×
„ჩემი პირველი სამსახური აღმოჩნდა ჩემი საუკეთესო შეცდომა“

ზურაბ გურიელიძე

ბიოლოგი, თბილისის ზოოპარკის დირექტორი


2882

ინტერვიუს შესახებ

არაერთხელ მომისმენია, რომ ზურაბ გურიელიძე ის ადამიანია, რომელიც იდეალურად შეესაბამება თავის სამუშაო ადგილს და პოზიციას. 

სანამ ბატონ ზურაბს ინტერვიუსთვის შევხვდებოდი, მანამ არ ვიცოდი, ახლა კი ვიცი: თუ დღევანდელ საქართველოში ვინმეს დაუნანებლად ვუწოდებდი „მოღვაწეს“, მათ შორის ზურაბ გურიელიძეც არის. მგონი, ამით ყველაფერი ნათქვამია. 

ია ანთაძე

- ბატონო ზურაბ, ოდესმე ლექსი თუ დაგიწერიათ? 

- არა, თუ არ გავითვალისწინებთ იმ შემთხვევებს, როცა ექსპედიციის წევრები ვერთობით ხოლმე, ცუდი ამინდების დროს. ამას ლექსს ვერ დაარქმევ. 

- იმისთვის, რომ გავიგოთ, ვინ ვართ ჩვენ, ადამიანები, მეცნიერება უფრო გვეხმარება თუ ხელოვნება?

- ჩემი აზრით, არ შეიძლება, რომელიმეს უპირატესობა მივანიჭოთ. ხელოვნება სხვა მიმართულებით გვეხმარება, მეცნიერება - სხვა მიმართულებით. ორივე თანაბრად მნიშვნელოვანია ადამიანისთვის. 

- ერთხელ გკითხეს, თქვენი მიზანი რა არისო და უპასუხეთ - უკეთესი სამყაროს შექმნაში მონაწილეობაო. დღეისათვის რამდენად კმაყოფილი ხართ ამ მონაწილეობის ხარისხით? 

- ხარისხის რა გითხრათ. ყოველ შემთხვევაში, მცდელობა ნამდვილად მქონდა.

- რატომ - წარსულში? 

- ახლაც მაქვს მცდელობა და, იმედია, მომავალშიც მექნება, სანამ შემიძლია. მაგრამ რა შევძელით ყველამ ერთად, სხვა საკითხია. მე მგონი, არცთუ ბევრი რამ. 

- რატომ? 

- მთელი ცოცხალი სამყარო რომ ავიღოთ, ძალიან ბევრი მცდელობის მიუხედავად, სიტუაცია უარესდება და უარესდება. არაფერი რომ არ გვეცადა, შეიძლება, კიდევ უფრო ცუდი შედეგი გვქონოდა. 

- და მაინც, უკეთესი სამყაროს შექმნაში პირადად თქვენს მონაწილეობას როგორ შეაფასებთ? 

- ერთი ადამიანი ვერაფერს მიაღწევს. თუ რამეს ვცვლით, აქ შეიძლება ვიგულისხმოთ ზოოპარკი, მთელი თავისი შემადგენლობით. ზოოპარკის მდგომარეობის გაუმჯობესებაც, ალბათ, გარკვეული შედეგია, თუმცა, საკმაოდ მცირე. 

- ცხოვრების შესახებ რა იცით ახლა ისეთი, მნიშვნელოვანი, რაც 20 წლის ასაკში არ იცოდით? 

- ძალიან ბევრი რამ. 

- მაგალითად?

- 20 წლის ასაკში ისეთ ქვეყანაში ვცხოვრობდით, სადაც მომავალი ბურუსით იყო მოცული, დიდი იმედი არ უნდა გვქონოდა. იმედები ბევრად უფრო გვიან გაჩნდა. შესაბამისად, 20 წლის ასაკში კარგად ვერ ვხედავდი, რომ ამდენი შესაძლებლობაა და ამდენად მნიშვნელოვანია შრომა, საკუთარ თავთან მუშაობა...

- როგორ ფიქრობთ, პროგნოზირებადი ადამიანი ხართ? 

- პროგნოზირებადი? რას გულისხმობთ? 

- გარკვეულ საკითხებზე თქვენი პოზიცია მისახვედრია; არის ქმედებები, რომლებზეც თქვენი რეაქციის წინასწარ განჭვრეტა შესაძლებელია. არ ვგულისხმობ არც პოზიტიურ, არც ნეგატიურ კონოტაციას. 

- უფრო - არა. ალბათ, არ ვარ მაინცდამაინც ადვილად პროგნოზირებადი. 

- თუ გახსენდებათ თქვენი რაიმე ქცევა, რომელიც დღემდე ვერ აგიხსნიათ?

- (პაუზა) როგორც წესი, წინასწარგანზრახულად ვმოქმედებ. ძალიან იშვიათად ვარ აფექტის ან თავშეუკავებელ მდგომარეობაში. ვერ ვიხსენებ, რომ რაღაც ისეთი გავაკეთე, რასაც ვერ ავხსნი.

- თქვენთვის ვინ არიან „თქვენიანები“? 

- ჩემიანები არიან, პირველ რიგში, ოჯახის წევრები, შემდეგ მეგობრები, ახლობლები და თანამოაზრეები.

- თანამოაზრეებს თქვენიანებად მიიჩნევთ? 

- თანამოაზრეებში ვგულისხმობ ზუსტად იმათ, ვინც ჩემი მუშაობის მიმართულებით მუშაობს და, არამარტო მუშაობს, იმავე მიმართულებით ფიქრობს. 

- ძალიან ფართო წრე არ გამოდის? 

- არ მგონია. არც ისე ბევრი ხალხია ამ საქმით დაკავებული.

- ზოგადად, ხათრიანობა, მორიდებულობა - ადამიანის ღირსებაა თუ ნაკლია?

- ჩემი აზრით, ნაკლი ნამდვილად არ არის. 

- კატასტროფის დღეებში (2015 წლის 13 ივნისის წყალდიდობას ვგულისხმობ) თქვენ ხშირად იყავით სხვადასხვა ტელევიზიის ეთერში. ყოველთვის უჩვეულოდ აუღელვებელი, მშვიდი ჩანდით. თქვენი ცრემლებიც მახსოვს (ეკა ხოფერიას გადაცემაში), მაგრამ მაინტერესებს, რამ შეიძლება, წონასწორობა დაგაკარგვინოთ?

- წონასწორობას ძალიან იშვიათად ვკარგავ. სულ რამდენიმე შემთხვევა მახსენდება. ეს შეიძლება მაშინ მოხდეს, როდესაც ვინმეს არაადეკვატურ ქმედებას ვხედავ - ადამიანის თუ ცხოველის მიმართ. პირველ რიგში, ასეთ შემთხვევებში დამიკარგავს ხოლმე წონასწორობა. 

- იმ დღეებში თუ  იყო რამე მსგავსი, რაც ტელეკამერების ობიექტივში არ მოხვდა?  

- ბევრი. ძალიან ბევრი იყო ასეთი რამ. 

- არადა, სულ გვერდით იყვნენ ოპერატორებიც და ჟურნალისტებიც. 

- დიახ, მაგრამ ასეთი მომენტები თვალს მოფარებული იყო. აშკარად არ ჩანდა, თუმცა, თავისთავად, ბევრჯერ მოხდა მსგავსი რამ. 

- ანუ ბევრჯერ გახდით არაადეკვატური ქცევის მომსწრე? 

- არაადეკვატური ქცევა ნამდვილად იყო, მაგრამ გამიზნული იყო, თუ რა იყო, ამის შეფასება რთულია. ასეთი შემთხვევები ტელევიზიის მიღმა დარჩა. შესაბამისად, რადგან დარჩა და აქამდე არ გამჟღავნებულა, არც ვაპირებ ამის მოყოლას. 

- არ შემოვიჭრები თქვენს სივრცეში, საზღვრებს ყოველთვის დავიცავ. 

- თუმცა, მეგობრების წრეში ამ თემაზე მისაუბრია. ძალიან მძიმედ მახსოვს ზოგიერთი მომენტი. 

 

 

„წონასწორობიდან ჩემი გამოსვლა არაფერ კარგ შედეგს არ მოიტანდა, ამას მკაფიოდ ვიაზრებდი.“

 

 

- იმ დღეებში სულ ვფიქრობდი: კი ბატონო, ადამიანი ფლობს საკუთარ თავს, მაგრამ როგორ შეიძლება, რომ ყველა უბედურებას უსამართლობაც ერთვოდეს და ეს არანაირად არ ისახებოდეს ქცევაზე. მაინტერესებდა, მართლა ასეთი „ქვის“ ხართ, თუ...

- თუ არ მეტყობა, ეს არ ნიშნავს, რომ არ განვიცდი. უბრალოდ, ემოციების გამოხატვა ნაკლებად მახასიათებს. ბრაზი მქონდა, მაგრამ უმეტესად მაინც ვცდილობდი, თავი შემეკავებინა. წონასწორობიდან ჩემი გამოსვლა არაფერ კარგ შედეგს არ მოიტანდა, ამას მკაფიოდ ვიაზრებდი. 

- თქვენ არ გიყვართ საკუთარ თავზე ლაპარაკი...

- არ მიყვარს, ნამდვილად.

- ამის მიუხედავად, არ ვიცი სხვა ადამიანი საქართველოში, რომელსაც ასეთი მრავალფეროვანი მედიაგაშუქება და მედიაგამოცდილება ჰქონდეს. ყველგან დადიხართ, არცერთ მედიას არ იწუნებთ. 

- რა თქმა უნდა.

- სტუმრად ყოფილხართ ყველანაირ ჟურნალისტთან - სხვადასხვა გემოვნების, სხვადასხვა სტანდარტის, სხვადასხვა ცოდნის მქონე ადამიანთან. დისკომფორტს რატომ არ გიქმნით ასეთ მრავალფეროვან მედიასთან ურთიერთობა?

- მრავალფეროვანი მედიისგან ნაწილის შერჩევა ყოველთვის პოლიტიკურად არის მოტივირებული. მე ვისთანაც ურთიერთობა მაქვს - ცხოველებს ვგულისხმობ - არანაირად პოლიტიკურად მოტივირებულები არ არიან. ნებისმიერი პოლიტიკური შეხედულების ადამიანს შეიძლება ცხოველები უყვარდეს, ნებისმიერს, აბსოლუტურად! რაკი ჩვენი საქმე ცხოველების დაცვაა, სრულიად არასწორად მიმაჩნია, რომ  ადამიანი იმის მიხედვით შევაფასო, რა პოლიტიკური მოსაზრებები აქვს და არა იმის მიხედვით, რა დამოკიდებულება აქვს ცხოველების, გარემოს მიმართ. 

- პოლიტიკურ შეხედულებებს არ ვგულისხმობ. აქცენტს გადაცემის ხარისხზე ვაკეთებ. რესპონდენტები ყოველთვის არჩევენ ჟურნალისტებს - ამასთან წავალ, იმასთან არ წავალ. თქვენ კი, როგორც მივხვდი, პრინციპული გადაწყვეტილება გაქვთ მიღებული, რომ მედიის ნებისმიერ მიწვევას დასთანხმდეთ. 

- ნამდვილად ასეა. ვცდილობ, რამენაირად შევცვალო ადამიანების დამოკიდებულება ცხოველების მიმართ და ვფიქრობ, რომ ამისთვის ნებისმიერი შესაძლებლობა უნდა გამოვიყენო. ყველა გადაცემას თავისი მაყურებელი ჰყავს. იმ მაყურებლებს შორის ყოველთვის არიან ადამიანები, რომლებისთვისაც სასარგებლო იქნება ჩემგან ინფორმაციის მიღება. არ მინდა, რომ ადამიანები დავახარისხო. ვისაც ცხოველები აინტერესებს, მას ინფორმაცია ყველა შესაძლებელი გზით უნდა მივაწოდოთ. 

- იშვიათი მაგალითი ხართ ამ კუთხით, რომ არ ფილტრავთ და არ ახარისხებთ მედიას. 

- დიდი მადლობა! 

 

 

„მხოლოდ ისეთ შემთხვევებში ვუხეშობ, როცა ვფიქრობ, რომ ეს საჭიროა.“

 

 

- წონასწორობის საკითხზე ვისაუბრეთ. ახლა ოდნავ სხვა კუთხით მაქვს კითხვა: უხეშობის სურვილი თუ გაგჩენიათ და თუ გამოგიმჟღავნებიათ - ალბათ, ოდესმე ასეთი შემთხვევაც ყოფილა. 

- დიახ, არაერთი ასეთი შემთხვევა ყოფილა. ცუდად როდესაც მოქცეულან, უხეშობაც გამომიმჟღავნებია და, შეიძლება ითქვას, უფრო მეტიც! ეს, უმეტეს შემთხვევაში, მაშინ ხდება, როდესაც ვხედავ, რომ ცხოველს აწვალებენ. თუ შენიშვნას მივცემ და კიდევ უფრო მძაფრდება წინააღმდეგობა, ასეთ შემთხვევაში, უხეშიც ვყოფილვარ. 

- ალბათ, არ მიგაჩნიათ, რომ უხეშობა თქვენი სისუსტეა. 

- ვერ ვიტყვი, რომ ასეთ შემთხვევაში ემოციებს ავყვები ხოლმე. უბრალოდ, ვხედავ, რომ ამ ადამიანს სხვანაირად ვერ დაელაპარაკები. მხოლოდ ისეთ შემთხვევებში ვუხეშობ, როცა ვფიქრობ, რომ ეს საჭიროა.

- ერთხელ ბრძანეთ, ზოოპარკში მუშაობა ცოტა სხვანაირად ჩანს, მაგრამ, სინამდვილეში, დიდი რუტინა არისო. 

- რა თქმა უნდა. 

- თუ შეგიძლიათ, პირადად თქვენი რუტინის შინაარსი გვიამბოთ?

- ნებისმიერი დირექტორისთვის რუტინა არის ადმინისტრაციული სამუშაო, წერილების გაცნობა, იმ გადაწყვეტილებების მიღება, რომლებიც მნიშვნელოვანია, მაგრამ შეიძლება საინტერესო არ იყოს. გარდა ამისა, არის რუტინის განსხვავებული მხარეც - შემოვლები, ცხოველების დათვალიერება. 

- ეს ყოველდღიურად ხდება?

- დიახ. თუმცა, ხანდახან იმდენად დატვირთული დღეებია, რომ შემოვლას ვერ ვასწრებ. ეს გამონაკლისი შემთხვევებია. 

- როგორც მივხვდი, თქვენს საქმიანობაში ყველაზე მოსაწყენია, პირობითად რომ ვთქვათ, ქაღალდებთან ურთიერთობა. 

- რა თქმა უნდა, ასეა. ოღონდ, ქაღალდებს გააჩნია. დოკუმენტებთან მუშაობას ვგულისხმობ, თორემ ქაღალდია სტატიები და ლიტერატურაც, რაც საინტერესოც არის და აუცილებელიც. 

- სწორი იქნება თუ არა, ვთქვათ, რომ თქვენ ზოოპარკის მთავარი მენეჯერი ხართ? 

- ფაქტობრივად, ასეა. დირექტორია მთავარი მენეჯერი. 

- ზოოპარკის მენეჯმენტში თქვენთვის ყველაზე რთული წერტილები რა არის? 

- ყველაზე რთული წერტილი არის თანამშრომლების და ცხოველების ურთიერთობა, თანამშრომლების დამოკიდებულება ცხოველების მიმართ და ამ დამოკიდებულების კორექცია. ხშირ შემთხვევაში, ის ადამიანები, რომლებიც ზოოპარკში მუშაობენ, პროფესიით არ არიან დაკავშირებული ცხოველებთან. ისინი მუშაობენ იმიტომ, რომ სხვა სამუშაო არ აქვთ. უკეთესი სამუშაო რომ გამოჩენილიყო, შეიძლება, სხვა არჩევანი გაეკეთებინათ. ძნელია, ასეთ ადამიანებს ის დამოკიდებულება მოსთხოვო, რასაც, მაგალითად, იმ ადამიანებს მოსთხოვ, რომელთა პროფესია ცხოველებთან მუშაობაა. ეს არის ყველაზე რთული მომენტი, თანამშრომელს გააგებინო, რომ მისი მთავარი მოვალეობა ცხოველის კეთილდღეობაა. 

- ამ საკითხზე მინდა, რომ შევჩერდეთ და მენეჯმენტის სხვა რთულ წერტილებს შემდეგ დავუბრუნდეთ. საიდან მოდიან ცხოველების მომვლელები ზოოპარკში? რა კვალიფიკაცია უნდა ჰქონდეთ, რომ ისინი ცხოველებამდე მიუშვათ? 

- ორად შეიძლება დავყოთ. როგორც გითხარით, არიან ადამიანები, რომლებისთვისაც ზოოპარკი ჩვეულებრივი სამუშაო ადგილია. მათთვის არ აქვს მნიშვნელობა, რომ, რაც გევალება, იმის იქით არის უამრავი რამ, რაც უნდა გააკეთო. ამას ვერანაირი კონტრაქტით ვერ განსაზღვრავ. 

- ეს ადამიანები დღის განმავლობაში რას აკეთებენ? 

- დავიწყოთ იმით, რომ მომვლელმა ცხოველი უნდა დაამწყვდიოს და შემდეგ ვოლიერი ექსკრემენტებისგან გაასუფთაოს, საჭმლის ნარჩენები გამოიტანოს, იქაურობა გარეცხოს - ყოველდღე, დღეში ერთხელ. ეს ყველაფერი, რაც ჩამოვთვალე, ფიზიკურად მძიმე სამუშაოა და დიდ უსუფთაობებთან გვაქვს საქმე. მნიშვნელოვანი ამბავია, როცა ცხოველი შეუძლოდ არის. ამ დროს ზოოპარკისთვის სამუშაო საათები არ მთავრდება. 

- არც მომვლელისთვის?

- დიახ. მაგალითად, სპილოს ორი მომვლელი ჰყავს, რაც სტანდარტით არის გათვალისწინებული. ერთ-ერთი სპილო ამ ზაფხულს შეუძლოდ გახდა. მას გამუდმებული ყურადღება სჭირდებოდა. მომვლელები მორიგეობით, ისე, რომ მე არაფერი მითქვამს, 24 საათის განმავლობაში იქ იყვნენ და ერთმანეთს ენაცვლებოდნენ. რაც მთავარია, როდესაც სპილოს მდგომარეობა გაუმჯობესდა და ასეთი მორიგეობა საჭირო არ იყო, ისინი მაინც აგრძელებდნენ. მაგრამ ის ადამიანები, რომლებისთვისაც ზოოპარკი ჩვეულებრივი სამუშაო ადგილია, ასეთ შემთხვევაში, ალბათ, სახლში წავლენ და ყველაფერი ძალიან ცუდად დამთავრდება. ამ ბოლო დროს აღარ მეგულება თბილისის ზოოპარკში ადამიანი, რომელიც მხოლოდ მოვალეობისთვის მუშაობს. ბევრი წავიდა.

- საიდან მოდიან ლომების, ვეფხვების და სხვა მტაცებელი ცხოველების მომვლელები? 

- ძირითადად, მოდიან ადამიანები, რომლებსაც ცხოველები უყვართ. მაგრამ მათ შესაბამისი განათლება არ გააჩნიათ. ევროპის ზოოპარკებში ცხოველის მომვლელი ჩვეულებრივი პროფესიაა, რომელიც დაახლოებით ისეთივე საგანმანათლებლო კატეგორიას მიეკუთვნება, როგორიც ჩვენთან პროფესიული განათლებაა. საქართველოში, სამწუხაროდ, ასეთი რამ არ არსებობს. მაგრამ ჩვენთან მუშაობს ბევრი სტუდენტი, რომლებიც სწორედ ამ მიმართულებით სწავლობენ. 

- მტაცებლებს როგორ უნდა მოუარონ, ამას ვინ ასწავლის?

- ტრენინგებს ვატარებთ. 

- თქვენი ჯგუფი ატარებს? 

- დიახ, ჩვენი ჯგუფიც. ჩვენს თანამშრომლებს ბევრ უცხოურ ზოოპარკში აქვთ გავლილი ტრენინგები და აქაც ძალიან ხშირად ჩამოდიან უცხოელები. მათი საქმიანობის შინაარსია ცხოველებისთვის კეთილდღეობის შექმნა, ცხოველებთან ურთიერთობა. 

- ახალბედები ამ ყველაფერს მათგან სწავლობენ? 

- რა თქმა უნდა. ჩვენთან ყოველ წელს ტარდება ტრენინგები სხვადასხვა მიმართულებით. უცხოური გამოცდილების გაზიარება განსაკუთრებით ვეტექიმებზე აისახა. ველური ცხოველების ვეტერინარია ჩვენთან საერთოდ არ არსებობს. შინაურ ცხოველებთან შედარებით, ველური ცხოველების მკურნალობა ურთულესია. თუ შეგიძლია, რომ ძროხა უბრალოდ დაიჭირო და ისე გასინჯო, გარეულ ცხოველებში ამას ვერ მოახერხებ, ძალიან ცუდად დამთავრდება. 

- რამდენი ვეტექიმი გყავთ? 

- სამი გვყავს. 24 საათის განმავლობაში მორიგეობენ. მათ ძალიან მნიშვნელოვანი სწავლება გაიარეს. ზოოპარკის ვეტექიმობა ყველანაირად სახიფათოა - თუნდაც, დაავადებების გადადების მხრივ. როდესაც ცხოველს პრობლემა შეექმნება, ჯერ არ ვიცით, რა დაავადება აქვს. ზოგიერთი დაავადება, რასაკვირველია, გადადის. მეორეც, ცხოველები ფიზიკურად ბევრად ძლიერები არიან, ვიდრე ადამიანები. ტრანკვილიზატორების გამოყენება კი ყველა შემთხვევაში არ შეიძლება. 

 

 

„საზოგადოება ვითარდება და ამ პროცესის ერთ-ერთი კარგი მონაწილე ზოოპარკიც არის.“ 

 

 

- ასეთი სპეციფიკური ცოდნა რომ სჭირდებათ ზოოპარკის თანამშრომლებს, გაქვთ თუ არა კადრების გადინების, ახლების შემოსვლის და თავიდან დატრენინგების პრობლემა?

- გადინების პრობლემა ნაკლებად არის. ძალიან იშვიათად, რომ ვინმე წავიდეს, მძიმე და არანორმირებული სამუშაოს მიუხედავად. შემოდინებას რაც შეეხება - ვღებულობთ მოტივირებულ ადამიანებს და ჩვენი ძალებით ვასწავლით.  ასევე, ჩვენ გვაქვს საგანმანათლებლო სკოლა. ბავშვებმა იქ სიარული დაიწყეს, როცა 10-12 წლის იყვნენ. დღეს უკვე უნივერსიტეტი დაამთავრეს და ჩვენთან მუშაობენ. ამ ახალგაზრდებმა, ბავშვობიდან მოყოლებული, არაერთი წელი მიუძღვნეს ცხოველების შესწავლას, ცხოველებთან მუშაობას. ისინი გაცილებით უკეთესად არიან მომზადებულები, ვიდრე ნებისმიერი სხვა. 

- როგორც გამოდის, ეს საგანმანათლებლო ცენტრი კარგა ხნის დაარსებულია. 

- ერთ-ერთი პირველი, რაც ჩვენს დროს გაკეთდა (2006 წელს), სწორედ საგანმანათლებლო ცენტრი იყო. სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობა ნებისმიერი საერთაშორისო დონის ზოოპარკის აუცილებელი კომპონენტებია. სასურველი კი არა - აუცილებელი. დარწმუნებული ვარ, რომ სწორედ ამ საგანმანათლებლო ცენტრის დამსახურებაც არის, რომ ჩვენ თვალწინ იცვლება საზოგადოების დამოკიდებულება ცხოველების მიმართ. არა მხოლოდ ჩვენი ცენტრის დამსახურებაა, მაგრამ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი როლი ნამდვილად ითამაშა. ზოოპარკის მიმართ დამოკიდებულებაც დადებითად იცვლება. საზოგადოება ვითარდება და ამ პროცესის ერთ-ერთი კარგი მონაწილე ზოოპარკიც არის. 

- ერთდროულად რამდენი ბავშვი დადის თქვენთან? 

- ცენტრი საკვირაო სკოლის პრინციპით მუშაობს. შაბათ-კვირას დღეში რამდენიმე გაკვეთილს ვატარებთ სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფთან. ჯგუფები სულ შევსებულია. ამას ემატება ექსკურსიები, სკოლებთან ურთიერთობა. მთლიანობაში, ეს ფართომასშტაბიანი საქმიანობაა. 

- ბავშვები თქვენთან რას სწავლობენ?

- ცხოველებთან ურთიერთობას და მათთან მუშაობას სწავლობენ. შესაბამის დონეზე მეცნიერებასაც ეცნობიან იმისთვის, რომ ობიექტური შეხედულება ჰქონდეთ ცხოველებზე. 

- მინდა, რომ მენეჯმენტის სხვა რთულ წერტილებს დავუბრუნდეთ. დიდი ნდობა გჭირდებათ იმ ადამიანების მიმართ, ვინც ფინანსებს განკარგავს სხვადასხვა მიმართულებით. სულ ფრთხილად უნდა იყოთ, რომ კორუფცია არ გაჩნდეს თქვენს ზურგს უკან. ამ პრობლემას როგორ მოუარეთ? რამდენი დრო დაგჭირდათ, რომ თანამშრომლების მიმართ ნდობა გაგჩენოდათ?

- ძალიან ცოტა დრო დამჭირდა. როდესაც მუშაობა დავიწყე, მაშინ ჩავატარე საკმაოდ დიდი ცვლილებები. იმის შემდეგ არანაირი პრობლემა არ მქონია.

 
ძალიან ხშირად გვამოწმებენ, გვამოწმებენ ყველა დონეზე: ფინანსური პოლიცია, პროკურატურა, ყველა აბსოლუტურად. ვერავინ ვერაფერი ვერასოდეს ვერ აღმოაჩინა.

ამიტომაც, ნდობა თავისთავად არსებობს. ამ მიმართულებით ბედნიერად ვგრძნობ თავს. არ მიხდება იმის მუდმივი კონტროლი, რომ ვინმემ რამე საშინელება არ ჩაიდინოს. თუმცა, ზოგადად, კონტროლი აუცილებელია. 

- რა არის მენეჯმენტის ის მძიმე წერტილი, რაც შორიდან არ ჩანს? 

- ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე წერტილი, ალბათ, მაინც დისციპლინა და სამსახურში დროზე მოსვლაა. ვინც დააგვიანებს, ის, თავისი სურვილით, გვიანაც მიდის ხოლმე. თუმცა, ზოგიერთი პოზიცია დაგვიანებას ვერ იტანს. მაგალითად, დილით ზოოპარკი უნდა გაიხსნას და ამისთვის ყველაფერი მზად უნდა იყოს. შესაბამისად, თუ დაიგვიანებ და საღამოს დაალაგებ, - უკვე აღარ გამოდის. მთლიანობაში, ნელ-ნელა პროფესიონალიზმი მაღლა იწევს. 

- თქვენ გიხდებათ, რომ მკაცრი იყოთ?

- დიახ, ხანდახან მიხდება. ზოგჯერ მიჩხუბია კიდეც. მაგრამ არ მიყვარს მაგიდაზე მუშტის დარტყმა. ჩემი აზრით, უფრო მნიშვნელოვანია, რომ ადამიანი თვითონ მიხვდეს, რა უნდა გააკეთოს და რატომ უნდა გააკეთოს. თუმცა, ისეთი რამ, რაც კატასტროფამდე მიგვიყვანდა, საბედნიეროდ, არ მომხდარა. შეიძლება, ლამაზ ფერებში ვხატავ ჩემს თანამშრომლებს, მაგრამ თავდადებულები რომ არ ყოფილიყვნენ, წყალდიდობის შემდეგ ასე სწრაფად ზოოპარკს ვერ გავხსნიდით. ევროპის ზოოპარკებისა და აკვარიუმების ასოციაციის (EAZA - European Association of Zoos and Aquaraia) ყრილობაზეც აღნიშნეს ეს ამბავი. როდესაც 2015 წლის სექტემბრის ბოლოს თბილისის ზოოპარკი გაიხსნა, თავის ჟურნალშიც დაწერეს, როგორ რეკორდულად მოკლე დროში შევძელით ზოოპარკის აღდგენა. 

- 2018 წელს ერთ გადაცემაში ამბობდით, ალბათ, მალე გავხდებით ევროპის ზოოპარკებისა და აკვარიუმების ასოციაციის წევრებიო. გავხდით უკვე?

- შესაბამისი პროცედურების გავლაა საჭირო. სულ მცირე, 5 წლის განმავლობაში ზოოპარკი წევრობის კანდიდატი უნდა იყოს. ეს ხუთი წელი ჩვენ გავიარეთ, მაგრამ ხელი წყალდიდობამ შეგვიშალა და ყველაფერი თავიდან გასაკეთებელი გაგვიხდა. ახლა სრულ წევრობაზე გვაქვს შეტანილი განაცხადი, რაც დაახლოებით ასგვერდიანი დოკუმენტია. ამის შემდეგ, როგორც წესი, ჩამოდის სკრინინგ-კომისია, რომელიც დასკვნას დებს. როდესაც EAZA-ს წევრობის კანდიდატი ხდები, ისინი გინიშნავენ მენტორს, რომელიც ზოოპარკის სფეროში გამოცდილი ადამიანია. ჩვენ ძალიან გაგვიმართლა, ფანტასტიკური მენტორი გვყავს - ამერსფორდის (ჰოლანდია) ზოოპარკის ყოფილი დირექტორი მარიო ჰოდემეკერი. ახლა უკვე პენსიაზეა. მან ძალიან ბევრი საქმე გაგვიკეთა.  წელიწადში ორჯერ ჩამოდის და გვერდში გვიდგას ყველანაირად - უფრო მეტად, ვიდრე ეს მას ევალება. შესაბამისად, წარდგენილები ვართ სრულ წევრობაზე, მაგრამ კომისია ვერ ახერხებს ჩამოსვლას პანდემიის გამო. კომისიის სამი წევრის ერთი ვიზიტი გვაშორებს წევრობას. 

- ამ ორგანიზაციის წევრობა რას გვაძლევს?

- ძალიან ბევრ რამეს. პირველი - ჩვენ სასყიდლის გარეშე  მივიღებთ ცხოველებს ევროპის სხვადასხვა ზოოპარკიდან. 

- ახლაც ხომ ვღებულობთ ცხოველებს უსასყიდლოდ?

- დიახ, ვღებულობთ. მაგრამ არის ცხოველები, რომლებსაც ვერ მივიღებთ, სანამ ასოციაციის წევრი არ გავხდებით. ახლა უკვე ზღვარზე ვართ და მიღებული გვყავს ისეთი ცხოველებიც, რომლებიც მხოლოდ წევრებს ეკუთვნით. ეს ჩვენ მიმართ ნდობის გამოხატვაა. EAZA-ს წევრობა ნიშნავს არა მხოლოდ ევროპის, არამედ, მსოფლიოს ყველა ზოოპარკთან დაახლოებას. წევრობის შემთხვევაში, შენ გაქვს სტატუსი, რომ კარგი ზოოპარკი ხარ. ახალი ვოლიერების დაპროექტებაში ისევ ამერსფორდის ზოოპარკის დიზაინერი გვეხმარება. მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სპეციალისტია. რამდენჯერმე იყო ჩამოსული თბილისში. დღეისათვის, თითქმის ყველა ვოლიერი საერთაშორისო ნორმებს შეესაბამება. 

- სადღაც წავაწყდი ინფორმაციას, რომ 200 000 ევროა დახარჯული ახალ ზოოპარკში. 

- დაახლოებით. აქედან 120 000 ევრო გერმანიის მთავრობის გრანტი იყო, რომელიც ოთხი სახეობისთვის ვოლიერის აშენებას ითვალისწინებდა. დღეისათვის 200 000 ევროზე მეტია დახარჯული. 

- კი ბატონო, იყოს მეტი, მაგრამ ისევ თქვენგან ვიცი, ზოოპარკის მთლიანად გამართვას, დაახლოებით 50 მილიონი დოლარი სჭირდება. 

- დიახ, დაახლოებით. 

- რამდენად რეალისტურად მიგაჩნიათ, რომ თქვენ მიერ, ანუ ჩვენს თაობაში გაიხსნას ახალი ზოოპარკი?

- ახალი ზოოპარკი აუცილებლად გაიხსნება უახლოეს პერიოდში. საკმაოდ ბევრი ვოლიერია გამზადებული. 

- ძველი ზოოპარკის სრულ გადმოტანას ვგულისხმობ. 

- ეს ხანგრძლივი ამოცანაა და მართლაც დიდ ხარჯთან არის დაკავშირებული. მაგრამ საკმაოდ ბევრი ცხოველი უკვე გადავიყვანეთ. ასე რომ, ზოოპარკის მთლიანად გადატანაც საკმაოდ რეალისტური ამოცანაა. ფაქტობრივად, უკვე დავამთავრეთ ავიარიუმი, რომელსაც გაზაფხულზე გავხსნით. შეიძლება ითქვას, რომ ჩვენს რეგიონში უნიკალური ნაგებობაა, სადაც შესაძლებელი იქნება დიდი ზომის ფრინველების ვოლიერებში შესვლა და უშუალო კონტაქტი. საკმაოდ ძვირიც დაჯდა. ისიც უნდა ვთქვა, რომ ვოლიერების დიდ ნაწილს ჩვენი თანამშრომლები აშენებენ. ახლა დაგეგმილი გვაქვს აფრიკის სავანის მშენებლობა. ეს იქნება საინტერესო ექსპოზიცია, ძალიან საინტერესო ცხოველებით. ამას საკუთარი ხელით ვერ გავაკეთებთ და დღე-დღეზე ველოდებით პასუხს - შევძლებთ წელს დაწყებას, თუ ვერა. 

- პასუხს საქართველოდან ელოდებით თუ უცხოეთიდან?

- თბილისის მერიიდან ველოდებით პასუხს. არ არის ძალიან ძვირი და იმედი გვაქვს ჩვენც და მერიასაც, რომ ბეჰემოთის, მარტორქის და სხვა აფრიკული ცხოველების, მათ შორის, ჟირაფების ვოლიერის მშენებლობა მალე დაიწყება. შემდეგ რთულად გადასაყვანი ცხოველებიდან რჩება სპილოები, რომლებსაც კარგი ვოლიერი სჭირდებათ. და მტაცებლების ვოლიერებიც ასაშენებელია. მეორე მხრივ, ახალ ზოოპარკში მოსაწყობია ინფრასტრუქტურაც, კაფეები და ასე შემდეგ... ადამიანებისთვის კომფორტის შექმნა ასევე მნიშვნელოვანია. 

- ეს 50 მილიონი დოლარი, რომელიც ზოოპარკის სრულად ამოქმედებას სჭირდება, საიდან უნდა მოვიდეს, ამაზე თუ გაქვთ მკაფიო წარმოდგენა?

- არა, ამაზე მკაფიო წარმოდგენა რომ მქონდეს, ალბათ, ამ თანხის დიდი ნაწილი უკვე მიღებული იქნებოდა. ეს ეტაპობრივად უნდა მოხდეს. ფონდებთან ვმუშაობთ და, EAZA-ს წევრობის შემდეგ, ესეც გაადვილდება. საკუთარი შემოსავლების ზრდაზეც ვფიქრობთ. იყო შემთხვევა, როცა პანდემიის გამო ძალიან წარმატებული ზოოპარკი დაიხურა ბრიტანეთში. ჩვენ შევძელით, რომ გადავრჩენილიყავით და მშენებლობაც გაგვეგრძელებინა. 

 

 

„ცხოველები ბევრად მიმღებლები არიან, ვიდრე ადამიანები.“

 

 

- რას გინდათ, რომ მიაღწიოთ, სანამ ცოცხალი ხართ - ახალი ზოოპარკის მეტ-ნაკლებად სრულყოფილად მოწყობის გარდა? 

- ძალიან ბევრს მინდა, მივაღწიო, მაგრამ რაღაც ნაწილსაც რომ მივაღწიო, არ იქნება ცუდი. ზოოპარკი თვითმიზანი არ უნდა იყოს. ზოოპარკი არის გზა ბუნებაში ცხოველების აღსადგენად. ეს არის ჩემი მთავარი მიზანი - რომ აღვადგინო საქართველოში უკვე გადაშენებული ცხოველები. პროცესი დაწყებულია და მასში მარტო ზოოპარკი არ არის ჩართული. 

- ერთ-ერთ გადაცემაში თქვენ გაიხსენეთ კონრად ლორენცის - ავსტრიელი ზოოლოგის - ერთი ფრაზა: „ცხოველების სიყვარული და ადამიანების სიძულვილი სახიფათო კომბინაციაა“. ზოგადად, ცხოველების მეტისმეტი სიყვარული ხომ არ უბიძგებს ადამიანს, რომ ადამიანების სამყაროს გაემიჯნოს? ან ცოტა გვერდზე გადგეს?

- მე მგონი, ცხოველებს ამას ვერ დავაბრალებთ. ცხოველების სიყვარული და ცხოველებზე ზრუნვა მაგ გზისკენ არასოდეს გიბიძგებს. ვფიქრობ, რომ სწორედ ის ადამიანები, რომლებიც სხვა ადამიანების გვერდით ვერ პოულობენ ადგილს, ცდილობენ, რომ ცხოველებს შეეკედლონ.

 
ძალიან ხშირ შემთხვევაში, ასეთი ადამიანები უბრალოდ თავის სურვილებს იკმაყოფილებენ. და არ ითვალისწინებენ ცხოველების რეალობას.

ცხოველები ბევრად მიმღებლები არიან, ვიდრე ადამიანები. ძალიან ბევრ რამეს, რასაც ჩვენ ყურადღებას ვაქცევთ, ისინი, უბრალოდ, ყურადღებას არ აქცევენ. ასეთ გარემოცვაში, თითქოს, უფრო ადვილია ცხოვრება. მაგრამ, სინამდვილეში, ცხოველებთან მიკედლებული ადამიანები არც აქ არიან, არც იქ და გარიყულები რჩებიან. ამით ძალიან ზარალდებიან ცხოველები. ხშირ შემთხვევაში, ცხოველებისთვის „სიკეთის“ კეთება მათთვის კატასტროფად ტრიალდება. 

- რატომ? 

- როდესაც ცხოველი სადმე ბუნებრივად ცხოვრობს, ის მისი გარემოა. ნებისმიერი ცხოველისთვის საცხოვრებელი გარემოს შეცვლა და, მით უმეტეს, არაადეკვატურად შეცვლა -  კატასტროფაა. მაგალითად, ახლა ვკითხულობდი, რომ ზოგიერთ თავშესაფარს პრობლემა აქვს. ეს მოსალოდნელი იყო, სამწუხაროდ. რამდენიმე თავშესაფარზეა საუბარი. 

- ძაღლების და კატების თავშესაფრებს გულისხმობთ? 

- დიახ. ყველაფერს თავისი საზღვარი აქვს, ყველაფერს თავისი ფუნქცია აქვს. თუნდაც, მაღალი კონცენტრაციის ადგილების შექმნა - ეს ცხოველებისთვის ძალიან მძიმეა. გარკვეული პერიოდის შემდეგ, თავშესაფარი ცხოველებს ვეღარ ინახავს და დგება შიმშილობის საკითხი. მაგალითად, მიუსაფარ ძაღლს, რომელიც ქუჩაში იყო და არაფერს აშავებდა, შიმშილობის პრობლემა არასდროს დაუდგებოდა. ის მოახერხებდა თავის შენახვას, ან თუ ვერ მოახერხებდა, დაიღუპებოდა - ისევე, როგორც ბუნებაში ხდება. მეცნიერების განსხვავება მოყვარულებისგან ის არის, რომ ჩვენ ინდივიდებით არ ვსაზღვრავთ, პოპულაციებით ვაზროვნებთ. მაგალითად, ის, რაც ადამიანის საზოგადოებისთვის სასარგებლოა, შეიძლება, რომელიმე ინდივიდისთვის არ იყოს სასარგებლო. ასევეა ბუნებაში. შველს დაიჭერენ, ჩატენიან მანქანის საბარგულში, მოიყვანენ ზოოპარკში და ცხოველი ისეთ სტრესშია, რომ მისი გადარჩენა შეუძლებელია. ბუნებრივ პროცესში დაუფიქრებელი ჩარევა ყოველთვის ყველასთვის საზიანოა. ვიღაცამ სახლში აიყვანა მგლის ლეკვი, ცოტა ხანს ჰყავდა, მერე ვეღარ შეძლო მისი შენახვა, მოიყვანეს ჩვენთან. ჩვენ უნდა შევიყვანოთ ეს ლეკვი მგლის ხროვაში. ეს კი ძალიან სარისკო საქმეა. 

- მგლის ლეკვისთვის? 

- დიახ, მას ხროვა ან მიიღებს, ან არ მიიღებს. და თუ არ მიიღო, უკაცრავად, მაგრამ მანდ ჩარევა გამორიცხულია. წამებში წყდება ყველაფერი, განძრევასაც ვერ მოასწრებ. ეს მათი ცხოვრების წესია. მათი ქცევაა ასეთი, მათი სოციუმია. უნდა შევეგუოთ, რომ ყველა არ ცხოვრობს ისე, როგორც ჩვენ გვინდა. ზოგჯერ აღშფოთებას გამოხატავდნენ, რატომ ვუფანტავთ მაგალითად, მაიმუნებს საკვებს მიწაზე, რატომ არ ვაწვდით ჯამებით და თეფშებით. სინამდვილეში, ამით ცხოველს საშუალებას ვაძლევთ, თავისი ბუნებრივი ქცევა გამოავლინოს. ხელოვნურად არ გადაგვყავს ისინი „ევოლუციის სხვა დონეზე“, რომ თეფშით და ჩანლით ჭამონ. 

- საუკეთესო შეცდომა რა იყო, რაც კი დაგიშვიათ? 

- კარგი კითხვაა. პასუხისთვის ცოტა დაფიქრება დამჭირდება (პაუზა). როდესაც უნივერსიტეტი დავამთავრე და მუშაობა დავიწყე, თავიდან ვფიქრობდი, რომ შეცდომა დავუშვი. ნაკრძალების სამმართველოში ვმუშაობდი და ჩემი ფუნქცია იყო არა სამეცნიერო კვლევა (რაც ძალიან მინდოდა), არამედ, ტყეში სიარული, ბრაკონიერების წინააღმდეგ ბრძოლა და სხვადასხვა სამენეჯმენტო საქმიანობა. მაშინ მიმაჩნდა, რომ ეს სამსახური ჩემი დიდი შეცდომა იყო, მაგრამ სხვა გზა არ მქონდა. სინამდვილეში, იმ პერიოდმა განსაკუთრებული გამოცდილება მომცა. ყოველთვის მინდოდა ცხოველთა ქცევის შესწავლა და, საბედნიეროდ, აღმოვაჩინე, რომ რასაც ვაკეთებდი, სამეცნიერო მუშაობისთვის ძალიან შემავსებელი საქმე იყო. საბოლოოდ, ჩემი პირველი სამსახური აღმოჩნდა ჩემი საუკეთესო შეცდომა.  

- საუბრის ბოლოს სტუმარს ყოველთვის ვთხოვ, რომ ერთი ამბავი გვიამბოს. როდესაც ვფიქრობდი, თქვენთვის რა თემა შემერჩია, გამახსენდა, რომ 2005 წელს გურამ დოჩანაშვილმა დაწერა მოთხრობა, რომლის სათაურია „გივიზე“. იცით ეს მოთხრობა? 

- დიახ. 

- ჩვენი მკითხველისთვის ვიტყვი, რომ ბატონმა გურამმა ეს მოთხრობა მიუძღვნა თავის თანაჯგუფელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე - გივი დვალს. ეს ის ადამიანია, რომელიც ზოოპარკში მუშაობდა და სტიქიის დროს დაიღუპა. მინდა, ჩვენი საუბრის დასასრულს, გივი დვალზე გვიამბოთ.

- როდესაც ზოოპარკში მივედი, ეს უკვე საკმაოდ ხანდაზმული ადამიანი იყო, რომელიც არამარტო მუშაობდა ზოოპარკში, არამედ, იქვე ცხოვრობდა. სახლი არ ჰქონდა, რატომ - არ ვიცი. არ უყვარდა საკუთარ თავზე ლაპარაკი, მაგრამ ძალიან უყვარდა, კონკრეტულად, ევოლუციის თეორიაზე ჩემთან საუბარი. ამ თემაზე წიგნებსაც მართმევდა. წყნარი, მშვიდი, უენო ადამიანის შთაბეჭდილებას ტოვებდა. ჯანმრთელობა შელახული ჰქონდა, მაგრამ თავის საქმეს აკეთებდა. 

- რა იყო მისი საქმე?

- პრიმატების განყოფილებაში მუშაობდა. 

- ანუ თქვენს დროსაც მაიმუნებს უვლიდა? მოთხრობაშიც ასეა.

- დიახ, ასუფთავებდა, უვლიდა. უყვარდა ზოოპარკში სეირნობა. პერიოდულად სოლიდურად ჩაიცვამდა და სადღაც პარკში სეირნობდა. ვერ ვიტყვი, რომ დალხენილი ცხოვრება ჰქონდა. მაგრამ ძალიან კეთილი იყო. თუ ვინმეს დახმარება დასჭირდებოდა, არასდროს უარს არ ეტყოდა. ცხადია, დიდი შემოსავალი არ ჰქონდა, მაგრამ არც დიდი მოთხოვნილებები ჰქონია. 

- ეს იყო სწორედ ცხოველებთან შეფარებული ადამიანი, ჩემი წარმოდგენით. 

- დიახ, მან მოძებნა საკუთარი ნიშა, საცხოვრებელი ადგილი და თავის გადარჩენის შესაძლებლობა. მაგრამ ვერ ვიტყვი, რომ ადამიანებთან ურთიერთობა არ უყვარდა. პირიქით, ძალიან უყვარდა. უბრალოდ, მორიდებული იყო და თავს არავის მოაბეზრებდა. 

- დიდი მადლობა. მგონი, კარგია, რომ ეს კეთილშობილი ადამიანი კიდევ ერთხელ გავიხსენეთ. 

- რა თქმა უნდა. 

 

 

„როდესაც რაღაცას შეიცნობ, აცნობიერებ თუ არა, ამ დროს შენს თავს პოულობ.“

 

 

- საუბარს დავასრულებთ თქვენი კომენტარით ცნობილი ადამიანების ორ გამონათქვამზე. პირველი ციტატის ავტორია რუსი მწერალი თეოდორ დოსტოევსკი (1821-1881): „თუ ადამიანს არაფერი აკვირვებს, ეს უფრო სიბრიყვის ნიშანია, ვიდრე განვითარებული გონების.“

- აბსოლუტურად ვეთანხმები, ნამდვილად ასეა. ჩემი აზრით, რაც უფრო მეტს ეცნობი, უფრო გაოცებული რჩები. თუნდაც, ჩემი პროფესიიდან გამომდინარე: ვითარდება ცხოველების შესწავლის შესაძლებლობა და ისეთი სიახლეები აღმოჩნდება ხოლმე, რაც მთელი კაცობრიობის გაოცებას იწვევს. ჩემი აზრით, გაოცების უნარი შემეცნების შედეგია. ამიტომაც არის, რომ ბრიყვს არაფერი გააოცებს. 

- მეორე ციტატა ეკუთვნის თანამედროვე ფრანგ მწერალს ფრედერიკ ბეგბედერს (1965): „მრავალი წელი შეიძლება ეძებდე ვიღაცას ან რაღაცას და ბოლოს დაასკვნა, რომ, სინამდვილეში, საკუთარ თავს ეძებდი.“

- საკუთარი თავის შეცნობა, ალბათ, ყველაზე მნიშვნელოვანია, რისკენაც ადამიანი მიისწრაფვის. როდესაც რაღაც გაიგე, ესე იგი, იმ „რაღაცაში“ შენი თავი იპოვე. 

- თქვენ გაქვთ ეგ გამოცდილება, რომ სადღაც რაღაცის ძებნაში საკუთარი თავი იპოვეთ? 

- ეს ყოველთვის ასეა. ზოგადად, როდესაც რაღაცას შეიცნობ, აცნობიერებ თუ არა, ამ დროს შენს თავს პოულობ. ბუნებაში ყველაფერი ობიექტურად არსებობს, ჩვენი შეცნობის გარეშე. მაგრამ შეიმეცნო და ამით იპოვო საკუთარი თავი - ეს არის, ალბათ, ადამიანის უპირველესი დანიშნულება. მგონი, ამით ყველაფერი ნათქვამია.

 

ფოტომასალა: ზურაბ ქურციკიძე

გუნდი

ირაკლი გედენიძე

ზურაბ ქურციკიძე

გიო კუსიანი

გიორგი ურუშაძე

თამთა ყუბანეიშვილი

ნანა ყურაშვილი

ინგა ქორიძე