×
„ადამიანების შენარჩუნების ერთადერთი გზა პატიებაა“

მაგდა მემანიშვილი

ჟურნალისტიკის დოქტორი


2084

ინტერვიუს შესახებ

ამ ინტერვიუს სიამოვნებით წარვადგენ სიტყვებით: „გაიცანით მაგდა მემანიშვილი...“ 

რა თქმა უნდა, საზოგადოების ნაწილი მაგდას იცნობს, როგორც გამომძიებელ ჟურნალისტს, ნაწილი - როგორც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლექტორს, ხოლო ნაწილი - როგორც შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის (IBSU) ჟურნალისტიკის საბაკალავრო პროგრამის ხელმძღვანელს. 

ჩვენი მრავალწლიანი მეგობრობის გამო, ვერ მივცემ თავს უფლებას, აღვწერო, როგორი ადამიანი დავინახე საათნახევრიანი საუბრის პროცესში. მაგრამ ბევრი რამ ჩემთვის ახალი აღმოჩნდა. მთავარი სიახლე ის იყო, რომ მაგდამ შეძლო, ლამის ყოველი კითხვის პასუხში გამოჩენილიყო მისი პიროვნება, მისი ხასიათი, მისი დამოკიდებულებები ყველაზე აქტუალური საკითხების მიმართ. 

ვიცი, რომ ჟურნალისტების და მედიის თემა დღეს ბევრს გვაწუხებს. ასე რომ, გაიცანით მაგდა მემანიშვილი, რომელიც მომავალ ჟურნალისტებს ზრდის და რომლისთვისაც ანბანური ჭეშმარიტებაა, რომ ჟურნალისტი საზოგადოებას უნდა ემსახურებოდეს. 


 

ია ანთაძე

- მაგდა, ათი წელი "სტუდია მონიტორის" გამომძიებელი ჟურნალისტი იყავი. შენზე გაწონასწორებულ და თავშეკავებულ ადამიანს, მგონი, არც ვიცნობ. გამოძიებისას ყველაზე დიდ უხერხულობას რა გიქმნიდა, შენი ხასიათიდან გამომდინარე? 

- ალბათ, ჩემი ხასიათის ურთიერთგამომრიცხავი თვისებები ქმნიდა უხერხულობას. ერთი მხრივ, ძალიან არ მიყვარს ადამიანებთან კონფლიქტში შესვლა; მაქსიმალურად ვერიდები სიტუაციის დაძაბვას, აზრის მკაცრად, უხეში ფორმით გამოთქმას. მაგრამ, მეორე მხრივ, მძიმედ აღვიქვამ უსამართლობას. სწორედ პროტესტი, განცდა, რომ ადამიანი არ უნდა იჩაგრებოდეს სახელმწიფოს მხრიდან, ან ძალაუფლების მქონე პირების მხრიდან - მიბიძგებდა, რომ უსამართლობის სამხილები მომეპოვებინა. უხერხულობას მიქმნიდა ის, რომ, ხშირ შემთხვევაში, უნდა ჩასაფრებოდი რესპონდენტს, ადამიანს, ვინც პასუხისმგებელი იყო ამ უსამართლობაზე. ისეც მომხდარა, რომ თავი სხვად გამისაღებია, რასაც სწავლების დროს „საჩოთირო მეთოდს“ ვეძახით. თუკი მივიდოდი და ვიტყოდი, რომ გამოძიებაზე ვმუშაობ, ამ გზით ვერანაირ მამხილებელ ინფორმაციას ვერ მოვიპოვებდი. ყოფილა შემთხვევა, როდესაც ვითომ აღწერაზე ვარ, ერთ-ერთი სოფლის ოჯახები ჩამომივლია და ამ საბურველით მომიპოვებია ინფორმაცია. ეს მართლაც დიდი დისკომფორტია, ჩემი ტიპის ადამიანისთვის. არ მიყვარს ამის თქმა და არც სტუდენტებს მოვუწოდებ, რომ „მიზანი ამართლებს საშუალებას“ (ძალიან სასტიკი აზრია), მაგრამ, გარკვეულწილად, ასეთი მიდგომა მუშაობს საგამოძიებო ჟურნალისტიკაში. ამას „საჯარო ინტერესის ტესტს“ ვუწოდებთ. თუკი ის ინფორმაცია, რის მოპოვებასაც ცდილობ, იმდენად ღირებულია, რომ გიჩნდება განცდა: „როგორ შეიძლება, საზოგადოებამ არ იცოდეს, აქ რა ხდება?!“ და თუ ამ ინფორმაციის ღირებულება ბევრად აღემატება იმ ფორმებს, რა ფორმითაც ინფორმაციას მოიპოვებ, რა თქმა უნდა, საჭირო ნაბიჯები უნდა გადადგა. 

- და მაინც, ახლა, როცა უნივერსიტეტის პროფესორი ხარ, თუ ფიქრობ, რომ, ბოლოს და ბოლოს, ზუსტად მიაგენი შენს ადგილს და საგამოძიებო ჟურნალისტიკა შენი საქმე არ იყო? 

- იმ დროს, როდესაც გამომძიებელი ჟურნალისტი გავხდი, საგამოძიებო ჟურნალისტიკა ნამდვილად იყო ჩემი საქმე. მანამდე მიმუშავია ყოველდღიურ გაზეთში, ყოველკვირეულ გაზეთში, სხვადასხვა ორგანიზაციისთვის ანალიტიკური სტატიები მომიმზადებია... არც ერთ ამ საქმეს ჩემთვის ისეთი სიამოვნება არ მოუნიჭებია, როგორიც მომანიჭა საგამოძიებო პროექტებზე მუშაობამ. ჟურნალისტიკაში არ არსებობს ამაზე „მაღალი პილოტაჟი“, რაც ჟურნალისტური გამოძიებაა. 

- აკადემიურმა სფერომ რატომ გადაგძალა?

- უნდა ვაღიარო, რომ მიზეზი ძალიან ტრივიალურია. ოჯახური მდგომარეობის გამო, ჩემი ცხოვრების სტილის გამო საგამოძიებო ჟურნალისტიკა შეუთავსებელი გახდა სხვა ინტერესებთან. და როდესაც არჩევანის წინაშე დგები, რა თქმა უნდა, არჩევანს ოჯახის და პირადი ცხოვრების სასარგებლოდ აკეთებ. აკადემიური სფერო ბევრად უფრო შეთავსებადი აღმოჩნდა. თუმცა, სულ მენატრება საგამოძიებო ჟურნალისტიკა; სულ მგონია, რომ ამაზე კარგი საქმე არ არსებობს. 

- ერთ გადაცემაში ამბობ: ვიდრე აბიტურიენტი ჟურნალისტიკას შემოხაზავს, ვურჩევ, ძალიან კარგად დაფიქრდეს, უნდა თუ არა ეს პროფესიაო. „უნდა“ წყვეტს? მიგაჩნია, რომ  ნებისმიერი ხასიათის, ნებისმიერი ბუნების ადამიანი იპოვის თავის ადგილს ჟურნალისტიკაში? 

- საქართველოში ზოგადი პრობლემაა ის, რომ ჩვენს მომავალ თაობას, ჩვენს შვილებს გავუწერეთ ასაკი, როცა გარკვეულ პროფესიას უნდა დაეუფლონ: 18-22 წელი. შეუძლებელი მგონია, რომ 18 წლის ადამიანი საკუთარ შესაძლებლობებში კარგად ერკვეოდეს, ან სამყაროს იცნობდეს საკმარისად კარგად, ან საკუთარი თავი ჰყავდეს გამოცდილი - როგორი ხასიათი აქვს. დიახ, პროფესიის არჩევა დიდწილად „უნდა“-ზეა დამოკიდებული. მე მყოლია მორცხვი, ჩაკეტილი, კომუნიკაციის თვალსაზრისით პრობლემური სტუდენტები, მაგრამ მათ ჰქონდათ დიდი ცნობისმოყვარეობა; და ეს ცნობისმოყვარეობა აიძულებდათ, რომ დაეძლიათ დაბრკოლებები; ვთქვათ, მისულიყვნენ რესპონდენტთან, თუნდაც, ქუჩაში, თუნდაც, მათ სამუშაო ადგილზე, კომენტარი ეთხოვათ. თუ გაინტერესებს და ცნობისმოყვარე ხარ, დიდი შანსი გაქვს, რომ ჟურნალისტის პროფესიაში თავი დაიმკვიდრო, როგორც არ უნდა გაბრკოლებდეს ხასიათი. ოთხი წლის განმავლობაში ვაკვირდები, როგორები მოდიან სტუდენტები და როგორები ტოვებენ უნივერსიტეტს. ზოგ შემთხვევაში,  დიდი სხვაობა არ არის, ზოგ შემთხვევაში, ძალიან დიდი სხვაობაა - არა მხოლოდ პროფესიული უნარ-ჩვევების ათვისების თვალსაზრისით, არამედ, პიროვნული ზრდის კუთხით. ამიტომ, „უნდა“-ს დიდი მნიშვნელობა აქვს. კარგად უნდა დაფიქრდე, გინდა ეს, თუ არ გინდა.

- ასეთი შემხვედრი კითხვა მაქვს: კარგი, „უნდა“ არის გადამწყვეტი. ვთქვათ, არის ახალგაზრდა, რომელსაც უნდა ჟურნალისტობა და, ამავე დროს, მისი პირველი პრიორიტეტია თავისუფლება; თავისუფალი გარემო, რომელშიც უნდა იცხოვროს და იმუშაოს. ასეთი ადამიანისთვის რამდენად კომფორტულია გარემო, რომელშიც მოუწევს ჟურნალისტობა?

- ერთ-ერთ საჯარო ლექციაზე, რომელსაც ამერიკელი პროფესორი ატარებდა, კონკრეტული ამერიკული გამოცემა დაასახელა, რომლის ახალი ამბების რედაქციაში, კარის თავზე წერია: „დემოკრატია მთავრდება აქ!“, რა თქმა უნდა, ეს იუმორისტული წარწერაა, თუმცა, მასში ნამდვილად დევს სიმართლის მარცვალი. ამ წარწერის გამოკვრით რედაქტორმა დააზეპირებინა თანამშრომლებს, რომ რეპორტიორულ საქმიანობაში რუტინა ჩვეულებრივი რამ არის; რომ ხშირად დაირღვევა შრომის უფლება და 8 საათიანი სამუშაო დღის ნაცვლად, შეიძლება, გადაბმულად, მთელი დღე და ღამე, ანდა უფრო ხანგრძლივადაც იმუშაო.  ხშირად სტუდენტს თუ აბიტურიენტს წარმოუდგენია, რომ ჟურნალისტიკა არის მხოლოდ მუდმივი თავისუფლება, ამ ქვეყნის ძლიერ პირებთან შეჭიდება, მწვავე კითხვების დასმა, თავგადასავალი... ეს სწორია და ამიტომაც გვიზიდავს ჩვენი პროფესია. თუმცა, ამასთან ერთად, არის მეორე მხარე - მუდმივი წესრიგი, დისციპლინა, მძიმე სამუშაო პირობები, რასთან გამკლავებასაც ნებისყოფა სჭირდება. არ შეიძლება, მოუმზადებელი წახვიდე სადმე, არათუ დაგეგმილ ვიზიტზე ან პრესკონფერენციაზე, არამედ დაუგეგმავზეც. იმდენად მოქნილი უნდა იყო, რომ გზაში აკრიფო საჭირო ინფორმაცია და შეძლებისდაგვარად მომზადებული მიხვიდე ადგილზე. ჟურნალისტიკა მოითხოვს ინტელექტუალურ, ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ ამტანობას. თუ ადამიანს ეს არ აქვს, რაც არ უნდა ცნობისმოყვარე იყოს, სხარტი გონება ჰქონდეს, თავისუფლება უყვარდეს - ამ პროფესიაში ხანგრძლივად ვერ გაძლებს. 

 

 

„ჟურნალისტი ემსახურება საზოგადოებას - ეს ანბანური ჭეშმარიტებაა.“

 

 

- დისციპლინის გარდა, კიდევ რა დაბრკოლება შეიძლება შეხვდეს დღეს ჩვენს გარემოში ჟურნალისტს, რომელსაც თავისუფლება უყვარს?

- ადამიანი, რომელსაც უყვარს თავისუფლება, რომელიც მუდმივად სვამს განსხვავებულ კითხვებს და რომელიც არ ჯდება ჩვენი პოლარიზებული გარემოს სტერეოტიპულ აზროვნებაში, - შეიძლება, ბევრისთვის მიუღებელი აღმოჩნდეს. ერთ პოლიტიკურ ჯგუფს ეგონება მეორე პოლიტიკური ჯგუფისგან მიგზავნილი, მეორე პოლიტიკური ჯგუფი პირველისგან მიგზავნილად ჩათვლის. თავისუფლად მოაზროვნე ჟურნალისტი კი, ამ დროს, უბრალოდ, საზოგადოებრივი ინტერესით ხელმძღვანელობს. ჟურნალისტი ემსახურება საზოგადოებას - ეს ანბანური ჭეშმარიტებაა, რომელსაც პირველი კურსის პირველივე დღეს ვასწავლით. ჟურნალისტი მაქსიმალურად უნდა ცდილობდეს, რომ რეალობასთან მიახლოებული ინფორმაცია გადასცეს საზოგადოებას. არსებობს ილია ჭავჭავაძის ძალიან ცნობილი წერილი „საქართველოს მოამბეზედ“, რომელიც 23 თუ 24 წლის ასაკში საკუთარი ჟურნალის „საქართველოს მოამბის“ საპროგრამო წერილად დაწერა. ილია იყენებს ტერმინს „მცირე ლიტერატურა“, რადგან სიტყვა „ჟურნალისტიკა“ მაშინ არც არსებობდა ქართულ ენაში. და წერს, რომ ჟურნალის საქმე არის ცხოვრების ძირში ჩასვლა; იქ ის ნახავს ბევრ ლექს და ლაფს, მაგრამ ასევე ნახავს ბევრ მარგალიტს; არც ერთის გამომზეურების არ უნდა შეეშინდეს მწერალსო. მრავალი წელი გავიდა, მაგრამ ამ პროფესიის ბუნება რაც არის - სინამდვილესთან მაქსიმალურად მიახლოებული ამბის მოყოლა - არ შეცვლილა და, ჩემი ღრმა რწმენით, არასდროს  შეიცვლება.  და როდესაც შენ, პოლარიზებულ გარემოში, შავ-თეთრ ტონებში კი არ აშუქებ ამბავს, არამედ, სხვადასხვა ტონი შემოგაქვს; არ გამოგყავს ერთი მტყუანი, მეორე მართალი; სიმართლესთან მიახლოებულ სურათს აწვდი მკითხველს თუ მაყურებელს, - იმისთვისაც მზად უნდა იყო, რომ ვიღაცის დაკვეთის შემსრულებლად შეგრაცხავენ. 

- ახლაც ახსენე სტერეოტიპული აზროვნება და ადრეც ნათქვამი გაქვს, რომ არსებობს სტერეოტიპი, თითქოს, ნებისმიერი ტელეჟურნალისტი აუცილებლად იმ პოლიტიკური თუ ფინანსური ჯგუფის ინტერესებს ემსახურება, ვინც მის ტელევიზიას აფინანსებს. რაკი სიტყვა „სტერეოტიპი“ ახსენე, ეს ნიშნავს, რომ ამ მოსაზრებას არ ეთანხმები, ზედმეტად განზოგადებულად მიიჩნევ. რა არის შენი არგუმენტები, რომ დამკვეთის სასარგებლოდ მუშაობა ყველა ტელეჟურნალისტს არ ეხება? 

- ჩემი არგუმენტია იმ მრავალრიცხოვან კურსდამთავრებულებთან ურთიერთობა, ვისაც 16 წლის განმავლობაში სხვადასხვა უნივერსიტეტში ვასწავლიდი. ბევრი დიდხანს ვერ ძლებს ვერც ოპოზიციურ და ვერც სახელისუფლო ტელევიზიებში. რა თქმა უნდა, პროფესიულად და ადამიანურად მაინტერესებს, ჩემი ყოფილი სტუდენტი რატომ წამოვიდა ამა თუ იმ სამსახურიდან. ძალიან ხშირ შემთხვევაში ვიღებ პასუხს, რომ „ეს უკვე შეუძლებელი იყო!“. ძირითადად, ეს სატელევიზიო მედიაში ხდება, მათ შორის, ოპოზიციურშიც. ტელევიზიებში უფრო ხშირია ჟურნალისტის საქმიანობაში ჩარევის მცდელობები მედიის მფლობელების მხრიდან, რომლებიც, თავის მხრივ, პოლიტიკური თუ ფინანსური ჯგუფების გავლენას განიცდიან. ორი აზრი არ არსებობს, რომ სახელისუფლო ტელევიზიები გადის ცენზურას. ასე იყო ადრე და ასეა ახლაც. მაგრამ არათუ სახელისუფლო, ოპოზიციურ ტელევიზიებშიც კი რაღაც ტიპის კონიუნქტურა ყოველთვის არის. 

- კითხვა ასეთ რაკურსში იყო დასმული, რომ არიან თუ არა ჟურნალისტები, რომლებზეც სტერეოტიპი არ ვრცელდება. 

- დიახ, რა თქმა უნდა, არიან ჟურნალისტები, რომლებიც კონიუნქტურას ვერ უძლებენ. შენ რომ თქვი - თავისუფლების სიყვარულიო, სწორედ თავისუფლების სიყვარულია ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ახალგაზრდა ჟურნალისტობას ირჩევს. მას უნდა თავისუფლება, უნდა დემოკრატიული, მრავალფეროვანი გარემოს შექმნაში მონაწილეობა. როდესაც მოლოდინი და რეალობა ერთმანეთს არ ემთხვევა, ეს დიდ განხიბვლას იწვევს. ზოგი უძლებს ამ სიტუაციას; ზოგი თავის ნიშას პოულობს იმავე მედიაორგანიზაციაში, ვთქვათ, სხვა პოზიციაზე გადანაცვლებით; ზოგი ვერ უძლებს და, უბრალოდ, მოდის... ეს ტელევიზიების პრობლემაა. რაც დრო გავა, ვფიქრობ, ტელევიზია ძირითადი მედიის ფუნქციას დაკარგავს. ეს დროის ამბავია. 

- გულისხმობ, რომ ტელევიზიებს სოციალური მედია ჩაანაცვლებს?

- დიახ, იმედი მაქვს, რომ ვიცოცხლებ იმ დრომდე, როცა ტელევიზია წამყვანი საინფორმაციო საშუალება არ იქნება ჩვენს ქვეყანაში. 

- ვიცით, რომ ჟურნალისტისთვის წარმატების მთავარი კრიტერიუმია ნდობა საზოგადოების მხრიდან. ნდობის მოპოვებას კი თავისი ფორმულა აქვს, რომელიც ასე ჟღერს: „ნდობის საფუძველია სტანდარტის დაცვა ხანგრძლივად“. რამდენად აქვს დღეს ნებისმიერ ქართველ ჟურნალისტს წარმატების შანსი, თუ ამისთვის აუცილებელი კომპონენტია სტანდარტის დაცვა ხანგრძლივად? 

- სტანდარტის ხანგრძლივად დამცველი ჟურნალისტისთვის ყველაზე კომფორტული გარემო ონლაინ მედიაა. მე თუ მკითხავ, ონლაინ მედია გახდა თავისუფალი ჟურნალისტიკის ოაზისი საქართველოში. ტექნოლოგიური პროგრესის წყალობით გაჩნდა ეს ალტერნატივა. დიდი ხანია, სატელევიზიო პოლიტიკურ შოუებს თავიდან ბოლომდე ვეღარ ვუყურებ. არც ამდენი დრო მაქვს და, შეიძლება, უკვე იმდენად ვარ ჩახედული მედიის შიდა სამზარეულოში, რომ ჩემთვის მოსაწყენია... როგორც კი პოლიტიკოსი ლაპარაკს იწყებს, უკვე ვხვდები, რა ნაწილი ეხება საქმეს და რა ნაწილია შოუ. თუ რომელიმე კონკრეტულ პოლიტიკურ შოუში რაიმე მნიშვნელოვანი, ან ნიშანდობლივი მოსაზრება გამოითქვა, ეს ფრაგმენტები რამდენიმე საათში დევს სოციალურ ქსელებში. როგორც წესი, სანახაობა მეტია, ვიდრე საქმიანი საუბარი და, ამიტომ, ორსაათიანი უწყვეტი ეთერის ყურება საჭირო აღარ არის - მთავარს ვიგებ რამდენიმე საათის დაგვიანებით და გაცილებით მცირე დროში. უკვე დიდი ხანია, ჩემთვის ინფორმაციის მიღების წყარო არის ონლაინ მედია: „რადიო თავისუფლება“, „ნეტგაზეთი“, „პუბლიკა“, „ონ.გე“, “სივილ.გე”, „ენიგმა.გე“, „ბანკები და ფინანსები“...  ამის გარდა, გაჩნდა საინტერესო პროექტები YouTube-ზე. მაგალითად, ძალიან კარგი პროექტი აქვს იაგო ხვიჩიას - „საქართველოს დაბადება“. "სტუდია მონიტორი“ გადავიდა მცირე სიუჟეტების, ინფოგრაფიკების მომზადებაზე, სადაც თვალის ერთი შევლებით ჩანს, რა ხდება. „აი, ფაქტი“ შედარებით ახლად ფეხადგმული ორგანიზაციაა, რომელიც კვლევებს აქვეყნებს. ონლაინ მედიაორგანიზაციები მოერგნენ მიმდინარე მომენტს. ვრცელ თხრობას თავი აარიდეს და რთული ამბები მარტივ ფორმატში გადაიტანეს. 

- მაგრამ დამწყები ჟურნალისტები უყურებენ თავის პროფესიაში ცნობილ ადამიანებს, როგორც წარმატების მაგალითებს. ბაკალავრიატის პირველ კურსზე რომ მოდიან ახალგაზრდები, თუ ჰკითხავ: "შენთვის ვინ არის სამაგალითო შენს პროფესიაში?" - რა თქმა უნდა, სხვა ადამიანებს ასახელებენ და არა მათ, ვინც ონლაინ მედიაში მუშაობს. რა კეთდება აკადემიურ სივრცეში იმისთვის, რომ დამწყებ ჟურნალისტებს წარმატების მოდელი შეეცვალოთ? არის თუ არა ეს საჭირო და არის თუ არა შესაძლებელი? 

- ძალიან ფაქიზი საკითხია. როდესაც სტუდენტი შემოდის და პროფესიულ მაგალითად წარმოუდგენია სტანდარტების დაცვის თვალსაზრისით არცთუ ისე სანდო ჟურნალისტი, ძალიან ძნელია, უთხრა, რომ ცდება. რაც უფრო ხისტი იქნები, მით ნაკლებად იმუშავებს ეს სიხისტე. გეთანხმები, ხშირ შემთხვევაში, ჟურნალისტიკა ასოცირებულია მიკროფონის დაჭერასთან, ღია ეთერებთან, პირდაპირ ჩართვებთან და მწვავე დებატებთან. როცა ახალგაზრდას ეკითხები, რატომ აირჩია ეს პროფესია - წინ ჟურნალისტიკის ბრჭყვიალა მხარე მოდის. ასეთი დამოკიდებულება მთლად სტუდენტის ბრალი არ არის, ეს ჩვენი ყოველდღიური რეალობაა. „კუმირებთან“ შეჭიდება ძალიან ფაქიზი სამუშაოა, ღირებულებები სწრაფად ვერ შეიცვლება. სტუდენტს სხვადასხვა სალექციო კურსის ფარგლებში უნდა აუხსნა, რა არის მიუკერძოებლობა, რა არის ბალანსი, რა არის პროფესიული ეთიკა. ერთადერთი სწორი გზა განათლებაა. მაგრამ განათლების შედეგები ერთ და ორ წელიწადში არ დგება. 

- განათლებაში რას გულისხმობ? ზოგად განათლებას?

- ზოგადსაც და პროფესიულ განათლებასაც. 

- მაშინ ასეთი კითხვა მაქვს: რა თქმა უნდა, მეც მიმაჩნია, რომ ჟურნალისტი, რომელიც საზოგადოების ხელისგულზეა, ძალიან კარგად ავლენს საკუთარ რესურსს. შესაბამისად, თუ ჟურნალისტი უნივერსიტეტში მწირი რესურსით მოვიდა, თუ წიგნი არ უყვარს, შესაძლებელია თუ არა, სწავლების ოთხი წლის განმავლობაში, გადაიფაროს მისი შინაგანი რესურსის საბაზო სიმწირე? 

- ძალიან რთულია. ვერ წარმომიდგენია ვერც ერთი პედაგოგი,  რომელიც არ მოუწოდებს ჟურნალისტებს, რომ რაც შეიძლება მეტი იკითხონ. კითხვა დაუსრულებელი პროცესია, ეს არასდროს არ უნდა შეწყვიტოს ადამიანმა, თუკი ჟურნალისტობა უნდა. მაგრამ როცა სტუდენტს სკოლიდან არ მოჰყვება ზოგადი განათლების საფუძველი, ეს დიდი გამოწვევაა. შედეგი მაინც დამოკიდებულია კონკრეტულ სტუდენტზე, მის მოტივაციაზე, მის თვითკონტროლზე და შრომის უნარზე. ჩვენი საბაკალავრო პროგრამა და სხვა უნივერსიტეტების პროგრამებიც სტუდენტებს აძლევს შანსს, რომ ისწავლონ კულტუროლოგია, ფილოსოფია, ქართული და მსოფლიო ლიტერატურა, სოციოლოგია, ფსიქოლოგიის საფუძვლები. 

- ეს არჩევითი საგნებია? 

- დიახ, ამ საგნებს ვერ დავავალდებულებთ, მაგრამ ვთავაზობთ. 

 
ეს არის რაღაცნაირი მაშველი რგოლი, რომ თუკი დეფიციტური განათლებით მოხვედი, რაღაც დონეზე ამოივსო ეს შენი სიცარიელე, რაც მოგყვა სკოლიდან.

ძალიან საინტერესოა სტუდენტებზე დაკვირვების პროცესი. მყოლია სტუდენტი, კარგი განათლებით, რომელმაც მეორე-მესამე კურსზე გადაწყვიტა, რომ ეს პროფესია  არ მოსწონს; ვერც განვითარდა და არც დარჩა პროფესიაში. და მყოლია საშუალო დონის სტუდენტები, რომლებსაც უფრო აუღიათ ალღო ამ პროფესიისთვის და განათლების ხარვეზების შევსებაზეც ბევრი უშრომიათ. 

 

 

„ფაქტობრივად, შენი ნებით დგები სცენაზე, სადაც ყველაფერი მკაფიოდ ჩანს.“

 

 

- თუ არსებობს ჟურნალისტიკაში ნიშნა, სადაც შეგიძლია, შენი ინტერესის, შენი მონდომების ხარჯზე მთლიანად გადაფარო რესურსის დეფიციტი? 

- ახალი ამბები. მხოლოდ ახალი ამბები. ვერანაირი ანალიტიკური ფორმატი და დარგობრივი გადაცემა ამას ვერ აიტანს. საერთოდ, ჟურნალისტებს თანავუგრძნობ - შეიძლება, სტომატოლოგი იყო და არ იცოდე, ვინ დაწერა „დონ კიხოტი“, თუმცა, შენს პროფესიულ რეპუტაციას ეს ჩრდილს ვერ მიაყენებს; მაგრამ ვერასოდეს იქნები მშვიდად, თუ შესაბამისი ცოდნა არ გაქვს, როცა ჟურნალისტი ხარ. იმიტომ, რომ სად და როდის გამოვლინდება შენი უვიცობა, არავინ იცის. ფაქტობრივად, შენი ნებით დგები სცენაზე, სადაც ყველაფერი მკაფიოდ ჩანს. სულ ვეუბნები სტუდენტებს, რომ მონტაჟს, „ლიდის“ და სათაურის წერას, კარგი ფოტოს გადაღებას ერთ წელიწადში ისწავლით პროფესიულ კოლეჯშიც; მაგრამ თქვენს დიპლომში წერია, რომ ჟურნალისტიკის ბაკალავრები ხართ. ბაკალავრი აკადემიური ხარისხია და ამ ხარისხის მფლობელმა უნდა იცოდეს, საიდან წამოვიდა მისი პროფესია, განვითარების რა ეტაპები გაიარა, რა შესაძლებლობები და პერსპექტივები აქვს სამომავლოდ; უნდა იცოდე, სწავლის დასრულების შემდეგ, დამოუკიდებლად როგორ განვითარდე შენს პროფესიაში. 

- წლების წინ ხშირად კამათობდნენ, საჭიროა თუ არა აკადემიური ხარისხი ჟურნალისტიკაში. მაგრამ ახლა შენს მასალაში ვნახე, რომ საქართველოში ჟურნალისტიკის ბაკალავრიატის 26 პროგრამაა. ეს ნიშნავს, რომ 26 უმაღლეს სასწავლებელში ასწავლიან ჟურნალისტიკას. 

- ახლა შეიძლება ნაკლებია, მაგრამ 20 ნამდვილად არის. 

- იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს დამოუკიდებლობის პერიოდში, ჟურნალისტებს არასდროს ჰქონიათ კარგი სამუშაო გარემო იმისთვის, რომ მყარად დამკვიდრებულიყვნენ და თავისი პროფესიით ეამაყათ, რატომ არ ქრება ინტერესი ამ პროფესიის მიმართ? 

- არ მაქვს პასუხი, რატომ არის ეს პროფესია დღემდე პოპულარული. წაკითხული მაქვს კვლევა, რომ საქართველოს სკოლებში შედარებით უფრო სუსტად არის განვითარებული ზუსტი და საბუნებისმეტყველო მიმართულებები, ხოლო ჰუმანიტარული განხრა ცოტა უფრო ძლიერია. ამიტომ, ვფიქრობ, რომ თუკი სკოლადამთავრებულ ნაკადებში ჭარბად არიან მოსწავლეები, რომლებსაც უფრო ჰუმანიტარული ინტერესები აქვთ, მათი ნაწილი, ალბათ, ჟურნალისტიკას ირჩევს. ეს ჩემი ზედაპირული პასუხია. თანაც, ჩვენ კომუნიკაბელური ხალხი ვართ. ურთიერთობის, წერის, მეტყველების და სატელევიზიო სცენაზე დგომის სურვილი, როგორც ჩანს, ბევრს უჩნდება. იმ არჩევანს შორის, რასაც აბიტურიენტის ჰუმანიტარული უნარები შეესაბამება, შეიძლება, ერთ-ერთი ყველაზე მიმზიდველი ჟურნალისტიკა იყოს. 

- ჰუმანიტარულ ინტერესებთან ცოტა შეუსაბამოა ერთი რეალობა, რაც შენ არაერთხელ აღნიშნე: რომ ტექნოლოგიურმა მიღწევებმა, რაც ჟურნალისტიკაში ფართოდ ინერგება, დააზიანა ჟურნალისტისთვის ერთ-ერთი საბაზო რესურსი - წერის უნარი. აქვე ვიტყვი, რომ ხშირად მომისმენია საყვედური ჟურნალისტების მეტყველებასთან დაკავშირებით. აკადემიურ სივრცეს თუ აქვს რაიმე მექანიზმი, რომ სტუდენტების წერის და მეტყველების კულტურა რეალურად გააუმჯობესოს? 

- დიდი გამოწვევაა. როცა ჟურნალისტური საბაკალავრო პროგრამები განათლების სამინისტროში აკრედიტაციას გადიოდა, საბჭოს სხდომაზე ეს საკითხი ძალიან მწვავედ დაისვა და მეც ეს მკითხეს - რა მექანიზმები გაქვთ ჩადებული პროგრამაში, რათა თქვენი კურსდამთავრებულის გამართული ქართულით წერა და მეტყველება უზრუნველყოთო. რაც იქ ვუპასუხე, იმას გეტყვი შენც. სხვა უნივერსიტეტების საბაკალავრო პროგრამებსაც ვიცნობ და ყველგან არის ჩადებული სავალდებულო საგნები: „ქართული ენა“, „ქართული მეტყველება“, „აკადემიური წერა“. ამის გარდა, წერას სწავლობენ „ახალი ამბების ჟურნალისტიკაში“, „ანალიტიკურ ჟურნალისტიკაში“, „ბეჭდურ მედიაში“, „რადიოს ახალ ამბებში“, „სატელევიზიო ახალ ამბებში“. მე ვფიქრობ, ვისაც აქვს სურვილი, რომ წერა ისწავლოს, ის აუცილებლად ისწავლის. სხვა ამბავია, რომ სტუდენტების ნაწერები კეთილსინდისიერად უნდა გასწორდეს. ეს პროფესურაზეა დამოკიდებული. ვთქვათ, ნაკადში 40 სტუდენტია და გათვალისწინებულია ხუთი გეგმიური დავალების შესრულება. სემესტრის მანძილზე, ეს 200 ნაწერია. 200 ნაწერის გასწორება დიდი შრომაა. ბევრი პედაგოგი, შეიძლება, გამოსავალს პოულობს იმ თვალსაზრისით, რომ ნაწერების ნაწილს გაასწორებს და ძირითადი შეცდომების სადემონსტრაციო განხილვას მოაწყობს, რომ სტუდენტებმა გაითვალისწინონ. 

- ანუ ნაწერებს არ ასწორებენ? 

- არსებობს ისეთი დიდი ნაკადები, სადაც ყველა ნაწერის გასწორება პრაქტიკულად შეუძლებელია. თუმცა, მაინც მუდმივი წერა და მუდმივი გასწორება არის გამოსავალი. ისიც აუცილებლად გასათვალისწინებელია, რომ ადამიანს სათქმელი უნდა ჰქონდეს. თუ ჟურნალისტი არ აკვირდება მოვლენებს, თუ თავის დამოკიდებულებას არ აყალიბებს, თუ საინტერესოდ არ აღიქვამს ცხოვრებას, - კარგად ვერ დაწერს. 

 

 

„ჟურნალისტის პროფესია ტექნოლოგიური კუთხით კი გაიოლებულია, მაგრამ, ინტელექტუალური თვალსაზრისით, ბევრად გართულებულია.“


 

- შენს ერთხელ თქვი, რომ ის, რაც ათი წლის წინ საკმარისი იყო ჟურნალისტიკაში სტანდარტის დასაცავად, ახლა აღარ კმარა. იმას გულისხმობდი, რომ ადრე თუ ჟურნალისტი ამბის ყველა მხარეს მისცემდა პოზიციის გამოხატვის საშუალებას, მას მეტი არ მოეთხოვებოდა. ახლა კი, როცა აზრის და პოზიციის გამოხატვა ყველას შეუძლია სოციალური ქსელების მეშვეობით, პროფესიონალი ჟურნალისტის ამოცანაა, გამოიკვლიოს და საზოგადოებას მიაწოდოს არა მხოლოდ პოზიციები, არამედ - სიმართლე. როგორ ფიქრობ, ძველი „ინსტრუმენტები“ საკმარისია ამ ახალ გამოწვევასთან გასამკლავებლად?

- ეს პარადოქსი მე არ აღმომიჩენია. ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც ტექნოლოგიური პროცესი ძალიან სწრაფად ვითარდება, - იქ დაიწყეს ნერვიულობა, რომ ჩვენს პროფესიას დიდი საფრთხეები ექმნება. ტექნოლოგიური პროგრესი, ერთი მხრივ, დიდ შესაძლებლობებს ხსნის კაცობრიობისთვის და ჟურნალისტების საქმიანობასაც აიოლებს. მაგრამ, მეორე მხრივ, უკვე ყველას აქვს საშუალება, შექმნას და გაავრცელოს ინფორმაცია, რაც ქმნის „ინფორმაციულ ხმაურს“ - დღეს ყველა ჟურნალისტია, ყველა პოზიციას გამოხატავს, ყველა ცდილობს, რომ საკუთარი მედიაპროდუქტი შექმნას, ყველა თავის სიმართლეს აწვდის საზოგადოებას. 

- ანუ ჩნდება კითხვა: ამ რეალობაში, რა ნიშა რჩება პროფესიონალი ჟურნალისტებისთვის?

- დიახ, თითქოს, საზღვრები მოიშალა ჟურნალისტებსა და არაჟურნალისტებს შორის. თუმცა, „ორთოდოქსმა ჟურნალისტებმა“, ამერიკელებმა, მკაფიოდ თქვეს: არათუ ქრება პროფესია, არამედ, ზუსტად ახლა არის ყველაზე დიდი მოთხოვნა, რომ პროფესიონალი ჟურნალისტები არსებობდნენ. იმიტომ რომ ის, ვინც ჟურნალისტობს, ყოველთვის  პირადი ინტერესებით არის მოტივირებული. შესაბამისად, არ უნდა გაქრეს პროფესიონალი ჟურნალისტების ფენა, რომელსაც არანაირი პირადი ინტერესი არ გააჩნია. ამ ადამიანებს აქვთ მხოლოდ საზოგადოებრივი ინტერესი. და თუ აქამდე სამი-ოთხი წყაროს ჩაწერა საკმარისი იყო, რომ გაგეგო, რა ხდება სინამდვილეში, ახლა ათობით კომენტარი უნდა წაიკითხო, ბევრ მონაცემს უნდა გაეცნო, ბევრი იშრომო იმისთვის, რომ დაადგინო, რა არის სიმართლე. ჟურნალისტის პროფესია ტექნოლოგიური კუთხით კი გაიოლებულია, მაგრამ, ინტელექტუალური თვალსაზრისით, ბევრად გართულებულია. ძალიან ძლიერი კრიტიკული აზროვნება უნდა გქონდეს, მორალური თვალსაზრისით აბსოლუტურად მიუკერძოებელი უნდა იყო და მძიმე ინტელექტუალური შრომა უნდა გაწიო, რომ დაადგინო, სინამდვილეში, იმ მრავალ სიმართლეს შორის, რასაც ყველა აქტორი ავრცელებს, რა არის სანდო. ასე რომ, ობიექტური ჟურნალისტიკის კეთება არასდროს ასეთი რთული არ ყოფილა, როგორც დღეს, ე.წ. „ინფორმაციულ ხმაურში“. 

- ბოლო კითხვა მაქვს ჟურნალისტიკის შესახებ: ამდენი საუბრის შემდეგ, მთლიანობაში, როგორ აფასებ მედიის თავისუფლების ხარისხს საქართველოში - იმ რესურსით, რაც აკადემიურ სივრცეში გვაქვს და იმ პროდუქტით, რაც მედიასივრცეში იქმნება? 

- მედიის თავისუფლების ხარისხს, უკვე მრავალი წელია, საერთაშორისო ორგანიზაციები აფასებენ, იგივე „ფრიდომ ჰაუსი“ და „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“. კარგა ხანია, ჩვენ ვართ ე. წ. ნახევრად თავისუფალ მედიაგარემოში. 

- ძალიან ზოგადი ჩარჩოა. 

- დიახ, ზოგადია. მაგრამ თავისუფალი მედიაგარემო ჩვენ არ გვქონია, რაც დამოუკიდებლები ვართ. მით უმეტეს, არ გვქონია მანამდე. თავისუფლების ეს ხარისხი, რაც ჩვენთან არის, პირდაპირ მიბმულია სხვადასხვა პოლიტიკურ აქტორთან, რომელთა ირგვლივ იკრიბება ჟურნალისტური კოჰორტები. ეს კარგია იმ გაგებით, რომ მთელი მედია ერთი ტოტალიტარული ძალის სამსახურში არ დგას. ამიტომ ვართ ნახევრად თავისუფლები, რომ არ ვართ ერთი ძალის ირგვლივ კონცენტრირებულები. მაგრამ, მეორე მხრივ, მთლად თავისუფლებიც არ ვართ იმიტომ, რომ ჩვენი პროფესიული თავისუფლების ხარისხი დამოკიდებულია სხვადასხვა პოლიტიკური თუ ფინანსური ჯგუფის კეთილ ნებაზე. ეს ჯობია ტოტალიტარიზმს, მაგრამ ძალიან შორს არის თავისუფალი ჟურნალისტიკისგან. დღეს რასაც ვუყურებთ, ხდება არა მხოლოდ პოლიტიკური ძალების მიერ ერთმანეთის დისკრედიტაცია - რაც პოლიტიკური ცხოვრების თამაშის წესია - არამედ, ამას მიაბეს ჟურნალისტებიც. ნეიტრალური საზოგადოება ჟურნალისტების დისკრედიტაციის პროცესს უყურებს და ფიქრობს, რომ ნებისმიერი ჟურნალისტი რომელიმე კონკრეტული ადამიანის თუ ჯგუფის სამსახურში დგას. ეს ძალიან დამამცირებელია ჩვენი პროფესიისთვის იმიტომ, რომ არ შეიძლება, ჟურნალისტი იყოს „ვიღაცისტი“. ჟურნალისტი იმას ნიშნავს, რომ არავისტი არ უნდა იყოს. 

- სანამ საქართველოში მყარი პოლიტიკური სისტემა არ ჩამოყალიბდება და, შესაბამისად, ეკონომიკა არ განვითარდება, მანამდე დიდი ილუზიაა, ვიფიქროთ, რომ მედია გახდება უფრო მეტად თავისუფალი. თუ მეთანხმები? 

- ჩვენ უნდა ვიბრძოლოთ. ხომ ვნახეთ, რომ ყველაზე მეტად განვითარებულ ქვეყნებშიც დემოკრატია გარანტირებული სიკეთე არ არის. სადაც მედია თავისუფალია, იქაც ჟურნალისტებმა თვალი არ უნდა მოუხუჭონ შესაძლო საფრთხეებს, რომ ვიღაცას მათი კონტროლის სურვილი არ გაუჩნდეს. მედიის კონტროლის სურვილი ბუნებრივია ძალაუფლების მქონე ჯგუფის მხრიდან იმიტომ, რომ მედია საზოგადოებრივი აზრის შექმნის და მართვის იარაღია. ეს საფრთხე სულ იქნება ჟურნალისტიკაში. მეორეა, შენ რამდენად შეძლებ, ამას წინააღმდეგობა გაუწიო. არავის სამსახურში არ უნდა ვიყოთ. უნდა ვიყოთ საზოგადოების სამსახურში და მაშინ შეიძლება, პროფესიული სოლიდარობაც გაჩნდეს; მაშინ შევძლებთ, რომ ერთმანეთი დავიცვათ.

- ეს ნიშნავს, რომ მედია თავისუფალ ფინანსებზე უნდა იდგეს. 

- მეც ამას ვამბობ, მედია დამოუკიდებელ ბიზნესად უნდა იქცეს. ეს ჩვენთან ვერ მოხერხდა, სამწუხაროდ. პულიტცერი და ჰერსტი - ამერიკელი მაგნატები - ანგელოზები არ ყოფილან. მაგრამ მათ მედია აქციეს ინდუსტრიად, ბიზნესად. დანიშნეს ხელფასები, რომლებიც, ვთქვათ, გამომძიებელ ჟურნალისტებს ერიცხებოდათ არა რომელიმე პოლიტიკური პარტიის სალაროდან, არამედ, იმ ტირაჟიდან, რასაც მათი „ყვითელი“ პრესა გამოიმუშავებდა. ეს ჟურნალისტებს ძალას აძლევდა, რომ, თუნდაც, უმდიდრეს ნავთობმაგნატებს - როტშილდებს - დაპირისპირებოდნენ. საქართველოში თუ გაჩნდნენ გამბედავი ბიზნესმენები, რომელთა შემოსავალი პირდაპირ არ იქნება მიბმული პოლიტიკურ ძალაუფლებაზე და რომლებიც მედიას მომგებიან ბიზნესად აქცევენ, მაშინ გაჩნდება იმედი, სინათლე გვირაბის ბოლოს, რომ ჩვენც შეიძლება გავხდეთ დამოუკიდებლები. 

- საუბრის ბოლოს შენ გიბრუნდები მოკლე კითხვებით და, სავარაუდოდ, მოკლე პასუხებით: შენს ამჟამინდელ ასაკში ყველაზე კარგი რა არის?

- ჩემს ამჟამინდელ ასაკში ყველაზე კარგი ის არის, რომ იმპულსებს ისე აღარ ვექვემდებარები, როგორც ვექვემდებარებოდი, ვთქვათ, ათი წლის წინ. ვერ ვიტყვი, რომ საკუთარი თავის მართვა ვისწავლე და იმპულსური აღარ ვარ, მაგრამ ყველაფერი ხომ შედარებითია?! ბევრ მოვლენას ახლა უფრო გონებით ვეკიდები, ათი წლის წინ ამას ნაკლებად ვახერხებდი.

- პირველი რა გაგახსენდება, თუ გკითხავ - არის რამე ისეთი, რისი გაკეთებაც, იმედი გაქვს, არასოდეს მოგიხდება?

- ძალიან დიდი იმედი მაქვს, რომ არასდროს მომიხდება საკუთარი ხელფასის ან სამსახურებრივი პოზიციის შესანარჩუნებლად ვინმეს არაეთიკური დავალების შესრულება. 

- ცხოვრებაში რაიმე დევიზს, რაიმე მნიშვნელოვან აზრს თუ მიჰყვები? თუ არსებობს ფრაზა, რომელიც ცხოვრებას გიადვილებს?

- რა თქმა უნდა, არსებობს ასეთი ფრაზა: „ესეც გაივლის!“

- შენთვის რა არის ხარისხიანი ცხოვრება? 

- ამაზე ბევრს ვფიქრობ. ჩემთვის ხარისხიანი ცხოვრება არის, პირველ რიგში, ფსიქოლოგიური, ფიზიკური, გონებრივი, ინტელექტუალური, ემოციური ჯანმრთელობა. ამის გარდა, ხარისხიანი ცხოვრებაა, როდესაც ადამიანი რეალიზებულია საკუთარ პროფესიაში და განცდა აქვს, რომ რასაც აკეთებს, ის სასარგებლოა საზოგადოებისთვის; ამავდროულად, აქვს პირადი ცხოვრებაც. ეს ორი რამ აუცილებელია, ოღონდ, მათ აზრი აქვს მაშინ, როდესაც ჯანმრთელი ხარ. 

 

 

„თუ ჩვენ პატიება არ ვიცით, მუდმივად ვიქნებით ადამიანების დაკარგვის რეჟიმში.“

 

 

- დიდი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის მეტად აქტუალურ თემაზე. ინტერვიუს დავასრულებთ შენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია ინგლისელი ფილოსოფოსი და ღვთისმეტყველი როჯერ ბეკონი (1220-1292): „ყველანაირი სიშიშვლე შეურაცხმყოფელია, მათ შორის, სულის სიშიშვლეც.“

- აბსოლუტურად ვეთანხმები. სულიერი სიშიშვლე, უფრო ხშირად, აუდიტორიის წინაშე მჟღავნდება. ფიზიკური სიშიშვლე კი, როგორც წესი, ინტიმურია. ამიტომ, სულიერი სიშიშვლე გაცილებით შემაძრწუნებელი შეიძლება იყოს. 

- რითი მიჯნავ გულწრფელობას და სულიერ სიშიშვლეს?

- ძალიან ძნელი გასამიჯნია. შენ რომ მკითხე, შენს ასაკში რა მოგწონსო, აი, ისიც მომწონს ჩემს ასაკში, რომ ახლა უკვე ვხვდები - რაც ადრე, ათი წლის წინ, გულწრფელობა მეგონა, ალბათ, სულიერი სიშიშვლე იყო. ამ ორს შორის სხვაობის დანახვას გამოცდილება სჭირდება. ადრე ვფიქრობდი: „მე ხომ მართალი ვარ? ხომ სიმართლე ვთქვი?! არა უშავს, თუ ვინმეს ეწყინა.“ დღეს უკვე ზუსტად ვიცი, რომ სიმართლესთან ეკონომიურები უნდა ვიყოთ, განსაკუთრებით, პირად ურთიერთობებში. ყველა სიმართლე ბოლომდე არ უნდა თქვა. ადრე ასეთი ფრაზა მომისმენია: „სიმართლე, როგორც პალტო, ელეგანტურად უნდა მიაწოდო ადამიანს“. ამას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს.

 
შენ რასაც გულწრფელობას ეძახი, იმით თუ ადამიანი მოკალი და გაანადგურე, და მერე თავი დაიიმედე, რომ: „მე ხომ სიმართლე ვთქვი“ - ეს არ არის გამოსავალი. იმიტომ, რომ ამ დროს შენ აჩვენე შენი სულიერი სიშიშვლე - რამდენად სასტიკი შეგიძლია, იყო.

 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის სამოქალაქო უფლებების მოძრაობის ლიდერს ამერიკაში მარტინ ლუთერ კინგს (1929-1968): „პატიება ერთჯერადი აქტი კი არ არის, არამედ, მსოფლმხედველობაა“.

- ოქროს სიტყვებია! მე მიჭირს პატიება. ჩემი ხასიათის ერთ-ერთი მძიმე თვისება ეს არის, რომ პატიება მიჭირს. იმას კი არ ვამბობ, რომ სულ მახსოვს და იმავე ტკივილებს განვიცდი, რასაც მაშინ განვიცდიდი, როცა რაღაც უსიამოვნო მოხდა. არა, ვივიწყებ კიდეც, ემოციურადაც ვშორდები იმ მომენტებს, როცა რაღაც მეწყინა. მაგრამ იმ ადამიანებთან, ვისთანაც საპატიებელი სიტუაცია შეიქმნა, აღარ მაქვს სიახლოვე, ვკარგავ ადამიანებს. ეს ძალიან ცუდია. იმიტომ, რომ თუ ჩვენ პატიება არ ვიცით, მუდმივად ვიქნებით ადამიანების დაკარგვის რეჟიმში. რაც ასაკი გემატება, მით უფრო ძნელია, რომ თანამოაზრეების გარეშე დარჩე. ადამიანების შენარჩუნების ერთადერთი გზა - პატიებაა. 
 

ფოტომასალა: ზურაბ ქურციკიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე