×
„შუბლი, რომელზეც ყველაფერი იწერება, ნიღაბში უფრო გამოკვეთილად ჩანს“

მარინე ბერიძე

ენათმეცნიერი; თსუ არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი, ენობრივი მონაცემების კომპიუტერული დამუშავების განყოფილების გამგე; სახელმწიფო ენის დეპარტამენტის სახელმწიფო ენის ფუნქციონირების ზედამხედველობის სამსახურის უფროსი


6179

ინტერვიუს შესახებ

მარინე ბერიძის შესახებ საუბარი ბევრი კუთხით შემიძლია, მაგრამ მის მიმართ ჩემს დამოკიდებულებას სამი ფაქტორი განსაზღვრავს. ერთი ძალიან პირადია და ამაზე არაფერს ვიტყვი; მეორეა მისი განსაკუთრებული ცხოვრებისეული გამოცდილება; მესამეა მისი უპირობო სიყვარული თავისი საქმის მიმართ. 

ერთმანეთს სულ ორჯერ შევხვდით, მაგრამ რაც პირველ აბზაცში დავწერე, ჩემთვის საკმარისია, რომ მისთვის არასოდეს არანაირი კეთილი და ღრმა გრძნობა არ დავიშურო. 

გაიცანით მარინე ბერიძე, რომელიც მსუბუქად ამბობს მძიმე ფრაზებს, მაგალითად, ასეთს: „ვერასოდეს ვიცხოვრებ ისე თავისუფლად, რომ ჩემი სიცოცხლე ძალიან ბევრს არ მავალებდეს.“

P.S. აქვე გთავაზობთ "დარიო რადიოს" იმ გადაცემის ბმულს, სადაც თორნიკე ბერიშვილი და მარინე ბერიძე ქართული ენის პრობლემებზე საუბრობენ. 

ია ანთაძე

- ქალბატონო მარინე, ჩემი ოჯახის წევრს შევჩივლე, მარინე ბერიძეა ჩემი სტუმარი და იმდენი მასალაა, თავს ვიტეხ, როგორ დავალაგო-მეთქი. მითხრა, ქალბატონი მარინე ძალიან საყვარელი ადამიანია და სიყვარულის მიხედვით დაალაგეო. მაშინ, მოდით, ასე დავიწყოთ: სიყვარული მხოლოდ გაძლიერებთ, თუ ზოგჯერ კიდეც გასუსტებთ?

- არასოდეს არ მასუსტებს და თუ ვინმეს ასუსტებს, ესეც არ ვიცი. როგორ შეიძლება, სიყვარულმა ადამიანი დაასუსტოს? მე მასუსტებს სიყვარულის ნაკლებობა, რაც ძალიან ხელშესახები გახდა ბოლო დროს. უსიყვარულობა გხვდება ყველგან, იქაც კი, სადაც სიყვარულის ჩანჩქერებს უნდა ელოდებოდე. ის მასუსტებს, რომ იქაც მოულოდნელი უსიყვარულობაა გამეფებული, სადაც არ ელი და სადაც დიდი „ინვესტიციებიც“ არის ჩადებული - ემოციური თუ სულიერი. თქვენი კითხვა ჩემთვის უფრო სიყვარულის ნაკლებობაზეა, ვიდრე სიყვარულზე. თუ რამე ასუსტებს ადამიანს, საზოგადოებას, სამყაროს, ეს არის უსიყვარულობა. 

- თქვენი კარგად მესმის. ჩემი კითხვის საფუძველი ის იყო, რომ ფროიდი ამბობს, არასდროს ადამიანი არ არის ისეთი დაუცველი, უმწეო, მოწყვლადი, როგორც მაშინ, როცა უყვარსო. 

- ჩემი აზრით, დაუცველი და მოწყვლადი იმიტომ კი არ ხარ, რომ თავის დაცვა არ შეგიძლია, ან იარაღის შეძენა არ შეგიძლია თავის დასაცავად, უბრალოდ, არ თვლი ამას საჭიროდ; არ ხარ მუდმივ ომში, სანგრებს არ თხრი თავდაცვისთვის თუ თავდასხმისთვის. „მოწყვლადი“, „სუსტი“, „დაუცველი“ - გარეგანი შეფასებაა. იმას, რასაც ადამიანი სიყვარულისგან იღებს, ვერანაირი დაცვისა და პრევენციის საშუალებები ვერ ჩაანაცვლებს. 

- ერთ ინტერვიუში საკუთარ თავს ასე აფასებთ: მკაცრი, მომთხოვნი და მაქსიმალისტი ვარო. თავიდან ვერ წარმოვიდგინე, მკაცრი და მაქსიმალისტი როგორ ხართ. მაგრამ შემდეგ თქვენი ერთი ლექსი გამახსენდა, რომელშიც ამბობთ (პერიფრაზს ვაკეთებ): საკუთარ თავთან, მტერთან, მოყვარესთან, სიყვარულით მთვრალთან თუ ბრმასთან, ერთან თუ ბერთან, ერთთან თუ ბევრთან წელგამართულს ჰქვია მხოლოდ მართალიო. მართლა ძალიან მკაცრი ხომ არ ხართ? 

- მართლა ძალიან მკაცრი და მომთხოვნი ვარ საკუთარი თავის მიმართ. არასდროს არ მომწონს არაფერი, ჩემი გაკეთებული. მაგრამ ის, რომ მკაცრი ვარ სხვების მიმართ, მხოლოდ და მხოლოდ ამით მაქვს გამოხატული. 

- „ამით“? რას გულისხმობთ?

- საკუთარი მაგალითით. როცა ვამბობ, რომ, მაგალითად, ასეთი სახით სტატიას ვერ გამოვაქვეყნებ, რამდენიმე ადამიანმა, საკმაოდ ახლო რადიუსში მდგომმა, ეს შეიძლება მიიღოს საყვედურად და, ხანდახან, შეურაცხყოფადაც კი. მე მხოლოდ ჩემს საკუთარ სტანდარტზე და კრიტერიუმებზე ვამბობ, მაგრამ ეს „შინაგანი სტანდარტი“ ჟონავს და გარკვეულ იმპერატივად ან განკითხვად აღიქმება. კარგია, ახლა ნიღაბი გვაქვს აფარებული და ცოტას ვლაპარაკობთ. რაც მთავარია, იშვიათად ვხვდებით ერთმანეთს. მაგრამ შუბლი, რომელზეც ყველაფერი იწერება, ნიღაბში უფრო გამოკვეთილად ჩანს. ახლაც კი, ხანდახან, როცა არ მინდა, რომ ჩანდეს, რას ვფიქრობ, „ზუმის“ ეკრანს გამოვრთავ ხოლმე, რადგან ყველაფერი სახეზე მეწერება. ამას სერიოზულ ნაკლად აღვიქვამ.

- თქვენს ლექსში აღწერილი მართალი ადამიანი ოდესმე გინახავთ? 

- არ მინახავს. ვერც იმას ვიტყვი, ეს კონკრეტული ლექსი, ზოგადად, მსოფლმხედველობას გამოხატავს, თუ წამიერ განცდას. ამაზე ერთადერთი პასუხი მაქვს: ეს ლექსები სპონტანურად იბადება და მაქსიმალურად ვცდილობ მათგან დისტანცირებას. არ მინდა, მკითხველმა ისინი კონკრეტულ ამბებს და რეალობებს მიაბას. გვიან მოვკიდე ხელი ამ საქმეს. 2016 წლიდან, თუ არ ვცდები, დავიწყე მოცალეობის ჟამს პირდაპირ ფეისბუკის იმ ფანჯარაში წერა, რომელიც დაჟინებით გვეკითხება: რას ფიქრობო? აი, ეს ფანჯარაა ამ ლექსების ბინა და საბუდარი. ქაღალდზე არასოდეს დამიწერია. ვერც იმას ვადევნებ თვალს, რა კანონზომიერებით ჩნდებიან... ჩემი გამოცდილი პოეტი მეგობრები მეუბნებიან, ასეა ყველა და ნუ ნერვიულობო. მართალი გითხრათ, მაინტერესებს პროცესი და ვაკვირდები საკუთარ თავს... რაც სიმართლეს შეეხება, მარტივად ვიტყვი: თუ ადამიანს უნდა, იყოს მართალი, ამ ოთახშიც მართალი უნდა იყოს და გვერდით ოთახშიც... თავის სიმართლეს აუდიტორიას არ უნდა არგებდეს. ეს არის სიმართლესთან ჩემი დამოკიდებულება. როცა სხვადასხვა სივრცეში ადამიანის სხვადასხვა სიმართლე მოგისმენია, მერე ეს შუბლზე, ან ლექსში, ან სადღაც, შენს რომელიმე რეაქციაში გამოჟონავს. 

- თქვენი მეუღლე ბიძინა გუჯაბიძე ძალიან წარმატებული მთამსვლელია და თავის წარმატებაში თქვენ დიდ როლს გაკისრებთ. ასეთი რთული და რისკიანი პროფესიის ადამიანს, მართლაც, ყოველთვის გვერდით ედექით. რა იყო მთავარი, რაც თქვენ ასეთი უპრეცედენტო მხარდაჭერის ძალას გაძლევდათ - სიყვარული? მოთმინების კულტურა? თანაგრძნობა? მოვალეობა? 

- ჯერ ერთი, ეს არ არის უპრეცედენტო. უამრავი მაგალითი ვიცით, ასეთი მხარდაჭერის. 

- თქვენ მაინც განსაკუთრებულ მდგომარეობაში ხართ, მე მგონი. 

- გულისხმობთ, რომ ალპინიზმი ექსტრემალური სპორტია და საშიშროებას შეიცავს? მაინც არ გამოვყოფდი და ვიტყოდი, რომ როდესაც ადამიანები ერთად ცხოვრებას გადაწყვეტენ, ერთმანეთის ჩაქრობით, ერთმანეთის დასუსტებით და ქიშპით კი არ უნდა იცხოვრონ, არამედ, ერთმანეთს უნდა აძლიერებდნენ. ზუსტად იგივე შემიძლია ვთქვა ბიძინაზე, რასაც ის ამბობს ჩემზე. რაიმე განსაკუთრებულს ამაში არ ვხედავ. მე მჭირდება ის ისეთი, როგორიც არის და არა - სხვანაირი. მასაც, საბედნიეროდ, ვჭირდები ისეთი, როგორიც ვარ. არ ვუშლით ხელს ერთმანეთს, არ ვეჭვიანობთ ერთმანეთის წარმატებებზე; არ გვასუსტებს, პირიქით, გვაძლიერებს ეს წარმატებები. 

 

 

„ჰოდა, ბიძინას მთისადმი ლტოლვა და სიყვარული როგორღა უნდა მიკვირდეს, ან მიჭირდეს?“

 

 

- სათქმელად, თითქოს, ადვილია, მაგრამ ძალას რა გაძლევთ ასეთი - ჩემს წარმოდგენაში, შიშით და მოლოდინით სავსე - ცხოვრებისთვის?

- ძალიან დიდი ხნის წინ, როცა ორი-სამი წლის ოჯახი გვქონდა და ბავშვები პატარები გვყავდა, ერთმა სასულიერო პირმა მკითხა, ეკლესიურები თუ ხართო? ჩვენ „ლაითად“ ეკლესიურები ვიყავით - ეკლესიაში რომ დადიხარ, მაგრამ არც აღსარება გითქვამს, არც ზიარება მიგიღია; პროტესტის გამო რომ დადიხარ, რადგან საბჭოთა ახალგაზრდა ხარ. როცა ეს ყველაფერი ვუამბე, მითხრა - ეგ არაფერია, შენს ქმარს ისეთი პროფესია აქვს, რომ სულ მოლოდინში იქნები და მოლოდინი კი თავად არის ლოცვაო. ასეა ნამდვილად, მოლოდინი ლოცვის ერთ-ერთი ფორმაა. მოგზაურების ლოცვას ყოველდღე ვკითხულობ და ხანდახან, ლოცვას რომ დავიწყებ და სახელების ჩამოთვლამდე მივალ, უცებ ვხვდები, რომ ყველა სახლშია. ეს ლოცვა ასე იწყება: „გზა და ჭეშმარიტება, შენა ხარ ქრისტე!“. რაკი ლოცვაზე ჩამოვარდა სიტყვა, ამასაც გიამბობთ: ბიძინა ბარბარობასაა დაბადებული. ამიტომ, როცა განსაკუთრებულად საშიშ მარშრუტზე იყო, ყოველთვის ვკითხულობდი წმინდა ბარბარეს დაუჯდომელს. ეტყობა, უყურადღებოდ ვკითხულობდი, უგულისხმოდ... ერთხელ კი ვკითხულობ და უცებ ისე უცნაურად ჩამესმა ჩემივე ხმით ნათქვამი: გიხაროდენ, ბარზე მეტად მთაზე აღსვლისა შემყვარებელო! მანამდე ალბათ ასჯერ წაკითხული სიტყვები, თითქოს, პირველად გავიგე. ჰოდა, ბიძინას მთისადმი ლტოლვა და სიყვარული როგორღა უნდა მიკვირდეს, ან მიჭირდეს? 

- თქვენი მეუღლის მიმართ მიძღვნილ ლექსს გავიხსენებ: „შენი ლაივი ჩემსას სჯობია, / მაგრამ აქაც საკმარისად არის დრაივი“. ვიცი, რომ მის „ლაივს“ ყოველთვის ძალიან აფასებდით, მაგრამ ბატონმა ბიძინამ ინტერვიუში მითხრა: „ახლა მარინე, შეიძლება ითქვას, ჩემზე უფრო სრულფასოვნად ცხოვრობს და ჩემზე უფრო ბედნიერიც უნდა იყოს თავისი საქმით.“ ეთანხმებით, რომ ბოლო წლებში თქვენმა საქმემ განსაკუთრებული სიხარული, მით უმეტეს, ბედნიერება მოგიტანათ? 

- იშვიათად მქონია ასეთი ზუსტი პასუხი რომელიმე კითხვაზე. არაფერი არ შეცვლილა იმის შემდეგ, როცა პირველი სიხარული და სიამოვნება მომანიჭა ჩემმა საქმიანობამ. შემიძლია, ეს მომენტი ძალიან დავაკონკრეტო: პირველი კურსის მეორე სემესტრი, როდესაც ბატონი ბესარიონ ჯორბენაძის დავალებით ერთი პატარა კვლევა გავაკეთე სამცხურ-ჯავახურ დიალექტზე. მაშინ დავინახე, რომ ენაში მოქმედებს საოცარი კანონზომიერება. დიალექტში ეს კანონზომიერება ერთი სახით ვლინდება, სხვა დიალექტი იმავეს უკვე სხვა ნიუანსით წარმოადგენს, ძველ ქართულში დასტურდება ამავე კანონზომიერების გამოძახილი... ამის შესახებ შენიშვნაა ერთ პატარა სტატიაში, სხვაგან დიდი მკვლევარი მსჯელობს ამ საკითხზე, შემდეგ სხვა მკვლევარი იმოწმებს, ადასტურებს ან აგრძელებს კვლევას და შეიძლება საბოლოო დასკვნა ამ საკითხზე ჩამოყალიბდეს ერთ მოზრდილ წინადადებად. ამ წინადადებაში გაერთიანდება რამდენიმე მეცნიერის აზრი და არ არის გამორიცხული, რამდენიმე სიტყვა წერტილის წინ შენც დაუმატო. სრულიად შემძრა აზრის ამ მოძრაობამ - დროსა და სივრცეში ენობრივი ფაქტის ცვლილებამ და მის შესახებ ცოდნის ასეთმა დაგროვებითმა გარდამავლობამ. შემიძლია ვთქვა, რომ მას მერე ჩემს მეცნიერულ ინტერესს არც არაფერი მოჰკლებია. შეემატა ცოტა ცოდნა, აკლია ძალიან ბევრი. ცოდნის დეფიციტს ყოველთვის განვიცდიდი. სრულიად ცდება ბიძინა, როცა ფიქრობს, რომ ბოლო წლებში რაღაც განსაკუთრებული ხდება. უბრალოდ, ჩემი სამუშაო სფერო სტაბილურია, მისგან განსხვავებით. ამ პერიოდში და ამ ასაკში მისი სივრცეები ვიწროვდება და ჩემს პროფესიაში ეს სივრცე უცვლელი რჩება გაცილებით დიდხანს. მეტი არაფერი. 

- დასაწყისისთვის ვიტყვი, რომ ენათმეცნიერი ხართ და ყველაფერი, რასაც თქვენ და თქვენი კოლეგები აკეთებთ, ქართული ენის გადარჩენას ემსახურება. ენას მოვლა ყოველთვის სჭირდება, მაგრამ 21-ე საუკუნე, ციფრული ეპოქა აბსოლუტურად ახალ, სასიცოცხლო საფრთხეს უქმნის ქართულ ენას. რა არის ამ საფრთხის შინაარსი?

- 21-ე საუკუნეში ენათა საფრთხეები, ერთი მხრივ, ციფრული ტექნოლოგიების განვითარებას და, მეორე მხრივ, გლობალიზაციას უკავშირდება. საურთიერთო სივრცე, რომელშიც ჩვენ გვიწევს არსებობა, მაქსიმალურად იზრდება. ჩვენი ატმოსფერო არის არა ჰაერი, არამედ, ინფორმაცია. ყველაზე ეფექტური და ადვილად გასაგები პასუხი ამ კითხვაზე ასეთია: იუნესკოს გამოთვლებით, 21-ე საუკუნის ბოლოს ცოცხალი დარჩება ამჟამად არსებული ენების მხოლოდ 10%. ამიტომ არის, რომ ამ საუკუნეს ენათა „ციფრული კვდომის“ საუკუნეს უწოდებენ.

- რას ნიშნავს „ცოცხალი დარჩება“?

- დიახ, ამ გამოთქმას ნამდვილად სჭირდება განმარტება. ზოგადად, ენა ცოცხალია და არსებობს, ვიდრე მასზე ლაპარაკობენ. ისეთი ენებიც არის აღრიცხული, რომლებზეც მხოლოდ ორი ადამიანი ლაპარაკობს.  მაგრამ ენის ნამდვილი სიცოცხლე გულისხმობს ამ ენის ფუნქციონირებას საზოგადოებრივი და ყოფითი ცხოვრების ყველა სფეროში. არა ისე, რომ შინ ამ ენაზე ლაპარაკობდე და სამსახურში - სხვა ენაზე, მშობლებთან სხვა ენაზე და და-ძმებთან ან თანაკლასელებთან - სხვაზე. მე-20 საუკუნემ ჩამოაყალიბა კრიტერიუმები, რას ნიშნავს ენის უსაფრთხოება. ბევრ პარამეტრს მოიცავდა, მაგალითად, გადაეცემა თუ არა ენა თაობიდან თაობას; არის თუ არა ამ ენაზე სკოლა; არის თუ არა მედია; რომელი ასაკის ბავშვები რა ენაზე საუბრობენ ერთმანეთთან, ოჯახის წევრებთან და ასე შემდეგ... მაგრამ მოვიდა 21-ე საუკუნე და გვითხრა: საფრთხე ემუქრება ენას, რომელსაც არ აქვს განვითარებული ენობრივი ტექნოლოგიები; ენას, რომელსაც არ გააჩნია, მაგალითად, ვიკიპედიის ძალიან სერიოზული პლატფორმა. დღევანდელი, ე.წ. „მოწკაპუნე ადამიანი“ იგივე E-Homo, მიიჩნევს, რომ რაც არ არის ინტერნეტში, ის არ  არსებობს. დიდი ამოცანა, რომ შევინარჩუნოთ და განვავითაროთ ენა, როგორც ეროვნული კულტურის ნაწილი და ეროვნული თვითმყოფადობის საფუძველი, რასაკვირველია, უცვლელი რჩება, მაგრამ ეს უკვე არ არის საკმარისი. 21-ე საუკუნემ კაცობრიობა განვითარების ახალ, „ელექტრონულ“ ეტაპზე გადაიყვანა და ახალი დროის ადამიანის ფორმირება ელვის სისწრაფით მიმდინარეობს. რთულია ამ პროცესისთვის ფეხის აწყობა და განსაკუთრებით ძნელია ეს პატარა ერებისთვის, რომლებიც ახალ კულტურულ და საინფორმაციო მიმოქცევაში სრულფასოვანი ჩართვის გარეშე ვერ გადარჩებიან. ენობრივი ტექნოლოგიების განვითარება ბოლო წლებში საერთაშორისო პოლიტიკის ნაწილი გახდა. თუ გინდა, რომ თანამედროვე სამყაროს სრულფასოვანი წევრი იყო, მასთან იმ ენაზე უნდა ილაპარაკო, რომელსაც თავად გთავაზობს. თანამედროვე სამყარო კი ციფრულ ტრანსფორმაციას და ენათა ციფრულ თანასწორობას განიხილავს უახლოესი წლების ყველაზე დიდ ამოცანად. ევროპარლამენტმა სპეციალური რეზოლუციაც კი მიიღო ამ საკითხზე - „ენათა თანასწორობა ციფრულ ეპოქაში“. ჩვენი ქვეყნის მიერ ამ გამოწვევასთან გამკლავება ყოფნა-არყოფნის საკითხია ქართული ენისათვის.

- ეს ნიშნავს, რომ საქართველოს მდიდარი კულტურული მემკვიდრეობა მთლიანად უნდა გადავიდეს ციფრულ ფორმატში, თუ გვინდა, რომ მსოფლიო პროგრესში ვმონაწილეობდეთ? 

- სამწუხაროდ, ენობრივი ტექნოლოგიების განვითარება დღემდე ენობრივი და კულტურული მემკვიდრეობის გაციფრულებასთან არის გაიგივებული. გაციფრულება ამ საქმის მხოლოდ მცირე ნაწილია. არსებობს სპეციალურად შემუშავებული სტანდარტი, რომელიც ენის ტექნოლოგიური მხარდაჭერის დონეს განსაზღვრავს. შეფასება შემდეგი კრიტერიუმებით ხდება: როგორაა განვითარებული მანქანური თარგმანი; რა დონეზეა მეტყველების დამუშავება (მეტყველების ანალიზი და სინთეზი);  არსებობს თუ არა და როგორია ტექსტის ანალიზის სისტემები; რა დონეზეა განვითარებული ენობრივი რესურსები: ზეპირი მეტყველების, ტექსტური და პარალელური კორპუსები და სხვ. არცერთი ეს მახასიათებელი, ჯერჯერობით, არ გვაქვს იმ დონეზე, რომ საერთაშორისო სტანდარტს თვალი გავუსწოროთ. შეფასების ხუთსაფეხურიანი სისტემიდან (საუკეთესო მხარდაჭერა; კარგი მხარდაჭერა; საშუალო მხარდაჭერა; ფრაგმენტული მხარდაჭერა; სუსტი ან არანაირი მხარდაჭერა), ჩვენ ბოლოდან პირველ-მეორე ადგილებს შორის ვმერყეობთ. 

 

 

„ასე შევქმენით თავის დროზე ანბანი, რაც, სხვათა შორის, ჩვეულებრივი ენობრივი ტექნოლოგიაა.“  

 

 

- ინტერნეტის ეპოქამდე, ქართულ ენაზე შექმნილი ისტორიული და კულტურული საგანძური როგორ, რა გზით მონაწილეობდა მსოფლიო პროგრესში?  

- მსოფლიო პროგრესში ვმონაწილეობდით ისე, როგორც მონაწილეობდნენ სხვა ქვეყნები და გვეკავა ის ადგილი, რასაც ვახერხებდით - ჩვენი მონდომების, ისტორიული და პოლიტიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით. ყველა ქვეყანა ქმნიდა თავის კულტურულ ზეგავლენას საკუთარი კულტურის  თარგმნით და გავრცელებით. როცა ქართველურ კერებს ვქმნიდით სინას მთაზე და პალესტინაში, როცა ვთარგმნიდით, გვთარგმნიდნენ და გვცნობდნენ, - ეს იყო მონაწილეობა საერთო კულტურულ კონტექსტში. ჩვენი პატარა ქვეყანა ყოველთვის ღირსეულად იღებდა მის წინაშე მდგომ გამოწვევებს. ასე შევქმენით თავის დროზე ანბანი, რაც, სხვათა შორის, ჩვეულებრივი ენობრივი ტექნოლოგიაა. მალე ყველა სფერო - არა მხოლოდ მეცნიერება და კულტურა - ციფრული ტრანსფორმაციის გზით წავა. 

- თქვენ ბიზნესზე ამბობდით: რომ საყოველთაო მოხმარების ნივთები, მაგალითად, მაცივარი, სარეცხი მანქანა, მობილური ტელეფონი და სხვა - ზეპირი ბრძანებებით იმუშავებს. 

- ეს ხომ არის უკვე? და ჩვენ ამ ტექნიკას ინგლისურად ველაპარაკებით. 

- შესაძლებელია, რომ ტექნიკას ქართულად ველაპარაკებოდეთ და მას ჩვენი ესმოდეს? 

- რასაკვირველია. 

- ამისთვის რა არის საჭირო?

- ისევ და ისევ, ენობრივი ტექნოლოგიების განვითარებაა ამისთვის საჭირო და ვინმეს არ მოეჩვენოს, რომ ამ მიმართულებით საქართველოში არაფერი კეთდება. სხვადასხვა ჯგუფი მუშაობს ამ საკითხებზე და ძალიან საინტერესო სამეცნიერო პოტენციალიც დაგროვდა. ოღონდ, ასეთი სამუშაოს სრულფასოვნად შესრულება მხოლოდ სამეცნიერო პროექტებით ვერ ხერხდება. შედეგის  მისაღებად საჭიროა ერთიანი სახელმწიფო სტრატეგია, ადამიანური და ფინანსური რესურსის სწორი კოორდინაცია. 

- თქვენ კორპუსი ახსენეთ, როგორც განვითარებული ენობრივი რესურსის ნაწილი. შეიძლება ითქვას, რომ კორპუსი გაციფრულებული ტექსტების ნაკრებია, თანამედროვე საძიებო სისტემებთან ერთად?  

- ადრე ენობრივ რესურსებად თვლიდნენ ანბანს, ლექსიკონებს, ნათარგმნ და ორიგინალურ ლიტერატურას, გრამატიკას... დღეს ენობრივი რესურსების განვითარების დონის ერთ-ერთი მაჩვენებელი კორპუსებია. საბედნიეროდ, მთლად წვლილის და ძღვენის გარეშე არ ვართ ამ საკითხში. რამდენიმე ქართული კორპუსია შექმნილი, თუმცა, ყოველი მათგანი საჭიროებს სხვადასხვა მხრივ განვითარებას და სრულყოფას. რა არის კორპუსი? ეს არის ელექტრონული სახით წარმოდგენილი დიდი ტექსტური მასივი, რომელიც აღჭურვილია სათანადო საძიებო სისტემით, ე.წ კორპუსის მენეჯერით. ოდესღაც წმინდა ლინგვისტიკური კვლევებისთვის შექმნილი ეს ინსტრუმენტი სრულიად ახალი ფუნქციებით აღიჭურვა. „კორპუსულმა რევოლუციამ“ შესაძლებელი გახადა ტექსტიდან იმ ინფორმაციის ამოკითხვაც კი, რაც ამ ტექსტის შემქმნელს მასში არ ჩაუდია: კორპუსს აქვს არახაზოვანი და მრავალპლანიანი კითხვის შესაძლებლობა, რამაც წარმოშვა ე.წ „დიდი ბაზებისა“ და მათზე დაყრდნობილი ტექნოლოგიების განვითარების პერსპექტივა. პირველი კორპუსი მილიონსიტყვიანი იყო, დღევანდელი კორპუსები კი რამდენიმე მილიარდ სიტყვას მოიცავს. სულ ცოტა ხნის წინ მთავარი გამოწვევა ამ დარგში „ეროვნული კორპუსების“ შექმნა იყო. „ეროვნული კორპუსი“ ეროვნული ენის გარკვეული მონაკვეთის მიკრომოდელია, რაც ნიშნავს, რომ ის უნდა წარმოადგენდეს ამ ენის სხვადასხვა რეგისტრს - მხატვრულ ლიტერატურას, პრესის ენას, ოფიციალურ და დარგობრივ მეტაენას, ჟარგონს და ა. შ. 

- ვიცი, რომ ქართულ ენაზე სხვადასხვა კორპუსი არსებობს. მათში მთლიანი ტექსტებია შეტანილი, თუ მხოლოდ ფრაგმენტები?

- შემდგენლებზეა დამოკიდებული, რა სტრატეგიას აირჩევენ. პირველი ინგლისურენოვანი კორპუსები ფრაგმენტული ტექსტებით იყო შედგენილი.  მთელი ქართული კორპუსული მოძრაობა წავიდა სრულტექსტოვანი პროდუქტის შექმნის გზით. ასეთია ქართული ენის ეროვნული კორპუსი, რომელიც ფრანკფურტის გოეთეს ინსტიტუტის მონაწილეობით შეიქმნა; ასევე, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში შექმნილი „ქართული ენის კორპუსი“; არნოლდ ჩიქობავას ინსტიტუტში ჩვენ მიერ შექმნილი „ქართული დიალექტური კორპუსიც“.  

- პირადად თქვენ ამ საქმეში როგორ მონაწილეობთ?

- უნდა გამოვტყდე, რომ მე მაინც უცხო ვარ ამ საქმეში - ვგულისხმობ ენის ტექნოლოგიების განვითარებას.

- რატომ?

- იმიტომ, რომ ჩემი ინტერესების სფერო ქართველოლოგიის საკითხების კვლევა და, განსაკუთრებით, დიალექტოლოგიაა. ენის ტექნოლოგიები და კორპუსები კი კომპიუტერული ლინგვისტიკის სივრცეა. ენის ტექნოლოგიებში მოვედი, როგორც ადამიანი, რომელმაც დაინახა ახალი გამოწვევა და რომელსაც  სჭირდებოდა ინსტრუმენტი თავის სამეცნიერო ამოცანების გადასაჭრელად. „იძულებული გავხდი“, პირადად ჩავრთულიყავი ამ ინსტრუმენტის შექმნაში. იმის თქმა მინდა, რომ ციფრული ჰუმანიტარიის გასავითარებლად საჭიროა ციფრული ტექნოლოგების ისეთივე ძლიერი  გუნდი, როგორც ლინგვისტების. თუ რამე აფერხებს დღეს ამ სამუშაოს, აფერხებს ის, რომ არ არის უზრუნველყოფილი ასეთი ორმხრივი თანამშრომლობა. დღეს საქართველოში არ არსებობს ისეთი დონორი ორგანიზაცია, რომელიც შეძლებდა მაღალკვალიფიციური ტექნოლოგიური კადრების მოზიდვას და დასაქმებას ამ სფეროში.   ამიტომ ვამბობ, რომ დარგს სტრატეგიული განვითარება სჭირდება.

- როგორც ვიცი, სწორედ თქვენმა გუნდმა შექმნა ქართული დიალექტური კორპუსი, რომელშიც 2 მილიონი სიტყვაა. 

- ჩვენ ორი კორპუსი შევქმენით. ეს გახლავთ ქართული დიალექტური კორპუსი და სამეცნიერო მეტაენის კორპუსი, რომელშიც ჯერჯერობით მხოლოდ ბესარიონ ჯორბენაძის ყველა ტექსტია - დაბეჭდილიც და გამოუცემელიც. თუმცა, სხვა მკვლევართა ტექსტური კოლექციებიც მზადდება მასში განსათავსებლად. დიალექტური კორპუსის საფუძველზე რამდენიმე ლექსიკონი გამოვეცით. ამჟამად სამი დიდი პროექტი გვაქვს, რომლებიც, დაფინანსების მოპოვების შემთხვევაში, სწორედ ამ ინსტრუმენტის გამოყენებით განხორციელდება, ამასთან, მის სრულყოფასაც მოემსახურება. 

 

 

„თუ ციფრული ტექნოლოგიების განვითარებას ფეხი არ აუწყვე, მოკვდები და თუ აუწყვე ფეხი, გადარჩები.“

 

 

- რა სჭირდება ქართულ ენას თითოეული ჩვენგანისგან? რა არის ჩვენი პასუხისმგებლობა? 

- ენობრივი პასუხისმგებლობა, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა პასუხისმგებლობა, აქვს ადამიანს, ან არ აქვს. ისიც, როგორც ყველა სხვა პასუხისმგებლობა, ხან იძინებს, ხან იღვიძებს. როდის და როგორ „ღვიძავს“ ამ პასუხისმგებლობას, ძალიან კარგად დავინახე ფერეიდნული დიალექტის მაგალითზე. ვნახე, როგორ დგება თემის რიგითი წევრი ენის დაცვის სადარაჯოზე, ყოველგვარი ცენტრალიზებული კოორდინაციის გარეშე. როგორ ინაწილებენ სხვადასხვა პროფესიის ადამიანები - მეთუნუქე, მეპარკეტე, კალატოზი, ვაჭარი... - ამ ენობრივ პასუხისმგებლობას და როგორ ეწევიან საკუთარი ენის პოპულარიზაციას, ხვეწენ ენის შენახვისა და გადაცემის მეთოდოლოგიას, დოკუმენტირების საშუალებებს. ენას დიდ საფრთხეს უქმნის გლობალიზაცია. ის, ერთი მხრივ, აჩენს განათლებისა და კარიერული ზრდის დიდ შესაძლებლობებს...

- მაგრამ?

- მაგრამ სიკეთეებს, რომლებიც ჩნდება, თუ გააზრებულ ქმედებებს არ დავახვედრებთ, შეიძლება, ისინი დამღუპველად იქცნენ. მოკლედ, თუ ციფრული ტექნოლოგიების განვითარებას ფეხი არ აუწყვე, მოკვდები და თუ აუწყვე ფეხი, გადარჩები. თავადვეა გადარჩენის საშუალებაც და მკვლელიც. გადარჩენისათვის ციფრულ სრბოლაში, ჩემი პატარა „უბანი“ არის ენის (დიალექტების) დოკუმენტირება კორპუსული მეთოდით. სწორედ ამ საფრთხის გამო გაჩნდა აუცილებლობა, თანამედროვე ტექნოლოგიებით ყოფილიყო აღწერილი და დოკუმენტირებული ფერეიდნული დიალექტი. თუ ამას გულისხმობდა ბიძინა ჩემი ბოლო წლების აქტივში, მე ვიტყვი, რომ შეიძლებოდა მარტო ამისთვის ეცხოვრა ადამიანს - ფერეიდნული დიალექტის მაქსიმალურად დოკუმენტირებისთვის. შარშან მე და ლია ბაკურაძემ 900 გვერდიანი წიგნი გამოვეცით ფერეიდნულის შესახებ. ასევე, ცალკე წიგნად გამოვეცით საარქივო და პრესის მასალები და, რაც მთავარია, ფერეიდნული ლექსიკონი. ასეთივე სერიოზული ამოცანა გვაქვს ინგილოურთან დაკავშირებით. საერთაშორისო სამეცნიერო სივრცეში ჩნდება ნაშრომები, რომლებიც ინგილოურს ქართული ენის ნაწილად არ განიხილავენ. 

- თქვენ მუშაობთ ამის გამოსასწორებლად?

- დიახ, მრავალი წელია ვმუშაობთ და ნაბიჯ-ნაბიჯ ვამზადებთ მასალას. ამჟამად, რუსთაველის ფონდიდან ველოდებით პასუხს პროექტის დაფინანსებაზე. ჩვენი ამოცანაა ინგილოური დიალექტის მონოგრაფიული კვლევაც, თანამედროვე ტიპის კორპუსული ლექსიკონის შექმნაც და ინგლისურენოვანი წიგნის გამოცემაც იმისთვის, რომ საერთაშორისო საზოგადოებას მეტი ცოდნა ჰქონდეს ამ დიალექტისა და ქართულ ენობრივ სივრცეში მისი ადგილის შესახებ. 

- როდესაც მოქალაქეების პასუხისმგებლობაზე ვსაუბრობთ, ალბათ, ჟურნალისტებზეც უნდა გკითხოთ. საზოგადოებას აწუხებს ჟურნალისტების ენა.  

- როცა ჟურნალისტებს საყვედურობენ, რატომღაც, არავინ ცდილობს, რომ მათი მეტყველების ხარვეზი სწავლების ხარისხს დაუკავშიროს. ვფიქრობ, განათლების ყველა საფეხურზე უნდა ხდებოდეს ენობრივი პასუხისმგებლობისა და ენობრივი უნარების განვითარება. ეს პასუხისმგებლობა ჩვენ ნაკლებად გვაქვს გააზრებული. წეღან ფერეიდნელებზე ვსაუბრობდით. მათი მრავალწლიანი თავდაცვითი სტრატეგია უცხო ენის გარემოში, ამ პასუხისმგებლობას თითოეულ ადამიანში ააქტიურებს.  ჩვენ კი მშვიდად ვართ - ჩვენს ენას სისტემა, სპეციალური ინსტიტუტები და დეპარტამენტები „იცავენ“. აი, ამ სიმშვიდიდან გამოსვლაა საჭირო. რაც შეეხება ჟურნალისტებს, ისინი ყველაზე ახლოს დგანან საზოგადოებასთან, ყველაზე ფართო პლანით ჩანან, ყველაზე დიდი წახნაგით ეხებიან იმ ინფორმაციას, რომელიც მათ დაუხვეწავი სახით მიეწოდებათ. ფაქტობრივად, მათ ჩვენ ვავალებთ არა მხოლოდ იმას, რომ თვითონ ფლობდნენ სრულყოფილად ქართულ ენას, არამედ იმასაც, რომ მათთვის მიწოდებული ინფორმაცია გაასწორონ, გააკეთილშობილონ. დიახ, ბევრი საყვედური ისმის ჟურნალისტების მისამართით, მაგრამ ოდესმე მოგისმენიათ, რომ ვინმეს ეკითხოს: სად სწავლობდა? ვინ ასწავლიდა? 

 

 

„რედაქტორისა და სტილისტის ხარჯზე რესურსის დაზოგვა, საბოლოოდ, ძვირად უჯდება სახელმწიფოსაც და კერძო მაუწყებელსაც.“

 

 

- უფრო სკოლას გულისხმობთ? თუ უნივერსიტეტს?

- სკოლასაც, უნივერსიტეტსაც და შუაში აუცილებლად რეპეტიტორს. თუ ამ გზას გავყვებით, ერთ დღეს შეიძლება აღმოვაჩინოთ, რომ ყველაზე დიდ საყვედურს როცა ვამბობთ, იმ საყვედურის ბოლო ჩვენამდე მოდის. მთავარი და აუცილებელი, რაც უნდა ითქვას ჟურნალისტებთან დაკავშირებით: ჟურნალისტს უნდა მიეწოდებოდეს კარგად, პროფესიულად რედაქტირებული ტექსტი! სამწუხაროდ, რედაქტორისა და სტილისტის ხარჯზე რესურსის დაზოგვა, საბოლოოდ, ძვირად უჯდება სახელმწიფოსაც და კერძო მაუწყებელსაც. განსაკუთრებით კი ამის გამო ენა ზარალდება. რედაქტირება ენის სწორი ფუნქციონირების ზედამხედველობის ყველაზე კეთილშობილი ფორმაა. 

- შარშან ამ დროს თქვენ მძიმე განსაცდელი გაიარეთ, კოვიდის ურთულეს ფორმას ებრძოდით. ეს გამოცდილება თქვენი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილია და ამიტომ გავბედავ, რამდენიმე კითხვა დავსვა ამ თემაზე. როდესაც საავადმყოფოს ტოვებდით, ასეთი პოსტი გამოაქვეყნეთ: „ერთი თხოვნა მაქვს, ნუ დამიწერთ, რომ კორონა დავამარცხე, ბეჭებზე დავდე... მე ბეჭებზე დაგდებული, თავზარდაცემული მოვდივარ... ახლა ვიწყებ კორონასთან მთავარ გარჩევას". ამ ამბიდან ერთი წლის შემდეგ, შედგა „მთავარი გარჩევა“? 

- ვერანაირი გარჩევა ვერ შევძელი და ძალიან მწარედ გადამეხადა. გუშინ დავკრძალე ყველაზე ძვირფასი ადამიანი, ვინც ამ ქალაქში გამაჩნდა, ჩამოსვლის დღიდან - უახლოესი მამიდაშვილი. ვერაფრით ვერ დავიცავი.

 
იქიდან რომ მოვდიოდი, მეგონა, რომ მთელი სამყაროსთვის უნდა მომეყოლა, როგორ შეიძლება გადარჩენა. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ აბსოლუტურად არ არის სამყარო მზად ამისთვის, რომ ეს მოისმინოს.

 

- რას გულისხმობთ? „კოლექტიური თვითმკვლელობა“ რასაც უწოდეთ? რასაც, ასევე, ჩვენი არხეინობა შეიძლება დავარქვათ? 

- დიახ, არხეინობა, იმის ვერშეგრძნება, რომ აღარ ვცხოვრობთ იმ დედამიწაზე. რომელზეც ვცხოვრობდით. ნახეთ, როგორ ზიხართ - პირბადეაფარებული. კაცმა არ იცის, ხვალ როგორი პირობები იქნება, როგორი შეზღუდვა, როგორი ღიაობა... ან ჩვენ როგორ ვიქნებით. არაფერი არ არის განსაზღვრული. აბსოლუტურად სხვა სამყაროში ვცხოვრობთ, მაგრამ - ძველი წესებით. 

- მესმის, რამდენად სამწუხაროა, რომ უახლოეს ადამიანს ვერ გადაეცით თქვენი ცოდნა, ვერ გადაარჩინეთ. მაინც შევეცდები, თქვენგან მივიღო პასუხი - რა არის ეს ცოდნა, რომელიც მძიმე განსაცდელმა დაგიტოვათ? როგორ აღწერდით მას?

- მრავალმხრივი ცოდნა დამიტოვა და ყველაზე მთავარი იმის ცოდნაა, რომ დროა ძალიან ცოტა, საქმეა ძალიან ბევრი... არ შეიძლება ამდენ წვრილმანზე ხარჯვა. არ შეიძლება საკუთარი და სხვისი ენერგიის მოუფრთხილებლობა. ვერანაირი გარჩევა ვერ მოვახერხე ამ კორონასთან, რადგან კორონა ულმობლად კვეცავს ადამიანის შესაძლებლობებს, ადამიანის გეგმებს. თან, ერთმანეთის ხელით გვანადგურებს. 

- რას გულისხმობთ?

- ისეთი ზუსტი აღმსრულებელი იყო ჩემი მამიდაშვილი ყველა მოთხოვნის და რეგულაციის. მაგრამ ვიღაცის დაუდევრობას შეეწირა. 

- როდესაც კოვიდმა სხვანაირად დაგანახათ ადამიანი, მისი საქმე, მისი დანიშნულება - ეს ცოდნა რეალურ ცხოვრებაში თუ გადმოიტანეთ? წვრილმანსა და მსხვილმანს შორის სხვაგან რომ დაგიდოთ მიჯნა ვირუსმა - ამას ახორციელებთ, თუ ახალ ცოდნას მხოლოდ გონება ინახავს? 

- ძნელია შევაფასო. მაგრამ ასე გიპასუხებთ მაგ კითხვაზე: რისი დროც არ მაქვს, იმაზე ვერ დავიხარჯები - ამას ნამდვილად ვაკეთებ.

- უკვე?

- დიახ, უკვე. იცით, ამან რა შეცვალა? ემოციურ ინტელექტს რასაც უწოდებენ, ძალიან დაბალი მქონდა. ახლაც არ მაქვს მაინცდამაინც მაღალი, მაგრამ შევიცვალე: ვეღარ ვიდარდებ იმაზე, რაც, თურმე, სადარდელი არ ყოფილა. პატარა ამბებზე ვეღარ ვკონცენტრირდები. რაღაც უნდა მოვასწრო და აუცილებლად გავაკეთო. ამ დაავადებას უცნაური წარმოდგენები და ხილვები ახლავს. რა თქმა უნდა, გიმოგზაურიათ საქართველოში და, ალბათ, შეგიმჩნევიათ, მთიან სოფლებს რომ გადიხართ და ხევებში ნაგავია ჩაყრილი. თან ისეთ ადგილზეა ეს ნაგავი, რომ იქამდე ვერავინ მივა. ზუსტად ასე დაყრილად ვხედავდი იმ საქმეებს, რომლებიც ჩემ მერე რჩებოდა; რომლებზეც, შეიძლება, ბევრი სხვადასხვა აზრი გამოთქმულა და მე ძალიან ბევრი მინერვიულია. მიტირია, მიდარდია, მიგლოვია წლები...  ახლა მე ვიცი, სად არის ის გაუკეთებელი საქმე, სად კიდია უნუგეშოდ და ზუსტად ვიცი, რომ იქ არავინ არ მივა, არავინ სხვა მას არ გააკეთებს. ისევ იგივე ადამიანი რჩები, მაგრამ გაღმიდან გაქვს დანახული ცხოვრება და ეს არასდროს დაგავიწყდება. სულ სხვა რაკურსით გაქვს დანახული - სად ხარ. ეს ცოდნა შეფასებებსა და დამოკიდებულებებზე, რა თქმა უნდა, ახდენს გავლენას. 

- იმ დიდი განსაცდელიდან, რაც გადაიტანეთ, თქვენი ცხოვრებისთვის პოზიტივი მეტი წამოიღეთ, თუ ნეგატივი? 

- რასაკვირველია, პოზიტივი. 

- მხოლოდ იმიტომ, რომ გადარჩით?

- მხოლოდ იმიტომ, რომ ჩემი თავი დავუბრუნე იმ ადამიანებს, რომლებსაც ვჭირდებოდი. შეიძლება, ძალიან ხმამაღალი ნათქვამია, მაგრამ... 

 
ვერაფრით ვერ მოითხოვ სიცოცხლეს ისეთი გრძნობით და ისეთი დაბეჯითებით შენთვის მარტო. შეგრცხვება უბრალოდ.

დაახლოებით რომ წარმოიდგინოთ, ქუჩაში რომ გავიდე და დავიწყო მოწყალების თხოვნა ჩემთვის, იმიტომ, რომ მშია. ხომ არ გავაკეთებ ამას არავითარ შემთხვევაში?! პოზიტივი ჰქონდა ამ მდგომარეობას, რა თქმა უნდა. იცით, როგორ მოვდიოდი იქიდან? განა ეგრე იყო, რომ გადავრჩი და მორჩა: მომიხარია შინისკენ! ასე არ ყოფილა. თითქოს, უარს მეუბნებოდა ჩემი არსება აქაური ცხოვრების განახლებაზე. ჩემს თავს ვპირდებოდი: მოდი, წავიდეთ, რა! გამომყევი. არაფერს აღარ დაგავალებ. ლექციებზე უარს ვიტყვი; იქ საერთოდ არ მივალ, სადაც ამდენი ტკივილი მოგაყენეს; იქ აღარ ვიმუშავებ, სადაც ასე ძალიან იღლებოდი... იმდენს ვხვდებოდი, რომ სასიკვდილო აღარ ვიყავი, მაგრამ არ მომყვებოდა ორგანიზმი. ხან რა მემართებოდა და ხან რა. თუ რამე გართულება არსებობდა, ყველაფერი გადავიტანე. მივხვდი, რომ ცხოვრებაში შემოსვლა ძალიან რთული იყო ამ გამოცდილებით. შორს ვარ იმ აზრისგან, რომ მოხვიდე და მაინც ისევ იქ იყო... თუ მოხვალ, უნდა მოხვიდე და გააგრძელო. რთული იყო სიცოცხლეც, დაბრუნებაც. მაშინ მოვწერე ვიღაცას, შეიძლება, ბიძინას მოვწერე. როგორი განცდა მქონდა, იცით? რუსთაველზე რომ ტანკები დადიოდნენ და კოლმეურნეობის მოედანზე რომ ქორწილის ზეიმი იყოს. თუმცა, მაშინ 80 კაცი არ კვდებოდა დღეში. მე როგორღა ვიცხოვრებ ჩვეულებრივად? ყოველ დილას ვიგებ, რომ ამ საშინელი დაავადების გამო ერთი სოფელი ჩაქრა.. ერთი სადარბაზო ჩაქრა... 

 

 

„ვერასოდეს ვიცხოვრებ ისე თავისუფლად, რომ ჩემი სიცოცხლე ძალიან ბევრს არ მავალებდეს.“

 


- თქვენს თავს ამაში ადანაშაულებთ? თქვენს მონაწილეობას სავალდებულოდ ხედავთ იმაში, რომ კოლმეურნეობის მოედანზე არ იყოს ლხინი, როცა რუსთაველზე ტანკები დადიან?

- არა, სულაც არ მინდა, ვიღაცას განწყობა მოვუშხამო. ეს საშინელება იქნებოდა. მაგრამ, თუ რამე შეგიძლია, რომ გააკეთო, თუნდაც, აიცრა... ცოტა მეტი იფიქრო... ერთი სიტყვით, ვერასოდეს ვიცხოვრებ ისე თავისუფლად, რომ ჩემი სიცოცხლე ძალიან ბევრს არ მავალებდეს. ჩემი გადარჩენა აუხსნელია და აუხსნელი სიცოცხლე როცა გაქვს, ვერ გაჩუმდები. სულ გგონია, რომ რაღაც უნდა გეთქვა, ამიტომ გადარჩი.

- ძალიან დიდი მადლობა ყველაფრისთვის. დიდი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატა ეკუთვნის ფრანგ ფილოსოფოსს - კლოდ ადრიან ჰელვეციუსს (1715-1771): „ის, ვინც ღრმად იკვლევს საკუთარ სულს, იმდენ შეცდომას პოულობს, რომ უნებლიეთ თავმდაბალი ხდება.“ 

- თავმდაბლობაზე ფრთხილი აზრი მაქვს. თავმდაბლობით ამპარტავნების იმდენი შემთხვევა მინახავს, რომ საკუთარ თავსაც არ ვენდობი თავმდაბლობაში. თუმცა, ძნელია, ამ ციტატას არ დაეთანხმო. იმიტომ, რომ თუკი იკვლევ სულს, მაშინ იმ შეცდომასაც აღმოაჩენ - რეალური თავმდაბლობაა, თუ თავმდაბლობით თავმოწონება. 

- მეორე ციტატის ავტორია გერმანელი მწერალი ერიხ მარია რემარკი (1898-1970): „გულთან ახლოს არაფერი მიიტანოთ. ამქვეყნად ძალიან ცოტა რამ ინარჩუნებს მნიშვნელობას ხანგრძლივად.“

- რემარკის ამ ციტატაზე, თითქოს, უკვე გაგეცით პასუხი: ის, რაც ძალიან ახლოს მიმქონდა გულთან, ვეღარასოდეს ვეღარ შეძრავს ჩემს გულს. ახლა ჩემს გულს სულ სხვა ამბები აფორიაქებს. 

- იმიტომ, რომ ხანგრძლივად მართლაც ცოტა რამ ინარჩუნებს მნიშვნელობას? 

- იმიტომ, რომ ბევრი რამ არ არის დიდი ხარჯვის ღირსი. რაც უფრო ადრე აღმოაჩენ ამას, მით უკეთესია. ახლა მე ისეთ ასაკში ვარ, რომ რამდენად გამომადგება ეს ცოდნა, მართალი გითხრათ, არ ვიცი. ჩემთვის ეს ციტატა როგორია, იცით? კარგ რაღაცას რომ გაჩუქებენ დაბადების დღეზე და ფიქრობ: „ამას სად გამოვიყენებ? სადმე გამოვიყენებ?“ ეს ფიქრი არ არის ავადმყოფობის გამო. 20 წლის წინაც ერთი დიდი ავადმყოფობა გადავიტანე. ამიტომ ვიცი, რომ ეს არ არის ავადმყოფობისა და გადარჩენის გამო. 

- რის გამოა?

- არ მაქვს პასუხი. ჩემი ავადმყოფობისა და ჩემი გადარჩენის გამო არ არის - ასე დავაზუსტებ. ეს, ალბათ, უფრო მათი სათქმელია, ვინც იქიდან თავისი თავი, თავისი სათქმელი ვერ გამოიტანა. თქვენ მიბიძგეთ, რომ ამაზე დავფიქრებულიყავი. 

ფოტომასალა: ზურაბ ქურციკიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე