მაქვს ჩასაბარებელი, არც ლექციაზე ვარ წასასვლელი. მე რომ გავხდი ჩემი თავის მეფე, აი, იქ მოვკალი ის მეფე, როგორც ჩანს. ირაკლი ჩარკვიანმა რომ დაირქვა მეფე, დავურეკე და ვუთხარი, რა, სიკვდილს აპირებ-მეთქი? სხვათა შორის, გალაკტიონმა მეფე თქვა თუ არა, ძალიან მალე მოკვდა. ეს  უცნაური რამ არის შემოქმედებაში, როცა შენს თავს მეფეს არქმევ. 

-    იმის იქით აღარაფერია, მეფობა დასასრულია. 

-    ჰოდა, ეს მეფე მაშინ მოვკალი. 

-    გადარჩენილხართ. 

-    სხვათა შორის, მერე შიში დამრჩა. ცუდ ხასიათზე რომ ვდგებოდი, ვფიქრობდი, ვაიმე, ისევ დეპრესია ხომ არ მეწყება-მეთქი. დედის გარდაცვალების მერე ძალიან გამიჭირდა. მაგრამ ახლა იმდენად მზად ვარ სამყაროს მისაღებად, რომ დეპრესია ადვილად ვერ მოვა ჩემთან. 

-    დიდი მადლობა ინტერვიუსთვის. საუბარს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატა ეკუთვნის გერმანელ მწერალს ერიხ მარია რემარკს (1898-1970): „ვერავინ გახდება უფრო უცხო, ვიდრე ის, ვინც ოდესღაც გიყვარდა.“ 
 

 

ყველაზე მაგარი ის არის, რაც ჯერ არ შეგიქმნია.

-    აბსოლუტურად ვეთნხმები და გეტყვით, რატომ. თუ ის, ვინც ძალიან გიყვარდა, სიკვდილმა არ წაიყვანა, თუ ცოცხალია, მაგრამ სიყვარული გაგიქრა, მართლა საშინელი გრძნობაა. ეს იმხელა ტრაგედიაა - ვინც გიყვარდა, აღარ გიყვარდეს, რომ გირჩევნია, არ არსებობდეს. 

-    მეორე ციტატის ავტორია ამერიკელი მომღერალი კურტ კობეინი (1967-1994): „ყველაფრის გადატანა შეიძლება, თუკი საჭირო სიმღერას შეარჩევ.“   

-    მიყვარს კურტ კობეინი და ძალიან სწორ რამეს ამბობს, ოღონდ, „შეარჩევ“ ცოტა არასწორი სიტყვაა, ან შეიძლება არასწორი თარგმანია. ალბათ, „იპოვი“. „ყველაფრის გადატანა შეიძლება, თუკი საჭირო სიმღერას იპოვი“. თუ ერთი რამ მაინც შექმენი სამყაროსეული, მაშინ ყველაფერს დანარჩენს ფასი და აზრი ეკარგება. ის ხდება ყველაზე მნიშვნელოვანი. 

-    ღუზასავით არის, რომელსაც მოეჭიდები? 

-    ღუზა ვერ იქნება. სადაც ღუზას ჩაუშვებ, იქ ცურვაც წყდება. ჩემთვის პირიქით - ღუზის ამოღება და ცურვის გაგრძელებაა. მაგრამ ტრაგიკული პიროვნების ნათქვამია, რაც თქვენ წაიკითხეთ; წინასწარმეტყველებასავით არის. ტრაგიკულადაც დაასრულა ცხოვრება. ვერასდროს იტყვი შენს ნაწარმოებზე, რომ ეს არის ყველაზე მაგარი. დრო რომ გადის, რაღაც ახალს ქმნი და ეს არასდროს სრულდება. ყოველთვის ყველაზე მაგარი ის არის, რაც ჯერ არ შეგიქმნია. ამ პროცესს ვერასდროს დაეწევი. 

ფოტომასალა: ზურაბ ქურციკიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი