×
„ბუნებით ნაცარქექია ვარ, ფიქრი მიყვარს“

ლელა ალიბეგაშვილი

რუსთაველის თეატრის მსახიობი


1856

ინტერვიუს შესახებ

ჩემთვის სასურველ სტუმრებს შორის თუ ვინმე რთული ხასიათის და უკარება მეგონა, მათ შორის ლელა ალიბეგაშვილიც იყო. იმედი მქონდა, ინტერვიუზე უარს არ მეტყოდა, მაგრამ ასე თუ შევეწყობოდი და ერთი ნახვით შევიყვარებდი, ამას როგორ წარმოვიდგენდი?!

წაიკითხავთ ინტერვიუს და დარწმუნდებით, რომ ქალბატონმა ლელამ არ დაიშურა არც გულწრფელობა, არც სითბო, არც სიმამაცე, არც სიღრმე იმისთვის, რომ მასთან საუბარი ერთ-ერთი დაუვიწყარი ყოფილიყო ჩემთვის და თქვენთვის. 

და ერთ დაკვირვებასაც გაგიზიარებთ: როცა საშუალება გექნებათ, მოუსმინეთ ლელა ალიბეგაშვილის ხმას - ასეთი ძლიერი და მიმზიდველი ენერგია ადამიანის ხმაში პირველად აღმოვაჩინე. 

პირადად მე ეს ხმა ყოველთვის იქ მიმიყვანს, სადაც ქალბატონი ლელა მეგულება. 

 

ია ანთაძე

- ქალბატონო ლელა, ერთ-ერთ გადაცემაში თეატრმცოდნე ნიკა წულუკიძემ გითხრათ, რომ ბედის ნებიერა ხართ. მაშინ პასუხი არ გაგიციათ. ეთანხმებით თქვენი ცხოვრების გზის ასეთ შეფასებას?

- გარკვეულწილად, ვეთანხმები. ჩემს ცხოვრებაში ისეთი საინტერესო შეხვედრები იყო, რომ ნამდვილად მაქვს მადლიერების განცდა. რაც შეეხება „ბედის ნებიერას“, გააჩნია, ამ სიტყვებში რას ვიგულისხმებთ. თუ ძალიან დიდი მოთხოვნები გაქვს ცხოვრების მიმართ, არაფერი არ დაგაკმაყოფილებს. მე, პირიქით, ბედის მადლობელი ვარ ყველაფრისთვის. არ მაქვს ის განცდა, რომ ამბობენ ხოლმე, მსახიობს სხვაზე დამოკიდებული პროფესია აქვს და სულ რაღაცას ელისო. არ მაქვს ეს შეგრძნება, რომ სხვაზე დამოკიდებული და ამით დაჩაგრული ვარ. 

- რატომ? მართლაც, თავისებური პროფესია გაქვთ.

- იმიტომ, რომ მხოლოდ თეატრით არ ვცხოვრობ. საკმაოდ დიდი პერიოდები მქონია ახალი როლის გარეშე, მაგრამ ამას ტრაგიკულად არ აღვიქვამ. საერთოდ, ბუნებით ნაცარქექია ვარ, ფიქრი მიყვარს.  ბავშვობისას, ჩავრთავდი ბახის მუსიკას, ჩავაქრობდი შუქს (რომელიც მაშინ უხვად იყო) და ავანთებდი სანთლებს. სანთელი რომ იღვენთებოდა, ცრემლები მომდიოდა და ბახის მუსიკას ვუსმენდი  სიბნელეში. ნიკას არ შევეწინააღმდეგე, ბედის ნებიერა რომ თქვა ჩემზე, თორემ, შემეძლო, ეს თემა გამეშალა და მელაპარაკა ჩემი მოთმინების უნარზე. სხვათა შორის, მოთმინების დიდი უნარი აღმომაჩნდა კი არა, გამომეწრთო, ცხოვრებიდან გამომდინარე. 

- და შორიდან ასე ჩანს, თითქოს, ყველაფერი გამზადებული მოგერთვათ?

- დიახ, თითქოს, ყველაფერი თავისით დამხვდა. ამ დროს, რამდენი სირთულეა იქ, შიგნით... მაგრამ ამას წუწუნით არ ვამბობ. ამ სირთულისაც მადლიერი ვარ. ადამიანური ლოგიკის კი არა, ღვთიური ლოგიკის ძებნა ვისწავლე. განსაცდელებმა და მოთმინებამ მასწავლა, რომ კატეგორიული არ უნდა იყო. ამპარტავნება და ღირსების გრძნობა ძალიან ჰგავს ერთმანეთს. ხანდახან ადამიანები ამპარტავნებაში არიან და ჰგონიათ, რომ ღირსეულად ცხოვრობენ. დიდი საცდური უნდა დაძლიო, რომ ეს არ შეგეშალოს.

- სწორი იქნება, თუ ვიტყვით, რომ, თქვენი პირადი არჩევანით, უარი თქვით პოპულარობაზე და, სანაცვლოდ, ავტორიტეტი მოიპოვეთ? თუ პოპულარობა, უბრალოდ, ხელიდან გაგისხლტათ? 

- არა, ვერ ვიტყვი, რომ პოპულარობა ხელიდან გამისხლტა. როდესაც ფარაჯანოვმა მეორე კურსის სტუდენტი „სურამის ციხეში“ გადამიღო, ვერ წარმოიდგენთ, რა ხდებოდა. მაშინ კინოსტუდიაში სიცოცხლე ჩქეფდა, წელიწადში რამდენ ფილმს იღებდნენ... ამიტომ, ბევრი რეჟისორი მირეკავდა, ტელევიზიიდანაც მქონდა შემოთავაზებები, თითქმის ყველა გადაცემაში მიწვევდნენ. მაშინ ბევრი არაკეთილისმსურველი გავიჩინე იმის გამო, რომ ყველაფერზე უარს ვამბობდი. ახლა ვფიქრობ, რომ ეს გაუცნობიერებლად გავაკეთე, სუპერპოპულარობისგან თავი დავიზღვიე იმიტომ, რომ ჩემი ხასიათიდან, ჩემი ფსიქიკიდან გამომდინარე, ვერ გავუძლებდი იმ ყველაფერს, რაც პოპულარობას მოჰყვება.

- რას, მაგალითად?

- ათასგვარ ჭორს, ინტრიგებს, გაასმაგებულ შურს. შური ხომ აქტიური გრძნობაა?! ის არ ჩერდება, მოქმედებაშია... ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია სიმშვიდე. მეტისმეტი პოპულარობა ამაფორიაქებდა და სულ სხვაგან წამიყვანდა. დღევანდელი ხასიათით ეს არ მოხდებოდა, რა თქმა უნდა. ახლა არაფერი არ მაშინებს. მაგრამ მაშინ, როცა პატარა ვიყავი, ამას ვერ გავუძლებდი, დამაზიანებდა. 

- თქვენ დღემდე ხართ ადამიანი, რომელიც არცერთ პოპულარულ ტოქშოუში არ მონაწილეობს, სერიალებში არ თამაშობს... ეს თქვენ, როგორც მსახიობს, განიჭებთ თუ არა მეტ ავტორიტეტს იმათთან შედარებით, ვინც უარს არ ამბობს პოპულარობისკენ მიმავალ სხვადასხვა გზაზე? 

- გარკვეულ წრეში, დიახ. თუმცა, ახლა შევატყვე, ჩემს შვილს გული სწყდება, მის თანატოლებში რომ არ ვარ პოპულარული. ჩემთვის უთქვამს კიდეც, სერიალებზე რატომ ამბობ უარსო. ამ დროს, ვცდილობ, სულ სხვანაირად გავზარდო. 

- მის წრეში თქვენი ავტორიტეტი არ გადაწონის სხვების პოპულარობას?

- დიახ, უნდა, რომ დედა უფრო მეტად პოპულარული იყოს. მაგრამ პატარაა, 19 წელი ახლა შეუსრულდა. 

- თქვენ თვითონაც გაქვთ ნათქვამი: ერთადერთი, რის გამოც გული მწყდება, ყველა შემოთავაზებაზე რომ უარს ვამბობდი, ის არის, რომ ჩემი ახალგაზრდობის სახე უფრო მეტად არ შემორჩაო. 

- დიახ, ამას დღესაც ვიტყვი. ფარაჯანოვთან კი ვარ ძალიან ახალგაზრდა, 20 წლის, მაგრამ... ერთხელ დედაჩემს ჰკითხა, თქვენ თუ მოგწონთ ფილმში თქვენი ქალიშვილიო? დედამ ნახევრად ხუმრობით უთხრა: ჩემი ქალიშვილი ცხოვრებაში უფრო ლამაზი მგონიაო. ამაზე ფარაჯანოვმა უპასუხა: ჩვენი მიზანი არ ყოფილა, რომ მისი სილამაზისთვის ხაზი გაგვესვა; ჩვენ მხატვრული სახე გვჭირდებოდაო. ამ ფილმის ოპერატორი კლიმენკო სახელგანთქმული პროფესიონალი კი იყო, მაგრამ, ჩემი აზრით, ბევრი სცენა ვერ გადაიღო. სულ კონფლიქტი ჰქონდა ფარაჯანოვთან. მაშინ ჩემი პირველი სპექტაკლი იყო „მერი პოპინსი“. ფირზე გადაღებული სპექტაკლი რომ ვნახე, ვერ ვუყურებდი, ისე არ მომწონდა. 

- რატომ? თქვენი პერსონაჟი ძალიან კარგია. 

- ახლა მომწონს. ვფიქრობ, სხვაგანაც რომ მეთამაშა, მეტად დაფიქსირდებოდა ჩემი რეალური სახე. ზოგჯერ ფოტოებში ისეთი გამოვდივარ... ან სპექტაკლი შეიძლება ისე გადაიღონ... „მარია კალასი“ ისეა გადაღებული, რომ მინდა, ეს ფირი დავწვა (იცინის). ეკრანი ხომ ისედაც 6 კილოს გიმატებს... აქ ბევრად მეტი ჩანს. 

- გამოდის, რაღაც კუთხით, მაინც გული გწყდებათ მაშინდელ უარებზე. 

- მხოლოდ ამის გამო, რაც ვთქვი. ჩემი შვილიშვილი ამ ფოტოებს რომ ნახავს, შეიძლება, არ დაიჯეროს, ვინმე თუ ეტყვის, ბებიაშენი ოდესღაც ლამაზი ქალი იყოო. 

- მინდა, თქვენს ხასიათს გავყვეთ. ხშირად ამბობთ, რომ თქვენი ერთადერთი „გამპიარებელი“  ცნობილი რეჟისორი სერგო ფარაჯანოვი იყო, რომელმაც სრულიად ახალგაზრდა, თეატრალური ინსტიტუტის მეორე კურსის სტუდენტი გაგიცნოთ. მას ძალიან მაღალი აზრი ჰქონდა თქვენზე, როგორც მსახიობზე და როგორც ადამიანზე. ძალიან გაქებდათ და გეხმარებოდათ. ოდესმე თუ გიფიქრიათ, რომ მაშინ ფარაჯანოვმა თქვენი პროფესიული თამასა მეტისმეტად მაღლა აწია და ამით უნებლიე ზიანი მოგაყენათ, რომელიც მთელი ცხოვრების მანძილზე მოგყვებათ?

- არა, მისი ქება მხოლოდ სტიმული იყო. ეს ხომ შესანიშნავია, ასეთ ახალგაზრდა ასაკში ადამიანი რომ ფრთას გასხამს, გენიალურს გიწოდებს, ხელის გულზე გატარებს... თუმცა, რასაც ახლა ამბობთ, ამაში სიმართლის მარცვალიც არის. 

- ვერიკო ანჯაფარიძეზე უკეთესი იქნებაო, ამბობდა. 

- აბა?! მაგრამ ამას არავითარ შემთხვევაში თავბრუ არ დაუხვევია ჩემთვის. სხვათა შორის, ერთმა ოპერატორმა, რომელიც „სურამის ციხეზე“ არ მუშაობდა, უთხრა ფარაჯანოვს - მეტისმეტად ნუ შეაქებთ გოგონასო. „ვიცი, რომ თავბრუ არ დაეხვევაო,“ - ასე გააჩუმა.

 

„თქვენ ხომ არ გგონიათ, რომ რამეში მიყენებდა?“

 


- მან იცოდა, რომ ბუნებით მორცხვი იყავით და ამპარტავნება ვერ მოგერეოდათ, სანამ ის თქვენ გვერდით იყო. მაგრამ ახლა, როცა დიდი დრო გავიდა, მაინც ფიქრობთ, რომ მისი მხრიდან გამართლებული იყო თქვენი ასეთი ქება - პატარა გოგონასი, რომელიც პირველ ნაბიჯს დგამდა პროფესიაში? 

- ფარაჯანოვი არაჩვეულებრივი ფსიქოლოგი იყო. ეს არ შეშლია. სტიმულის გარდა, მისგან არაფერი მიმიღია. არცერთი წუთით არ დამიჯერებია, რასაც ამბობდა. 

- ამ ურთიერთობასთან დაკავშირებით, კიდევ ორი კითხვა მაქვს. თქვენ ჰყვებოდით, რომ როდესაც ფარაჯანოვს საპატიო სტუმარი ჰყავდა, ზოგჯერ გთხოვდათ, თქვენც მისულიყავით. გასამასპინძლებელი არაფერი მაქვს და თქვენი სილამაზით გავუმასპინძლდებიო, გეუბნებოდათ. და თქვენ ამბობდით, მთელი საღამო ვიჯექი, როგორც მოდელიო. 

- როგორც მოდელი? არა, არასწორი აღქმაა. 

- ციტატაა, რაც ამოვიკითხე. ნებისმიერ შემთხვევაში, მისი ასეთი დამოკიდებულება ყოველთვის გსიამოვნებდათ? კომფორტული იყო თქვენთვის?

- თქვენ ხომ არ გგონიათ, რომ რამეში მიყენებდა? არა, ასე ნამდვილად არ ყოფილა. 

- გამოყენებას არ ვამბობ. ის მაინტერესებს, თქვენ თვითონ როგორ გრძნობდით თავს მის გვერდით? 

- არაჩვეულებრივად ვგრძნობდი თავს. რაიკინი რომ ჩამოვიდა, ასე ცოცხლად, ერთ სუფრასთან მას ვერ შევხვდებოდი, ფარაჯანოვს რომ არ დავეპატიჟებინე. და განა რას მოითხოვდა ჩემგან?! მის დაბადების დღეზე მივედი, ყავის ჭიქა ვაჩუქე და წამოვედი ძველებური, ვერცხლის სერდოლიკებიანი ექვს-ექვსი სამაჯურით. სხვათა შორის, მომპარეს. ფარაჯანოვის ხელით ფილმისთვის გაკეთებული თაიგულიც მომპარეს, რომელიც თვითონ მაჩუქა. 

- ესეც უნდა მეკითხა - ამ ნივთებს როგორ კარგავდით? 

- 1993 წელს გაგვქურდეს და სამაჯურები მაშინ წაიღეს. თაიგული კი... ხუთი წლის წინ სარემონტო სამუშაოები მქონდა სახლში და რაღაცებთან ერთად, ეს თაიგულიც გავიტანე, ზუსტად აღარ მახსოვს, ვისთან.

- კარგით, მთავარ თემას დავუბრუნდები. გამოდის, რომ ფარაჯანოვის გვერდით თავს კომფორტულად გრძნობდით და არასოდეს გიფიქრიათ, რომ იქ თქვენი ადგილი არ იყო? 

- არა, ასე ხშირადაც კი არ მაწუხებდა?! ამერიკელი სტუმრები ერთხელ ჩამოვიდნენ, რაიკინიც ერთხელ ჩამოვიდა. ძალიან ცოტა ხანს მერგო ფარაჯანოვთან მეგობრობის პატივი. მე თვითონ ცოტა დისტანციური ვარ. 

- ვიცი და კითხვებიც ამიტომ მიჩნდება. 

- ცოტა დიდხანს თუ არ მივიდოდი, ნაწყენი მეუბნებოდა - რაღაც, ძალიან დიდხანს მოდიოდიო... სხვა საყვედური არ უთქვამს. იცით, როგორ კარგად გამიცნო? ეს იყო ძალიან მოულოდნელი კაცი. შეეძლო, რომელიმე ცნობილ მსახიობთან უტაქტოდ მოქცეულიყო. მე კი ერთი წყენა არ მახსოვს მისგან. ძალიან მიფრთხილდებოდა, გრძნობდა, რომ შეიძლება, წავიდე. 

- ჩამაფიქრა თქვენმა ფრაზამ: „მე მიყვარს მისი სიყვარული ჩემ მიმართ.“ როგორ ფიქრობთ, რა უყვარდა თქვენში? რა იყო ისეთი, რის გამოც თქვენ გიყვართ მისი სიყვარული? 

- პირდაპირ გეტყვით. ჩემი აზრით, აი, რა უყვარდა: მე მაშინ პატარა ვიყავი, ძალიან სუფთა. ის აფასებდა ამ სისუფთავეს. მე კი ორმაგად ვაფასებდი მისგან ამ დამოკიდებულებას. თვითონ ისეთი ცხოვრებით იცხოვრა, ბევრი სიბინძურეც ნახა, მონაწილეც გახდა, ფსიქიკაშიც რაღაც შეეცვალა. საშინელებები გადაიტანა რუსეთის ციხეში. პირდაპირ მკვლელებთან მოხვდა. მისი ნახატებით მიხვდებით, რა ხალხის გვერდით უხდებოდა ცხოვრება. როდესაც „სურამის ციხეს“ იღებდა, მე ძალიან დარდიანი ვიყავი. ფარაჯანოვი რომ გავიცანი, ერთ თვეში გარდაიცვალა ბებიაჩემი, რომელზეც მზე და მთვარე ამომდიოდა, დედასავით მიყვარდა. ალბათ, ეს ძლიერი განცდაც მოსწონდა. ჩემზე ამბობდა, მასში ბევრი მისტიკააო.

- როგორც კი გნახათ, რაღაც იპოვა ისეთი, რაც, მისი აღქმით, ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. მას არ შეეძლო, ერთი ნახვით, როცა თქვენ მთელი საღამო ხმა არ ამოგიღიათ, ამოეცნო, როგორი მსახიობი ხართ. რაღაც სინათლე დაინახა და იმას გაჰყვა ბოლომდე. 

- დიახ, ალბათ, ასე იყო. 

- კარგით, გავცდეთ ამ პერიოდს. თეატრალურ ინსტიტუტში თქვენი პედაგოგი ქალბატონი ლილი იოსელიანი იყო. ყოველთვის ამბობდით, რომ მისი მადლობელი ხართ. მაგრამ, როგორც ჩანს, მასთან უკვე გამოაჩინეთ თქვენი ხასიათი. 

- დიახ (იცინის). 

- ერთ ძველ ციტატას შეგახსენებთ: „დღემდე ძალიან მიყვარს ქალბატონი ლილი, მასაც ძალიან ვუყვარვარ, მაგრამ ჩვენ გვქონდა ძლიერი კონფლიქტები.“ რას ეხებოდა ეს კონფლიქტები?

- მხოლოდ ერთხელ გვქონდა ცხარე კონფლიქტი. უპრეცედენტო რამ მოხდა. საერთოდ, ლილი იოსელიანი მეორე კურსის ბოლოს აუცილებლად უშვებდა თავისი ჯგუფიდან სტუდენტების ნაწილს. მასთან არასდროს ამთავრებდა იმდენი სტუდენტი, რამდენიც იწყებდა. 

- ვისაც იტოვებდა, ნიჭით ირჩევდა, თუ დისციპლინასაც აქცევდა ყურადღებას?

- მთავარ ყურადღებას დისციპლინას აქცევდა. შეიძლება ნაკლებად ნიჭიერი ყოფილიყო სტუდენტი, მაგრამ მშრომელი თუ იყო, იტოვებდა. გაცდენებს და სიზარმაცეს ვერ იტანდა. მეორე კურსის ბოლოს, ჩვენი ჯგუფიდანაც რამდენიმე სტუდენტი გაუშვა. უცებ, მესამე კურსზე, მე ვწერ განცხადებას და მივდივარ მისგან. ნამდვილი სკანდალი იყო. 

- რატომ გადაწყვიტეთ წასვლა? რა გაწყენინათ?

- ვფიქრობ, ეჭვიანობა იყო მიზეზი. რეჟისორები ძალიან ეჭვიანები არიან, თუ უყვარხარ. ფარაჯანოვთან თვითონ გამიშვა. თვითონ მომცა კვირაში რამდენიმე დღე გადაღებისთვის. ფარაჯანოვი ამასაც როგორ გრძნობდა... მე რომ უსიამოვნება არ შემხვედროდა, ხშირად კვირა დღეს ამთხვევდა გადაღებას. ძალიან ფაქიზი იყო ჩემ მიმართ. ზუსტად მიხვდა, რომ მისი ძალა მჭირდებოდა. არ ვიყავი ასე დარწმუნებული ჩემს თავში. არც ახლა ვარ იმ დოზით, როგორც ჰგონიათ. მით უმეტეს, მაშინ. 

- „სურამის ციხის“ გადაღებების გამო მოხდა კონფლიქტი ქალბატონ ლილისთან?

- დარწმუნებული ვარ, თუმცა, ეს არასოდეს უთქვამს.

- როგორ გადალახეთ დაპირისპირება? 

- რექტორის კაბინეტში ერთგვარი სასამართლო მოეწყო და მე ხმა არ ამომიღია. უნდოდათ, რომ ჩემი განცხადება უკან წამეღო. მერე თვითონ ქალბატონმა ლილიმ მითხრა:

 
 „შენ არ თვლი, რომ ადამიანს, რომელსაც ძალიან უყვარხარ, ხანდახან რაღაც უნდა აპატიო?“ ეს იყო ბოდიში.

 

- ბევრჯერ გითქვამთ, რომ რობერტ სტურუას ენა გესმით, მის მასშტაბს აღიარებთ, დიდ რეჟისორად მიგაჩნიათ და მის გვერდით თავს კომფორტულად გრძნობთ. თუმცა, ესეც ნათქვამი გაქვთ: „მის ადამიანურ შეხედულებებს, კომენტარებს და ნაბიჯებს განა ყოველთვის აბსოლუტურ ჭეშმარიტებად მივიჩნევ, ან ვიზიარებ?!“ 

- დიახ. ვალდებული ვარ, ყოველთვის ყველაფერში დავეთანხმო?

- ამ სიტყვების თქმა გულწრფელობასთან იყო დაკავშირებული, თუ სიმამაცესთან?

- ეს სიტყვები რაღაც კონკრეტულ თემაზე ვთქვი. გარკვეულ კონფლიქტთან დაკავშირებით, მის ხედვას ეხებოდა. არ ვთვლი საჭიროდ, რომ რასაც რობიკო იტყვის, აუცილებლად გავიზიარო. 

- ადვილი იყო ამის თქმა? 

- ჩემთვის ძალიანაც ადვილი იყო. არასოდეს დამიმალავს ჩემი მოსაზრება და მან კარგად იცის ჩემი ხასიათი. 

- მარტო თქვენი ხასიათი არ წყვეტს, ორმხრივი მოძრაობაა. მანაც უნდა გაგიგოთ, როცა ამ სიტყვებს ამბობთ. გქონდათ იმედი, რომ სწორად გაიგებდა თქვენს ნათქვამს? 

- თავის დროზე, მე საერთოდ რობიკოს სპექტაკლიდან წამოვედი და, სხვათა შორის, მაშინ არ მოუწყვია ჩემთვის რეპრესიები, ამ საქციელის გამო.

 

„ამან თუ შემაშინა, რა გამოვა? მე ასე არ მიცხოვრია თეატრში.“ 

 


- ლაშა თაბუკაშვილის პიესის („სადღაც, ცისარტყელას მიღმა“) მიხედვით დადგმულ სპექტაკლს გულისხმობთ? 

- დიახ, და ლაშას ძალიან დასწყდა გული, რომ წამოვედი. ხასიათის ჭიდილი, რა თქმა უნდა, იყო სტურუასა და ჩემ შორის. მეც არ ვთვლი, რომ ადვილი ხასიათი მაქვს. თუმცა, ისეთი მძიმე ხასიათიც არ მაქვს, როგორსაც ამბობენ. რა არის სიმძიმე? პირდაპირ რომ ვიტყვი რაღაცას? ვაღიარებ, რომ „ზოგჯერ თქმა სჯობს არათქმასა, ზოგჯერ თქმითაც დაშავდების“. მაგრამ როცა პირადად მეკითხებიან, არ ვუპასუხო? 

- რა თქმა უნდა. პირდაპირ დასმული კითხვისგან თავის არიდება ძალიან უხერხულია ხოლმე. 

- „არათქმა“ მაშინ არის საჭირო, როცა არ გეკითხებიან. არ არის აუცილებელი, რომ ყველაფერზე შენი პოზიცია გამოხატო და ვიღაც გააღიზიანო, შენ მიმართ მტრულად განაწყო. ეს ზედმეტია. მაგრამ როცა მეკითხებიან და პრინციპული მნიშვნელობა აქვს ჩემს პასუხს ამ თემაზე, როგორ არ ვიტყვი?! ამან თუ შემაშინა, რა გამოვა? მე ასე არ მიცხოვრია თეატრში. 

- თქვენ თქვით, რომ ხასიათის ჯახი მომხდარა რობერტ სტურუასთანაც. ეს წმინდა პროფესიულ საკითხებს ეხებოდა?

- ჯახი გადაჭარბებულად არის ნათქვამი. წმინდა პროფესიულ საკითხებთან დაკავშირებით მე არ მქონდა მასთან არანაირი გაუგებრობა. ზოგადად, რეპეტიციაზე ყველაფერი ხდება, მაგრამ ეს იყო ადრე. თუ ოდესმე შემოქმედებითად ბედნიერი ვყოფილვარ, ეს რობიკოსთან არის დაკავშირებული. მისი, როგორც რეჟისორის, ძალიან მადლიერი ვარ და ვტკბები მასთან მუშაობით. ასე რომ, დიდი ხანია, აღარ გვაქვს გაუგებრობები. ზუსტად მიცნობს და იცის, ჩემთან რა არ შეიძლება. მაგრამ, ალბათ, ეს დამოკიდებულება ძვირადაც დამიჯდა. 

- რას გულისხმობთ?

- რაღაც პერიოდებს თეატრში. თუმცა ახლა, ამ გადმოსახედიდან, ბევრ რამეს სხვაგვარად ვუყურებ. 

- ანუ მაინც ხარკს იხდიდით თქვენი თავისუფლებისთვის? 

- რეჟისორს ყოველთვის შეუძლია თქვას, რომ ამ მსახიობს ამ როლში ვერ ხედავს. სამხატვრო ხელმძღვანელს მინიჭებული აქვს ამის უფლება. გარკვეული პერიოდით, სანამ თეატრის ხელმძღვანელია, მისი გემოვნების მიმართ არის ნდობა. ის თვლის, რომ ეს მსახიობი ნიჭიერია, ის არ არის ნიჭიერი. რა უნდა დაუმტკიცო? ან როგორ უნდა დაუმტკიცო? მით უმეტეს, ასეთ დიდ რეჟისორს ეშლება? იქნებ, შენ გეშლება და არ ხარ ნიჭიერი? ეს წაგებული საქმეა! 

- თქვენ ზუსტად ამით დაიწყეთ ჩვენი საუბარი: მსახიობის პროფესიისთვის დამახასიათებელია, რომ, უნდა მას თუ არ უნდა, მუდმივად რეჟისორზეა დამოკიდებული.

- დიახ, მაგრამ მე ამას მტკივნეულად არ აღვიქვამ და ამიტომ, არასოდეს მიფიქრია, რომ ჩემი პროფესია ჩაგრული ადამიანების პროფესიაა. 

- რადგან თქვენს პროფესიულ სიცარიელეს სხვა შინაარსებით ავსებთ? 

- დიახ. წიგნები არსებობს, გამოფენები არსებობს, ფიქრი არსებობს, მეგობრები არსებობენ. ცოტაა?! 

- მაშინ, მინდა, სტაბილურობის განცდაზე ვისაუბროთ. ჩვენ, მაყურებლები, მსახიობებს შორიდან გიცნობთ და ნახევრად ღმერთები გვგონიხართ. ვერ წარმოგვიდგენია, რომ მსახიობს შეიძლება ელემენტარული, პირველადი საჭიროების ნივთების შეძენის პრობლემაც კი გაუჩნდეს; რომ მისი პროფესია, სინამდვილეში, არ არის სათანადოდ დაფასებული. სიცარიელეს კი შეივსებთ სულიერი საზრდოთი, მაგრამ დამატებითი შემოსავლით, მგონი, ადვილად ვერ შეავსებთ ოჯახის ბიუჯეტს. 

- გეტყვით, ამას როგორ ვუმკლავდები. თითქოს, ხომ ისეთი ხასიათი მაქვს, რომ რაღაც მომენტში შეიძლება თავი ვერ შევიკავო და ადამიანს ის სიმართლე დავაჯახო, რომელიც სულ არ არის მომგებიანი ჩემთვის. მაგრამ რაც შეეხება მოთხოვნებს ცხოვრების მიმართ, ამ კუთხით, ძალიან თავშეკავებული ვარ. მამაჩემი კონსერვატორიის პროფესორი იყო, დედა - პედიატრი-ჰემატოლოგი. დედას ნამდვილად შეეძლო, ფულში ეტივტივა, მაგრამ უპატიოსნესი ადამიანი იყო. ლეიკოზიან ბავშვებთან ჰქონდა საქმე. ჩემი მშობლები ხელფასზე ცხოვრობდნენ და ჩვენ არასოდეს არ „გადაგვდიოდა თავზე“. მაგრამ არ მიგრძნია, რომ რამე მაკლდა. იმიტომ, რომ ბევრს არაფერს ვითხოვდი. დაჩაგრული მაშინ ხარ, როცა ყველაფერი გინდა და სულ შეჰყურებ, რომ სხვას აქვს, შენ არ გაქვს. 

- ფინანსურად თავს სტაბილურად გრძნობთ? 

- სტაბილური ხელფასი მაქვს, იმის მიუხედავად, როლი მაქვს თუ არა. ამ ხელფასით გალაღებული კი არ ვარ, მაგრამ ელემენტარულზე ცოტა მეტი შემიძლია. ხასიათიც ისეთი მაქვს, რომ ვახერხებ, თავი ღატაკად არ ვიგრძნო. სხვა თეატრებთან შედარებით, არაფერი არ გვეთქმის. ჩვენთან გაცილებით მაღალი ხელფასია. 

- მსახიობები ყოველთვის განსაკუთრებულად გამოიყურებით, ჩვენგან შორს ხართ, სადღაც, ცოტა ზევით... და ნელ-ნელა, ჩემს სტუმრებთან ურთიერთობით მივხვდი, რომ ასე დალხენილები სულაც არ ხართ. 

- ჩარლი ჩაპლინი ეუბნებოდა თავის ქალიშვილს: მსახიობი  ყოფას მოშორებული უნდა იყოს; ადამიანებს ზღაპარი არ უნდა დაუკარგოსო. მართლაც, როცა ტროლეიბუსში ან მეტროში მაყურებელთან ერთად იჭყლიტები, შენ მას იმ ზღაპარს, იმ დღესასწაულს უკარგავ. სრულებით არ უნდა, ასე დაგინახოს. 

- ზღაპართან დაკავშირებით მაქვს კითხვა: როდესაც რუსთაველის თეატრის სცენაზე 1997 წელს დაიდგა სპექტაკლი „მერე რა, რომ სველია სველი იასამანი?!“ საყოველთაო შეფასებით, ეს სპექტაკლი აჩენდა იმედს ძალიან რთულ დროში. ხალხი ამ იმედს ებღაუჭებოდა. სპექტაკლი სრული ანშლაგით მიმდინარეობდა წლების განმავლობაში. ბილეთებს რომ ვეღარ შოულობდნენ, ხელით ხატავდნენ. რამდენად გჯეროდათ მაშინ, რომ იმედი, რომელსაც საზოგადოებას უჩენდით, საფუძვლიანი იყო? მაშინვე ხომ არ გქონდათ განცდა, რომ, სიმართლეს კი არ ეუბნებოდით მაყურებელს, არამედ, ფაქტობრივად, ატყუებდით?

- არა, ნამდვილად არა. ბევრ მაყურებელს უნდა ამ სპექტაკლის აღდგენა, მაგრამ ნიას მონოლოგი ისეთივე გზნებით როგორ შემიძლია, წარმოვთქვა? მაშინ ნამდვილად გვქონდა იმედი, რომ ქვეყანას მალე გავამთლიანებდით. ახლა ცხადია, რომ ძალიან გულუბრყვილოები ვიყავით. 

- მიზანმიმართულად კი არ ულამაზებდით ხალხს მძიმე ყოფას, არამედ, თქვენც გჯეროდათ, რომ აფხაზეთს მალე დავიბრუნებდით? 

- პირადად მე ნამდვილად მჯეროდა. შეიძლება, რობიკოს არ სჯეროდა და, ამიტომაც, ზღაპარივით დადგა. 

- წლები რომ გავიდა, ეს სპექტაკლი აბსოლუტურად ასცდა რეალობას. 

- სადღაც, გულის კუნჭულში, ალბათ, რობიკოსაც სჯეროდა; ლაშა თაბუკაშვილსაც სჯეროდა აფხაზეთის დაბრუნების, თუმცა, მანაც ფენტეზის ჟანრში დაწერა ეს პიესა. ახლა მოლოდინმა უკვე შორეულ მომავალში გადაინაცვლა. 

- მაგრამ, მრავალი წლის განმავლობაში, თქვენ ამ სპექტაკლით ხალხი ილუზიაში აცხოვრეთ.

- იცით, როგორ სჭირდებოდა ხალხს იმედი? ამ სპექტაკლმა ძალიან კარგი მისია შეასრულა. ჩემს მონოლოგს ყოველთვის ცრემლი მოჰყვებოდა ზუსტად იმიტომ, რომ ეჭვების მიუხედავად, გვწამდა, აფხაზეთი დაბრუნდებოდა. არაფერი ხელმოსაჭიდი არ გვქონდა, მაგრამ მაინც გვჯეროდა. რწმენას დიდი ძალა აქვს. მაგრამ ახლა რწმენაც აღარ არის.

 

„თურმე, შემიძლია ვითამაშო ისე, რომ მაყურებელს ეგონოს, თითქოს, ეს ქალი მე მგავს სიყვარულში.“

 


- თქვენ ძალიან ბევრი იმუშავეთ მარია კალასის პიროვნების გამოსაკვლევად. როგორ მუშაობდით? უბრალოდ, კითხულობდით, თუ რაიმე მეთოდით ამუშავებდით მასალას? 

- ვკითხულობდი. მათ შორის, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია წერილები, რომლებიც ონასისს მისწერა. პიესაში ის პერიოდია, როცა მარია კალასი აღარ მღერის და „ჯულიარდში“ გაკვეთილებს ატარებს. 

- პიროვნულად რა შეგძინათ მარია კალასის როლმა და, ზოგადად, ამ ადამიანის ახლოს გაცნობამ? 

- თურმე, შემიძლია ვითამაშო ისე, რომ მაყურებელს ეგონოს, თითქოს, ეს ქალი მე მგავს სიყვარულში. სინამდვილეში, მე მსგავსი არაფერი გამომიცდია, რაც მას დაემართა ონასისთან ურთიერთობაში. მაიგივებენ პერსონაჟთან. ეს არის ჩვენი პროფესიის არსი - გარდასახვა. მარია კალასი ბავშვობიდან მიყვარდა, მაგრამ ასეთი დიდი დოზით მასთან შეხება არ მქონია. ისეთი არიებიც მოვისმინე, რაც მოსმენილი არ მქონდა. „ჯულიარდში“ გაკვეთილს რომ ატარებს, მისი ხმა არის ჩაწერილი და ესეც მოვისმინე. მარია კალასს რომ შეეხები, შენ თვითონაც იზრდები და მდიდრდები. თუმცა, ის ჩემთვის იდეალური არ არის. ძალიან ლოგიკური იყო, რაც დაემართა. თვითონაც ასე დაუნდობლად მოექცა თავის ქმარს, როგორც მას მოექცნენ. პიესაში არის, მაგრამ სპექტაკლში ამოღებულია, როდესაც მარია კალასი ონასისს ეუბნება: ჩვენ არ გვაქვს უფლება, ძალიან ბედნიერები არ ვიყოთ, ისეთი ტკივილი მივაყენეთ მენეგინსო (თავის ყოფილ მეუღლეს). 

- მსახიობის ინტელექტს რა როლი აქვს თეატრში და რა როლი აქვს კინოში? 

- კინოში შეიძლება რეჟისორმა ისე გადაიღოს, ისე დაამონტაჟოს, რომ მსახიობის ინტელექტის არსებობა ან არარსებობა არ გამოჩნდეს. თეატრში ვერაფერი ვერ დაიმალება, გამადიდებელი შუშის მიღმა ჩანხარ. 

- ძალიან ცნობილი მსახიობები რომ გავიხსენოთ, რომლებიც ყველა პარამეტრით წარმატებულები იყვნენ, შეიძლება, თითოეულ მათგანში ერთნაირი ინტელექტი ვერ აღმოვაჩინოთ. ასე არ არის?

- დიახ, ასეა. ამბობენ, რომ შავგულიძე იყო გენიალური და მისი გენიალურობა ინტელექტს არ უკავშირდებოდა. მაგრამ ეს იშვიათად ხდება. 

- ჩემი სტუმარი, ფსიქოანალიტიკოსი გიგა მამინაშვილი ამბობდა: როცა მსახიობი ყველა როლში ერთნაირია, ეს ნიშნავს, რომ მას საკუთარი იდენტობა ვერ უპოვია და რაღაც ნიღაბი აქვს მორგებული, რომელიც როლიდან როლში მიჰყვებაო. თქვენ თუ ადასტურებთ, რომ გარდასახვისთვის აუცილებელი პირობაა საკუთარი იდენტობის გაცნობიერება?

- დიახ, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს, ვინ ხარ შენ, როგორ გაიაზრებ საკუთარ თავს.

 
მეკითხებიან ხოლმე: ვაიმე, როგორ იმახსოვრებთ ამხელა ტექსტებს? ნეტავ, ყველაფერი ასეთი ადვილი იყოს ჩემს პროფესიაში, როგორც ამ ტექსტის დამახსოვრება. ამას ხომ არ იზეპირებ? ეს ნელ-ნელა მოდის და აბსოლუტურად სირთულეს არ წარმოადგენს.

ჩვენს პროფესიაში რთული ის არის, როგორ გაიაზრებ ამა თუ იმ სახეს - რამდენად ღრმად, რამდენად საინტერესოდ. მერე, უნდა გქონდეს უამრავი შტამპი: სიცილის - ათი შტამპი მაინც; ასევე, ტირილის. როგორ შეიძლება, ყველგან ერთნაირად ტიროდე? თუმცა, ისეთი დიდი მსახიობიც კი, როგორიც გარდასახვების ოსტატი ალ პაჩინოა, ყველა როლში რაღაც თავისას დებს. ეს „შენი“ უნდა გქონდეს, რა თქმა უნდა. 

- თქვენ ამბობთ: „სცენა დაუნდობლად უსწორდება დაუნდობელს, ვერაგულად – ვერაგს.“ რას გულისხმობთ? 

- ხომ ამბობენ, ცხოვრება ყველას თავის ადგილს მიუჩენსო. სცენაც ზუსტად ასეა - ადრე თუ გვიან, მოგვიჩენს ჩვენს ადგილს. 

- ეს რას ნიშნავს?

- შეიძლება, რაღაც პერიოდით ძალიან პოპულარული გახდეს ადამიანი, მიაყარონ როლები... ვერ შეინარჩუნებს ამას, თუ არ ეკუთვნის. 

- ახლა გამახსენდა, ქალბატონმა ნონა გაფრინდაშვილმა თქვა ჩემთან ინტერვიუში: შეიძლება, ადამიანმა დუშაში გააგოროს, მაგრამ თუ არ იმსახურებს იმას, რაც მიიღო, ვერ შეინარჩუნებსო; რადგან ნებისმიერ მიღწევას განვითარება სჭირდებაო. 

- იღბლისგან გადმოგდებული საჩუქარი რომ განავითარო, ყველაფერი უნდა გიწყობდეს ხელს; პირველ რიგში, სწორად უნდა იყო მოხვედრილი პროფესიაში. ნიჭიერ მსახიობს თვითნაბადი ჭკუაც აქვს. შეიძლება, ძალიან ბევრი წიგნი არ წაუკითხავს, მაგრამ ცხოვრებას კარგად იცნობს. დაკვირვების უნარი, ემოციური მეხსიერება, - ეს ყველაფერი სჭირდება მსახიობს. ძალიან რთული პროფესიაა. ზოგი ადვილად უყურებს. 

- „ბოლო დროს მაყურებელთან უხილავი ძაფი კი არ მაინტერესებს უკვე, არამედ ჩემი იმპულსი სამყაროსადმია მიმართული. თუ არტისტს არ აქვს შეკითხვები სამყაროსთან, ამის გარეშე არაფერი ღირებული არ იქმნება.“ - ესეც თქვენ ბრძანეთ. შეკითხვები, რომლებიც გაქვთ სამყაროსთან, როგორ გეხმარებათ პროფესიულ სრულყოფაში? 

- ძალიან მეხმარება. თუნდაც, იმაში დამეხმარა, რომ პუბლიკის მონა მსახიობად არ ჩამოვყალიბდი. მარტო მაყურებელს არ ეკუთვნის შენი დიალოგი, იმას ეკუთვნის, ვინც ამ დროში, ამ ადგილას მოგიყვანა. იმასთან მაქვს შეკითხვები. შენთანაც, მაყურებელთან, მაგრამ არ ვარ მარტო შენზე დამოკიდებული, მოგწონვარ ამ როლში თუ - არა. 

- ეს ნამდვილად ასეა? 

- დიახ. 

- სცენაზე რომ დგახართ, გაცნობიერებული გაქვთ, რომ არ ხართ მაყურებელზე დამოკიდებული?

- მაყურებლის აზრი ძალიან მნიშვნელოვანია, აბა, რისთვის ვთამაშობ?! მაშინ სცენაზე არ დავდგებოდი და ამ იმპულსებს სახლში, ჩემი აივნიდან გავუშვებდი (იცინის). მაგრამ თუკი ადრე მხოლოდ მაყურებელი იყო, ახლა ეს ძალიან მავსებს და მათბობს, რომ, მაყურებელთან ერთად, ჩემი მთავარი მაყურებელი გაჩნდა.

 

„თითქოს, მინდობს შემოქმედი.“ 

 


- თქვენი ბავშვობიდან გამოყოლილი ფრაზაა: „ცხოვრებაში მოგიხდება, რომ არჩევანი გააკეთო იმას შორის, რაც გსურს და იმას შორის, რაც გჯერა.“ მორალურ პრინციპებსა და რეალურ ქცევას შორის აცდენას გულისხმობს ეს ფრაზა?

- დიახ. შენ კი გინდა რაღაც, მაგრამ რისი გწამს? ეს ორი რამ კონფლიქტში მოდის ერთმანეთთან და ამ კონფლიქტისგან შედგება ჩვენი ცხოვრება. 

- ახლა, თქვენი ცხოვრების ამ ეტაპზე, თუ გაქვთ ისეთი სურვილები, რომლებიც თქვენს მორალურ პრინციპებთან შეუსაბამოა?

- მაგალითად, ჩემი შვილის გასახარად, ბევრად უფრო პოპულარული ვიქნები, კომპრომისზე რომ წავიდე ჩემს პრინციპებთან; ვთქვათ, გადავიღო სერიალებში. 

- თქვენ ამბობთ იმას, რასაც არ აკეთებთ. მე იმაზე გეკითხებით, რასაც აკეთებთ. თუ არსებობს იმდენად სერიოზული აცდენა თქვენს ქცევასა და თქვენს პრინციპებს შორის, რაც დარდის, სევდის მიზეზია?

- არა, ნამდვილად არა. არაფერს ისეთს არ ვაკეთებ, სწორედ იმიტომ, რომ უარის თქმა შემიძლია. თითქოს, მინდობს შემოქმედი. 

- დიდი მადლობა საინტერესო საუბრისთვის. ინტერვიუს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია თანამედროვე ფრანგი მწერალი მარკ ლევი (1961წ): „ადამიანი თავისუფალია. მიჯაჭვულობა სისულელეა, ტკივილის წყურვილია.“

- ტკივილის წყურვილია თუ არა, ამაზე თავს ვერ დავდებ. ადამიანი თავისუფალი რომ უნდა იყოს მიჯაჭვულობებისგან, ეს ნამდვილად სწორია. ტკივილებს რომ აიცდენ, ასე თუ იცხოვრებ, ესეც ფაქტია. ზედმეტად შვილსაც არ უნდა ჩაეჭიდო. შენ კი გააჩინე, მაგრამ შენ ვინც გაგაჩინა, მისი გაჩენილია ისიც. მას თავისი გზა და ხასიათი აქვს. თავისი ინდივიდუალობა უნდა იპოვოს. დედა რომ ხარ, იმაზეც უნდა იფიქრო - შენ რომ წახვალ, ეს მისთვის გადაულახავი ტრაგედია არ იყოს.

- თქვენ ნამდვილად გაქვთ განცდა, რომ თავისუფალი ადამიანი ხართ? 

- დიახ, თავისუფლება ჩემთვის უპირველესია. რეჟისორმა გულსუნდა სიხარულიძემ თქვა ერთხელ: არიან მსახიობები - ძაღლის ხასიათით და არიან მსახიობები - კატის ხასიათით; ლელა კატაა და თავის ნებაზე დასეირნობსო (იცინის). ისეთი რამ არ უნდა მოხდეს, ისეთი საქციელი არ უნდა ჩავიდინო, რომ საკუთარი მთლიანობა დავარღვიო. თუ ასე მოხდა, უნდა გავასუფთაო ამისგან ჩემი თავი, რომ ისევ გავმთლიანდე. 

- გაქვთ ეგ გამოცდილება?

- როგორ არა?! ისეთი წარმოდგენის გგონივართ ჩემს თავზე, რომ არაფერი ჩამიდენია ისეთი, რაც არ მომეწონება? მიკვირს, როცა ამბობენ: თავიდან რომ დავიწყო ცხოვრება, არაფერს შევცვლიდიო. რანაირად არ შევცვლიდი?! უამრავ რამეს შევცვლიდი. ასეთი იდეალური ჰგონია ხალხს საკუთარი თავი? მე ძალიან კრიტიკული ვარ ჩემი თავის მიმართ. 

- მთავარი, რასაც შეცვლიდით, უფრო პირად ცხოვრებას ეხება, თუ პროფესიულს? 

- პირადს. როგორ, არავისთვის მიტკენია გული?! ეგოიზმი არ გამომიჩენია უახლოესი ადამიანების მიმართ?! ყველაფერი მომწონს, რაც გავაკეთე?! თუ საკუთარ თავს ეძებს, ნებისმიერი ადამიანი იპოვის, რასაც შეცვლიდა. მაგრამ თუ შენი თავი არ გაიცანი, ამაყად იფიქრებ, რომ შეცდომა არ დაგიშვია და მუდამ სწორად იქცევი. მე არ ვფიქრობ, რომ ყოველთვის სწორად ვიქცევი.

- მეორე ციტატა ეკუთვნის გერმანული წარმოშობის ირლანდიელ მსახიობს, მაიკლ ფასბენდერს (1977წ): „მე მჯერა მიამიტობის ენერგიის. მას შეუძლია, მთები გადადგას და ნებისმიერი წარმატების საწინდარი გახდეს.“

- მიამიტობაში, ალბათ, სიხალასე და უშუალობა იგულისხმება და, უპირველესად, გულწრფელობა. დიახ, ვეთანხმები. მიამიტობის ენერგია - ეს არის ბავშვის ენერგია - სასწაული! გენიალური!

ფოტომასალა: ზურაბ ქურციკიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე