×
„ასე მგონია, კიდევ დამრჩა სათქმელი...“

ლანა ღოღობერიძე

რეჟისორი


9415

ინტერვიუს შესახებ

ლანა ღოღობერიძესთან საუბარი ადვილიც არის და ძნელიც. 

იშვიათია ადამიანი, რომელიც ასე სიღრმისეულად, ასე საინტერესოდ პასუხობდეს კითხვებს. ეს ერთგვარი გარანტიაა, რომ ქალბატონ ლანასთან ინტერვიუ, ნებისმიერ შემთხვევაში, გაამართლებს. თანაც, მისი აზრების, მისი გამოცდილების, მისეული შეფასებების მიმართ ინტერესი ყოველთვის მაღალია, მით უმეტეს, ახლა, როცა ცხოვრების 90 წელი უკან დარჩა...

მეორე მხრივ, ძალიან მძიმეა, როცა შანსი გეძლევა, ცოცხალ ლეგენდას ესაუბრო და მკითხველი შენგან, ლამის, სასწაულს ელოდება. 

სასწაული არ შედგა. მაგრამ შედგა საუბარი, რომელშიც ნახავთ რამდენიმე ისეთ მოსაზრებას, რომლებზეც წლობით ფიქრი დაგვჭირდება. და ამ ინტერვიუში იგრძნობთ სიცოცხლის დამამკვიდრებელ საოცარ ძალას. 

ასეთი ინტერვიუს წაკითხვის შემდეგ, ბევრი ადამიანი, ალბათ, მეტი მხნეობით და ხალისით შეხედავს საკუთარ მომავალს. 

ჩემს თავს ეს ნამდვილად მოხდა. 
 

ია ანთაძე

-    ქალბატონო ლანა, ბევრ ქვეყანაში ხართ ნამყოფი. ყველაზე უგემური კერძი თუ გახსოვთ, რაც კი ოდესმე გაგისინჯავთ? 

-    ახლა ნამდვილად ვერ ვიხსენებ. 

-    კულტურული შოკი სად და რისგან მიგიღიათ? 

-    იაპონიამ მოახდინა ჩემზე განსაკუთრებული შთაბეჭდილება, იაპონელების სწრაფვამ სილამაზისადმი. მაგალითად, ოჯახი ზის პარკში დილიდან ღამემდე და რომელიღაც ყვავილის გაშლას ელოდება. მედიტაციის ასეთი ფორმა სხვაგან არ შემხვედრია. მაგალითად, კინოფესტივალი ისეა საკურათი მორთული, რომ, თავისთავად, უკვე დღესასწაულია. ერთხელ დელეგაციის შემადგენლობაში ვიყავი და ტოკიოში რომ ჩავფრინდით, აეროპორტიდან გადაგვაფრინეს ვერტმფრენით, რომელიც პირდაპირ ჩვენი სასტუმროს თავზე დაჯდა. თან ამ დონის ტექნოლოგიური მიღწევები აქვთ და თან ბოლომდე ინარჩუნებენ ტრადიციებს: თუნდაც, ჩაის სმის ტრადიციას; თუნდაც, იკებანას; თუნდაც, კაბუკის. ეს ყველაფერი ერთად ნამდვილად არის სიღრმისეული სწრაფვა მშვენიერებისკენ. 
 

 

მინახავს შოკი, როცა უცხოელი ქართულ საგალობელს უსმენს.

-    თქვენი გამოცდილებით, კულტურულ შოკს რამე თუ იწვევს უცხოელებში, რომლებიც საქართველოს სტუმრობენ? 

-    რა თქმა უნდა. სულ ამაზე ვლაპარაკობ ჩემი ცხოვრების ბოლო წლები: რითიც ღირებული ვართ მსოფლიო ცივილიზაციისთვის, ეს ჩვენი კულტურაა - თუ სვეტიცხოველი, თუ ყინწვისის ანგელოზი, თუ საგალობლები, თეატრი, კინო, მუსიკა, ფერწერა...  ეს ყველაფერი ერთად ნამდვილად არის ერთგვარი შოკი. მით უმეტეს, რომ არ მოელიან; არ იციან, რომ აღმოსავლეთის და დასავლეთის გზის გასაყარზე არსებობს პატარა ქვეყანა, სადაც ასეთ სიმდიდრეს შეიძლება გადააწყდნენ. მე მინახავს შოკი, როცა უცხოელი ქართულ საგალობელს უსმენს. სხვათა შორის, ახლაც იყო ასეთი შოკი ფრანკფურტში. ოპერაში, მგონი, სამების ტაძრის გუნდი გალობდა. ეს ჩემ თვალწინ მოხდა, პირადად ვნახე, როგორ გაოგნდა დარბაზი. ამას უნდა მოვუფრთხილდეთ.  პირდაპირ მოთხოვნილება მაქვს, რომ პრეზიდენტმა თუ პრემიერმა გამოაცხადოს, რომ საქართველოს სტრატეგიული პრიორიტეტი არის კულტურა, - როგორც ამას აკეთებს მეხუთე რესპუბლიკის ყველა ფრანგი პრეზიდენტი, დე გოლით დაწყებული, მაკრონით დამთავრებული. როგორმე საფრანგეთს სხვა რამეც აქვს, კულტურის გარდა. ძალიან კარგად ესმით ეკონომიკის როლი და ყველაფერს აკეთებენ მის გასავითარებლად. მაგრამ, ისიც ესმით, რომ ყველაზე მეტად მიმზიდველი რაც აქვს საფრანგეთს, ეს მაინც კულტურაა და ყველა პრეზიდენტი, ინაუგურაციის დროს, კულტურას საფრანგეთის სტრატეგიულ პრიორიტეტად აცხადებს.  

-    თქვენ ამბობთ, რომ თუ საქართველომ თავისი თავი კონტექსტში არ გაიაზრა, ყოველთვის დარჩება პროვინციული რადიკალიზმის ტყვეობაში: ხან ეგონება, რომ ყველაზე მაგარი ქვეყანაა, ხან ეგონება, რომ ყველაზე საშინელი ქვეყანაა. რა არის ის კონტექსტი, რომელიც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს ჩვენს ქვეყანას და რომლის აღქმა ვერა და ვერ მოგვიხერხებია? 

-    ძალიან სერიოზული პრობლემაა. მერაბ მამარდაშვილის ნააზრევი ჩვენი ერთ-ერთი განძი და კულტურული მემკვიდრეობაა. ის ამბობდა - დამოუკიდებლობის მოპოვება, თუნდაც, იმისთვის გვჭირდება, რომ გავიაზროთ, რა ვართ და სად არის ჩვენი ადგილიო. სამწუხაროდ, არ გვახასიათებს პრობლემებში ღრმად ჩახედვა და ჩაფიქრება. ერს ეს გენეტიკურად არ მოგვდგამს. რამდენადაც მოგვდგამს არტისტულობა, ემოციურობა, სამყაროს შემოქმედებითად აღქმა, იმდენად ნაკლებად გვაქვს ანალიზის უნარი. ერთ დღეს დავფიქრდებით, მეორე დღეს ის ნაფიქრი გვავიწყდება. კონტექსტი ძალიან მნიშვნელოვანია იმისთვის, რომ ჩვენი თავი რეალისტურად შევაფასოთ. 

-    თქვენ როგორ ხედავთ, რა არის ის კონტექსტი, რომელიც ზუსტ ადგილს და ფუნქციას განუსაზღვრავს ჩვენს ქვეყანას? 

-    ძალიან მნიშვნელოვანია თვითმყოფადობა. მარტო ჩვენი ანბანი რად ღირს, რითიც მართლა უნდა ვიამაყოთ. იაპონიაზე ვლაპარაკობდი და ტოკიო ისეა მორთული მათი იეროგლიფებით, რომ დიდი სილამაზეა მიღწეული. ეს ჩვენი ანბანი - თუ თავისი გარეგნული მოხაზულობით, თუ იმ შინაარსით, რაც მასშია ჩადებული - ერის იდენტიფიკაციის უმნიშვნელოვანესი ფაქტორია. მერე ისევ და ისევ ვიტყოდი კულტურას და, ასევე, ვიტყოდი ერის ხასიათს. მგონია, რომ ხასიათი მართლა ყველასაგან განმასხვავებელი გვაქვს. რაც კი მსოფლიოში მივლია, რამდენი რამ მინახავს და ასე მკვეთრად გამოხატული ეროვნული ხასიათი, შემიძლია გითხრათ, რომ არ მინახავს. 
 

 

სამწუხაროდ, არ გვახასიათებს პრობლემებში ღრმად ჩახედვა და ჩაფიქრება.

-    რატომ შეიძლება, ჩვენი ხასიათი საგანძური იყოს ევროპისთვის, მსოფლიოსთვის? 

-    ისევ მერაბ მამარდაშვილს გავიხსენებ, რომელიც ამბობდა, რომ ეს ჩვენი ეროვნული თვისებაა - სწრაფვა სიხარულისკენ, სიცოცხლის შეგრძნება. სხვათა შორის, მე-13 საუკუნეში მემატიანე წერს თამარის სიკვდილის შემდეგ: „იცვალა ფერი ქართველთა მხიარულებამან“. უკვე მაშინ იყო  გააზრებული, რომ  ქართველებს ჰქონდათ ეს რაღაც განსაკუთრებული თვისება მხიარულების. იგივე აქვთ ფრანგებს. მათი ცნობილი ფრაზა - „Bon vivant“ - ეხება იმას, ვინც კარგად ცხოვრობს, კარგად არსებობს. „ბონ ვივანს“ რომ იტყვიან ვინმეზე, ძალიან მაღალი შეფასებაა. ფრანსუა რაბლეს გარგანტუადან მოყოლებული, სულ „ბონ ვივანები“ არიან, ფრანსუა ვიიონის გმირების ჩათვლით. ეს უნარი ფრანგებს აქვთ და ჩვენც ნამდვილად გვაქვს. კიდევ მეორე უნარი - ჭირსა შიგან გამაგრების. ვაჟა ფშაველას ორი სტრიქონი მთელი ცხოვრების ფორმულაა: „სიცოცხლემ შხამი მასმია, მე კახურ ღვინოდ შავირგე“. ეს ნათქვამი მართლა საოცრებაა. 

-    კიდევ ვისაუბრებთ იმის შესახებ, რა შემოგვრჩა ამ ხასიათიდან და რა დავკარგეთ, თუნდაც, დროებით ან სამუდამოდ. 

-    ახლავე ჩავურთავ, რომ მერე არ დამავიწყდეს. მგონია, რომ დაკარგული გვაქვს შემწყნარებლობა. ჩვენ ისე ვამაყობდით იმით, რომ საუკუნეების მანძილზე შემწყნარებლები ვიყავით; რომ ხუთი სხვადასხვა აღმსარებლობის ტაძარი გვიდგას ერთ მოედანზე; რომ მართლა არ გვქონია შიდა კონფლიქტები და არასდროს გვიომია უმცირესობასთან... ეს ხომ მართლა იყო ჩვენი მთავარი დამახასიათებელი თვისება?! აი, ამას დღეს სრულიად ვერ ვხედავ, მართალი გითხრათ. ვხედავ შეუწყნარებლობას განსხვავებულის მიმართ და მგონია, რომ ეს ჩვენი ყველაზე დიდი ტრაგედიაა დღევანდელ სამყაროში. 

-    1989 წლის 9 აპრილიდან მოყოლებული, თქვენ ყველა პოლიტიკურ თუ საზოგადოებრივ პროცესში იყავით ჩართული. მთლიანობაში, როგორ აფასებთ ამ პროცესს? ზოგად პროგრესს ხედავთ, თუ ფიქრობთ, რომ სირთულეებმა, წინსვლის მაგივრად, უკან დაგვხია?

-    ამაზე მართლა ხშირად ვფიქრობ და ხანდახან ერთმანეთის საწინააღმდეგო დასკვნებიც გამომაქვს. ახლა, ამ წუთას მგონია, რომ ნელ-ნელა, ძალიან დიდი შეფერხებებით, ბორძიკით, გაჩერებებით, მართლაც უკან დახევებით, ტრაგიკური გადახვევებით, - მაინც ნელ-ნელა მივდივართ იქით, რომ გავხდეთ დღევანდელობის შესაფერისი, თანამედროვე ცივილიზებულ სამყაროში ჩაწერილი ერი. 

-    რის საფუძველზე ფიქრობთ, რომ ძირითადი ხაზი პროგრესისკენ არის? 
 

 

ერთ დღეს დავფიქრდებით, მეორე დღეს ის ნაფიქრი გვავიწყდება.

-    მაინც ასე მგონია. ყველა ეტაპზე, თითქოს, წინ  მივდიოდით და მერე რაღაც ისეთი ხდებოდა, რომ უკან ვიხევდით და წლები სჭირდებოდა იმ საწყის წერტილთან დაბრუნებას. ახლაც ასეა, იმდენი რამ მოხდა დემოკრატიული ქვეყნისთვის სრულიად მიუღებელი, აბსოლუტურად გაუგებარი. არ ვიცი, საუკუნეთა მანძილზე რამდენად გვახასიათებდა, მაგრამ იმ ტოტალიტარულმა პერიოდმა პირდაპირ ჩვენს მთავარ თვისებად აქცია კერპთაყვანისმცემლობა. ხან ერთ კერპს ამოვირჩევთ, ხან მეორეს და ისე ვეთაყვანებით, რომ მერე ძალიან გვიჭირს აქედან გამოსვლა და გზის გაგრძელება. მაინც იმედი მაქვს, რომ ამასაც მოვერევით.

-    ჩვენს სტუმრებთან ერთად გვისაუბრია იმის შესახებ, რომ 90-იანი წლებიდან მოყოლებული, ომებისა და პოლიტიკური რეჟიმების ფონზე, საქართველოში დრამატულად შეიცვალა წარმოდგენა ჩვენს თავზე, ჩვენს ქვეყანაზე. ღვთისმშობლის წილხვედრი ქვეყნიდან წელში გატეხილ ქვეყნად გადავიქეცით. ლიტერატორმა თამაზ ვასაძემ გვითხრა ინტერვიუს დროს: „ყველაზე იმედგაცრუებული ხალხი ჩვენ აღმოვჩნდით. ეჭვქვეშ დადგა ყველაფერი: ჩვენი ისტორიაც, კულტურაც, მიღწევებიც, თვისებებიც, ღირსებებიც.“ როგორ ფიქრობთ, რა უნდა მოხდეს იმისთვის, რომ ეს არასრულფასოვნების კომპლექსი დავძლიოთ და ღირსეულ სახელმწიფოდ შევდგეთ?

-    ღვთისმშობლის წილხვედრი ქვეყნის სტატუსი და, ყველაფერი, რაც ჩვენი ადგილის ამგვარ გააზრებას შეიძლება მიაკუთვნო, ჩემთვის მითოლოგიური აზროვნებაა, რაც იმ საერთო ტოტალიტარული აზროვნების შედეგია: რაღაც მოვლენა ან ძალიან კარგია, ან ძალიან ცუდი. ჩემი და ჩემი მეგობრების განცდაც მახსოვს, როდესაც ვფიქრობდით, რომ  ყველაზე კარგები ვართ. რამ გაგვიჩინა ეს შეგრძნება - არ ვიცი. მართლა ახირებასავით გამოდის, მაგრამ ვფიქრობ, რომ ღირსების გრძნობას ერს აძლევს კულტურა. ამაში შინაგანად ვარ დარწმუნებული. 

-    თქვენი თაობა მძიმე რეპრესიების პირობებში იზრდებოდა და თქვენი ახალგაზრდობის მეგობრებზე ამბობდით: ობიექტურად უბედურები უნდა ვყოფილიყავით, მაგრამ სუბიექტურად, სიცოცხლისთვის ვიბრძოდითო; მე და ჩემი მეგობრები ყველა ფოტოზე ვიცინით და ბედნიერად გამოვიყურებითო. ახლა მეც ვახსენებ მერაბ მამარდაშვილს, რომელიც საქართველოს შესახებ ამბობდა: ტრაგიკული ქვეყანაა, სიხარულის ტალანტითო. გაქვთ თუ არა განცდა, რომ თანამედროვე საქართველომ დაკარგა ეს სიხარულის ტალანტი?  
 

 

მარტო ჩვენი ანბანი რად ღირს, რითიც მართლა უნდა ვიამაყოთ.

-    მართალია, ჩემი ახალგაზრდობის ფოტოებზე სულ ვიცინი, არადა, დიდი უბედურება ტრიალებდა ჩვენ ირგვლივ. ლამის ყოველ წუთს ახლდა ეგზისტენციური დარტყმები: უახლოესი ადამიანების დაკარგვა, შიში, ძრწოლა... და მაინც, სულ ვიცინი. ახლა, ამ წუთას ვფიქრობ, რომ იმ საბჭოთა პერიოდში ძალიან გარკვეული იყო, რას უნდა ვებრძოლოთ. გამოკვეთილი იყო ის ურჩხული, რომელიც საბჭოთა რეჟიმის სახით არსებობდა და იმას აუცილებლად უნდა შებრძოლებოდი. ეს იყო ისეთი წინააღმდეგობა, რაც უსათუოდ უნდა დაგეძლია. თავისუფლება, საერთოდ, მძიმე ტვირთია. მოვიპოვეთ თავისუფლება და აღარ ვიცით, როგორ მოვუაროთ მას. მე ასე ვხედავ.

-    თქვენ გქონდათ სიხარული, მაგრამ არ გქონდათ თავისუფლება; დღევანდელ ახალგაზრდებს აქვთ თავისუფლება, მაგრამ ბევრად ნაკლები აქვთ სიხარულის განცდა. ამ პარადოქსში რაიმე ლოგიკას თუ ხედავთ? 

-    მართლაც პარადოქსია. მგონი, უნდა გავიაზროთ ყველაფერი, რაც მოხდა და ხდება. გააზრება, ანალიზი არის საყრდენები, რომლებზეც ერი უნდა დადგეს. ეს ნამდვილად გვაკლია. გერმანელებს ისე სამაგალითოდ აქვთ სისტემატიზებული ყველაფერი, თავისი და სხვისიც. ერთხელ, მახსოვს, საბჭოთა დროს, გერმანიის ქალაქ ვისბადენში რაღაც ფესტივალი ტარდებოდა. ერთმა კინომცოდნემ, რომელიც საბჭოთა კინოს იკვლევდა, თავის სახლში მიგვიწვია და რა ვნახე მის სახლში?! ერთი მთელი კედელი ქართულ კინოს ეთმობოდა. ჩვენი კინოს ისტორია ისე იყო სისტემატიზებული, რომ რაიმე მსგავსი ჩვენთან კერძო პირის სახლში კი არა, სახელმწიფო სტრუქტურაში არ არსებობდა. ჯერ ჩვენი უახლესი ისტორიაც არ გაგვიაზრებია. იქით ვიხრებით, რომ პლუსით ან მინუსით შევაფასოთ ყველაფერი: ეს საშინელება იყო! ეს ძალიან კარგი იყო! მართლა რომ  გავაანალიზოთ, რა მოხდა, თუნდაც, 90-იან წლებში, რა მოხდა დამოუკიდებლობის მოპოვების დღეს - ახლა ამაზე არც ვილაპარაკებ... იმის შემდეგ, რაც ასე ტრაგიკულად დასრულდა ჩვენი დამოუკიდებლობის პირველი წლები და პირველი პრეზიდენტის ამბავი, ამ პროცესზე ზედაპირულად არც ვიტყვი არაფერს. უნდა ჩავუღრმავდეთ, გავიაზროთ, რატომ გახდა პრეზიდენტი მიუღებელი ერის დიდი ნაწილისთვის? საბედისწერო შეცდომა იყო თუ აუცილებლობა? რანაირად, როგორ? და მარტო ის ხომ არა? ჩვენი განვითარების ყველა ეტაპი იწყებოდა პროგრესულად და საკუთარი თავის უარყოფით მთავრდებოდა. 

-    პრეზიდენტების წვლილიც რადიკალურად განსხვავებულად არის შეფასებული. გამსახურდია იქნება, შევარდნაძე თუ სააკაშვილი, ზოგი ფიქრობს, რომ ძალიან მაგარი იყო, ზოგი ფიქრობს, რომ, პირიქით, მან დააქცია ქვეყანა. 

-    საქმეც ესაა. დღესაც გვგონია, რომ კომპრომისი სისუსტეა. იმას არ ვფიქრობთ, რომ ცხოვრება ისეთი მრავალფეროვანია და იმდენად საჭიროა სხვადასხვა ფერის დანახვა… შავი და თეთრი არის სწორედ გამარტივებული, ტოტალიტარული აზროვნება, როდესაც მზა დოგმებით შეგიძლია იმოქმედო, შენს თავზე ყველანაირი ძალდატანების გარეშე. არ უნდა იწვალო, არ უნდა იტანჯო. არადა, ჭეშმარიტების მიღწევა ტანჯვის გარეშე შეუძლებელია. მხოლოდ ტანჯვის გზა, უარყოფის, სინანულის, ჭეშმარიტების აღმოჩენის გზა მიგვიყვანს იქამდე, რომ მართლა რაღაც გავიაზროთ და შევაფასოთ. ამას პიროვნებაზეც ვამბობ და ერზეც.
 

 

ხასიათი მართლა ყველასაგან განმასხვავებელი გვაქვს.

-    ერთ მოვლენაზე მაინტერესებს თქვენი აზრი. თქვენს თაობას მიდრეკილება ჰქონდა ლიტერატურისკენ. თქვენ და თქვენი მეგობრები ყმაწვილობის ასაკიდან შესანიშნავ ლექსებს წერდით, თარგმნიდით. საქართველოში ბოლო სამი ათწლეულის ყველაზე დიდი დანაკარგი ხომ არ არის სწორედ პოეზია, სულიერება, რამაც  ქვეყნის  სასიცოცხლო ძალების დიდი ნაწილი გაიყოლა? ჩემს სტუმრებს ხშირად ვეკითხები, მათ მიერ ბოლო წლებში წაკითხულ წიგნებს შორის პოეტური კრებულები თუ იყო და, როგორც წესი, უარყოფით პასუხს ვღებულობ.

-    რაც შეეხება პოეზიას, სამწუხაროდ, მართლაც ასეა. ჩემს თავზეც კი ვფიქრობ ამას. მხოლოდ ბოლოხანს აღმოვაჩინე ზვიად რატიანი, რომელიც მართლა საინტერესო პოეტია. ასე აღმოვაჩინე გიორგი ლობჟანიძეც. მაგრამ, ძირითადად, ახლაც ძველი პოეტებით ვცხოვრობ. დღეს ჩემთვისაც კი პოეზია ის აღარ არის, რაც მთელი ცხოვრების მანძილზე იყო. მით უმეტეს, ვერაფერს ვიტყვი ახალ თაობაზე.  ჩემი შვილიშვილები ხშირად მეუბნებიან: რა საინტერესოა, რა საკვირველია, რომ თქვენ ასე ცხოვრობდით - ლექსებს უძღვნიდით ერთმანეთს და სულ ლექსებს კითხულობდითო. ეს მართლა წარმოუდგენელია დღეს. სხვათა შორის, ამას ელემენტარული ახსნაც აქვს: სხვა არაფერი გვქონდა. ტელევიზია არ არსებობდა იმ დროში, არც კაფეები, არც რაიმე საერთო ცხოვრება. ერთადერთი, რაც გვაკავშირებდა, ზოგადად, ლიტერატურა და უფრო კონკრეტულად - პოეზია იყო. 

-    ეს მოვლენა იმით არის საინტერესო, რომ, წლების შემდეგ, სწორედ თქვენ და თქვენი მეგობრების გუნდმა (სხვებთან ერთად) შექმენით საქართველოს რეალური სახე და შინაარსი. ბავშვობისას პიონერთა სასახლეში დადიოდით ლიტერატურის წრეზე და თავიდან „მეტიჩრებს“ გეძახდნენ; მერე თქვენს მეგობრებს „ბიჭები“ დაარქვით და მათ შესახებ დოკუმენტური ფილმიც გადაიღეთ („ნაღვლიანი სიხარულის ქრონიკები“). მათ შორის იყვნენ რეზო თაბუკაშვილი, თამაზ ჩხენკელი, რეზი თვარაძე, რამაზ პატარიძე, მელორ სტურუა...  ამიტომ ვფიქრობ, რომ ეს არ იყო უბრალოდ ყმაწვილების გართობა.

-    დიახ, ზუსტად ასე მოხდა. მაშინ მთელი სახელმწიფო მანქანა მიმართული იყო პიროვნების წინააღმდეგ, მის დასათრგუნად. მაგრამ ამას ვებრძოდით და ბრძოლაში წინააღმდეგობის ისეთი მუხტი ჩნდებოდა, რომ ის მუხტი ბადებდა სიხარულის განცდას. სხვანაირად იმის ახსნა, რაც მაშინ ხდებოდა, შეუძლებელია. ეს არ იყო გაქცევა სინამდვილიდან - ჩვენი ფილმები, თუნდაც, ჩვენი პოეზია. ეს იყო ჭიდილი იმ ცხოვრებასთან და ჭიდილში იბადებოდა სიცოცხლის დამამკვიდრებელი ძალა. დღეს არ ვიცით, რას უნდა ვებრძოლოთ. ჩვენს თავს უნდა ვებრძოლოთ, ჩვენს საზოგადოებას. მართლა ძალიან რთული ასახსნელია. ჩემს ძველ სტატიებზე ვმუშაობდი და ასეთ ფრაგმენტს მივაგენი:

 
იქ ვწერდი, რომ ჩემთვის შინაგანად გაირკვა, რომ ბევრად უფრო ადვილი იყო იმ დიდი, ტოტალიტარული სახელმწიფოს დანგრევა თურმე, ვიდრე ერთი პატარა დემოკრატიული ქვეყნის აშენება. ეს ბევრად ძნელი გამოდგა. ჩვენ როგორ გვეგონა, იცი, მაშინ? მართლა ძალიან გულუბრყვილოდ გვჯეროდა ყველას, რომ საკმარისია გამოვაცხადოთ დამოუკიდებლობა და პირდაპირ გავხდებით მოწინავე, თანამედროვე, დემოკრატიული ქვეყანა, რაც გვინდოდა. პირდაპირ ასევე გავხდებით. აღმოჩნდა, რომ სულ რაღაც ხაფანგები იყო და ყველაფერში გავყავით თავი.


-    თქვენ შესახებ მინდა, გკითხოთ. შვიდი წლის იყავით, როცა არც დედა, არც მამა თქვენ გვერდით აღარ იყვნენ. 13 წლის იყავით, როცა დაიჭირეს და ციხეში გარდაიცვალა თქვენი ბიძა, რომელიც ძალიან გიყვარდათ. და მაინც, კი არ დაიკარგეთ ამ სიტუაციაში, პირიქით, სულ უფრო გაძლიერდით და ათწლეულების განმავლობაში იმ ბირთვის ერთ-ერთი ლიდერი იყავით, რომელიც საქართველოში პოლიტიკურ თუ საზოგადოებრივ პროცესს ქმნიდა. ეს თქვენი პიროვნული თვისებებიდან გამომდინარე მოხდა, თუ გარშემო გყავდათ ხალხი, ვინც ხელს გიწყობდათ, რომ წარუმატებლობის მორევში არ ჩაკარგულიყავით?
 

 

მგონია, რომ დაკარგული გვაქვს შემწყნარებლობა.

-    ესეც დღევანდელობის ერთ-ერთი თემაა, ალბათ. ძალიან ზუსტად ემთხვევა მშვენიერ ფორმულას, რომ რამაც არ მოგკლა, იმან გაგაძლიერა. მართლა ასეა, თუ არ მოგკლა იმ საშინელმა განსაცდელებმა, აუცილებლად გაძლიერდები. ამას ემთხვევა შინაგანი თვისებები, მიდრეკილებები... მაგრამ მე ერთი ხომ არ ვარ. მთელი ჩემი თაობა ასეთი იყო. ქარტეხილები დაგვატყდა თავს. ამ ქარიშხლებს შევეჭიდეთ და გავჩერდით მიწაზე. 

-    განათლებაც ძალიან კარგი მიიღეთ, ენებიც იცოდით ბავშვობიდან. როგორ? 

-    ეს კი მართლა ინდივიდუალური იყო. არცერთმა ჩემმა მეგობარმა რაიმე ენა არ იცოდა. დედაჩემის დამსახურებაა, რომ ფრანგული პირდაპირ ბავშვობიდან დამაბერტყეს თავზე. რუსული თავისთავად ვიცოდი და ინგლისური მერე თვითონ ვისწავლე. ფრანგული, ინგლისური, ლექსები, თარგმანები - ასეთი მარტო მე ვიყავი. განათლება საიდან გვქონდა, არც კი ვიცი. „Иностранная Литература“-ში იბეჭდებოდა ბევრი რამ მაშინ. მაგრამ მარტო ეს ხომ ვერ იქნებოდა? მართლა განათლებული თაობა ვიყავით. 

-    ყმაწვილობისას იმ მშვენიერი ჯგუფის ერთ-ერთ ლიდერად რომ გაღიარეს,  ეს რამ განაპირობა? უფრო მეტად თქვენმა ხასიათმა, ინტელექტმა თუ გარეგნობამ? 

-    (იცინის) არ ვიცი, ეს ერთ-ერთი აქსიომაა, რომ ახალგაზრდობაში ადამიანი საკუთარ თავს გარედან სრულიად ვერ ხედავს. მე აბსოლუტურად არ ვაფასებდი ჩემს თავს. ახლა ვხედავ, რომ სულ რაღაც არჩევანს ვაკეთებდი. მაშინ არც მიფიქრია. 

-    რას გულისხმობთ?

-    25 წლის ვიყავი, როცა უკვე ვკითხულობდი ლექციებს ბათუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში; უკვე ვიწყებდი ლექციების კითხვას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; უკვე გამოცემული იყო ჩემი წიგნი უიტმენის შესახებ; უკვე დაბეჭდილი იყო უიტმენის და თაგორის თარგმანები. ამ დროს გარდაიცვალა სტალინი და ამან გამიხსნა გზა „ВГИК“-ში (Всесоюзный государственный институт кинематографии ) წასასვლელად. დავანებე ყველაფერს თავი და იქ მეორე კურსზე დამსვეს. როგორი არჩევანია?! ამას მხოლოდ ახლა ვაფასებ. 
 

 

ჩემი ახალგაზრდობის ფოტოებზე სულ ვიცინი.

-    თქვენს თაობაში ვინმე თუ იყო ისეთი, ვინც თავისუფლების სიმბოლოდ მიგაჩნდათ? 

-    მაშინ ამაზე არ მიფიქრია, მაგრამ ის ფაქტი, რომ თამაზ ჩხენკელმა 16 თუ 17 წლის ასაკში დაწერა ლექსი „თავისუფლება“, რომელიც მართლა თაობის კრედოა, დღეს უფროა მანიშნებელი, რამდენად თავისებური ადამიანი იყო. თამაზ ჩხენკელი სრულებით არ ეწერებოდა იმ საბჭოთა დროში. როგორც უნდოდა, ისე ცხოვრობდა. მართლა თავისუფალი იყო. მისთვის თავისი შინაგანი სამყარო და თავისუფლება ყველაფერზე მაღლა იდგა, კარგ ურთიერთობებზე და ოჯახზეც კი. 

-    ბავშვობისას ვისთან ერთადაც ცხოვრობდით, ისინი გაძლევდნენ საშუალებას, რომ თქვენს ნებაზე გეცხოვრათ, თუ ისე ცხოვრობდით, როგორც მათ მიაჩნდათ სწორად? 

-    ყოველთვის დინების საწინააღმდეგოდ მივდიოდი. ბიძაჩემთან, რომელიც 13 წლის ასაკში დავკარგე,  შინაგანი ერთობის გრძნობა მქონდა და მისი აზრი ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. მაგრამ მერე - „მეტიჩრებს“ ტყუილად კი არ გვეძახდნენ - მეტიჩრობით შეიარაღებული, ზემოდან ვუყურებდი ჩემს ახლობლებს, დეიდაჩემს, ჩემს ბებიას, ვისთანაც ვცხოვრობდი. ახლა ვხვდები, რომ მათ, უბრალოდ, ვჩაგრავდი. საერთოდ არ მაინტერესებდა მათი აზრი. იმდენად დაპირისპირებული ვიყავი, რომ ჩემმა მეორე ბიძამ - ისიც ფიზიკოსი იყო, ლეონიდე, არაჩვეულებრივი კაცი - დედაჩემს გადასახლებაში მისწერა: ლანა გვეღუპება და იქნებ, შენ როგორღაც  გადაარჩინოო. 

-    იცოდით, ასეთი წერილი რომ მისწერა? 

-    მგონი, მოგვიანებით გავიგე. ნამდვილად წაკითხული მაქვს ის წერილი. დედაჩემს რა უნდა ექნა?

 
ის კი მახსოვს, დედაჩემმა რა მომწერა. ერთხელ მე მივწერე კიდევ, ერთი სიტყვით, როგორ მინდა, რომ მთელი სამყარო გადავარჩინო, ყველას მივეხმარო, ადამიანი მიყვარს - 15 წლის რომ ვიყავი თუ 16-ის, დაახლოებით ამ ასაკში და მახსოვს, დედაჩემმა მომწერა: ძალიან კარგია, რომ ასე მთელი სამყარო გიყვარსო, მაგრამ, მაინტერესებს, დეიდაშენს მაროს (ვისთანაც ერთად ვცხოვრობდი), აი, იმისთვის რამე თუ გაგიკეთებია, თუ ერთხელ მაინც დაფიქრებულხარ, რომ იმას რამე შეუმსუბუქოო. მაშინ მართლა დავფიქრდი, მივხვდი, რომ ჩემს ცხოვრებაში არ მიფიქრია, რომ ის საერთოდ ადამიანია.

არადა, დეიდაჩემი წელებზე ფეხს იდგამდა იმისთვის, რომ ჩემთვის არაფერი მოეკლო. მე რომ ფრანგულზე ისევ მევლო, ამისთვის რაღაცნაირად შოულობდა ფულს ომის წლებში, საშინელი გაჭირვების დროს. გინეკოლოგი იყო, ექიმს რა შეეძლო? ყველაფერს აკეთებდა ჩემთვის, მე კი ზემოდან დავცქეროდი და ვფიქრობდი, რომ არ ესმით არაფერი. რას ვაკეთებდით, იცი, პოეზიით ასე გატაცებული ბავშვები? მთელი თვეების განმავლობაში არ დავდიოდით სკოლაში. დევიზივით გვქონდა: სკოლა არაფერს გვაძლევს!
 

 

მოვიპოვეთ თავისუფლება და აღარ ვიცით, როგორ მოვუაროთ მას.

-    სხვადასხვა სკოლაში სწავლობდით, ალბათ.

-    დიახ, სხვადასხვა სკოლაში ვიყავით.

-    მაინც, მოყოლებული 7 წლიდან, როცა დედა გადაასხლეს, რაიმე პერიოდი თუ გქონდათ, როდესაც დათრგუნვის ან სირცხვილის გრძნობას ატარებდით იმის გამო, რაც ოჯახში ხდებოდა?

-    პირველ კლასში ვიყავი, როდესაც დედაჩემი დაიჭირეს. სახლში არ მეუბნებოდნენ. მამა რომ დაჭერილი იყო, კი ვიცოდი, მაგრამ არ ვიცოდი, თუ დახვრიტეს. დედაზე მითხრეს, რომ მოსკოვში წავიდა საქმეების მოსაგვარებლად. მაგრამ შინაგანად ძალიან კარგად ვიცოდი, რაც ხდებოდა და მომწონდა, რომ უფროსები არ მეუბნებიან. ჩართული ვიყავი ამ თამაშში - თითქოს, ამით დედაჩემი ჩემ გვერდით იყო. ერთხელ კლასში შემოვიდა ჩვენი დამრიგებელი, რომელიც ძალიან მიყვარდა და ორი ბავშვი გაიყვანა რეპეტიციაზე. აღლუმისთვის ემზადებოდნენ, ლექსები უნდა ეთქვათ. მე ყოველთვის ვიყავი ამ ორი ბავშვიდან ერთ-ერთი. ჯერ ერთი, ფრანგულ ლექსებს ვამბობდი ხოლმე და მოსწონდათ. ამჯერად, მე არ გამომიძახა და ძალიან გამიკვირდა. გაკვეთილი რომ დამთავრდა, შეწუხებული სახით მოვიდა და მითხრა: იცი, რა, ლანა? ჩვენ აკრძალული გვაქვს, რომ მამა თუ დაჭერილი ჰყავს ბავშვს, იმას ლექსი ვათქმევინოთ და შენ მამაც დაჭერილი გყავს და დედაცო.

 
ეს რა იყო, იცით? როგორი შოკი იყო? მართლა თავში რაღაცას რომ ჩაგარტყამენ. ჯერ ერთი, იმიტომ, რომ ეს არ უნდა ყოფილიყო თქმული, რომ დედაჩემი დაჭერილია. მერე საერთოდ, რომ თურმე მე არ შეიძლება ვთქვა ლექსი იმიტომ, რომ, აი, ასეთი ვარ, ასეთი დამღა მაქვს ცხოვრებაში.

მოვედი სახლში და ბიძაჩემს ვუთხარი. ბიძაჩემი ისე გადაირია, რომ მაშინვე წავიდა სკოლაში. ეს იყო პირველი საცდელ-საჩვენებელი სკოლა - ასე ერქვა პირველ სკოლას რუსთაველზე. ჰოდა, წავიდა, იმ დღესვე წამოიღო საბუთები და მე-18 სკოლაში გადმომიყვანა. თან იქ პირდაპირ მესამე კლასში დამსვეს, მეორე კლასი გამომატოვებინეს. 

-    ამის შემდეგ იყო მოზარდობის რთული პერიოდი, რაზეც უკვე ისაუბრეთ. და დედა რომ დაბრუნდა, როცა უკვე 17 წლის იყავით, რა შეიცვალა თქვენს ხასიათში, თქვენს ცხოვრებაში? 

-    ჩემს ცხოვრებაში მოხდა ნამდვილი ბედნიერება. თანდათან დედაჩემი ჩემი უახლოესი ადამიანი გახდა. იმიტომ კი არა, რომ დედა იყო. იმიტომ, რომ მთელი მსოფლაღქმა ერთნაირი გვქონდა. ასეთი ურთიერთგაგება, არც კი ვიცი, რას შევადარო. სულ ბოლოს, გარდაცვალების წინ, მითხრა: ნუ დარდობ, ლანა, ეს კანონზომიერია; მთავარია, რომ ბოლო წლები ასეთი ბედნიერი ვიყავი შენთანო. 

-    რამდენი წლის იყავით, როცა დედა გარდაიცვალა?
 

 

უნდა გავიაზროთ ყველაფერი, რაც მოხდა და ხდება.

-    38-ის ვიყავი. 

-    რაიმე ჩვევა თუ გაქვთ ისეთი, რომელიც მთელი ცხოვრება მოგყვებათ? 

-    ასეთი ჩვევა არ ვიცი, ჰობი კი ნამდვილად მაქვს. უბრალოდ, არ შემიძლია ჩოგბურთის თამაშის გარეშე. 

-    რატომ არის ჩოგბურთი თქვენთვის ასეთი მნიშვნელოვანი? რას უკავშირდება თქვენს აღქმაში? მხოლოდ ფიზიკური კონდიცია არ იქნება მიზეზი. 

-    არა, რა თქმა უნდა. ეს ძალიან დიდი რამეა, როცა იხარჯები. მე ვთვლი, რომ ბედნიერების განცდა სწორედ ამას მოაქვს, თუ რამდენად დაიხარჯე იმ მომენტში ან, საერთოდ, ცხოვრებაში. ამას უკავშირდება სპორტი, რაც მარტო ფიზიკური მოქმედებები არ არის. ჩემი მეუღლე, ლადო ამბობდა, თხილამურებზე სიარულს მოაქვს ბედნიერების განცდაო. მართლა ბედნიერებაა ბუნებასთან შერწყმა. კოხტის წვერზე რომ დადგები და კავკასიონს გადახედავ - ეს ისეთი რამეა, ნამდვილი აღმაფრენა... სრულიად უტოლდება შემოქმედებას. 

-    ამ ეტაპზე, ჩოგბურთი რა არის თქვენთვის?

-    ჩოგბურთიც იგივეა. ჯერ ერთი, საოცრად მიყვარს ჩოგბურთის თამაშის ყურება. იმდენი ელეგანტურობაა მასში ჩადებული, იმდენი სილამაზე, კეთილშობილება - ყველაფერი შეგიძლია თქვა აღმატებულ ხარისხში. და როცა ამაში თვითონ ერთვები, ეს კიდევ მშვენიერებასთან ზიარების დამატებითი ხარისხია.  

-    იმ აზრს თუ ემხრობით, რომ თუკი ცხოვრებაში სიყვარულია პირველ ადგილზე, ყველაფერი დანარჩენიც სწორად ლაგდება?

-    დიახ, რა თქმა უნდა. უიტმენს კარგი სიტყვები აქვს: „ის, ვინც გაივლის ერთ წუთსაც კი უსიყვარულოდ, გზას იკაფავს სამარისაკენ. შემოსილია სასიკვდილო სუდარით იგი.“ 

-    ამ თემის გაგრძელებად მინდა, შეგახსენოთ თქვენი სიტყვები: არ მჯერა იდილიების, ცოლქმრობა ჭიდილში იბადებაო. 
 

 

დღესაც გვგონია, რომ კომპრომისი სისუსტეა.

-    მართლა არ მჯერა, რომ ადამიანები შეხვდნენ ერთმანეთს და ცხოვრების ბოლომდე იდილიურად იცხოვრონ. შეიძლება ხდება, არ გამოვრიცხავ, მაგრამ მე ვერ ვითავისებ. ჩემი ურთიერთობები სულ სხვა იყო: მართლა მუდმივი ბრძოლა, მუდმივი შინაგანი დაპირისპირება, ჭიდილი... ამ ჭიდილში, იქნებ, ორივემ გავიმარჯვეთ - არ ვიცი, საკუთარ თავზე თუ ერთმანეთზე. 

-    დროის მიმართ დამოკიდებულება თუ შეგეცვალათ, წლებთან ერთად? 

-    90 წლის გავხდი და ახლოს არის ის რაღაც, რასაც არყოფნა  ჰქვია. ეს მარადისობასთან გაახლოებს და ერთგვარად შვებისმომგვრელიც არის. ადრე უფრო გაქვს სიკვდილის შიში, რომელიც ადამიანის თანმდევია დაბადებიდან. მაგრამ თანდათან ამას ერევი. ძალიან საინტერესო პროცესია. გიჩნდება განცდა, რომ უკვე ყველაფერი ნახე, ბევრი რამ შეიგრძენი; რომ ახლა მართლა კარგია იქით, სადღაც... რაღაც უცნობში და მარადიულში გადასვლა. 

-    ახლა უფრო მეტად აწმყოზე ხართ ორიენტირებული, წარსულზე თუ მომავალზე?

-    ჩემი ახალი ფილმი „მინდვრის ყვავილები“ ამ თემაზეა - რა არის წარსული ადამიანის ცხოვრებაში. უნდა დაემორჩილო თუ პირიქით. ჩემი საბოლოო განცდა ასეთია და ფილმიც ასეთია: თუ წარსულს მოერევი, ყველაფერი საინტერესო წინაა; არ აქვს მნიშვნელობა, 30 წლის ხარ, 40-ის, თუ 90-ის. 

-    თუ სწორად ვხვდები, ეს აზრი ქვეყანასაც მიესადაგება.

-    დიახ, ქვეყანაც იგივეა. უნდა მოერიო, იმის მიუხედავად, რომ წარსული შენი სიმდიდრეც არის...  სიმძიმეც და სიმდიდრეც ერთად. ეს ფიქრები სულ მაქვს ბოლოხანს. ფილმში ვცადე ამის მხატვრულად გამოხატვა. 
 

 

ჩვენს თავს უნდა ვებრძოლოთ, ჩვენს საზოგადოებას.

-    „წარსულის მორევაში“ რას გულისხმობთ?

-    ჩემთვის სიმბოლოდ იქცა იაპონელების მიერ მოგონილი ტექნიკა:  სამი ათასი წლის წინ დამსხვრეული ჭურჭელი ოქროს ძაფით გაამთლიანეს. თუ წარსულს ოქროს ძაფით გაამთლიანებ, ანუ გამჭოლ ხაზს დაინახავ: როგორ იცხოვრე, რისთვის იცხოვრე, რატომ მოხვედი ამქვეყნად, - ამ ყველაფერს თუ გაიაზრებ, მაშინ დღევანდელობასაც სხვა თვალით შეხედავ, უფრო ფხიზლად. 

-    თქვენი ბუნებით უფრო მოაზროვნე და მჭვრეტელი ხართ, თუ უფრო - შემოქმედი? 

-    არ ვიცი. 

-    ხომ განსხვავდება ეს ორი ბუნება?  

-    არა, ალბათ, ერთადაც შეიძლება იყოს, შერწყმული. 

-    მაშინ, სხვანაირად გკითხავთ: ერთი მხრივ რომ ავიღოთ სულიერი წონასწორობა და, მეორე მხრივ, თავდავიწყება, არჩევანი რომლის სასარგებლოდ უფრო ხშირად გაგიკეთებიათ? 

-    კარგი შეკითხვაა. არ ვიცი (იცინის), ვერ ვიტყვი. იმიტომ, რომ თავდავიწყებით ნამდვილად მიცხოვრია. თან წონასწორობისკენ მიდრეკილებაც ნამდვილად მაქვს. ხანდახან გგონია, რომ ზოდიაქოს ნიშნები არ არის ტყუილი. სასწორი ვარ. წონასწორობისადმი მიდრეკილება პოლიტიკაშიც სულ მქონდა. მიმაჩნდა კიდეც, რომ იმისთვის ვარ პოლიტიკაში, წინააღმდეგობების დაძლევა ვცადო. ჰარმონიისკენ და პოლიტიკურად დაპირისპირებული აზრის გაგებისკენ  უნდა ისწრაფოდე და მეც სულ ამას ვცდილობდი. 
 

 

სულ რაღაც ხაფანგები იყო და ყველაფერში გავყავით თავი.

-    მაგრამ თავდავიწყებისკენ მიდრეკილებაც გქონიათ. 

-    ემოციებით ვცხოვრობდი ნამდვილად. 

-    რა არის ისეთი, რაც, დროის სვლასთან ერთად, უფრო და უფრო მნიშვნელოვანი ხდება? 

-    თანდათან უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, რომ შენ არ ხარ სამყაროს ცენტრი და  შენი თავი, შენი აზრი, შენ ასე ფიქრობ, შენ ეს ხარ - აღარ არის მთავარი. ის სხვა, მეორე ადამიანი, ისეთივე მნიშვნელოვანია ან, შეიძლება, უფრო მნიშვნელოვანიც იყოს. ყოველ შემთხვევაში, უნდა გინდოდეს, რომ იმას გაუგო. აი, ეს ნამდვილად ჩნდება თანდათან. ახალგაზრდობაში ისეთი უკომპრომისო ვიყავი... 

-    წაკითხული მაქვს თქვენი ბოლო ფილმის სცენარი და ახლა ცოტა ბოროტად ვისარგებლებ. მთელი თქვენი ცხოვრების და შემოქმედების ერთი ძირითადი დილემა არის პასუხი ამ კითხვაზე: რა უფრო მნიშვნელოვანია - პრინციპების დაცვა თუ ადამიანებს შორის ურთიერთობა? 

-    აშკარად წაკითხული გაქვთ სცენარი. 
 

 

90 წლის გავხდი და ახლოს არის ის რაღაც, რასაც არყოფნა ჰქვია.

-    რომც არ წამეკითხა, კარგად თუ დავფიქრდებით, თქვენი შემოქმედება სწორედ ამ დილემის ირგვლივ ტრიალებს. მე, რა თქმა უნდა, ვიცი თქვენი პასუხი - რომელი უფრო მნიშვნელოვანია. მაგრამ მინდა, რომ არგუმენტები ჩვენს მკითხველებსაც გაუზიაროთ. 

-    საქმე ისაა, რომ ერთიც ძალიან მნიშვნელოვანია და მეორეც. ნამდვილად მაინტერესებს, ჩემს ბოლო ფილმს - „მინდვრის ყვავილები“ - როგორ აღიქვამს ქართველი მაყურებელი. მთავარი გმირი, ბოლოს და ბოლოს, ცდილობს, გაიგოს, რა უფრო მნიშვნელოვანია ამქვეყნად - პრინციპების ერთგულება, თუ მეორე ადამიანის გაგება და თანაგრძნობა. სამწუხაროა, როცა ეს ორი რამ ერთმანეთს უპირისპირდება. 

-    თქვენ იცხოვრეთ რადიკალური დაპირისპირების ეპოქებში: კომუნისტები და ანტიკომუნისტები; ზვიადისტები და ანტიზვიადისტები; მიშისტები და ანტიმიშისტები. 

-    დიახ. და მაინც მივდივარ დასკვნამდე, რომ ადამიანის მიმართ თანაგრძნობა უფრო მნიშვნელოვანია, თუ, რა თქმა უნდა, ეს არ დაგათმობინებს ისეთ ძირითად პრინციპს, ურომლისოდაც ცხოვრება არ ღირს. 

-    მგონი, ჩვენი საზოგადოების პრობლემა სწორედ ის არის, რომ მიგვაჩნია, თითქოს, პრინციპებია ყველაზე მნიშვნელოვანი. ამაზე წინ ვერ წავედით.  

-    დიახ, ასეა. თანაც, ეს პრინციპები საკმაოდ პრიმიტიულად არის გაგებული - ამის მომხრე ვარ, თუ იმის მომხრე ვარ.
 

 

თავდავიწყებით ნამდვილად მიცხოვრია...

-    ხანგრძლივი და წარმატებული ცხოვრება გაიარეთ. თქვენ თვითონ თქვით, რომ ბედნიერი ხართ, რადგან სიყვარულით იცხოვრეთ და აკეთეთ ის საქმე, რომელიც თქვენი დიდი გატაცებაც იყო და პროფესიაც. საკუთარი თავის ვალი თუ გაქვთ?

-    უბრალოდ, ვფიქრობ, რომ კიდევ რაღაც დავწერო. ახლა ჩემი ოთხტომეული გამოდის. ესეც რეზულტატია ყველა იმ ფიქრის, რითიც ვიცხოვრე. ფილმშიც შევეცადე ამის გამოხატვა, მაგრამ, ასე მგონია, კიდევ დამრჩა სათქმელი. 

-    ნამდვილად ძალიან სასიამოვნოა ამის მოსმენა. საუბარს, ტრადიციულად, დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ჟან ანუი, ფრანგი დრამატურგი (1910-1987): „იმას, ვინც ბედნიერი იყო სიყვარულში, წარმოდგენაც კი არ აქვს მასზე“. 

-    მე მგონია, რომ ტანჯვა არის შემადგენელი ნაწილი, ზოგადად, ცხოვრების, და, კონკრეტულად, სიყვარულის. მგონია, რომ თუ არ დაიტანჯე, ის, საერთოდ, სიყვარული არ არის, სხვა რამეა. 

-    მეორე ციტატა ეკუთვნის ფრანგ მწერალს, რომენ როლანს (1866-1944): „ცხოვრების მთელი სიხარული შემოქმედებაშია. ქმნიდე, ნიშნავს, რომ ამარცხებდე სიკვდილს“. 

-    დიახ, ვეთანხმები. ასე განვავრცობდი: ადამიანი მიისწრაფვის, შექმნას მშვენიერება. მაგრამ მგონია, რომ მშვენიერების აღქმაც ამავე პროცესის ნაწილია. ამიტომ, ვინც თვითონ კი არ ქმნის, მაგრამ შექმნილის აღქმა შეუძლია, - ისიც ისეთივე ბედნიერია. 

 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი