×
„რაც შეიძლება მეტი ახალგაზრდა უნდა მივმართოთ ტექნოლოგიებისკენ“

ნანა დიხამინჯია

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვიცერექტორი ინოვაციებისა და მეცნიერების პოპულარიზაციის მიმართულებით


2640

ინტერვიუს შესახებ

სიტყვა „სამშობლოზე“ ასოციაციურად რა სიტყვები გახსენდებათ? ნანა დიხამინჯიას ახსენდება „პასუხისმგებლობა“ და „მოვალეობა“. ჰოდა:

ეს ინტერვიუ, დიდწილად, ეძღვნება მშობლებს, რომლებიც საკუთარი შვილების საუკეთესო პერსპექტივაზე ფიქრობენ. 

ეს ინტერვიუ, ასევე, ეძღვნება ბავშვებს, რომლებსაც უყვართ მათემატიკა, კომპიუტერი და რობოტები. 

ეს ინტერვიუ, პირველ რიგში, ეძღვნება ჩვენს ქვეყანას, რომელიც  20-25 წლის შემდეგ შეიძლება იყოს ბევრად უკეთესი, ან დარჩეს ზუსტად ისეთი, როგორიც დღეს არის. 

ნანა დიხამინჯია კი ის ადამიანია, რომელიც თითოეულ ჩვენგანს გვიჩვენებს მაგალითს, მაქსიმალურად როგორ უნდა გამოვიყენოთ ჩვენი წილი შანსი, რასაც ცხოვრება გვაძლევს. გამოვიყენოთ ეს შანსი სწორედ იმისთვის, რომ 20-25 წლის შემდეგ ბევრად უკეთეს საქართველოში ვიცხოვროთ. 

P.S. ჩვენი ინტერვიუ კიდევ უფრო სასარგებლო რომ გახდეს ახალგაზრდებისთვის, აქვე ვაქვეყნებთ ვიდეოჩანაწერს, რომელშიც მოუსმენთ ნანა დიხამინჯიას, მის მეუღლეს - მიხეილ წიკლაურს („Apple“-ს ტექლიდს) და გიორგი მაღლაკელიძეს (Cisco-ს ინჟინერს). ისინი ქართველი ახალგაზრდების ტექნოლოგიური და სამეცნიერო განვითარების პერსპექტივებზე საუბრობენ.   

ია ანთაძე

-  ქალბატონო ნანა, სიტყვა „სამშობლოზე“ ასოციაციურად რა სიტყვები გახსენდებათ?

- პასუხისმგებლობა, მოვალეობა და სახლში ყოფნა.

- თქვენ, ოჯახთან ერთად, 5 წელი ამერიკაში ცხოვრობდით და მუშაობდით. შემდეგ, უმცროს შვილთან ერთად დაბრუნდით, ხოლო მეუღლე და უფროსი შვილი ამერიკაში დატოვეთ. საჯარო მასალაში რამდენჯერმე ახსენეთ, რომ ორი წლით ჩამოხვედით. ის ორი წელი უკვე გავიდა. ახლა იცით, როდის აპირებთ უკან დაბრუნებას? 

- დიახ, მესამე წელიც დავრჩი და შემდეგ პანდემია დაგვეწია. აგვისტოში ოთხი წელი შესრულდება, რაც აქ ვარ. ვაპირებ უკან დაბრუნებას, მაგრამ, ნაწილობრივ. აქ ძალიან საინტერესო სამი პროექტი მრჩება და ხშირად ჩამოვალ მათ სამართავად. ოჯახი ამერიკაში იქნება, ბავშვებიანად, მე ვივლი აქეთ-იქით. 

- როდის აპირებთ წასვლას? 

- აგვისტოში გადავბარგდებით.

- ერთ-ერთ გადაცემაში ამბობთ: „მინდა, სულ მახსოვდეს, რა არის მთავარი, რაშია ცხოვრების აზრი“. შეგიძლიათ, ცოტა მეტი გვითხრათ, ამ ფრაზაში რა იგულისხმეთ? 

- ბოლო პერიოდში აქცენტი ხშირად კეთდება წარმატების გარეგნულ ნიშნებზე. მგონია, რომ მოჩვენებითი წარმატების დევნაში ვკარგავთ მთავარს: სიბერეში უკან რომ მოვიხედავთ და უნდა გაგვახსენდეს რაღაც მართლა მნიშვნელოვანი, რაც გაგვიკეთებია. ამის მეშინია, რომ დრო, რომელიც ცოტა გვაქვს ადამიანებს, ფუჭად არ გამეფანტოს და ფოკუსი არ დავკარგო. როცა ბევრი საქმეა, ფიქრისთვის დრო აღარ გრჩება და კარგად ვერ აანალიზებ, მართლა მნიშვნელოვანია, რასაც აკეთებ, თუ ფუჭ სიმბოლოებს მისდევ. ამას ვგულისხმობდი. 

- რა არის ის, რაც ნამდვილად იცით, რომ მნიშვნელოვანია?

- გარემოს და, თუ შესაძლებელია, ადამიანის ცვლილება უკეთესობისკენ. ღრმად მწამს, რომ ძალიან მნიშვნელოვანია, რაც შეიძლება მეტი ახალგაზრდა მივმართოთ ტექნოლოგიებისკენ და მეცნიერებისკენ. როდესაც რომელიმე საჯარო ლექციაზე მხვდება სტუდენტი, რომელიც ამბობს: სულ არ ვაპირებდი, მაგრამ თქვენთან ბანაკში რომ მოვხვდი, მერე გადავწყვიტე ტექნოლოგიური მიმართულების არჩევა... განსაკუთრებით, თუ ამას გოგო მეუბნება, მაშინ მგონია, რომ რაღაც სწორად გავაკეთე, რაღაც შევძინე... სამყაროს. 

- თქვენი პროფესია კომპიუტერული და ელექტრონული ინჟინერიაა. ერთხელ თქვით, მთელი კვირა ისე რომ გავიდეს, ჩემს პროფესიაში სიახლეებს არ გავეცნო, შეიძლება, დიდი რამ გამოვტოვოო. თქვენი პროფესია ცოდნის მუდმივ განახლებას მოითხოვს. ამის მიუხედავად, თქვენი ინტერესების სფერო დიდ სპექტრად იშლება: მარკ ტვენი გაქვთ ნათარგმნი...

- მხოლოდ ერთი მოთხრობა ვთარგმნე, რომელიც მარკ ტვენის მოთხრობების კრებულში შევიდა. 

- ბლოგები გაქვთ დაწერილი ჟურნალისთვის „მასწავლებელი“, ჰაინრიხ ბიოლის ფონდისთვის კვლევა გაქვთ მომზადებული პროსტიტუციაზე, გენდერზე გაქვთ საჯარო გამოსვლები... რითი გიზიდავდათ ეს ერთმანეთთან დაუკავშირებელი საქმიანობები? 

- გმადლობთ ამ კითხვისთვის. ასე უცნაურად გამოვიდა, რომ ბევრი რამ მაინტერესებს და, ზოგადად, ჩემი პროფესიის  გარდა, ბევრ რამეს ვკითხულობ. ბოლო 4-5 წელია, უფრო დავიწროებული მაქვს სპექტრი, მაგრამ მანამდე ვცდილობდი, მეტი რამისთვის მომეკიდა ხელი, თუკი მაინტერესებდა. მაგალითად, ვთარგმნე „სტალინი - ძალაუფლება და იდეები: ახალი საარქივო მასალები“ იმიტომ, რომ როცა ამერიკაში გადავედით საცხოვრებლად, არ ვმუშაობდი. სადოქტორო შრომას ვამთავრებდი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. როცა შემომთავაზეს, გადავწყვიტე, დისერტაციის პარალელურად, ეს წიგნი მეთარგმნა, რადგან მაინტერესებდა. მგონია, ყველა ახალი საქმე რაღაცას მმატებს. 

- პროსტიტუციით რატომ დაინტერესდით?

- ეს უცნაურად გამოვიდა. რაღაც თემა გაჩნდა ფეისბუკზე და ნაცნობებმა ბევრი ვიკამათეთ. იმდენი კომენტარი დავწერე, მათ შორის, წყაროების მოყვანით, რომ ბოლოს ეთუნა ნოღაიდელმა (ჰაინრიხ ბიოლის ფონდის თანამშრომელმა) შემომთავაზა, ბარემ შეკარი, რასაც აქ წერო. როცა ვკამათობთ, ყოველთვის მომყავს სტატისტიკური მაჩვენებლები და სხვადასხვა კვლევიდან მათი თანაკვეთა. ალბათ, ამიტომ გაჩნდა ინტერესი. „მასწავლებლისთვის“ ბლოგები კი ჩემი სამუშაოს ნაწილია. საქართველოში ძალიან ცოტა ადამიანი ირჩევს თავის პროფესიად კომპიუტერულ ტექნოლოგიებს და ინჟინერიას. არადა, ამ სფეროში ყველგან ადამიანური რესურსის ნაკლებობაა. ყველა ქვეყანა ცდილობს, რომ ამ მიმართულებით თავისი ადამიანური რესურსი გააძლიეროს. პრობლემა სკოლიდან მოდის, რადგან მათემატიკას არასწორად ვასწავლით. ამიტომ, თუ დრო მქონდა, აუცილებლად ვწერდი ამ ჟურნალისთვის. დიდი ხანია, აღარაფერი დამიწერია. 

- ის, რასაც თქვენს უშუალო პროფესიაში აკეთებთ და რისთვისაც დაბრუნდით ამერიკიდან, სისტემურ ცვლილებებს დაუდებს თუ არა საფუძველს საქართველოში? 

- ამას ვერ ვიტყვი. ილიას უნივერსიტეტის ვიცერექტორი ვარ ინოვაციის და მეცნიერების პოპულარიზაციის კუთხით და რამდენიმე მთავარი აქტორია ქვეყანაში, რომელიც ამავე მიმართულებით მუშაობს. ალბათ, ჩემი წილი 5-10%-ია ამ საქმეში, ის, რასაც მოსწავლეებთან ვაკეთებთ. 

- მოსწავლეებთან მუშაობა თქვენი გადაწყვეტილებაა? როგორც უნივერსიტეტის ვიცერექტორს, უშუალოდ, ალბათ, არ გევალებათ, რომ სკოლის მოსწავლეებთან იმუშაოთ. 

- თავიდანვე, ამერიკიდან რომ ჩამოვედი, სკოლა იყო ერთ-ერთი მიმართულება, რომელზეც მუშაობა მინდოდა. წინაისტორიას მოვყვები. ამერიკაში ძალიან პატარა ქალაქში ვცხოვრობდით. ჩემი უფროსი შვილი დაინტერესებული იყო „რობოტიქსით“. მაშინ მეოთხე კლასში სწავლობდა. რობოტი ვუყიდეთ და სახლში აპროგრამებდა. იქ დიდი კონკურსები იყო „რობოტიქსში“, მაგრამ ამ პატარა ქალაქში არ იყო წრე. ორი საათის გზაზე დაგვყავდა კვირაში ერთხელ. სკოლაში მშობლებს რომ ვხვდებოდი, სულ ვწუწუნებდი, რატომ არ გაქვს „რობოტიქსის“ წრე, სკოლა რატომ არ აკეთებს-მეთქი. ამერიკელი მშობელი, რომელიც თვითონ ძალიან აქტიური იყო, მომიტრიალდა და მითხრა: შენ ხომ იცი ეს სფერო, შექმენი გუნდი და მწვრთნელი იყავიო. ძალიან გამიკვირდა. მერე, რომ გადავხედე, მივხვდი - ჩემი შვილი ბევრ საინტერესო საქმიანობაში მონაწილეობდა ისე, რომ არაფერს ვიხდიდი. იმიტომ, რომ ქალაქის თემი ამას მოხალისეობრივად აკეთებდა. შევქმენი გუნდი და სამი წელი ვიყავი მისი მწვრთნელი. შემდეგ ამას სხვა მოხალისეობრივი საქმიანობებიც შეემატა: ბავშვებს ვეხმარებოდით, რომ სამეცნიერო და მათემატიკის ოლიმპიადებში მიეღოთ მონაწილეობა; გავაკეთეთ „რობოტიქსის“ საკვირაო სკოლა გოგოებისთვის, არდუინოს კლუბი - საშუალო კლასებისთვის. სულ გული მწყდებოდა, რომ თუკი აქ შემიძლია, ამდენი ვაკეთო და შედეგი ვნახო (სხვადასხვა დროს, მინიმუმ ასი ბავშვი დადიოდა ჩვენს წრეებზე), რატომ არ შეიძლება ამის გაკეთება ჩემს ქვეყანაში-მეთქი. მაშინ საქართველოში დაბრუნებას არ ვაპირებდი. მაგრამ იმ პერიოდში ილიას უნივერსიტეტმა შემომთავაზა, ხომ არ დაინტერესდებოდი კომპიუტერული ინჟინერიის პროგრამის განვითარებით, სან დიეგოს უნივერსიტეტთან ერთადო. მაშინ ვიფიქრე, რომ ძალიან მაინტერესებდა ახალი მიმართულების განვითარება უნივერსიტეტში. თან, ვფიქრობდი, იქნებ, მომეხერხებინა ტექნოლოგიების მიმართ ინტერესის გაჩენა ბავშვებში. ახლა ბევრად მეტი ინტერესია, ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტომაც თავისი როლი ითამაშა.  მაგრამ როცა ჩამოვედი, ასე არ იყო.

 

„ასე მასშტაბურად ვერ ვუყურებ ჩემს საქმეს.“ 

 


- მიგაჩნიათ, რომ ტექნოლოგიების კულტურის ჩამოტანა და დანერგვა შეუძლებელია, თუ სკოლის მოსწავლეებთანაც არ იმუშავეთ? 

- სკოლის მოსწავლეებთან უნდა დაიწყო ამაზე მუშაობა, ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. 

- თუმცა, რისთვისაც მოგიწვიეს, ეს ხომ საუნივერსიტეტო პროგრამა იყო? 

- დიახ. მაგრამ შემდეგ უნივერსიტეტმა გადაწყვიტა, რომ ინოვაციებისა და მეცნიერების პოპულარიზაციის მიმართულებით მოსწავლეებთან და სტუდენტებთან მუშაობა გაგვეერთიანებინა და პასუხისმგებლობა მე ამეღო. ამის პარალელურად, 2017 წლიდან ორი პროგრამა შევქმენით, რომელთა ხელმძღვანელი მე ვარ. ეს არის კომპიუტერული ინჟინერია ქართულ და ინგლისურ ენებზე. შემდეგ ამას დავამატეთ ელექტრონული ინჟინერია, კომპიუტერული მეცნიერებები, სამოქალაქო ინჟინერია... ყველა ამ პროგრამის განვითარებაში ვიყავი ჩართული. ამ პროგრამების საფუძველზე ილიას უნივერსიტეტში შეიქმნა ტექნოლოგიების სკოლა და მის განვითარებაშიც საკმაო დროს ვდებ.

- ამ ყველაფრის შემდეგაც ფიქრობთ, რომ თქვენმა ჩამოსვლამ ამ ქვეყანას რაც შემატა, სისტემური ცვლილებების საფუძველი ვერ გახდება?

- არ მგონია. ასე მასშტაბურად ვერ ვუყურებ ჩემს საქმეს. 

- თქვენ თქვით, რომ რომელი ქვეყნებიც სწორად განავითარებენ მეცნიერებას დღეს, ის ქვეყნები იცხოვრებენ კარგად 20-25 წლის შემდეგ. ჩვენს ქვეყანას რა ელოდება?

- სხვათა შორის, ამაზე ხშირად ვფიქრობ. რაც არ უნდა კარგად ავეწყოთ - იქ, ამერიკაში, ჩემი ქმარი ძალიან საინტერესო საქმეს აკეთებს და მეც პატარა კომპანიის თანადამფუძნებელი ვარ - ხშირად ვამბობთ, რომ, ალბათ, საქართველოში ვიცხოვრებთ 15-20 წლის შემდეგ. მაინც აქ ვხედავთ ჩვენს მომავალს. თუ დღეს სახელმწიფო სწორად მოჰკიდებს ხელს ტექნოლოგიებისა და მეცნიერების განვითარებას,  ძალიან კარგი პოტენციალი გვაქვს. ჩვენ რომ 1990-იან წლებში ესტონეთის გზას დავდგომოდით, როგორც ესტონეთია დღეს საინფორმაციო ტექნოლოგიების (IT) ლიდერი ევროპაში, ჩვენც შეგვეძლო, მსგავსი წარმატება გვქონოდა. შეიძლება, იმის გამო, რომ ძველი ერი ვართ, ბევრი კულტურის თანაკვეთა გვაქვს; ან იმის გამო, რომ  მრავალი სირთულე გამოვიარეთ, ვფიქრობ, განსაკუთრებული უნარები გვაქვს, რომელთა კარგად განვითარება შეიძლება. ამ შემთხვევაში, 20-25 წელიწადში შეგვიძლია ვიყოთ მოწესრიგებული, ლაღი, საშუალო სიმდიდრის, წელში გამართული ევროპული ქვეყანა, აზიური კულტურის ნიშნებით. შეგვიძლია, ძალიან საინტერესო ქვეყანა ვიყოთ სამეცნიერო კუთხითაც და ტურისტული კუთხითაც. მაგრამ დღეს როგორც მივყვებით - სპონტანურად, ფრაგმენტულად, ერთიანი სტრატეგიის გარეშე, საერთაშორისო პროექტებით, რომელთა შედეგი ძალიან დაბალია, დახარჯულ ფულთან შედარებით - შეიძლება, ზუსტად ასეთსავე მდგომარეობაში ვიყოთ 20 წლის შემდეგ. ეს ძალიან მტკივნეული იქნება. 

- საქართველოში სასკოლო განათლება, პრინციპში, ისეთივეა, როგორიც გასული ათწლეულების განმავლობაში იყო. არადა, ტექნოლოგიური სიახლეები სკოლისთვის დიდი გამოწვევაა ყველგან და, რა თქმა უნდა, საქართველოშიც. როგორ ფიქრობთ, ჩვენს სკოლებში რომელი სეგმენტია ტექნოლოგიურად უფრო მეტად განვითარებული - მასწავლებლები თუ მოსწავლეები?

- საქართველოში როცა უმრავლესობაზე ლაპარაკობ, მერე ყველა თავის თავზე იღებს. ამიტომ თავიდანვე აღვნიშნავ, რომ ძალიან კარგი მასწავლებლები შემხვედრია, ტექნოლოგიების მიმართულებით. მათ თავისუფლად შეეძლოთ, თავისი ცოდნა ინდუსტრიაში დაეხარჯათ და, სულ ცოტა, რვაჯერ მეტი ხელფასი მიეღოთ. მაგრამ სკოლას ახარჯავენ თავის ენერგიას, რაც ერთი-ორად დასაფასებელია. თუმცა, სტატისტიკურად რომ ავიღოთ ერთიანი სურათი - დღევანდელი მეათე-მეთორმეტე კლასელი მოსწავლეები და მათი მასწავლებლები რომ შევადაროთ, ტექნოლოგიური ცოდნაც და უნარებიც ცალსახად მოსწავლეებს უფრო მეტი აქვთ. 

- რაც მოგვიტანს ეს რეალობა, რომ მოსწავლეები ტექნოლოგიების მხრივ უფრო წინ არიან, ვიდრე მათი მასწავლებლები? 

- ეს რეალობა უკვე გვაძლევს ტექნოლოგიურ ნაპრალს ახალგაზრდების სხვადასხვა ჯგუფს შორის. ერთი მხრივ, გვყავს მოსწავლეები, რომლებსაც ვებგვერდების შექმნაც თავისუფლად შეუძლიათ და თამაშების შექმნაც. ზოგი სკოლის შემდეგ პირდაპირ კომპანიაში იწყებს მუშაობას ისე, რომ უნივერსიტეტშიც არ მიდის. მეორე მხრივ, არიან მოსწავლეები, რომელთაც ვერც მშობელი დაეხმარა, ვერც ისეთი ორგანიზებულები არიან, რომ თვითგანათლებაზე იზრუნონ. მათ არც სკოლაში ვთავაზობთ  არჩევით თუ სავალდებულო საგნად დაპროგრამებას, როგორც ამას ამერიკასა და ევროპაში აკეთებენ. არც ბევრი უფასო კლუბი გვაქვს. ინოვაციების სააგენტოს ცენტრებში პატარ-პატარა ტრენინგები ტარდება; ასევე, რამდენიმე ყოჩაღ სკოლას აქვს კლუბები. ახლა დიდი გრანტი მოგვცა ევროკავშირმა, რომლის მენეჯერიც მე ვარ. ამ პროექტით 100 სკოლაში უნდა შევქმნათ ტექნოლოგიური კლუბები. მაგრამ ეს ყველაფერი მაინც ფრაგმენტულია.

- როგორც ვიცი, რეგიონების სკოლებსაც რთავთ ამ პროექტში.

- მხოლოდ რეგიონებშია ეს ასი სკოლა. თავიდანვე სპეციალურად გამოვაცალკევეთ - მხოლოდ საჯარო და მხოლოდ რეგიონის სკოლები. კერძო სკოლებს გაცილებით მეტი შესაძლებლობები აქვთ, ყველანაირი გამოცდილება აღწერილია ინტერნეტში, რომლის გადმოტანა შეუძლიათ. თბილისშიც გაცილებით მეტი რესურსია ხელმისაწვდომი. 

-  ამ კლუბებს მასწავლებლებისთვის ქმნით თუ მოსწავლეებისთვის? 

- მასწავლებლებს უტარდებათ მოკლე ტრენინგები. შემდეგ ისინი ასწავლიან მოსწავლეებს. თუ სკოლას არ ჰყავს სათანადო მასწავლებელი, გარედან მივამაგრებთ ტრენერს. ვეძებთ, რომ ადგილობრივი იყოს. ჩვენ ვეხმარებით კურიკულუმებით და მასალით, რომლითაც მერე მოსწავლეებს უნდა ასწავლონ.

 

„ჩვენთან სკოლებში - უცხოეთის ქვეყნებისგან განსხვავებით - არ არსებობს კარიერული რჩევის რაიმე სერვისი.”

 


- თქვენ ამბობდით, ინფორმაციული და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები (ისტ-ი) გამჭოლი კომპეტენცია უნდა იყოსო. ანუ მას ყველა საგნის მასწავლებელი უნდა იყენებდეს? 

- დიახ. ახლა ისტ-ი მხოლოდ მეექვსე კლასის ჩათვლით ისწავლება. ისტ-ს აქ რასაც ეძახიან, ციფრული და კომპიუტერული წიგნიერების გაერთიანებაა. ასე არ შეიძლება. საოფისე პროგრამები - Word, Excel, PowerPoint ცალკე საგნად არ უნდა ისწავლებოდეს. ინფორმაციული და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გაკვეთილებზე ბავშვებს გამოთვლითი აზროვნება უნდა განვუვითაროთ და ვასწავლოთ კომპიუტერების გამოყენება გამოთვლებისთვის. მეშვიდე კლასიდან მეთორმეტე კლასის ჩათვლით, ამ მიმართულებით სკოლაში თითქმის არაფერი არ ხდება. ბავშვი, რომელიც მეექვსე კლასში დაინტერესდა, მარტო დარჩა თავის ინტერესთან. როცა ევროპის და ამერიკის უნივერსიტეტებში კომპიუტერულ მეცნიერებაზე ან კომპიუტერულ ინჟინერიაზე მიდის სტუდენტი, მან  უკვე აუცილებლად იცის პროგრამირების საწყისები, იმიტომ, რომ სკოლაში აქვს ეს საკითხები დაფარული, რაღაც დონეზე. ჩვენს შემთხვევაში, მოდიან სტუდენტები, რომლებმაც მათემატიკა ძალიან კარგად იციან, მაგრამ არასდროს შეხებიან პროგრამირებას. ამავე დროს, მოდის სტუდენტი, რომელიც თამაშებს აპროგრამებს. ძალიან რთულია მერე ასეთ შერეულ ნაკადთან მუშაობა. 

- იმან, ვინც აპროგრამებს, ეს ცოდნა სად მიიღო?

- კერძო სკოლებს აქვთ წრეები და კლუბები. ილიას უნივერსიტეტშიც გვაქვს უფასო ტრენინგები მოსწავლეებისთვის. ფასიანი წრეებიც არსებობს, ალბათ უკვე 10 წელია. ასევე, დიდი ხანია, არსებობს „მზიურის“ ინფორმატიკის ცენტრი, რომელიც განსაკუთრებით ნიჭიერ ბავშვებთან მუშაობს. ბევრი რამ მშობელზეცაა დამოკიდებული. 

- გასაგებია. მინდა, რომ უნივერსიტეტებზე ვისაუბროთ. ნათქვამი გაქვთ, რომ საუნივერსიტეტო პროგრამებს საფუძვლად არ  უდევს შრომის ბაზრის კვალიფიციური კვლევა; რომ ერთმანეთთან არ არის დაკავშირებული, უნივერსიტეტები რა პროფესიებს სთავაზობენ ახალგაზრდებს და რა პროფესიის ადამიანები სჭირდება იმ გარემოს, სადაც მათ უნდა იცხოვრონ და იმუშაონ. საიდან და როგორ უნდა დაიწყოს ამ პრობლემის მოგვარება? გასაგებია, რომ უნივერსიტეტებს არ აქვთ ფინანსები ასეთი კვლევების ჩასატარებლად.

- წესი ასეთია, რომ უნივერსიტეტმა უნდა გაიაროს ავტორიზაცია და შემდეგ ყველა პროგრამამ - აკრედიტაცია. ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი, რომელსაც აქვს აკრედიტაციის და ავტორიზაციის სამმართველოები, პროგრამებს აკრედიტაციისთვის სთხოვს შრომის ბაზრის კვლევას. მაგრამ ყველამ ვიცით, რომ ეს ძალიან ზედაპირული კვლევაა. უნივერსიტეტმა ყველა პროგრამისთვის რომ შრომის ბაზარი საფუძვლიანად იკვლიოს, ეს რთული და ფინანსურად ძვირად ღირებული საქმეა. უცხოეთში სხვანაირად ხდება. პირველ რიგში, სახელმწიფოს აქვს სწორად დალაგებული მონაცემები დასაქმების შესახებ. ამ მონაცემების ანალიზს რომელიმე კერძო ორგანიზაცია აკეთებს და შემდეგ ყიდის. არ არის ძვირი, ვთქვათ, 200 დოლარი. უნივერსიტეტები სწორედ ამ კვლევებს ყიდულობენ. უფრო პრობლემური საკითხი ის არის, რომ ჩვენთან სკოლებში - უცხოეთის ქვეყნებისგან განსხვავებით - არ არსებობს კარიერული რჩევის რაიმე სერვისი. ამერიკაში მეშვიდე კლასიდან იწყებენ ამაზე ფიქრს. თვეში ერთხელ მიჰყავთ მოსწავლეები ქარხნებში,  ორგანიზაციებში. ხან სკოლაში მოჰყავთ სხვადასხვა პროფესიის ადამიანები და მოსწავლეებს, ზოგადად, პროფესიებს აცნობენ. შემდეგ ეს კომპონენტი უფრო ძლიერდება. მეცხრე კლასში, როცა მეათე-მეთერთმეტე კლასის საგნები უნდა აირჩიონ, ფსიქოლოგიურ ტესტირებას უტარებენ და უნარების შესაბამისად ურჩევენ პროფესიებს. 

- ჩვენთან რა ხდება, ამის საპირწონედ? 

- მაგალითად, მეგობარს მოჰყავს ჩემთან შვილი, ამბობს, რომ მათემატიკაში ძალიან მაგარია და არ იცის, რა პროფესია აირჩიოს. საერთოდ არ იცის, ამ მათემატიკით სად უნდა წავიდეს. არც მშობელმა იცის; არც სკოლა ეხმარება. არადა, ყველგან ამას ვამბობ, რომ პროგრამისტების საშინელი ნაკლებობა გვაქვს. 2017 წელს რომ ჩამოვედი, პროგრამისტების ხელფასი რაც იყო, დღეს დაახლოებით 50%-ით არის ეს თანხა გაზრდილი. სხვა რომელი სფეროა ასეთი? თან სხვა სფერო არ ვიცი, სადაც 20 წლის ადამიანს უკვე მაღალ ხელფასზე შეუძლია, მუშაობა დაიწყოს, თუკი თავისი საქმე კარგად იცის. ეს ძალიან იშვიათი სფეროა, რომელსაც საზღვრებიც არ გააჩნია. ბევრი ჩემი ნაცნობი თბილისიდან მუშაობს რომელიმე ამერიკული ან ევროპული კომპანიისთვის, ძალიან კარგი ხელფასით. მაგრამ, ძირითადად, მოსახლეობა ცუდად იცნობს ამ პროფესიების პერსპექტივებს. 

- ახლა რომ საუბრობდით, ეროვნული მოძრაობის გარიჟრაჟი გამახსენდა, როდესაც ხალხს სჯეროდა, რომ მარტო ბორჯომი გვარჩენდა მთელ ქვეყანას. მაშინ პოლიტიკურმა ლიდერებმა აბსოლუტურად არ იცოდნენ განვითარებული მსოფლიოს ტენდენციები. დაახლოებით იმავე დონეზე ვართ დღესაც, მსოფლიო ტენდენციების ცოდნის მხრივ? 

- ბორჯომი აღარ მახსოვდა (იცინის). მაგრამ ახლა ტურიზმზე გვაქვს ასეთი იმედის თვალი მიპყრობილი, აკვიატება... ტურიზმის სპეციალისტი არ ვარ, მაგრამ ვიცი, რომ ღირებულია ხელუხლებელი, დაცული, მოწესრიგებული ბუნება, ღია სივრცეები. როცა ვმოგზაურობ, ვხედავ, როგორ არის მოვლილი სანაპიროები და პარკები იქ, სადაც ძვირად ღირებული ტურიზმია განვითარებული. შევადაროთ ჩვენს სანაპიროს და პარკებს. აჭარაში ყოველ ჩასვლაზე გული მეწურება, უარესდება და უარესდება მდგომარეობა. იგივეა გუდაურში. როდესაც საახალწლოდ ჩემი ქმარი იყო ჩამოსული, ჯერ ბორჯომში დავისვენეთ და შემდეგ ყაზბეგში. გზაში რომ ხედავ ამ ულამაზეს ბუნებას, რომელიც მშენებლობებით არის დამახინჯებული... თუ მართლა გტკივა გული ამ ქვეყანაზე, თუ მართლა ფიქრობ, ათ წელიწადში სად ვიქნებით, - განვითარების სწორი გეგმა უნდა გქონდეს. ერთხელ რომ არასწორად ჩადგამ სახლს, იმ მომენტში ათი ლარის მოგება თუ მოიტანა, მისი გადადგმისთვის ხუთ წელიწადში ასჯერ მეტის დახარჯვა მოგიწევს. საით მიდის მსოფლიო ტენდენციები, ამას ვერ ვხედავთ. იგივე ხდება სოფლის მეურნეობაში. დღეს დამტკიცებულია, რომ სოფლის მეურნეობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება იყოს მომგებიანი, თუ მაღალტექნოლოგიურია. იმის ნაცვლად, რომ, ვთქვათ, ერთი ადამიანის შრომამ მოიყვანოს ასი კილო კარტოფილი, ჩვენთან მოჰყავს ორი კილო. ფაქტობრივად, ტყუილად ვშრომობთ, საცრით მოგვაქვს წყალი. ვთქვათ, გადავწყვიტეთ, რომ სოფლის მეურნეობა ტექნოლოგიურად უნდა გავმართოთ: გამოვიყენოთ დრონები ნიადაგის ანალიზისთვის;  შემოვიტანოთ მკრეფავი რობოტები, ან ავტომატური მორწყვის სისტემები, ან სარეველების გამანადგურებელი რობოტები. ამის პოტენციალი ჩვენ გვაქვს. ამ ტექნიკის დამზადება ჩინური ნაწილებით აქაც შეგვიძლია. რას წავაწყდებით? რომ ინფრასტრუქტურა არ არსებობს. 

- რას გულისხმობთ? 

- ერთი თვის წინ ვიყავი ამერიკაში და მანქანით მოვიარეთ კალიფორნიის საკმაო ნაწილი. ისეთი ქალაქები გავიარეთ, რომლებიც მთლიანად ფერმებია. რომ გახედავ ამ ბაღებს, ბოსტნებს, - სანტიმეტრის სიზუსტით არის ყველაფერი მოწყობილი. ყველგან არის ძალიან კარგი გზა, ელექტროენერგია, წყალი. თუ ეს ინფრასტრუქტურული საფუძველი სახელმწიფომ არ შექმნა, რაზე დააშენოს ტექნოლოგია ინვესტორმა?  

- ამ ზოგად ფონზე, მინდა, მშობლებისთვის და ბავშვებისთვის კიდევ ერთხელ შეჯამებულად გვითხრათ, რა შანსები აქვთ ჩვენს უფროსკლასელებს, რომ რამდენიმე წელიწადში მსოფლიოს პრიორიტეტულ ტენდენციებში იპოვონ საკუთარი თავი.

- რეალურად, კარგი შანსები აქვთ. საქართველოში მეტ-ნაკლებად პოპულარულია მათემატიკა და ჯერ კიდევ გვაქვს პოტენციალი, რომლის განვითარება შეგვიძლია. მათემატიკა არის ამ ყველაფრის საფუძველი. მათემატიკის სწორად სწავლებას სკოლაში - არა რიცხვების და გამრავლების ტაბულის დაზეპირებას, რასაც არანაირი აზრი არ აქვს - არამედ, გააზრებას, რაოდენობრივი და გამოთვლითი აზროვნების ჩამოყალიბებას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს. ხშირად მესმის ხოლმე მოსწავლეებისგან - დედაჩემს უნდა, საერთაშორისო ურთიერთობებზე ჩავაბარო. დაფიქრდი, საერთაშორისო ურთიერთობების რამდენი სპეციალისტი გვჭირდება? 800 ადგილი როცა არის ბიზნესზე, გვჭირდება ამდენი პროფესიონალი ამ მიმართულებით? jobs.ge-ზე რომ შეხვიდეთ და პროგრამისტის ხელფასი სხვა პროფესიის ადამიანების ხელფასს შეადაროთ, უცებ მიხვდებით, რაზე ვლაპარაკობ. მესმის, ძნელია, მშობელს ამას რომ ვადებთ ტვირთად. შეიძლება, ამისთვის არც ეცალოს, ან შესაბამისი კომპეტენცია არ ჰქონდეს. ეს სკოლამ უნდა გააკეთოს, ჩემი აზრით. სკოლამ უნდა დაიწყოს შეხვედრები მშობლებთან. სკოლამ უნდა ურჩიოს მშობლებს. 

- უხშირეს შემთხვევაში, სკოლამაც არ იცის, ვის რა უნდა ურჩიოს. არ გვაქვს ეს გამოცდილება. 

- ალბათ. ბევრი მეგობარი მყავს ამერიკაში, სილიკონის ველზე და ვცდილობ, ისინი მოვიწვიო ხოლმე და ახალგაზრდებთან ვასაუბრო. ქართველები არიან, უნივერსიტეტი აქ დაამთავრეს. გული მწყდება, რომ ამერიკაში მუშაობენ, მაგრამ ძალიან საინტერესო საქმეს აკეთებენ და კარგი ანაზღაურება აქვთ. ზოგი მათგანი ჩემი სტუდენტი იყო, სანამ ამერიკაში წავიდოდი. ახლა 29-30 წლის არიან, Google-ში და Cisco-ში მუშაობენ ინჟინრებად და მართლა ნათელი მომავალი აქვთ. გზა რომ ხსნილია მათთვის, ვინც ამ სფეროს მიჰყვება, ეს ძალიან ცხადია. თუმცა, როცა უნივერსიტეტი აწყობს ასეთ შეხვედრებს, ცოტა ახალგაზრდა ესწრება. სკოლას კი ყოველთვის შეუძლია, პირდაპირ იმუშაოს მოსწავლეებთან.

- მეექვსე კლასის ზევით სკოლა არაფერს აკეთებს ტექნოლოგიების განვითარების კუთხით, იმის გარდა, რომ მათემატიკას ასწავლის. ამიტომ, არც მაქვს მოლოდინი, რომ სკოლა შეასრულებს გადამწყვეტ როლს, ამ ეტაპზე. მაგრამ ტექნოლოგიების პოპულარიზაციის გზაზე გადადგმულმა ყველა პატარა ნაბიჯმა, შეიძლება, დიდი ნაყოფი გამოიღოს. 

- სულ ვფიქრობ, რატომ არის მშობლების ცნობიერების ამაღლება მნიშვნელოვანი. დღეს ყველამ იცის, რომ ქართული ცეკვის სწავლა ბავშვისთვის ძალიან კარგია. როცა სოფლის სკოლებში ჩავდიოდით, სკოლა არ მინახავს, სადაც ქართული ცეკვის წრე არ იყო. ჩემი შეფასებით, ალბათ, ბავშვების 40% დადის ქართულ ცეკვაზე, კვირაში ორ-სამ საათს ამაზე ხარჯავს და, ალბათ, მშობელი თვეში საშუალოდ 50 ლარს იხდის. რეალურად, მშობელი ასევე რომ იყოს დაინტერესებული პროგრამირების წრით, ამისთვისაც გადაიხდიდა. მაგრამ ვერ ხვდება, ეს რამდენად მნიშვნელოვანია. ამერიკაში, მისურის შტატში, სადაც 6 მილიონი მოსახლეობაა, ყოველ წელს 40 000 ბავშვი მონაწილეობს „რობოტიქსის“ შეჯიბრში. ჩვენთან თუ გადმოვთვლით პროპორციულად, 25 000-მა ბავშვმა „რობოტიქსის“ შეჯიბრში რომ მიიღოს მონაწილეობა, ათი წლის განმავლობაში იმდენი ინჟინერი გვეყოლება, ჩვენთვისაც საკმარისი იქნება და მთელ ევროპასაც მოვამარაგებთ.

- თითქმის ყველა საჯარო გამოსვლისას თქვენ აღნიშნავთ, რომ ადამიანის განვითარებაში გადამწყვეტი როლი აქვს სტერეოტიპებს, რომლებიც ბავშვობისას ყალიბდება, თუნდაც, სათამაშოების გავლენით. გოგონებისთვის მშობლები ყიდულობენ თოჯინებს, რაც საფუძვლად ედება როლურ თამაშებს და ემოციური სფეროს განვითარებას; ბიჭებისთვის კი ყიდულობენ, ვთქვათ, ლოგოს, რომელიც უფრო ლოგიკურ აზროვნებას ავითარებს. თქვენ ამბობთ, რომ აღზრდის ეს სტერეოტიპი გოგონებსაც და ბიჭებსაც აზარალებს. როცა თქვენი ბიჭები პატარები იყვნენ, რა სათამაშოებს ყიდულობდით მათთვის და როგორ ზრუნავდით მათი ემოციური ინტელექტის განვითარებაზე? 

- ჯერ ერთი, თუ რამე აინტერესებდათ, არასდროს გამირჩევია სათამაშოს ყიდვის დროს - რა შეიძლება და რა არ შეიძლება. ან თუ რაიმე ტანსაცმელი მოსწონდათ, არასდროს დამიშლია მისი ჩაცმა. მთავარი იყო, კომფორტულად ყოფილიყვნენ, დღემდე ასე არიან. ცოტა უცნაურად ჩაცმულები კი დადიან ხოლმე, თავის ჭკუაზე. და კიდევ ერთი - ჩვენს ოჯახში ტაბუირებული თემა არ არსებობს. მუდმივად ყველაფერზე ვლაპარაკობთ და ვფიქრობ, მეტ-ნაკლებად მოვახერხე მათი ემოციური ინტელექტის განვითარება.

 

„მგონია, რომ შვილებმაც გამზარდეს.“

 


- პირადად თქვენ რთული ბავშვობა გქონდათ. თქვენი ოჯახი აფხაზეთიდან დევნილია. ჭუბერის გზა გაქვთ გამოვლილი. თბილისში დამკვიდრება თქვენთვის ადვილი არ იყო. ერთ ციტატას შეგახსენებთ: „თინეიჯერობის ასაკში სოციუმში საკუთარი ადგილის პოვნის მკვეთრი მოთხოვნილება არსებობს და ამაში რომ ვერ ვეწერებოდი, ძალიან განვიცდიდი.“ როგორ გადალახეთ ეს განცდები? 

- სოხუმში კარგად ვცხოვრობდით, მაგრამ მაშინაც იგივე პრობლემები მქონდა, სოციუმში ჩაწერის მხრივ. 

- რატომ?

- თანატოლებთან საერთო ენას ვერ ვპოულობდი. რაღაც წიგნებს ვკითხულობდი ჩემთვის, არ მესმოდა პოპულარული თემები. თინეიჯერობის დროს მკაფიოდ მეგონა, რომ შეუძლებელია სამყაროს კითხვებზე პასუხების პოვნა. ვფიქრობდი: რა აზრი აქვს ადამიანის ცხოვრებას? ეს მძიმე განცდა მქონდა. მერე იყო ომი, რასაც დიდი სიღარიბე მოჰყვა. მანამდე კარგად ვცხოვრობდით, სიღარიბეში კი უფრო დამძიმდა ემოციები. საერთოდ რომ გადავრჩით იმ წლებში, ეს მოხდა დედაჩემის მამიდაშვილის წყალობით, რომელმაც შეგვიფარა. თვითონაც ძალიან ფართოდ არ ცხოვრობდნენ და ერთი დიდი ოთახი ჩვენ დაგვითმეს. ისინი გვაჭმევდნენ და გვაცმევდნენ. ზამთარში მე და ჩემს დას გვიყიდეს ჩექმები, რომლებსაც თოვლში პირი გაეხსნა. შიგნით ჯერ პარკს ვიცვამდი და მერე ამ პირგახსნილ ჩექმას. იმ წელს უსაშინლესი ზამთარი იყო. 47-ე სკოლაში დავდიოდით. სანამ სკოლაში მივიდოდით, გამდნარი თოვლი ჭყაპუნობდა ჩექმაში. სამი საათი სველი ფეხით უნდა ვმჯდარიყავი, მაგრამ ამას კი არ ვდარდობდი. ვდარდობდი, ვინმეს არ გაეგო, რომ ჩექმაში წყალი შემდიოდა. ახლა ამას ჩემს შვილებს რომ ვუყვები, ძალიან უკვირთ. მათ არაფერი არ აკლიათ, მაგრამ საერთოდ არ აინტერესებთ ნივთები. სკოლაში ფორმა რომ მოეთხოვება ჩემს უფროს შვილს, კი იცვამს ამ ფორმას ზუზუნით, რადგან ვერ იტანს, მაგრამ ფეხზე აცვია „კროქსები“, წელიწადნახევარია ერთი და იგივე „კროქსი“ აცვია. ეს მოსწონს, ამაში კომფორტულად გრძნობს თავს და ვერ ხვდება, რატომ არ უნდა ეცვას. ამიტომ ვერ იგებენ, როცა მე პირდაღებული ჩექმის ამბავს ვუყვები. ამ სირთულეებზე, თავის დროზე, ჩემს მშობლებთან არ ვლაპარაკობდი. ერთი-ორჯერ რომ ვცადე, არ ესმოდათ და მერე სულ ჩავიკეტე ჩემს თავში. ძალიან მეშინოდა, რომ ჩემს შვილებთან იგივე არ მომსვლოდა. ყველაზე დიდი უბედურება თინეიჯერებს მაშინ ემართებათ, როცა მშობლებს არ ენდობიან. პატარა შეცდომა თუ დაუშვეს, ფიქრობენ, რომ თავზე ჩამოექცათ ქვეყანა. სახლიდან გარბიან და ზოგჯერ თვითმკვლელობასაც ცდიან. ამიტომ, ბავშვობიდან შვილებს ვუყვებოდი, რომ ასეთ და ასეთ შეცდომებს ვუშვებდი, რომ დეპრესია მქონდა. როგორ გადავლახე? არ ვიცი, ალბათ, ასაკთან ერთად. და პარტნიორში ძალიან გამიმართლა. 

- რამდენი წლის იყავით, როცა გათხოვდით?

- 26 წლის ვიყავი, თუ ზუსტად მახსოვს. 

- მაგრამ მანამდე დიდი გზა გაიარეთ. 

- უკვე ვიწყებდი კონფერენციებზე სიარულს და საჯარო გამოსვლებს. ეს ცოტა თავდაჯერებას გმატებს. მეორე მხრივ, როცა ცოდნა გემატება, ხვდები, ქუჩაში ყველა შენ არ გიყურებს და საერთოდ არავის აინტერესებს, როგორი ხარ.

 
და მესამეც, ალბათ, ძალიან მნიშვნელოვანია, ვისთან ერთად იზრდები. და მე მგონია, რომ მე და ჩემმა ქმარმა რაღაცნაირად ერთმანეთი გავზარდეთ, ანუ ბევრი მივეცით ერთმანეთს.

 

- ეს დღეები სულ ვფიქრობდი - ისეთი ნანა ასეთ ნანად როგორ გადაიქცა. ძალიან მორცხვი და მარტოსული ბავშვი იყავით. ჩემთვის ასე გავეცი პასუხი, რომ ცოდნამ დიდი ძალა მოგცათ. 

- დიახ, ცოდნამ ნამდვილად დიდი ძალა მომცა. ბევრს ვკითხულობ აღზრდაზე, განათლებაზე, ფსიქოლოგიურ საკითხებზე. მგონია, რომ შვილებმაც გამზარდეს. შვილები რომ არ ყოფილიყვნენ ჩემს ცხოვრებაში, ალბათ, სხვანაირი ვიქნებოდი. 

- თქვენი მეუღლე რომ იყო საახალწლოდ ჩამოსული, უფროსი შვილი ჩამოყვანილი ჰყავდა?

- არა, უფროსი შვილი ერთი წელი იყო ამერიკაში, როცა მე საქართველოში დავბრუნდი. მერე ისიც აქეთ წამოვიდა. წელს სკოლას ამთავრებს. 

- რომელ სკოლაში დადიან თქვენი შვილები?

- ევროპულ სკოლაში. 

- რაკი შვილებზე ვლაპარაკობთ, მინდა, გკითხოთ: „თავისუფლების დღიურში“ თქვენს მეგობარ ფსიქოლოგ მალინაზე დაწერეთ: გვერდში მიდგას, როცა საკუთარი დედობის სისწორეში შემაქვს ეჭვიო. რა მხრივ ისურვებდით, რომ თქვენი შვილებისთვის კიდევ უფრო მეტი გაგეკეთებინათ?

- ეს, ზოგადად, დედობის სირთულეა. რა თქმა უნდა, მთავარი ამბავია, რომ შვილის გამოკვება შეგეძლოს და მინიმალური, საბაზისო საზრუნავი მოშორებული გქონდეს. მაგრამ ჩვენ ამ მდგომარეობაში არ ვართ, ცხადია.

 
მეორე მხრივ არის ის, რომ მუდმივად გრძნობ იმას, რომ ბავშვების პოტენციალის განვითარება არის მაინც შენზე, როგორც მშობელზე, დამოკიდებული. და ცხადია, ვერცერთი აღზრდის თეორია დღეს ვერ გეუბნება, რა არის სწორი. კარგია, რომ კომფორტში გყავს თუ, პირიქით, ცუდია, რომ კომფორტში გყავს? მეტი სირთულე უნდა ჰქონდეს, თუ ნაკლები სირთულე უნდა ჰქონდეს? ამაზე პასუხი არ არის და, ალბათ, ადამიანებს არასდროს არ ექნებათ ამაზე პასუხი იმიტომ, რომ ისიც კი არ ვიცით, ამ ცხოვრების აზრი რა არის. თუ რაღაც ნიშნულად ავიღებთ იმას, რომ ცხოვრების აზრია, პოტენციალი განუვითარდეს ადამიანს, ამ შემთხვევაში, ჩვენ მაგალითები გვყავს საოცარი მწერლების, რომლებიც საშინელ პირობებში გაიზარდნენ ბავშვობაში და, იმავე დროს, მაგალითები გვაქვს დაკარგული ადამიანების, რომლებიც ძალიან კარგ მშობლებთან და ძალიან ისეთ... ყველანაირად გახსნილ გარემოში გაიზარდნენ.

 

ამიტომ, სულ მაქვს ეს შფოთვა, რამდენად სწორად ვიქცევი. ჩემი ქმარი გაცილებით ნაკლებად შფოთავს. როცა უფროსი შვილი პატარა იყო, ძალიან აქტიურად დავდიოდით ოლიმპიადებზე. მაგრამ მერე მივხვდი, რომ ოლიმპიადებში მონაწილეობა ბავშვისთვის სტრესია და შევამცირეთ. ახლა მაინც ვფიქრობ, რამდენად სწორი გადაწყვეტილება მივიღეთ. როცა ოლიმპიადაში გამარჯვებულ თუ სპორტში წარმატებულ ადამიანებს ვუყურებთ, მათი წარმატების უკან რა დგას? ერთ ამბავს მოგიყვებით. ჩვენი ახლომდებარე ქალაქები იყო კანზას-სიტი, სენტ-ლუისი და მისურის კოლუმბია. ამ ქალაქებში დავდიოდით ჭადრაკის ტურნირებზე. ძალიან ხშირად ვხვდებოდით ჩინელების ოჯახს კანზას-სიტიდან, რომელთა შვილი ექვსი წლის იყო, როცა გავიცანით. ეს ბავშვი შვიდი წლის რომ გახდა, ამერიკაში საუკეთესო სამეულში იყო თავის ასაკში, 1800 ჰქონდა რეიტინგი. როცა რეიტინგებით ტარდებოდა შეჯიბრი, ორჯერ მოხვდა სათამაშოდ ჩემს ქმართან, რომელსაც ასევე ძალიან უყვარს ჭადრაკი. ჩემმა ქმარმა კი მოუგო, მაგრამ იცინოდა: ეს ბავშვი ამერიკის ჩემპიონი გახდება და მერე ვიტყვი, რომ ამერიკის ჩემპიონი მყავს ჭადრაკში დამარცხებულიო. ერთხელ, ამ ბავშვის მშობლებს ველაპარაკებით, ვეუბნებით, თქვენი ჩენი რა მაგარი ბიჭია! რა ყოჩაღია! მამამისი უცებ ამბობს: რა ვიცი, ზარმაციაო; ეზარება პარტიებზე მუშაობაო. მაშინ ძალიან დავიძაბეთ (იცინის). ერთხელაც, კანზასის საჭადრაკო ცენტრმა ფეისბუკზე დადო ინფორმაცია, რომ ჩვენმა ჩენმა პიანისტების კონკურსში გაიმარჯვა და ნიუ იორკში უნდა გამოვიდეს კონცერტზეო.

- საოცრება!

- რომ დავგუგლე, ვნახე, რომ, თურმე, ეს ბავშვი ასეთივე წარმატებით უკრავს ფორტეპიანოზე. მერე ვფიქრობდით: ამ ორ სფეროში მარტო ნიჭი საკმარისი არ არის. ორივეს ყოველდღიური ხანგრძლივი შრომა სჭირდება. მშობლები კი ფიქრობენ, რომ მათი შვილი ზარმაცია და მეტი უნდა იშრომოს. ხანდახან ძალიან მშურს იმ ხალხის, ვისაც 26-27 წლის შვილები ჰყავთ. ამ მშობლებმა, ალბათ, იციან, რომ რაღაც მთავარი სწორად გააკეთეს, რადგან შვილები ჩამოყალიბებული და თავისი ცხოვრებით კმაყოფილი ადამიანები არიან.

 

„მე უფრო კრიტიკული ვარ როგორც სხვების, ისე საკუთარი თავის მიმართ.“

 


- თქვენი მეუღლე - მიხეილ წიკლაური - საგარეჯოში გაიზარდა. როგორც თვითონ ამბობს, ძალიან მოსაწყენი ბავშვობა ჰქონდა. დღეს „Apple“-ს ტექლიდია (ანუ ჯგუფის ხელმძღვანელი, ტექნოლოგიური ლიდერი). უცხოეთში წარმატებულ ქართველთაგან ერთ-ერთი პირველია, ალბათ. მის ხასიათში რა არის ისეთი, რამაც, ინტელექტთან ერთად, გაუკვალა გზა საგარეჯოდან სილიკონის ველამდე? 

- ძალიან შრომისმოყვარე და მიზანსწრაფულია. ღარიბულად ცხოვრობდნენ და მხარდაჭერას არავისგან ელოდებოდა. ფიქრობდა, რომ ყველაფერს თვითონ უნდა მიაღწიოს. მაგალითად, მეათე კლასში მიხვდა, რომ ფიზიკა ისე კარგად არ იცის, რომ თავისუფლად ჩააბაროს. რა თქმა უნდა, ოჯახს რეპეტიტორის ფული არ ჰქონდა. ამიტომ, წავიდა ბიბლიოთეკაში, გამოიტანა მეხუთე კლასიდან დაწყებული, ყველა კლასის სახელმძღვანელო და თვითონ ასწავლა თავის თავს ისე, რომ მისაღებ გამოცდაზე უმაღლესი ქულა მიიღო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. მინდა, ეს შეუპოვრობა ჩემს შვილებსაც გამოჰყვეთ. 

- ინგლისური როგორ ისწავლა?

- ენა უფრო ცუდად იცოდა. მეც ვეხმარებოდი ენის კუთხით განვითარებაში, როცა ერთად ვმუშაობდით გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში. ერთ კომპიუტერს ვიყოფდით, მერე გრანტებზე ერთად ვმუშაობდით. შემდეგ მისი ხელმძღვანელი ჩემი ხელმძღვანელი გახდა. 9 წელია, ამერიკაში ცხოვრობს და ენა სრულყოფილად ახლაც არ იცის. ტექნიკურ მიმართულებაში ენის ღრმად ცოდნაც არ სჭირდება. ერთადერთი, რაც მას ხელს უშლიდა ამერიკაში, თვითწარმოჩენის უნარებია. ეს უნარები იქაურებს სკოლიდან აქვთ განვითარებული. მე მგონია, ამაშიც დავეხმარე, რომ კარგად დაენახა, რამდენად მაგარია. ისე, ძალიან ჭკვიანია (იცინის). 

- თუ ფიქრობთ, რომ ქარიზმატული ადამიანია?

- დიახ, ქარიზმატულიც არის. 

- რამდენიმე გადაცემა ვნახე მისი და სხვა ადამიანების მონაწილეობით. არავინ არ იწყებს ლაპარაკს, სანამ თქვენი მეუღლე არ იტყვის თავის სათქმელს. არასდროს არავინ ხმას არ იღებს, სანამ ის არ დაამთავრებს ლაპარაკს. ეს პირდაპირი აღიარებაა, საქართველოს რეალობაში. 

- მე ვამბობ ხოლმე, რომ ნათელი ადამიანია. ძალიან კეთილია და, ზოგადად, კეთილგანწყობილია ადამიანების მიმართ. მე უფრო კრიტიკული ვარ როგორც სხვების, ისე საკუთარი თავის მიმართ. ფსიქოლოგია მეტ-ნაკლებად ვიცი და ვცდილობ, ყველანაირად გავუგო და ყველა მხრიდან შემოვუარო ადამიანს. და მაინც, მე უფრო მომთხოვნი ვარ. ის ძალიან თავდაჯერებული, შემწყნარებელი და გულღიაა. როგორც ჩანს, ეს იზიდავს ადამიანებს მასში. 

- ინტერვიუს თქვენი კიდევ ერთი ციტატით დავასრულებთ: „არასოდეს მიფიქრია, რომ ვიღაცაზე უნდა ვიყო დამოკიდებული. ვისთანაც არ უნდა მეცხოვრა, მე უნდა მქონოდა ჩემი საკუთარი ცხოვრება, ჩემი დამოუკიდებლობა.“ რაიმე ხარკი თუ გადაგიხდიათ იმაში, რომ თქვენი გზით გევლოთ?

- ალბათ, კომფორტის დათმობა მომიხდა. თუ ჩემი ქმარი და მე ერთად ვართ, სულ ვცდილობთ, საქმე თანაბრად გავინაწილოთ. მაგრამ როცა ორი ადამიანი ერთდროულად ზრუნავს პროფესიულ განვითარებაზე და შვილები ჰყავთ, მაინც ძალიან ძნელია. თავისუფლად შემეძლო, ნაკლებად მეზრუნა ჩემს პროფესიაზე და უფრო კომფორტულად მეგრძნო თავი; შემოსავალზე არ მეზრუნა და ჩემს ქმარზე ვყოფილიყავი დამოკიდებული. ბევრად მშვიდად ვიცხოვრებდი და ბევრად ნაკლებ ღამეს გავათენებდი. 

- მაგრამ დამოუკიდებელიც ნაკლებად იქნებოდით?

- რა თქმა უნდა. ჩემი ქმარი ისეთი ადამიანია, რომელზეც, ვერც მიხვდები, დამოკიდებული ხარ თუ არა. მაგრამ ეს მე არაფერს შემიცვლიდა იმიტომ, რომ სულ ვცდილობ, ჩემს თავთან ვიყო მართალი. დამოუკიდებლობა ჩემთვის ძალიან ძვირფასია. 

- დიდი მადლობა შესანიშნავი ინტერვიუსთვის. საუბარს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია რომაელი პოეტი დეციმუს იუნიუს იუვენალი (60-127): „ბრძენი ადამიანი ზომიერებას ღირსეულ საქმეებშიც ინარჩუნებს.“ 

- ბოლომდე ვერ დავეთანხმები. ზოგადად, ზომიერების მომხრე ვარ განსჯაში და შეფასებებში, რადგან სიმართლე ხშირად სადღაც შუაშია. მაგრამ იმისთვის, რომ საქმე კარგად გამოვიდეს, ზომიერება არ კმარა, მას თავდავიწყება, ვნება სჭირდება. 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის გერმანელ მწერალს -  ბერტოლდ ავერბახს (1812-1882): „სიძულვილი შეიძლება მემკვიდრეობით მიიღო; სიყვარული - არასოდეს!“ 

- სიძულვილი  ნამდვილად შეიძლება მემკვიდრეობით მიიღო, ადვილად მოდის... სიყვარულს გაცილებით მეტი შრომა სჭირდება. სიძულვილი მარტივია და ორივე მხარეს ანგრევს. სიყვარულს კი დიდი ძალა მოაქვს. 

 

ფოტომასალა: ირაკლი გედენიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე